ખોટો ઓપરેટર બે પર જ ખૂલી ગયો

બે નંબરના લોડિંગ બેએનો શટર અડધો ઊંચકાયો અને અંદરથી ટ્રોલીનો કોણો લોખંડ પર અથડાતાં ચીસ જેવો અવાજ ફાટ્યો. મનસીએ હાથ ઊંચો કરીને ડ્રાઇવર અરસલાનને રોક્યો, “હજુ નહીં, પાછું રાખો—પહેલું ફૂલવાળો પેલેટ બહાર જશે.” પણ ડિસ્પેચ ડેસ્ક પર બેસેલો હિતેશભાઈ, જાડા કી-રિંગને આંગળી પર ફેરવતો, સામે જોયા વિના બોલ્યો, “તું બેએના કિનારે જ ઊભી રહે. છોડવાનું હું કહું પછી.”

અમદાવાદની સવાર હજી પૂરી ખીલી પણ નહોતી, અને લગ્ન-મોસમના ઓર્ડરથી આખું યાર્ડ ગળે સુધી ભરાઈ ગયું હતું. ચાંદીના વાસણ, મંડપના ખંભા, કૂલિંગ બોક્સ, મીઠાઈના સીલવાળા કાર્ટન—બધું કતારમાં. એક ખૂણામાં મનસીનું સ્ટીલનું ડબ્બું અડધું ખૂલેલું પડ્યું હતું; ઢોકળા ઉપરની લીલી ચટણી સુકાઈ જતી હતી. ડેસ્ક પાસેનો ચાનો કપ ઠંડો પડીને વાટકાની નીચે ગોળ દાગ મૂકી ચૂક્યો હતો. હિતેશભાઈએ આજે ફરી તેને સ્ટેશનથી દૂર રાખી હતી, છતાં લાઇન ક્યાં તૂટે છે તે બધાને કરતાં તેને સ્પષ્ટ દેખાતું હતું.

“હિતેશભાઈ, રમેશકાકાનું નરોડાવાળું લગ્ન છે,” મનસીએ ફરી કહ્યું, “ફૂલ અને સ્ટેજ ફ્રેમ એક જ ટ્રકમાં નહીં મૂકો. પહેલાં ફૂલ છોડો, નહીં તો ગરમીમાં બગડશે.”

હિતેશભાઈએ ખુરશીમાં પાછળ ઢળી, જાણે આ ડેસ્ક પણ તેમના ઘરની ઓટલી હોય તેમ, કિરણબેન તરફ ઊંચે અવાજે કહ્યું, “જો ને, બે વર્ષ પહેલા ઓફિસમાં ચડાવી હતી, હવે મને શીખવે છે. પરિવારને અને ઓળખીતાઓને ખબર છે કોને હું રાખ્યો છું.” પછી મનસીને આંખે ન માપી હોય એવી નજરથી કાપીને બોલ્યા, “તારે ગણતરી સારી હશે. કી મારી પાસે છે.”

આ પહેલો ઘા ખુલ્લો હતો. મનસીએ જવાબમાં વાદવિવાદ ન કર્યો. તે સીધી ડેસ્કની બાજુએ ગઈ, ડિસ્પેચનું કાગળનું પેડ જે હિતેશભાઈએ પોતાની સામે ખેંચી રાખ્યું હતું તે પર આંગળીથી બે નંબર લખ્યો, તીર ખેંચ્યું અને અરસલાનને દેખાડ્યું—પાછળના લેને ઊભો રહે. હિતેશભાઈએ પેડ પોતાના તરફ ખેંચી લીધો, પણ ડ્રાઇવર એ ક્ષણે જ ગાડી અટકાવી ચૂક્યો. કતારનો પહેલો અથડામણનો કોણો બચી ગયો.

એટલામાં બીજો ગોટાળો પડ્યો. હિતેશભાઈએ ચાર નંબર બેએનો દરવાજો ખોલાવી દીધો, જ્યાં સૂરત જવાનું કાચવાળું સેન્ટરપીસ સામાન પહેલેથી જ અંદર હતું. મંડપના સ્ટીલ ફ્રેમવાળી ટ્રોલી એ જ બેએમાં ધકેલાઈ. ટ્રોલીના પૈડાં જામી ગયા; એક ખૂણો કાચના ક્રેટમાં અથડાયો. અંદરથી ઠનાઠનાટ, પછી પેકિંગનો કાગળ ફાટી જવાનો સાવ ઓળખી શકાય એવો કચાક.

કિરણબેન દોડી, “અરે, આ તો ભટ્ટવાડીના રિસેપ્શનનું છે!”

હિતેશભાઈ તરત ડ્રાઇવરને ધમકાવા લાગ્યા, “આંખે નથી જોતો? સીધું ચલાવ!” જાણે આદેશ ખોટો નહોતો, હાથ ખોટા હતા. મનસી બેએના કિનારે થી જ બોલી, “દરવાજો બંધ. હમણાં બંધ. પહેલા ફ્રેમ પાછી લો.” પણ કી-કેબિનેટની ચાવી, બેએ-લોકની માસ્ટર ચાવી, અને છૂટા કરવાના સ્લિપ્સ બધું હિતેશભાઈની પાસે હતું.

ડ્રાઇવરોની લાઇન લંબાતી ગઈ. કોઈએ હોર્ન દીધો, કોઈએ બૂમ પાડી, “બે કલાકથી ઊભા છીએ.” એક યુવાન ક્લીનરે મનસી તરફ જોયું, પછી હિતેશભાઈ તરફ; સલામત કોણ લાગે તેની રાહ જોતી ભીડ જેવી આંખો. હિતેશભાઈએ બીજી ખોટી બોલી મારી—વડોદરાની મીઠાઈનો પેલેટ પહેલા છોડાવ્યો, જયારે તેની સાથેની રેફ્રિજરેટેડ ગાડી હજુ પહોંચી જ નહોતી. પેલેટ સૂર્ય ચઢતી યાર્ડમાં અટવાઈ ગયો; પ્લાસ્ટિક રેપ પર ભેજ ચમક્યો.

મનસી હવે બેએના જાંબે ચડેલી હતી. “જયદીપ,” તેણે જોરથી કહ્યું, “તે પેલેટ છાંયે ખેંચો. અને ત્રણ નંબરનો દરવાજો બંધ રાખજો.” જયદીપ હચકાયો. હિતેશભાઈ ડેસ્ક પરથી ઊભા થઈ ગયા. “એને કોણે કહ્યું? અહીંનું મોઢું હું છું.”

“તો પછી લાઇન ચલાવો,” મનસીએ ઠંડા અવાજે કહ્યું.

અવાજમાં આંચકો નહોતો; એ જ બાબત વધારે કઠોર લાગી. જયદીપે બે ક્ષણ બંનેને જોયા, પછી મીઠાઈનો પેલેટ છાંયે ખેંચવા લાગી ગયો. આ નાનું વળાંક ખુલ્લું હતું—કામદારોનો પહેલો ચીર પડ્યો.

પણ દબાણ તરત બમણું આવ્યું. બહારથી એક સફેદ ટેમ્પો ઘૂસ્યો; આગળ લાલ પટ્ટી બાંધેલી, કાચ પર “શાહ પરિવાર”નો કાગળ ચોંટાડેલો. રમેશકાકા પોતે પાછળ બેઠા હતા, હાથમાં ફોન, ગભરાટ ચહેરા પર વળી ગયો. “મનસી! જામલપુરવાળા લગ્નમાં બારાત બપોરે છે. મંડપ, ફૂલ, વાસણ—ત્રણેય એક સાથે ન નીકળે તો મારી ઇજ્જત ગઈ.”

રમેશકાકા કંપનીના જુના ગ્રાહક, અને કિરણબેનના માધ્યમે હિતેશભાઈના સંબંધમાં પણ ગણાતા. એવા લોકો સામે અવાજ, ભૂલ, મોડું પડવું—બધું સીધું ઘેર સુધી પહોંચતું. હિતેશભાઈ એ જ સમયે વધુ મોટા બનવા માગ્યા. “કાકા, બધું કાબૂમાં છે,” કહી તેમણે એક સાથે બે બેએ ખોલવા કી-રિંગ હલાવ્યું. ખોટો નંબર ફરી વળ્યો. ત્રણ નંબરના બેએનું લોક ખૂલ્યું, બે નંબરનું શટર અટક્યું, અને અંદરના બે કાર્ટ એકબીજા સામે ખૂંપી ગયા.

હવે યાર્ડે સાચી ચીસ પાડી. એક કાર્ટ ઢળી, પિતળની થાળીઓનો બંધેલો સ્ટેક તિરાડ ખાઈ સરક્યો. ક્લીનર છોકરો બાજુએ કૂદ્યો. રમેશકાકા ટેમ્પામાંથી ઊતરતાં ઊતરતાં ગાળો ગળી ગયા. કિરણબેનના હાથમાંથી રજિસ્ટરની પેન પડી.

હિતેશભાઈ પ્રથમ વખત ડેસ્ક તરફ નહીં, મનસી તરફ જોયા. “હવે શું?”

“મને માસ્ટર ચાવીઓ આપો,” મનસીએ કહ્યું.

“ના, હું—”

અંદરથી અરસલાન બુમ્યો, “શટર ફસાઈ ગયું! કઈ ગાડી પહેલાં કાઢવી તે કહો, નહીં તો પાછળનો રિવર્સ નહીં લે.”

મનસી બે પગલાંમાં ડેસ્ક સુધી આવી. હિતેશભાઈ કી-રિંગને હાથમાં ચુસ્ત પકડીને ઊભા હતા, પણ તેમની આંગળીઓ ભીંજાઈ ગઈ હતી; ધાતુ સરકી રહ્યું હતું. રમેશકાકાએ સીધું કહ્યું, “જેને આવડે એને આપો. હમણાં.”

એ ક્ષણે હિતેશભાઈએ સમજાવટ નહીં, બચાવ શોધ્યો. “ફક્ત થોડીવાર,” દાંત ભીંસીને બોલ્યા, અને કી-રિંગ મનસીની હથેળીમાં ધકેલી દીધું. ધાતુનો વજન ભરેલો ઝાટકો સીધો હાથથી ખભા સુધી ગયો. બધા જોઈ રહ્યા હતા—બેએના કિનારે, ખુલ્લા શટરના નીચે, borrowed આદેશનો આખો દેખાવો એ એક હસ્તાંતરણમાં બેસી ગયો.

મનસીએ કી-રિંગ પકડી, બીજી હાથે ડિસ્પેચનું પેડ પોતાની તરફ ખેંચ્યું અને ડેસ્કની ખુરશી અડધો ઇંચ આગળ સરકાવી. “જયદીપ, બે નંબરનો શટર અઢી ફૂટ. બસ એટલો. અરસલાન, તું પાછળનો ઍન્ગલ કાપીને ડાબે. કિરણબેન, શાહ પરિવારનો સ્લિપ અહીં.” શબ્દો વચ્ચે રોકાણ નહોતું. “ત્રણ નંબર બંધ. ચારમાંથી ફ્રેમ બહાર નહીં. પહેલા ફૂલ. પછી કૂલિંગ. પછી વાસણ.”

કામ તાત્કાલિક ફરી ગોઠવાયું. શટર અઢી ફૂટ અટકતાં અંદર ફસાયેલા કાર્ટને બહાર વળાંક મળ્યો. અરસલાને ગાડી ઝાટકાથી નહીં, ચપટી ગણતરીથી ખસેડી. મનસીએ જમણી બાજુની છૂટી ટ્રોલી પગથી અટકાવી, ચાવી ફેરવી, બેએ-લોક અટકાવ્યો. “હવે,” તે બોલી, અને ફૂલનો પેલેટ પહેલો સરક્યો. ગરમ હવામાં સુકાઈ રહેલા ગાંઠિયા અને મોગરાની વાસ એકસાથે બહાર વહી.

હિતેશભાઈ થોડા દૂર ઊભા રહીને ફરી અવાજ બનાવવાનો પ્રયત્ન કર્યો. “વાસણ પહેલા જવું જોઈએ, કાકા રાહ નહીં જુએ.”

મનસી એ તરફ જોયા વગર બોલી, “તમે પાછળની લાઇન સીધી રાખો. બોલાવું ત્યારે જ ગાડી આગળ.” બે કામદારોએ તરત હિતેશભાઈને નહીં, મનસીને જોયા. આદેશનું મોઢું બદલાઈ ગયું. હિતેશભાઈએ એક પળ માટે એ વાત માનવાની ના પાડી, પણ બીજી જ પળે પાછળનો ડ્રાઇવર હોર્ન મારીને ચઢી આવ્યો; તેમને જ હાથ ઉંચકીને લાઇન સીધી કરવી પડી.

દસ મિનિટમાં યાર્ડનો તાલ બદલાઈ ગયો. મીઠાઈનો પેલેટ છાંયેથી કૂલિંગ વેનમાં ગયો. કાચવાળું સામાન ચાર નંબરથી પાછું ગોઠવાયું. મંડપની ફ્રેમ અલગ લેનમાં ઊભી રહી. મનસી ડેસ્ક અને બેએ વચ્ચે દોડતી નહોતી; તે કેન્દ્રમાં ઊભી રહીને બધું પોતાની તરફ આવતું કરતી હતી. સ્ટેશન જેને સમજાતું હતું, તે સ્ટેશન હવે તેના શરીર પ્રમાણે ચાલતું હતું.

પણ સાચો કડક સમય હજી બાકી હતો. છેલ્લી ગાડી—મોટો ટ્રક, જામલપુર લગ્ન માટેનો મુખ્ય જથ્થો—પાછળ બેસાડી દેવામાં મોડું થયું હતું. અંદર એક સાથે બે ઓર્ડર પડ્યા હતા: શાહ પરિવારનો અંતિમ વાસણ સેટ અને નજીકના મુસ્લિમ કેટરર માટેનો કૂલિંગ કન્ટેનર. ખોટા ક્રમમાં દરવાજો ખૂલે તો એક પક્ષની ઇજ્જત, બીજા પક્ષનું ભોજન—બેમાંથી કંઈક તૂટવાનું. બહાર ફોન પર ફોન. રમેશકાકા કપાળ લૂછતા. કિરણબેનનો અવાજ સૂકો. શટર ઉપરના મોટરમાંથી દાઝેલી ગંધ.

હિતેશભાઈએ આ જ સમયે ફરી હાથ લંબાવ્યો. “ચાવી આપો. હવે હું છૂટો કરું. કાકા સામે દેખાવ રહે.”

મનસીએ કી-રિંગ પોતાની મુઠ્ઠીમાં દબાવ્યું. “ના.”

એક જ શબ્દ. સૂકો. જાહેર.

હિતેશભાઈ નજીક આવ્યા. “આ મારા સ્ટેશનની ચાવી છે.”

“જ્યારે તમારું સ્ટેશન હતું ત્યારે લાઇન અટકી હતી,” મનસીએ કહ્યું. “હવે બોલવાનું ઓછું. સાંભળવાનું વધુ.”

રમેશકાકા બે પગલા દૂર, બધું સાંભળે એટલા નજીક. પાછળ ડ્રાઇવરો. બાજુએ કામદારો. પરિવાર અને કામની વચ્ચેનો પડદો ત્યાં જ ફાટી ગયો. હિતેશભાઈએ મોં ખોલ્યું, પણ તે પહેલાં અંદરથી મોટર ફરી કરકરી. જો આ વખતે ખોટો દરવાજો ખૂલે, તો છેલ્લો ટ્રક રિવર્સ લેતાં બીજી ગાડી અટકશે, અને જામલપુરનો લગ્ન-જથ્થો સમયસર નહીં નીકળે.

મનસી ડેસ્ક પાસે ન રહી. તે સીધી બે અને ત્રણ નંબર વચ્ચેના સાંકડા માર્ગમાં ગઈ, જ્યાંથી બન્ને બેએની જીભ જેવી લોખંડની પટ્ટીઓ દેખાતી. “જયદીપ, સાંભળ. ત્રણ નંબરનો અંદરનો કાર્ટ પહેલા અડધો પાછો. સંપૂર્ણ નહીં. અરસલાન, તું જામલપુર ટ્રકને ડાબી ચીરીમાં તાકીદે લાવ—પહેલું વાસણ નહીં, ફૂલની ખાલી જગ્યા સરખી.” તેણે કિરણબેનના હાથમાંથી સ્લિપ ખેંચી બે ભાગ કરી. “શાહ પરિવારનો સેટ પછી. હમણાં કૂલિંગ કન્ટેનર ત્રણથી બહાર. બેનો શટર માત્ર એટલો જ કે મંડપનું ખૂણું ન વાગે.”

“પાગલપન છે,” હિતેશભાઈ બોલી ગયા. “એક સાથે બે દરવાજા—”

“ચુપ.” મનસીનો અવાજ મોટો નહોતો, પણ સીધો હતો. “તમે લોક પિન પકડી રાખો. છૂટી જાય તો બધું પડી જશે.”

આદેશ એટલો ચોક્કસ હતો કે અપમાન પછીનું પસંદગીનું સ્થાન બચ્યું જ નહીં. હિતેશભાઈએ અનાયાસે પિન પકડી. તેમની કળી પર નસ ચડી. જયદીપે અંદરનો કાર્ટ અડધો પાછો ખેંચ્યો; મશીનનો માર્ગ ખુલ્યો. મનસીએ યોગ્ય કી પકડતા જ નાની ધાતુનો ટકાટક અવાજ આવ્યો—બે નંબરનું હાફ-રિલીઝ. શટર માત્ર જરૂરી જેટલું જ ઊંચકાયું. મંડપની ફ્રેમ ખંજવાળ વિના સરકી. તે જ પળે મનસીએ બીજી ચાવી ફેરવી, ત્રણ નંબરનો લોક ઢીલો કર્યો, કૂલિંગ કન્ટેનર બહાર નીકળ્યો, અને અરસલાને ટ્રકનો નાક બરાબર ખાલી પટ્ટીમાં દબાવ્યો.

બહારથી જોનારને આ બધું ગોટાળો લાગ્યો હોત; અંદર રહેલા દરેકે જોયું કે કયો અવાજ ક્યારે થવો જોઈએ. કાર્ટ ઘસાયો, પણ વાગ્યો નહીં. સ્ટીલનો થાંભલો અડક્યો, પણ પડ્યો નહીં. છેલ્લું વાસણ સેટ બાજુએ રાહમાં જ રાખવામાં આવ્યું. પ્રથમ જામલપુરનું મુખ્ય જથ્થું ટ્રકમાં બંધાયું. મનસીએ હાથ ઊંચો કરી અંતિમ કડી બોલી, “હવે બે બંધ. ત્રણ પૂરું ખોલો. શાહ પરિવારનો સેટ છોડો.”

શટર ઉપર ગયો. લોડિંગ પ્લેટ સીધી પડી. અંતિમ ગતિ ખુલી ગઈ.

હિતેશભાઈએ એ જ ક્ષણે, જે ક્ષણે બધું ચાલી પડ્યું, પોતાની બાકી રહી ગયેલી સત્તાનો છેલ્લો ટુકડો બચાવવાનો પ્રયત્ન કર્યો. “ચાવી આપો હવે.” અવાજમાં આદેશ ઓછો, વિનંતી વધારે હતી; અને એ જ વાત સૌથી વધારે વાગતી હતી.

મનસી તેની સામે વળી. કી-રિંગ હજુ તેની હાથમાં હતું; ધાતુ પર પસીનાની ચમક. “લાઇન સાફ થયા પછી ચાવી કેબિનેટમાં જશે,” તે બોલી. “હાથમાં નહીં.”

તેને કોઈ તરફથી મંજૂરી લેવાની જરૂર રહી નહોતી. તેણીએ જ છેલ્લો રિલીઝ સ્લિપ ફાડ્યો, ડ્રાઇવરને આપ્યો, અને ટ્રકનો દરવાજો પોતે ઠોકી બંધ કરાવ્યો. એ ઠોકરનો અવાજ યાર્ડમાં ગૂંજ્યો—ઘોષણા નહીં, અંતિમ મુદ્રા.

ટ્રક ગેટ પાર ગયો પછી મનસી ધીમે પગલે બે નંબરની બાજુના દીવાલિયાં કેબિનેટ સુધી આવી. કાચ પર જૂના આંગળીનાં ડાઘ હતા, બાજુમાં સૂકાયેલો ચાનો ગોળ દાગ હજી યથાવત્. તેણે કેબિનેટ ખોલી, માસ્ટર ચાવીઓ અંદર હુક પર ટાંગી, હાથ છોડ્યો. ચાવીઓ બે વાર અથડાઈ, નાનો કરકરો અવાજ કર્યો, અને પછી રણકાર બંધ થઈ ગયો.