અંતે અંદર જવા માટે એ જ મારી પાસે વિનવ્યા

“પાસ હમણાં નહિ મળે,” કાઉન્ટરની છોકરીએ લીલો કાર્ડ પાછો ખેંચી લીધો, “ફક્ત એક જ મુલાકાતી અંદર જઈ શકે. દર્દીના દીકરાએ નામ આપ્યું છે—હેમાંગિનીબેન.”

મૃણાલનો હાથ હવામાં જ અટકી ગયો. આખી સવારથી દોડધામ કરીને તે જ એમ્બ્યુલન્સ પાછળ આવી હતી, દાખલાની ફાઇલ તે જ ભરી હતી, જમણા ખભા પરનો થેલો હજુ વાંકો લટકતો હતો, ગળામાં જૂનું વળી ગયેલું લેન્યાર્ડ ઘસાઈને નરમ થઈ ગયું હતું. પાછળ કતારમાં ઉભેલા લોકોની નજરો કાચના કાઉન્ટર પર અથડાઈને એની પીઠ પર આવી ચોંટતી હતી. તે બોલે એ પહેલાં જ હેમાંગિનીબેને આગળ આવીને કાચ પર આંગળી ટપટપાવી.

“નિયમ સમજાવો તેને. બધું કામ કરાવવું અલગ, પણ અંદર કોણ જશે એ અમે નક્કી કરીએ.” પછી બાજુમાં ઉભેલા મોટાભાઈ તરફ વળી, જરા ઊંચા અવાજે, “બહાર બેસીને ચા-પાણી જોઈ લે. રૂમમાં ભીડ ન થાય.”

આઘાત એટલો સીધો હતો કે મૃણાલને પહેલા ગુસ્સો નહીં, ગરમ શરમ લાગી. પરિજનોમાં કોને શું ખબર નહોતી? પરિવારને અને ઓળખીતાઓને ખબર છે કે છેલ્લાં ત્રણ વરસથી જયદીપના પિતાના હોસ્પિટલ ચેકઅપ હોય, દવાના બિલ હોય, રાત્રે બ્લડ લઈ જવાનું હોય—મૃણાલ જ હોય. પણ નામ પૂછાય ત્યારે સગાપણું વળી કાચની જેમ પારદર્શક બની જતું.

“દાખલાની જમા રકમ કોણે મૂકી?” મૃણાલે સપાટ અવાજે પૂછ્યું.

જયદીપે આંખો ચોળીને જોઈ લીધું. “હમણાં અહીં દલીલ ન કર. બા ટેન્શનમાં છે.”

“ટેન્શન ત્યારે નહોતું, જયારે રાત્રે બાર વાગ્યે મને મેટ્રોથી ઉઠાવી બોલાવ્યું?” મૃણાલે કહ્યું.

“બસ!” હેમાંગિનીબેનનો અવાજ વધુ ચોખ્ખો થયો. “આ હોસ્પિટલ છે, ઘરનો ઓટલો નથી. કાઉન્ટર આગળ નાટક ના કરાવતી. બિલિંગ આપણાં હાથમાં છે.”

કાઉન્ટર પાછળની છોકરીએ આંખ ઉંચકી પણ નહીં. “આગળનાં નામ?”

મૃણાલને બાજુએ ખસેડી દેવામાં આવી. હેમાંગિનીબેનને લીલો મુલાકાતી-પાસ આપી દેવાયો. મૃણાલનું નામ રજીસ્ટરમાં હતું, પણ પાસ પર નહોતું. તે બે પગલાં પાછી ગઈ. ખભામાં રાતભરની કઠણાઈ ચોંટેલી હતી. વેઈટિંગ બેચ પાસે દરવાજાની અડધી ખૂલી ઝાંપમાં એક ક્ષણ ઊભી રહી—એટલી નાની જગ્યા, છતાં એમાં પણ તેને સ્થાન મળતું નહોતું.

હજુ પાંચ મિનિટ પણ ન ગઈ, ત્યાં ફરી કૉલ આવ્યો. “ફાર્મસીમાંથી આ દવા તાત્કાલિક લાવો,” હેમાંગિનીબેને પરચી એની તરફ ધકેલી, “અને ICU વાળો જુનો રિપોર્ટ પણ નીચેના રેકોર્ડ રૂમમાંથી કાઢાવો. તું જાણે છે ને કઈ વિંડો પર જવું.”

ઉપયોગ માટે તો બધાને ખબર હતી કે મૃણાલને કઈ વિંડો, કઈ સહી, કયો સ્ટાફ ઓળખાય છે. સેવા ક્ષેત્રમાં કામ કરતી કરતી એને કાઉન્ટરની ભાષા આવડી ગઈ હતી—કઈ ફાઇલ પહેલા ધપાવવી, કઈ ભૂલ કઈ રીતે પકડાવવી. પણ કાચની બીજી બાજુથી ક્યારેય એને ઘરવાળી ગણવામાં આવી નહોતી. હેમાંગિનીબેને પરચી આપતી વખતે દબાવીને કહ્યું, “હમણાં જ જઈ આવ. અંદર માટે હું અને જયદીપ છીએ. બહારનું તું સંભાળી લે.”

મોટાભાઈએ ઉમેર્યું, “છોકરીએ કામ કર્યું એનો અર્થ કાબૂ મળી ગયો એમ ના માની બેસાતું.”

કતારમાં ઉભેલી બે મહિલાઓએ આડું જોઈ લીધું. એકે પોતાની ચૂંદડી ખભા પર ગોઠવી. જાહેરમાં થતી આવી નાની કાપાકાપી અમદાવાદના ખાનગી હોસ્પિટલમાં બધાને સમજાતી હતી—કોણ ઉપયોગી, કોણ અધિકારી.

મૃણાલ નીચે બિલિંગ વિભાગે ગઈ. કાચની બારીઓ, ટોકનનો અવાજ, પ્રિન્ટરના કરકરા કાપ. ફાઇલમાં ચોંટેલો દાખલાનો પત્ર ફરી ખોલતાં એને ગોટો લાગ્યો. પ્રાથમિક જમા રકમની બાજુએ જયદીપનું નામ નહોતું. કાર્ડ અંતિમ ક્ષણે ન ચાલતાં, ત્રણ વાગ્યે તેણે પોતાનું ખાતું જોડ્યું હતું—મોબાઇલ પર આવેલી મંજૂરીથી. એ સમયે બધાએ એક જ વાત કહી હતી: “હમણાં બચાવ. પછી ગણી લઈશું.” ગણી લેવાનું ક્યારેય આવતું નહોતું.

બિલિંગ ક્લાર્કે સ્ક્રીન જોઈ. “રૂમ હોલ્ડ હજી ખુલ્યો નથી.”

“શા માટે?”

“જમા તો દેખાય છે, પણ મુખ્ય સંચાલકના નામે ચેનલ બદલી નથી. અહીં જૂના નોંધપાત્ર પર હજી ‘કુટુંબ પ્રતિનિધિ: હેમાંગિની શાહ’ છે.” તેણે ફાઇલ ઊંચી કરી. “બદલાવ માટે મૂળ ચૂકવણીવાળાનો મંજૂરી સંદેશ જોઈએ.”

મૃણાલ થંભી ગઈ. “મૂળ ચૂકવણીવાળો હું છું.”

ક્લાર્કે પહેલી વાર એની તરફ સીધી નજર કરી. “તમે?”

મૃણાલે મોબાઇલ ખોલ્યો. બેંકનો સંદેશ, હોસ્પિટલનું ચૂકવણી રસીદ નંબર, અને દાખલાની કડી. સમય, રકમ, દર્દીનું નામ—બધું એક જ કતારમાં. એની આંગળીઓ કંપી નહીં. “ચેનલ બદલો.”

ક્લાર્કે સુપરવાઇઝરને બોલાવ્યો. બે સ્ક્રીન પર એક સાથે વિગતો ખૂલી. પછી મશીનમાંથી નાનો અવાજ આવ્યો—મંજૂરીનો. સ્ક્રીન પર લાલ લખાણ લીલું થયું. ‘મુખ્ય ચૂકવણી અધિકાર: મૃણાલ દેસાઈ.’ નીચે તરત બીજો સ્ટેટસ ચમક્યો—‘મુલાકાતી છોડપત્ર ઇસ્યુ કરવા યોગ્ય.’

તે ચમકારો નાનો હતો, પણ કાચની બાજુનો આખો જુનો દાવો તેમાં ખસી પડ્યો.

“મેડમ,” સુપરવાઇઝરે કાગળ સીધો કરતાં કહ્યું, “પછીનાં મુલાકાતી પાસ, રૂમ ઍક્સેસ અને બિલ સંબંધિત મંજૂરી હવે તમારી પાસેથી જ લેવાની રહેશે. તમને ઉપરના ફ્રન્ટ કાઉન્ટર પર આવવું પડશે.”

આ પ્રથમ વળાંક એટલો ઠંડો હતો કે મૃણાલને હાસ્ય પણ આવ્યું નહીં. તેણે ફાઇલ બંધ કરી. “હું આવી રહી છું.”

ઉપર પાછી આવી ત્યારે હેમાંગિનીબેન બીજા પાસ માટે તીખા સ્વરે બોલી રહી હતી. “મારા જેઠ પણ આવ્યા છે. તરત એક વધુ પાસ આપો. અંદર આપણી જ વ્યક્તિ છે.”

કાઉન્ટરની છોકરીએ સ્ક્રીન જોયું, પછી પહેલી વાર મૃણાલને શોધી. “મૃણાલબેન? એક મિનિટ, કૃપા કરીને અહીં આવશો?”

હેમાંગિનીબેનનો ચહેરો અટકી ગયો. “શા માટે એને?”

છોકરીએ બોલવાની રીત બદલી દીધી હતી. “મુખ્ય ચૂકવણી અધિકાર હવે એમના નામે છે. આગળનો પાસ એમની મંજૂરી વગર ઇસ્યુ નહીં થાય.”

પાછળ કતારમાં કોઈએ ટોકનનો કાગળ વાળી નાખ્યો. જયદીપે તરત વચ્ચે આવવાનો પ્રયત્ન કર્યો. “કોઈ ગડબડ છે. અમારી અંદરની બાબત છે.”

“અંદરની બાબત કાચની સામે જ લખાઈ ગઈ છે,” મૃણાલે કહ્યું. એ આગળ આવી. ગળાનું જૂનું લેન્યાર્ડ કાઉન્ટર પર સરકી ગયું. “હમણાંથી પૂછવાનું મને.”

હેમાંગિનીબેનનો ગર્વ અચાનક વધુ જોરથી બોલવા માંડ્યો. “પૈસા મૂકી દીધા એટલે સગાપણું મળી જાય? આ તો તાત્કાલિક વ્યવસ્થા હતી. પાસ અમને આપો. રૂમમાં બેસવાનું અધિકાર કોઈ એપથી ખરીદી ન શકાય.”

સુપરવાઇઝર પોતે કાચ પાછળ આવી ઊભો રહ્યો. “બેન, નિયમ સ્પષ્ટ છે. દાખલા પછીની દરેક મુલાકાતી મંજૂરી મુખ્ય ચૂકવણી નોંધ પર ચાલે છે. અમને અહીં જે સક્રિય છે, એ જ માનવું પડે.”

હવે કતાર માત્ર જોઈ રહી નહોતી; વાંચી રહી હતી. કોણની બાજુ સ્ક્રીન છે, કોણની બાજુ શબ્દો ખૂટ્યા. મોટાભાઈએ ગુસ્સે કહ્યું, “મૃણાલ, અભિમાન માંડશો નહીં. મોટા માણસો ઊભા છે.”

“મોટા માણસો ત્યારે ક્યાં હતા,” મૃણાલે પૂછ્યું, “જયારે રાતે મારી UPI પરથી જમા રકમ ગઈ?”

જયદીપનો અવાજ પહેલી વાર ધીલો પડ્યો. “તું જાણે છે પરિસ્થિતિ શું હતી. બાને અંદર એકલી ન રાખી શકાય.”

“એટલે મને બહાર રાખી શકાય?”

કાઉન્ટરની છોકરીએ હાથમાં બે ખાલી પાસ પકડી રાખ્યાં. તે સીધું મૃણાલને પૂછવા લાગી, “હમણાં એક જ વધારાનો મુલાકાતી છોડવો છે. નામ આપશો?”

આ જ ક્ષણે જૂનો ક્રમ ખુલ્લેઆમ તૂટી ગયો. હેમાંગિનીબેન, જેઓ થોડા સમય પહેલા મૃણાલને ચા લાવવા મોકલી રહ્યા હતા, હવે એની સામે ઊભી રહીને અવાજ નરમ કરવાનો પ્રયાસ કરવા લાગી. “જુઓ, રૂસાઈનો સમય નથી. પહેલા મને અને જયદીપને અંદર જવા દો. પછી બેસીને વાત કરીએ.”

“હમણાં નહીં,” મૃણાલે કહ્યું.

“મૃણાલ,” જયદીપ વધુ નજીક આવ્યો, અવાજ ધીમો, “બાપુજીને જોવું છે. બાએ રડી પડશે.”

“જે સમયે મને દરવાજા બહાર બેસાડી દીધું હતું, એ સમયે કોને શું થશે એ યાદ હતું?”

સુપરવાઇઝરે ફરી પૂછ્યું, હવે ઔપચારિક સ્વરે, જેથી આસપાસનાં બધા સાંભળે: “મુખ્ય મંજૂરીધારક, કૃપા કરીને અંતિમ મુલાકાતી નામ જણાવો. ગેટ પર મોકલવાનું છે.”

મૃણાલે એક શ્વાસ લીધો. મનમાં કોઈ ઉદારતા નહોતી, કોઈ બદલો ભડકતો આગ જેવો પણ નહોતો; ફક્ત હિસાબ સમો હતો. “દર્દીની પત્ની—શારદાબેન. બાકીના બધાને હાલ રોકો.”

હેમાંગિનીબેન almost કાચ પર વળી ગઈ. “હું વહુ છું! મને રોકશો? આ શું રીત છે?”

“હાલની રીત,” મૃણાલે કહ્યું, “કાઉન્ટરની સ્ક્રીન પર લખાઈ ગઈ છે.”

જયદીપે હાથ આગળ કર્યો, “પાસ તો મને આપ. હું લઈ જઉં અંદર. બાને હું બોલાવી દઉં.”

મૃણાલે પાસ લીધો જ નહીં. “ના. પાસ હું જ આપીશ.”

ગેટ તરફ જતો નાનો માર્ગ કાઉન્ટર સામે જ દેખાતો હતો—ડાબે ધૂળ ચોંટેલો સ્ટીલનો અવરોધ, આગળ સ્કેનર, બાજુએ સુરક્ષાગાર્ડ. શારદાબેન વ્હીલચેર પર નહોતી, છતાં એટલી નબળી કે પગ સરખા ઊઠતા નહોતા. તેમને બહારની બેચ પરથી ઊભી કરાવી લાવવામાં આવી. તેમની આંખો સૂજી ગયેલી; કદાચ તેમને અંદર-બહારનાં અધિકારના ખેલનો અડધો પણ ખ્યાલ નહોતો. પણ હેમાંગિનીબેનને હતો. આખો.

“મૃણાલ, હવે નાનપણ ન કર,” હેમાંગિનીબેનનો અવાજ કઠણાઈ ગુમાવીને કાચો થયો, “લોકો ઊભા છે.”

“હા,” મૃણાલે કહ્યું, “લોકો ઊભા છે.”

સુરક્ષાગાર્ડે સ્કેનર તૈયાર રાખ્યું. કાઉન્ટરની છોકરીએ પાસ પર મુદ્રા મારી, પછી મૃણાલની સામે રાખ્યું, બીજા બે ખાલી કાર્ડ પાછા ખેંચી લીધાં. સુપરવાઇઝરે પૂછ્યું, “બાકી નામોને અત્યારે સ્થગિત રાખીએ?”

“હા,” મૃણાલે કહ્યું, “કોઈ વધારાનો પાસ નહીં. મારી મંજૂરી સુધી નહીં.”

આ સ્પષ્ટ વાક્ય પછી હવામાં એક સૂકો ઘા પડ્યો. હેમાંગિનીબેનનો હાથ, જે હંમેશાં આગળ રહેતો, પહેલી વાર ખાલી રહ્યો. જયદીપે કંઈક બોલવું હતું, પણ ગાર્ડ હવે તેને નહીં, મૃણાલને જ જોઈ રહ્યો હતો. પ્રક્રિયા બદલાઈ ગઈ હતી; એટલેથી ભાષા પણ.

મૃણાલે શારદાબેનની બાજુએ જઈને પાસ હાથમાં આપ્યો. “માતાજી, તમારું નામ બોલાશે ત્યારે સીધું અંદર.”

હેમાંગિનીબેન હડબડીને આગળ સરકી. “ઓછામાં ઓછું મને સાથે જવા દે. હું તેમની વહુ—”

“ગેટ રોકો,” મૃણાલે ગાર્ડને કહ્યું.

ગાર્ડે દંડિયું આડું કરી દીધું.

જયદીપનો અવાજ તૂટી ગયો. “મૃણાલ, પ્લીઝ.”

મૃણાલે એની તરફ જોયું પણ નહીં. તેણે શારદાબેનના હાથમાંથી ખૂણેથી વળી ગયેલો પાસ સીધો કર્યો, પોતાનાં અંગૂઠા નીચે પકડીને સ્કેનર આગળ ઊંચક્યો. લીલું પ્રકાશ ચમક્યું. ગેટ લેનમાં સ્ટીલનું અવરોધ એક બાજુ ધીમેથી ખૂલી ગયું.