લાઇવ ટેસ્ટમાં તેનો નકાબ તૂટી ગયો

“નિરાલી, તું સાઇડ બેમાં જ રહે,” ડૉ. યશે ગ્લોવ્સ ખેંચતા ખેંચતા ઊંચે કહ્યું, જેથી આગળની કતારમાં બેઠેલા ટ્રસ્ટી, બે દાતા-પરિવારના લોકો અને મહેન્દ્રકાકા બધાએ સાંભળે. “આ રિ-ઓપન કેસ હું જાતે લઈશ. તું માત્ર સેમ્પલ ટ્રે, જૂના સ્લાઇડ્સ અને રિપોર્ટ ફાઇલ તૈયાર રાખ.”

નિરાલીના હાથમાં ચા નો કાગળનો કપ હતો; ઉપર પાતળી ચામડી ચઢી ગઈ હતી, કપ નીચે સફેદ પ્લાસ્ટિકની ટ્રોલી પર ગોળ ડાઘ પડી ગયો હતો. બાર કલાકની પાળી પછી ખભા કઠણ થઈ ગયા હતા, પણ એ ડાઘ કરતાં વધુ દેખાતું હતું બીજું—મુખ્ય ડાયગ્નોસિસ બેની સામે રાખેલી ઊંચી ખુરશી યશ માટે ખેંચાઈ હતી, અને તેની બાજુમાં વર્ષો જૂનો કેસ, જે મૂળ નિરાલીએ શોધેલો ગડબડિયા ચિન્હોવાળો હતો, આજે “ડૉ. યશ પંડ્યાનો પ્રતિષ્ઠિત લાઇવ રિવ્યૂ” બની ગયો હતો.

કિરણ ઇન્ટર્ને ટ્રોલી નિરાલીની તરફ સરકાવી. તેની આંખોમાં અચકાટ હતો. “મૅમ, ડૉ. હેમાંગીબેને કહ્યું કે તમે જૂના સ્કેન માર્કર્સ જોજો…”

યશે તેની વાત વચ્ચેથી કાપી. “કિરણ, નિરાલીબેન હવે સપોર્ટમાં છે. જે કહું તે જ કર. ટ્રસ્ટીઓ રાહ જોઈ રહ્યા છે.”

“નિરાલીબેન” — જાહેરમાં અંતર રાખવાનું એનો નવો ઢંગ હતો. બે મહિના પહેલાં સુધી પરિવારને અને ઓળખીતાઓને ખબર છે કે એ બંનેની વાત ચાલતી હતી; હવે મહેન્દ્રકાકા સામે પણ યશ એવો બોલતો કે જાણે ક્યારેક નજીક હતો જ નહીં. મહેન્દ્રકાકાએ ભોળા ગૌરવથી બીજા દાતાને કહ્યું, “યશ તો હવે મોટું નામ છે. આખું સેવા ક્ષેત્ર આટલી ઉંમરે નહીં પહોંચે.”

નિરાલીએ કપ ટ્રોલી પર મૂકી દીધો. જૂની ફાઇલના કવર પર તેની પોતાની કલમનો દાગ હજુ હતો—ડાબી ખૂણે નાનો વાદળી લીટિયો, જે વર્ષો પહેલાં રાત્રિ પાળીમાં પડ્યો હતો. યશે એ જ ફાઇલ ખોલી, નામ પર પોતાની તાજી સ્ટિકર ચોંટાડી, અને કેમેરા સામે વળી ગયો. પ્રથમ ઘા પૂરતો સ્પષ્ટ હતો: કેસ એનો નહોતો, મંચ એના નામે હતો.

મુખ્ય બેની બાજુનો પ્રવેશમાર્ગ સંકડો હતો. પાછળ કાચના દરવાજા, આગળ મોનિટર, વચ્ચે દવાઓની ધાતુની ગંધ. લિફ્ટના ધુમ્મસિયા અરીસામાં આંગળીના જૂના લીપા હજુ દેખાતા. નિરાલી ત્યાંથી જ સ્ક્રીનનો ખૂણો જોઈ શકતી હતી. યશ પોઇન્ટરથી જૂનો સ્કેન બતાવતો બોલ્યો, “અહીં પ્રોગ્રેસિવ ગ્રોથનો ક્લાસિક પેટર્ન છે. જૂનો રીડ કદાચ ઓવર-કૉશિયસ હતો.”

નિરાલીએ તરત જ જોયું—ક્લાસિક પેટર્ન નહોતું. માર્કર લેયર ખોટી એલાઇન હતી; આર્ટિફેક્ટની લીટી જીવંત ઘા જેવી દેખાડવામાં આવી રહી હતી. તેના પેટમાં એક ઠંડી ગાંઠ પડી. આ જ ભૂલને કારણે ત્રણ વર્ષ પહેલાં કેસ રોકાયો હતો; તેણે રીડ અટકાવીને ફરી ચકાસવાનું કહ્યું હતું. ત્યાર પછી યશે સિનિયર મીટિંગમાં કહ્યું કે “નિરાલી બહુ સાવચેત હોવાથી કેસ હોલ્ડ થયો.” પ્રમોશન તેને મળ્યું, હાશિયો તેને.

વેઇટિંગ બેમાંથી વી.આઇ.પી. દર્દીના સગાંનો અવાજ આવ્યો. “સાહેબ, પીડા વધી રહી છે.” વાતાવરણમાં એક ચીડ ચડી. ડૉ. હેમાંગીબેન પોતાનો માસ્ક દબાવીને નજીક આવી. “ઝડપ રાખો. ટ્રસ્ટી સાહેબો આખું જોઈ રહ્યા છે.”

યશે હાથ આગળ કર્યો. “નિરાલી, કૉન્ટ્રાસ્ટ સિરિંજ આપ. અને બાકી બાબતોમાં ન પડે. નાનાં કામ નાનાં જ રાખ.”

નિરાલીએ સિરિંજ આપી, પણ તેની નજર સ્ક્રીન પરથી ઉતરી નહીં. યશે લાઇવ ફીડ ખોલી. દર્દીનું હાલનું ચિત્ર જૂના સ્કેનની બાજુમાં આવી ગયું. બંનેમાં સરખામણી કરતાં પણ એ ખોટી એલાઇનમેન્ટ વધારે જોરથી બૂમો પાડી રહી હતી. યશે સ્ટાઇલથી બોલવાનું ચાલુ રાખ્યું, “તમે જોઈ શકો છો, જૂની છબી અને હાલની છબીમાં—”

“ઝૂમ વધુ ન કરો,” નિરાલીના મોઢેથી નીચા સ્વરે નીકળ્યું.

યશે પાછળ જોયા વગર સ્મિત દબાવ્યું. “હું સંભાળી લઉં.”

તે ઝૂમ કરતો ગયો. લાઇન ભડકી ઊઠી, અને આર્ટિફેક્ટ ખરેખર ઘા જેવી લાગી. પાછળ બેઠેલા એક દાતાએ માથું હલાવ્યું. મહેન્દ્રકાકાએ ગર્વથી છાતી સીધી કરી. યશને રૂમ મળતો ગયો; નિરાલીને બાજુનો ઠંડો સ્ટીલનો કિનારો.

પછી દર્દી અંદર ખેંચાયો. બેસાડતી વખતે તેણે પીડાથી ખુરશીનો હથ્થો મજબૂતીથી પકડી લીધો. હેમાંગીબેને કઠોર અવાજમાં કહ્યું, “ફટાફટ કૉલ જોઈએ. ઓપરેશન થિયેટર રોકી શકાતું નથી.”

નિરાલી ટ્રે ગોઠવતી હતી, પણ તેની અંદર ગણતરી દોડી રહી હતી. જૂના સ્કેન પર ખોટી લેયર; હાલની છબીમાં શ્વસન-ચળવળનો છાંયો; યશ તેને એક જ વાત તરીકે વાંચી રહ્યો હતો. જો હવે કૉલ ખોટો ગયો તો દર્દી સીધો ખોટી પ્રક્રિયામાં જશે. અને આ બધું તેના જ જૂના કેસની રાખ પરથી ઊભું કરાયેલું નામ લઈને.

“માર્કર પેન,” યશે કહ્યું.

નિરાલીએ પેન તેની તરફ ન ધકેલી. “તમે કયો લેયર લૉક કર્યો છે?”

યશ પહેલીવાર વળ્યો. જાહેરમાં એને આવું પૂછવું તેને ગમ્યું નહીં. “જે જોઈએ તે. તારે ટ્રે જો.”

કિરણે સ્ક્રીન તરફ ગૂંચવાઈને જોયું. “સર… ડાબી બાજુનો શેડો હાલની ચળવળનો—”

“કિરણ.” યશનો અવાજ કાપતો હતો. “ચુપ.”

હેમાંગીબેનની આંખો બે સેકંડ માટે નિરાલી પર અટકી. “તમે કંઈ જુઓ છો?”

એ સવાલ ઇજાજત નહોતો; દોરડું હતું. સામે ટ્રસ્ટીઓ, બાજુએ સગાં, પાછળ મહેન્દ્રકાકા. યશ તરત બોલી ગયો, “મૅમ, સમય બગાડવાનો નથી. સપોર્ટ સ્ટાફને આ લેવલની ઇન્ટરપ્રિટેશનમાં—”

નિરાલીએ આગળ વધી કન્સોલના ડાબા ખૂણે હાથ મૂકી દીધો. યશે અટકાવવાનો પ્રયાસ કર્યો, “અરે, સ્પર્શ ન કર—”

તેને માત્ર એક જ ચળવળ કરી. લાઇવ ફીડ પરનો શ્વસન-ચળવળ ફિલ્ટર બંધ કરીને તેણે રેફરન્સ લેયર ફરી સરખી કરી, પછી ઝૂમ બે પગથિયા પાછું ખેંચ્યું. સ્ક્રીન પર જે “ઘા” પાંચ સેકંડ પહેલાં યશ બતાવી રહ્યો હતો તે લંબાયેલી નકલી લીટીની જગ્યાએ તૂટી ગયેલા ચમકતા છાંયા તરીકે ખસી ગઈ. બાજુમાં સાચો સંકેત, નાનો પણ તીખો, સંપૂર્ણ જુદી જગ્યાએ સ્પષ્ટ દેખાયો.

કોઈએ ઉઘાડો શ્વાસ લીધો. યશનો હાથ હજુ હવામાં હતો, પણ પોઇન્ટર ખાલી જગ્યાને બતાવી રહ્યો હતો જ્યાં હવે કંઈ હતું જ નહીં.

નિરાલીએ સ્ક્રીન પરથી આંખ ન હટાવી. “આર્ટિફેક્ટ. શ્વસન-ચળવળ સાથે લૉક થયેલો. સાચો ફોકસ અહીં.”

યશે તરત હસવાનો નકલો કર્યો. “હા, એ તો હું પણ બતાવવા જતો હતો, પણ—”

“તો પહેલા ખોટી જગ્યા પર માર્ક શા માટે?” હેમાંગીબેનનો સ્વર ઠંડો હતો.

યશએ પોઇન્ટર નીચે કર્યો. “લાઇવ સેટિંગમાં નાનાં ફેરફાર—”

ટ્રસ્ટી સંતોષભાઈ, જે અત્યાર સુધી માત્ર હાથ જોડીને બેઠા હતા, હવે ઊભા થયા. “ડૉક્ટર, અમને ‘નાનાં ફેરફાર’ માટે દર્દી લાવ્યો નથી. જે બોલે છે એ આગળ આવે.” એમણે સીધું નિરાલીને જોયું. “તમે ચાલુ રાખો.”

એ વાક્ય સાથે રૂમનો ભાર ખસ્યો. કિરણ તરત સાઇડ ટ્રે નિરાલી તરફ ફેરવી દીધી. યશની આગળની ઊંચી ખુરશી ખાલી રહી; નિરાલી ઊભી જ રહી. હેમાંગીબેને કન્સોલની કી તેની બાજુ સરકાવી. “નિરાલી, લાઇવ રીડ.”

યશના ચહેરા પર એક પળ માટે સાચો ભંગ દેખાયો. “મૅમ, આ પ્રોટોકોલ વિરુદ્ધ છે. આખું પ્રેઝન્ટેશન મારા નામે—”

“સ્ક્રીન નામ નહીં વાંચે,” હેમાંગીબેને કહ્યું. “રીડ વાંચશે.”

હવે સમય કાપતો ગયો. દર્દી ફરી કસાયો. મોનિટર પર દબાણનાં આંકડા ચમક્યા. નિરાલીએ હાથ સ્થિર રાખ્યા. પહેલા હાલની છબીના ત્રણ કટ લીધા. પછી જૂના સ્કેનનો એ જ વિસ્તાર બાજુએ ખોલ્યો. તેણે પોતાની જૂની નોંધનો ખૂણો ખોલીને તારીખની પાસેના વાદળી દાગ પર અંગૂઠો ટકાવી એક માર્કર મૂક્યો—તેણે વર્ષો પહેલાં લખેલું: “પુનઃસરખામણી વગર નિશ્ચિત ન કરવું.”

યશ બોલવાનો પ્રયત્ન કરતો રહ્યો. “આ જૂની નોંધો બહુ સાવધ—”

“ચુપ રહો,” સંતોષભાઈએ કહ્યું, આ વખતે આંખ ઉઠાવ્યા વગર.

નિરાલી હવે આખી અંદર હતી. “જૂના રીડમાં ખોટો ઘા નથી. ખોટો લેયર છે. તેથી કેસ અટક્યો. હમણાં જે દેખાય છે તે અલગ સ્થાનનો સક્રિય દબાવ છે.” તે બોલતી ઓછી, કરતી વધારે હતી. માપણીનો ફ્રેમ ખસેડ્યો, કિનારીઓ નિશાન કરી, બે છબીઓના મધ્યઅક્ષ સરખાવ્યા. સ્ક્રીન પર તે ગોળ નિશાન લાલ થઈ સ્થિર થયું. કિરણે અનાયાસે ખુરશીનું પૈડું પાછું ખેંચ્યું, যেন માર્ગ ખાલી કરે.

યશ હવે બાજુએથી કમાન પાછી ખેંચવા માગતો હતો. “મને માઉસ આપો. ફાઇનલ લેબલ હું મૂકી દઉં.”

નિરાલીએ હાથ હટાવ્યો નહીં. “તમે પાંચ મિનિટથી ખોટી છાંયાને ઘા કહી રહ્યા હતા.”

મહેન્દ્રકાકા હવે પહેલીવાર ગર્વથી નહીં, ગૂંચવણથી જોઈ રહ્યા હતા. સામે બેઠેલી યશની ફુઆએ પોતાની સાડીના પલ્લુની કિનારી મસળી. જે રૂમ થોડા સમય પહેલાં યશના મોહક અવાજથી ચાલતો હતો તે હવે મશીનના બીપ અને નિરાલીના સૂકા, ચોક્કસ શબ્દોથી બંધાયો.

હેમાંગીબેને કહ્યું, “તાત્કાલિક કૉલ જોઈએ. ઓટી રોકવું કે નહીં?”

આ જ પળ કઠણ હતી. કોઈ ફાઇલ-કમિટી નહોતી, કોઈ પછીની મંજૂરી નહોતી. નિરાલીએ ક્ષણભર પણ ઉપર જોયું નહીં. તેણે અંતિમ કટ લીધો, હાલની છબી પર નિશાન સરખું બેસાડ્યું, અને કહ્યું, “મુખ્ય શંકા અહીં છે. પહેલો યોજાયેલો રસ્તો ખોટો છે. લક્ષિત પુનઃનમૂનો લો. ઓટી હાલ રોકો.”

“ખાતરી?” હેમાંગીબેન.

નિરાલીએ જૂના સ્કેનની ખોટી લેયર અને હાલની સાચી નિશાની બાજુબાજુ લૉક કરી. “સ્ક્રીન પર છે.”

સંતોષભાઈ આગળ વળ્યા. “જે જોઈએ તે કરો. આ જ કૉલ લાગુ પડશે.”

એટલે યશનો છેલ્લો પડદો પણ ગયો. તેણે ભેગા થયેલા લોકો તરફ અડધી સ્મિતથી કહેવું ઇચ્છ્યું, “હું તો ટીમવર્ક—” પણ શબ્દ પૂરાં થાય તે પહેલાં કિરણે લેબલિંગ પેડ નિરાલી પાસે મૂકી દીધું અને યશની સામેનો પેન સ્ટેન્ડ દૂર ખેંચી લીધો. નાનકડું હલનચલન, પણ આખા રૂમ સામે. નિયંત્રણ કયા હાથમાં છે તે હવે વસ્તુઓ પણ કહી રહી હતી.

નિરાલીએ નમૂનાની માર્ગરેખા દોરી. દબાણવાળો વિસ્તાર ટાળો, આંગળીનાં બે ચપટાં જેટલો વળાંક, પછી ચોક્કસ બિંદુ. હેમાંગીબેન તેની બાજુમાં આવીને માત્ર એટલું પૂછ્યું, “અહીંથી?”

“હા. આ લાઇનની અંદર નહીં જશો.” નિરાલીએ સ્ક્રીન પર લૉક કર્યું. “અહીં પહેલાનો ભ્રમ હતો.”

દર્દીના સગાએ કાચના પારથી હાથ જોડ્યા, પણ એ તરફ કોઈએ નાટકીય નજર નહીં કરી. રૂમ હવે રીવાજ માટે નહીં, પ્રક્રિયા માટે હતો. નિરાલીએ ઇન્સ્ટ્રુમેન્ટ કેસ પોતાના તરફ ખેંચ્યો, જરૂરી સાધન કાઢ્યું, બાકીની ટ્રે બંધ કરી. તેની આંગળીઓ સ્થિર હતી; ખભાની પીડા હવે માત્ર કપડાની સળીયામાં રહી ગઈ હતી.

પુનઃનમૂનો લીધો ગયા પછી બે જ મિનિટમાં ઝડપી સ્લાઇડ તૈયાર થઈ. કિરણે તેને સ્કેનરમાં મૂકી. મશીનની લીલી પટ્ટી સરકી. સ્ક્રીન પર તાજું વાંચન ધીમે ધીમે ખુલ્યું. પહેલેથી નિરાલીએ જે વિસ્તાર ઘેર્યો હતો ત્યાંની ગાઢતા મેળ ખાતી ગઈ. જૂનો ભ્રમ તૂટી ગયો; સાચો નિદાન એક સીધી, શરમજનક સાફાઈથી ઉભો રહ્યો.

નિરાલી આગળ વળી. તેણે લેબલના ખાને પોતાના હાથેથી અંતિમ શબ્દો ટાંક્યા, જૂના કેસની ગેરવાંચન સાથે નવો મેળ ગોઠવ્યો, અને નિદાન લૉક કર્યું. યશ કદાચ કંઈક બોલવા નજીક આવ્યો, કદાચ નામ બચાવવા, કદાચ ભૂતકાળ. તેની હાજરી માત્ર ખભાની બાજુ હલચલ જેવી લાગી.

“નિરાલી…” તેનો નીચો અવાજ.

તેણે સ્ક્રીન પરથી નજર ન હટાવી. “કિરણ, કેસ મારા લૉગિનથી બંધ કર.”

કિરણે તરત માઉસ છોડ્યો. “મૅમ, તમે જ.”

નિરાલીએ ઇન્સ્ટ્રુમેન્ટ કેસનું ઢાંકણ પોતાના હાથેથી દબાવી બંધ કર્યું. પછી કન્સોલ પર કર્સર લઈ જઈ નિદાનની લાઇનની બાજુએ અંતિમ પુષ્ટિ દબાવી. ડાયગ્નોસિસ બેના સ્ક્રીન પર નિશ્ચિત વાંચન સ્થિર રહ્યું; તેની બાજુમાં કર્સર એક પળ કાંપ્યો અને અટકી ગયો.