આ વિખૂટાણ અમને જુદા ન કરી શક્યું

પાણીની બોટલનું ઢાંકણું દાંતથી ઢીલું કરીને નિરવે મંસીના હોઠ પાસે ધાર પકડી, “ધીમે,” કહ્યું ત્યારે પાછળથી હીરલભાભીનો તીખો અવાજ કરિડોરમાં અથડાયો, “નિરવ, થોડી હદ રાખજે. નર્સ આવે છે.”

મંસીના જમણા કપાળ પર સફેદ પટ્ટી ચોંટેલી હતી, ડાબી કણીસ પર પ્લાસ્ટિકની પટ્ટીથી સેલાઇન બાંધેલી. અકસ્માત મોટો નહોતો, પણ સ્કૂટર સરક્યું, રોડની ધાર લાગી, ઘૂંટણ છીલાઈ ગયાં, માથું ચક્કરાઈ ગયું; અને આટલું પૂરતું હતું કે એલિસબ્રિજની ખાનગી હોસ્પિટલના કરિડોરમાં કોણ “કેટલો નજીક” છે એની ગણતરી ફરીથી શરૂ થઈ જાય. નિરવ સવારે થી દોડી રહ્યો હતો—કેશ કાઉન્ટર, દાખલાની પર્ચી, ફોન, દવા. છતાં હીરલભાભીનો હાથ એની સામે દિવાલ જેવો આવી ઊભો થયો. “અહીં ઉભો રહે. અંદર અમે છીએ.”

નિરવે બોટલ પાછી ખેંચી. મંસીએ બે ઘૂંટમાં ગળો ભીનો કર્યો, આંખ અડધી ખોલી. કશું બોલી નહિ, પણ એની આંગળીએ ક્ષણભર નિરવની આસ્તીન પકડી રાખી. પકડ ઢીલી પડી ગઈ ત્યારે જ હીરલભાભીએ બોટલ એની હાથમાંથી ખેંચી લીધી. “મંસી, તારી મમ્મી આવી રહી છે. બધું અમે જોઈ લઈએ.”

કરિડોરની બેંચ બાજુ એક કાગળના કપમાં ચા ઠંડી પડી ચામડી ચઢી ગઈ હતી; નીચે ભેજનો ભુરો વળયો પડ્યો હતો. એની પાસે જ અડધી વાળી-ઉઘાડી થયેલી રસીદો નિરવના હાથમાં ભીનાશ પકડતી હતી. એણે કંઈ જવાબ ન આપ્યો. વળી ને સીધો દવાના કાઉન્ટર તરફ ગયો; પાછળથી બે ઓળખીતાં છોકરાં, જેઓ મંસી સાથે કોલેજમાં હતાં, ધીમે બોલ્યાં—“ઘણો જ આગળ વધી જાય છે.”

આ પહેલો ઘા નહોતો. પરિવારને અને ઓળખીતાઓને ખબર છે કે નિરવ અને મંસી એકબીજાને મળતા હતા; સાથે ભણ્યાં, પછી બંને અમદાવાદમાં જુદી જુદી નોકરીએ. મંસી આઈટી સપોર્ટમાં, નિરવ સેવા ક્ષેત્રમાં કસ્ટમર ડેસ્કની ફરતી પાળી કરતો—સવારથી રાત વચ્ચે ઘડિયાળ નહીં, લોકોના મૂડ પ્રમાણે દોડતી નોકરી. પણ ખબર હોવું સ્વીકાર હોવું નહોતું. હીરલભાભી, દૂરના સગાંમાં હોવા છતાં, મંસીના ઘરમાં સલાહ આપતી રીતે ચાલતી. સારી નોકરી કરતો, અંગ્રેજી બોલતો ડૉક્ટર-જમાઈનો ભાઈ રોનક આજે “જવાબદાર” ગણાતો હતો. નિરવ? કામ આવે ત્યારે બોલાવી લેવાનો.

નર્સે બારીમાંથી નામ બોલ્યું. “મંસી દેસાઈના એટેન્ડન્ટ?” નિરવે કાગળ આગળ કર્યો. હીરલભાભી તરત વળી. “હું.” છતાં નર્સે રકમ લખેલી સ્લિપ એની નહીં, નિરવના હાથમાં રાખી—કારણ કે પૈસા પૂછતાં પહેલાંથી જ એ જ બારી આગળ ઊભો હતો. હીરલભાભીના ચહેરા પર અચકાટની નાની લીટા પડી. “કેટલા?” “હમણાં જમા કરવાના સાત હજાર આઠસો.” “રોનક આવે છે,” હીરલભાભીએ કહ્યું. નિરવે ફોનમાં ખાતું ખોલ્યું, ચુકવણી કરી, અને સ્ક્રીન નર્સને દેખાડી. પર્ચી પર સિક્કા જેવી ઠંડી સ્ટેમ્પ પડી ગઈ. એ પ્રથમ નાનું વળતર હતું—કોઈ ઘોષણા નહીં, ફક્ત અંદર જવા માટેનો સમય બચી ગયો. મંસીની માએ જલદીમાં આવીને ધબકતા શ્વાસ સાથે પૂછ્યું, “થઈ ગયું?” નિરવે માત્ર પર્ચી બતાવી. મંસીની માએ એની આંખમાં એક ક્ષણ જોયું, પછી કહ્યું, “બરાબર. તું સાથેજ રહેજે.”

આ એક વાક્યે હીરલભાભીને ચૂપ ન કરી, પણ એની હુકુમતની ધાર થોડું ઢીલી પડી. છતાં કામમાં નિરવનો હિસ્સો અને નિર્ણયમાં એની ગેરહાજરી એ જ રહી. એકવાર એને પાર્કિંગમાંથી બેગ, ચાર્જર અને દુપટ્ટો લેવા મોકલાયો. પાછો આવ્યો ત્યારે દરવાજાની આડમાં થોભવાયો—ડોરફ્રેમ પાસેનો એ નાનો અટકેલો ખૂણો જાણે એના માટે જ હતો. “ડૉક્ટર અંદર સમજાવી રહ્યા છે, સગાં સિવાય કોઈ નહીં,” હીરલભાભીએ કહ્યું. બેગ લઈ લીધી, એને બહાર જ રાખ્યો. થોડીવારમાં ફરી અવાજ, “નિરવ, ફાર્મસીમાંથી આ ઓઇન્ટમેન્ટ લાવી દે. અહીં કતાર લાંબી છે.” એ ગયો. પરત આવ્યો ત્યારે રોનક આવી ગયો હતો—ઇસ્ત્રી કરેલો શર્ટ, હાથમાં કારની ચાવી હલાવતો, ચહેરા પર મોડું આવ્યા છતાં હકવાળો ભાવ. “હોસ્પિટલમાં સિસ્ટમ સમજવી પડે,” કહીને એ સીધો મંસીની માની બાજુ બેઠો. નિરવ ઉભો રહ્યો, હાથમાં દવાની પાતળી કાગળવાળી થેલી સૂકું સરકતું અવાજ કરતી.

રોનકે કાઉન્ટરવાળા સાથે ઊંચા સ્વરે વાત કરી, બે વાર ખોટી બારી પર ગયો, પછી ચીડાઈને બોલ્યો, “આ લોકો એક કામ સીધું નથી કરતા.” હીરલભાભી એને જ જોઈ રહી. નિરવને કહ્યું, “તું અત્યારે થોડો દૂર રહેજે. ભીડ ન થાય.”

દૂર રહેવાનો અર્થ પણ કામ કરવાનું જ નીકળ્યું. મંસીને ઉબકા આવ્યા ત્યારે બેડપેન કોણ લાવ્યો? નિરવ. ડૉક્ટરે જૂનો સ્કાન રિપોર્ટ મોબાઇલમાં મોકલવા કહ્યું ત્યારે મંસીનો ફોન કોણ અનલોક કરાવી, ફોટા શોધી, વોટ્સએપ પર મોકલ્યા? નિરવ. છતાં અંદરથી બહાર આવતા હીરલભાભી એ જ વાક્ય વાપરતી, “તમે ચિંતા ન કરો, બધું રોનક સંભાળી લેશે.”

સમય સરકતો રહ્યો. બપોર સાંજ તરફ ઘસાતી ગઈ. મંસીને ઓબ્ઝર્વેશન રૂમમાંથી વ્હીલચેર પર બહાર લાવવામાં આવી. આંખો હવે વધુ સ્પષ્ટ હતી, પણ શરીર હજી ઢીલું. રોનકે આગળ વધીને ચેરનો હેન્ડલ પકડ્યો, મોબાઇલ કાને દબાવી. બે પગલાં જ લીધાં હશે, ત્યાં મંસીનો ડાબો પગ અચાનક લટકી ગયો; પગમાં બાંધેલો પટ્ટો ચેરના ફૂટરેસ્ટમાં અટવાયો. વ્હીલચેર ઝાટકાથી વળી. મંસીના મોઢેથી દબાયેલું “આહ” નીકળ્યું.

નિરવ લગભગ દોડતાં પહોંચ્યો. “થોભ!” એણે એક હાથથી ચેરને સીધી કરી, બીજા હાથથી મંસીનો પગ ઉપાડી સહેજ વાળ્યો, પટ્ટો છૂટો કર્યો. નર્સ ઝટકાથી આવી, “ફૂટરેસ્ટ લોક કેમ નહોતું કર્યું?” રોનકના હાથ ફોન સાથે અચકાઈ ગયા. નિરવે ગાદળાવાળો પાતળો તકીયો ખેંચીને મંસીના ઘૂંટણ નીચે સરકાવ્યો. “હવે?” મંસીએ શ્વાસ સાંધ્યો, આંખ સીધી એની પર મૂકી, ખૂબ ધીમે માથું હલાવ્યું. નર્સે રોનકને નહિ, નિરવને કહ્યું, “તમે ચેર ધીમે ધકેલો. એક્સ-રે રૂમ સુધી લઈ જજો.”

હીરલભાભીનો ચહેરો કઠણ થઈ ગયો. “નર્સબેન, અમે લોકો છીએ સાથે.” “જેને સમજ છે એ લઈ જાય,” નર્સે કાગળ પર સાઇન કરતા કહ્યું. “દર્દીને ઝટકો ન જોઈએ.”

એ પછી પહેલી વાર કરિડોરની દિશા બદલાઈ. નિરવ ચેર પાછળ રહ્યો, મંસીની મા બાજુમાં, હીરલભાભી અને રોનક પાછળથી આવતાં રહ્યાં. એક્સ-રે રૂમના દરવાજા પાસે અટકેલી ક્ષણમાં મંસીએ ફરી એના હાથની આંગળીથી સંકેત કર્યો. “ફોન...” નિરવે એની થેલીમાંથી ફોન કાઢીને હાથમાં આપ્યો. મંસીએ સ્ક્રીન જોયું નહિ; ફક્ત ફોન પકડીને પાછો એની કાંખ પાસે દબાવી દીધો, જાણે જે જરૂરી હતું એ ફોન નહિ, એ હાથનું નજીક રહેવું.

રિપોર્ટમાં ફ્રેક્ચર ન હતું, પણ ઘૂંટણમાં ઊંડો છિલકો હોવાથી ડ્રેસિંગ ફરી કરાવવું અને કાઉન્ટર પરથી ડિસ્ચાર્જ પહેલાં ઇન્જેક્શન-કિટ, ગોઝ, દવા લઈને આવવું પડવાનું હતું. આ જ સમયે હીરલભાભીએ ઝડપથી નિયંત્રણ પાછું ખેંચવા માગ્યું. “રોનક, તું જા. તારી કાર છે, બહારથી સારી ફાર્મસીમાંથી લઈ આવીએ તો સસ્તુ પણ પડે.” નર્સે તરત ટકોર કરી, “હોસ્પિટલ સીલ પેક જ પડશે. બહારનું નહીં ચાલે. પેમેન્ટ કરીને કિટ લો, પછી ડિસ્ચાર્જ.” કાઉન્ટર બાજુ ફરી કતાર ઊભી થઈ ગઈ. પાછળ લોકો, આગળ બારી, વચ્ચે ઘસાટ.

મંસીને હવે બેઠું રાખવામાં આવી હતી, પણ ઊભું થવું હજી મુશ્કેલ. હીરલભાભી નજીક આવી. “મંસી, તું ચિંતા ન કર. રોનક સાથે હું જાઉં છું. નિરવ અહીં મમ્મી સાથે રહે.” શબ્દોમાં દેખીતું સૌજન્ય હતું, અંદર સીધી કાપ. આગળનું જરૂરી પગલું—ચુકવણી, કિટ, સહી, દવા—ફરી એની પહોંચ બહાર ધકેલવાનો પ્રયત્ન.

મંસીએ પાંપણ ઉંચી કરી. આખો દિવસ એ ઓછું બોલી હતી; હવે અવાજ ઘસાયેલી માટી જેવો હતો. “મારો પર્સ ક્યાં છે?”

હીરલભાભી તાત્કાલિક બોલી, “મારી પાસે છે.” “આપો.”

કાગળોની ખખડાટ સાથે પર્સ ખુલ્યો. અંદર કાર્ડ, આધારની નકલ, જૂની બસની ટિકિટ, અને દવાવાળી અડધી વળેલી રસીદો. મંસીએ પર્સમાંથી કાર્ડ કાઢવાનું પણ નહોતું કર્યું. એણે આખો પર્સ નિરવ તરફ લંબાવ્યો. “તું રાખ.” પછી, થોડું શ્વાસ સમારીને, “આગળ જે છે એમાં તું જા. હું પણ આવું છું.”

હીરલભાભી હસી પડી, પણ એ હસીમાં ચીડ વધારે હતી. “તું ઉભી પણ રહી શકતી નથી.” મંસીએ એની તરફ જોયું જ નહીં. નિરવ તરફ જ જોયું. “મને ધીમે ઊભું કર.”

આ પસંદગી વાદ-વિવાદ નહોતી; માર્ગ બદલી નાખતી ચળવળ હતી. નિરવ આગળ વળ્યો. એણે મંસીના કોણી નીચે હાથ દીધો, બીજો હાથ ખભા પાછળ. મંસીની મા તરત બીજી બાજુ આવી. રોનક આગળ વધવા ગયો, પણ મંસીએ ખૂબ જ ટૂંકું કહ્યું, “રહેવા દો.” આ બે શબ્દો કોઈ પર પ્રહાર નહોતા; છતાં એની અંદર બારી બંધ થવાનો ઠપકો હતો.

નિરવે મંસીને ઊભું કરાવી. એણે થોડી વારમાં દુખે ચહેરો ભીંસ્યો, પણ સંતુલન પકડ્યું. પાતળી હોસ્પિટલ થેલી, પાણીની બોટલ, રિપોર્ટનો ફોલ્ડર અને પર્સ હવે બધું નિરવના હાથમાં હતું. કાઉન્ટર સુધી પહોંચતા પહેલાં નર્સે બીજી સ્લિપ આપી—ડિસ્ચાર્જ દવા લેવા ફાર્મસીની બાજુના રજિસ્ટર પર દર્દી અથવા સાથેના માણસની સહી અને કિટની થેલી તરત ઉઠાવવી. “વિલંબ નહીં,” એણે કહ્યું. “ઇન્જેક્શન ફ્રિજમાંથી નીકળે પછી પાછું નથી લેતા.”

આ જ ઉતાવળે આખો અંતિમ હિસ્સો તીખો કરી નાખ્યો. હીરલભાભી આગળ આવી, “થેલી મને આપ. આ બધું તારા હાથમાં ગૂંચવાશે.” નિરવે થેલી વધુ મજબૂત પકડી. એણે ઝઘડતી ભાષા વાપરી નહિ. ફક્ત મંસી તરફ જોયું. નિર્ણય હવે એના હાથમાં હતો.

મંસીએ જરા વળી ને નિરવની કાંખ પાસે અટકેલી થેલીનો ઉપરનો પટ્ટો પકડી લીધો. “છોડશો નહીં,” એણે એની તરફ જ કહ્યું. પછી રજિસ્ટરની બારી તરફ એક પગલું વધાર્યું. હીરલભાભી અટકી ગઈ. રોનકનો હાથ હવામાં રહી ગયો, જાણે મોડે યાદ આવ્યું હોય કે હક બતાવવાનો વારો પસાર થઈ ગયો.

કતારમાં જગ્યા ઓછી હતી. ડાબી બાજુ લોખંડની બેંચ, જમણી બાજુ ફાર્મસીની બારી. નિરવ થેલીના નીચલા ભાગને ટેકો આપતો ઊભો રહ્યો; મંસી ઉપરનો પટ્ટો પકડીને એની સાથે જ સરકતી ગઈ. બંનેએ થેલીને વચ્ચે રાખી, વજન વહેંચાતું ગયું. પર્સ હવે નિરવની કળી પાસે અટકેલો, ફોલ્ડર એની બાંહ નીચે, અને મંસીનો મુક્ત હાથ ક્યારેક સંતુલન માટે એની કાંધને અડકતો. “સાઇન અહીં,” ક્લાર્કે કહ્યું. નિરવે પેન ખોલી, પણ પહેલું પાનું મંસીની સામે ફેરવ્યું. મંસીએ પેન પકડી શકી નહીં એટલો હાથ કંપ્યો. નિરવે રજિસ્ટર નીચે થીંભાવી રાખ્યું. એણે ટૂંકી સહી કરી. પછી પેન પાછી એની હથેળીમાં રહી ગઈ. “હવે કિટ,” ક્લાર્કે ફ્રિજમાંથી નાની થેલી અને કાગળનો પેકેટ આપ્યો. નિરવે નીચેનો ભાર લીધો. મંસીએ ઉપરનો કાગળવાળો ભાગ પોતાની બાજુ ખેંચ્યો. સૂકા કાગળનું સરસરતું અવાજ એમની વચ્ચે રહ્યું—એકબીજાને છોડ્યા વગર કામ પૂરું કરવાની ખાતરી જેવું.

હીરલભાભીએ છેલ્લો પ્રયત્ન કર્યો. “મંસી, તું બેસ. હું લઈ જઉં?” મંસીએ થોડી ગરદન ફેરવી. “હું જાઉં છું.” એમાં કઠોરતા ન હતી, પણ પાછું વળવાનું કશું નહોતું. મંસીની મા બે પગલાં દૂર ઊભી રહી, આંખ પોંછી, પછી ધીમે પાછળ સરકી ગઈ—જગ્યા આપવાની સમજૂતીથી.

ફાર્મસી પછી ડિસ્ચાર્જ કાઉન્ટર, ત્યાંથી ફરી નાની કતાર. બેંચ એ જ હતી, ચાની ભુરા વળયાનો ડાઘ હજી પડ્યો હતો, કપ હવે ગાયબ હતો. નિરવે પહેલા થેલીને એમની વચ્ચે ગોઠવી, પછી પોતે બેંચની ધાર પર અડધો બેઠો, જેથી મંસીને ટેકો મળી રહે. મંસી નીચે બેઠી ત્યારે એનો ઘૂંટણ નિરવના ઘૂંટણની સમી રેખામાં આવ્યો. કતાર એક-એક માણસ જેટલી સરકતી રહી. આગળ વધવું પડે ત્યારે નિરવ પહેલો ઊઠે, થેલીનો ભાર ઉપાડે, મંસી પટ્ટો પકડીને એની સાથે ઊભી થાય; ફરી બેંચ આગળ એક પગલું, ફરી સાથે.

હવે કરિડોરમાં ઘણા અવાજો હતા—વ્હીલચેરના ચક્કર, સ્ટીલ ટ્રોલીની ધાતુ, મોબાઇલના ટૂકડા રિંગ—પણ હીરલભાભીનો અવાજ એમની પાસે પહોંચતો નહોતો. નિરવે અડધી વાળેલી રસીદ પર્સમાં ધકેલી, થેલીનો પટ્ટો પોતાને તરફ ખેંચીને સ્થિર કર્યો. મંસીએ કંઈ બોલ્યા વગર એ જ પટ્ટા પર પોતાના આંગળા ચડાવ્યાં. કતાર ફરી એક પગલું ખસી. બંને એકસાથે ઊભાં થયા, બેંચની ધાર સાથે એમનાં ઘૂંટણ સરખી લીટીમાં રહ્યા.