ડિસ્પેચની ખુરશી ફરી મારી થઈ

ફોર્કલિફ્ટના ટીનના દાંત પેલેટના ખૂણે અથડાયા અને આખી રિસીવિંગ લેન કડકડતી ઊભી રહી ગઈ. મીરા ગ્લોવ્સ ચડાવેલા હાથથી બોક્સોની વાંકી ગોઠવણી દબાવી રહી હતી, જ્યારે ઊંચા સ્ટૂલ પર ડિસ્પેચની ખુરશીમાં હિતેષભાઈ પગ ચડાવીને બેસેલા, રેડિયો કમરના બદલે ટેબલ પર પથરેલો રાખીને, કાગળનું પાતળું રેપર ચરમરાવતાં ચા સાથે ખાખરા ખાઈ રહ્યા હતા. તેમની બાજુમાં ઠંડી પડી ગયેલી ચાની વાટકીનું ગોળ દાગ ટેબલ પર ફેલાયું હતું. પાછળ ત્રણ કાર્ટ ભરાઈને ઊભી, લોડિંગ બેય નંબર ત્રણની શટર અડધી ખુલ્લી, અને સ્કેનર લઈને રિમ્પી ગભરાઈને એક જ વાક્ય ફરી બોલતી હતી, “દીદી, ઓર્ડર બહુ બેક થઈ રહ્યા છે.”

મીરાએ જવાબમાં પેલેટનો પટ્ટો જોરથી ખેંચ્યો. “પહેલા લેન બે છોડાવો. પછી બેય ત્રણ. નહિતર રિટર્નવાળી ટ્રોલી વચ્ચે અટકી જશે.”

હિતેષભાઈએ ખાખરાનો ચૂરો હાથ પરથી ઝાડી દીધો. “તું તારો જમીનનો કામ કર. ઉપરનું હું જોઉં છું.” તેમણે રેડિયો તરફ હાથ જવા દીધો પણ બટન દબાવ્યું નહીં. “જયેશકાકાએ ખાસ કહ્યું છે, આજે રિલીઝ મારી નોંધ પરથી જ જશે.”

જયેશકાકા—હબના સિનિયર સુપરવાઈઝર—દૂર અડધા ખુલ્લા દરવાજાના ખભા પાસે ઊભા હતા; નજર અહીં પણ, જવાબદારી ત્યાં પણ નહીં. પરિવારને અને ઓળખીતાઓને ખબર છે કે મીરાના મામાના ઘરે હિતેષના લોકો આવતા-જતા. વાત નક્કી નહોતી, પણ નામો બરાબર જોડાઈ જતા. ઘરમાં ગઈ કાલે જ દાળની સાથે લગ્નના ખર્ચની વાતો વણાઈ હતી, અને અહીં આજે એ જ માણસ તેને ટેબલથી દૂર ધકેલી રહ્યો હતો.

મીરાએ કાર્ટનો હેન્ડલ ફેરવી, બોક્સો બચાવ્યા, અને સ્ટૂલની સામે આવી ઊભી રહી. “લેન બેમાં દવાવાળી કન્સાઈનમેન્ટ છે. એને પાછળ દબાવશો તો બેય પાંચનો કપડાનો માલ બધું અટકાવી દેશે.”

“મને શીખવાડે છે?” હિતેષભાઈએ રજિસ્ટર પોતાના તરફ ખેંચી લીધું. “કન્સોલને હાથ નહીં લગાડતી. રેડિયોને તો ખાસ નહીં. હદમાં રહે. કામ કામ જેવું કર.”

એ પહેલી ચોટ નહોતી, પણ આજે એની કિંમત તરત જ દેખાતી હતી. બેય ચાર પાસે ફૈઝલ ખાલી પેલેટ શોધતો દોડ્યો, પછી ગળું લંબાવીને ચીસ્યો, “રીલીઝ કઈ આપું? ત્રણ ટ્રક ઉભાં છે.”

મીરાએ પાછું જોયા વગર કહ્યું, “એક—લેન બે. બે—બેય ત્રણ. ત્રણ—ફ્રેજાઇલ હોલ્ડ પર રાખ.” પછી અટકી ગઈ. પોતાની જ વાણીનું વજન હવામાં લટકતું સાંભળાયું, કારણ કે નિર્ણય તો તેની પાસે નહોતો.

હિતેષભાઈએ જાણે એ જ ક્ષણની રાહ જોઈ હોય એમ મીઠી ઝેરી સ્મિતથી કહ્યું, “કોઈ પણ મારી આજ્ઞા વગર ગેટ નહીં ખોલે.” પછી રેડિયો ઉઠાવ્યો અને ખોટી લેન બોલી નાખી. “બેય પાંચ પહેલાં છોડો.”

ફૈઝલ બે પગ આગળ આવ્યો, પછી અટકી ગયો. કામદારોની નજર સ્ટૂલ, રેડિયો અને મીરા વચ્ચે અથડાઈ. રિમ્પીએ સ્કેનરની સ્ક્રીન તરફ જોયું, પછી મીરા તરફ. મીરાએ દાંત ભીંસ્યા. બોલે તો અહંકાર, ચૂપ રહે તો નુકસાન—અને બંનેની ખબર ઘેર સાંજે જ પહોંચી જવાની.

બેય પાંચ ખૂલતાં જ ગોટાળો બેકાબૂ થયો. કપડાના મોટા બોક્સવાળી ટ્રોલી વળાંક લેતાં લેન બેની દવાવાળી કાર્ટ સામે ઘૂસી ગઈ. પાછળથી આવતો ફોર્કલિફ્ટ બ્રેક ચીસ સાથે અટક્યો. પ્લાસ્ટિક રૅપ ફાટી ગયો; બે બોક્સ પલટી પડ્યા; માર્ગ ત્રાંસો બંધ. “અરે હટ, હટ!” કોઈ બૂમ પાડ્યું. શટર પાસે ઉભેલો ડિલિવરી ડ્રાઈવર ગાળી ગળી ગયો. હિતેષભાઈ સ્ટૂલ પરથી ઊભા થયા, પણ તેમની નજર પહેલા બોક્સ પર નહોતી ગઈ; રેડિયો ક્યાં મૂક્યો હતો ત્યાં ગઈ.

મીરા દોડી. તેણે પહેલી પલટી પડેલી કાર્ટનો હેન્ડલ ઘૂંટણથી ઠેલો, બીજા હાથથી ફાટેલી રૅપ કાપી, બોક્સોને ફરી ગોઠવતા ફૈઝલને ચીસી, “પાછળનો ભાર નીચે, ઉપરનો ખાલી. દવાવાળું ડાબે કાઢ.” પછી ફોર્કલિફ્ટવાળાને બે આંગળી બતાવી, “બે ઇંચ જ. વધુ નહીં. બસ.” તેનું શરીર લેનની અંદર ઘૂસી ગયું, જ્યાં હિતેષભાઈ ઊભા રહીને માત્ર “ધીમે, ધીમે” કહી રહ્યા હતા.

એક લોખંડનો ખૂણો પેલેટની ચેનમાં ફસાયો હતો. મીરાએ ગ્લોવ્સ ઉતાર્યા, નખથી પ્લાસ્ટિક ખેંચ્યું, ચેન ઢીલી કરી, અને આખું વજન ખભાથી ધકેલ્યું. પેલેટ એક ઝટકામાં સીધું આવ્યું. “હવે રિવર્સ. હા. હવે લેન બે ખાલી. ફૈઝલ, દવાવાળી આગળ. રિમ્પી, સ્કેન પછી જ સીલ.” તેનો અવાજ એવો હતો જેમ કોઈ લાંબા સમયથી બંધ પડેલી મશીનમાં સાચો દાંત ફરી બેસી ગયો હોય.

લેન ચાલવા લાગી. એક કાર્ટ, પછી બીજી. શટર પરથી અંદર પડતું ધુપનું પટ્ટું ફરી જમીન સુધી આવી પહોંચ્યું. હિતેષભાઈએ તરત જ વચ્ચે બોલવાનો પ્રયાસ કર્યો, “હું તો એ જ કહેતો હતો—”

“કઈ ટ્રોલી પહેલા?” ફૈઝલે સીધું મીરાને પૂછ્યું.

હિતેષભાઈનું વાક્ય વચ્ચે કાપાઈ ગયું. રિમ્પીએ રજિસ્ટર લઈ હિતેષભાઈ પાસે નહિ, મીરા સામે ધરી દીધું. “દીદી, આ બેય ત્રણનો નંબર ચેક.” જયેશકાકા હજુ દરવાજાના ખૂણે હતા, પણ હવે તેમની નજર પહેલી વાર મીરાના હાથ પાછળ ફરતી હતી—કયા ક્રમમાં તે ગોઠવે છે, કોણ એને સાંભળે છે, ક્યાં અટકાટક ટળી.

હિતેષભાઈએ પોતાની ખુરશી તરફ પાછું વળીને કમર સીધી કરી. “પ્રોસેસનો ભંગ ના કરાવતો. આખી નોંધ મારી પાસે આવશે.” તેઓ બેઠા, પણ કામ હવે તેમના સુધી આવતું નહોતું. એક પછી એક સવાલો મીરા પાસે આવતા. “લેન એક રોકવી?” “રિટર્ન ક્યાં પાર્ક?” “સીલ સ્ટીકર ખૂટે છે.” મીરા હાથથી દિશા બતાવે, બોક્સ પર ખડિયા જેવી ચપટી મારતી, વાણી ટૂંકી રાખતી. હિતેષભાઈ વચ્ચે ટપકી પડતા, પણ દરેક વાર તેઓ અડધું સાંભળેલા જવાબ આપતા અને કોઈને ખાતરી ન પડતી.

તે દરમ્યાન મીરાનો ટિફિન, જે સવારે જ બેયની પાછળની બેંચ પર મુકેલો, ઢાંકણમાંથી ભાતની વાસ પણ ગુમાવી બેઠો હતો. ઘરેથી નીકળતાં મા એ કહ્યું હતું, “આજનો દિવસ શાંત રાખજે. નામ બગડે એ પહેલાં પગલું માપીને ભરજે.” એ વાક્ય હવે ઠંડા ભોજનની જેમ પાછળ સરકી ગયું. અહીં નામ બચાવવાનું કામ ચૂપ રહીને થતું નહોતું.

પાછળની ક્રોસલેનમાંથી અચાનક બીજી લહેર ઘૂસી આવી. શહેરની અંદરના છેલ્લાં માઈલવાળી વૅનો એક સાથે આવી ચડી. બેય બેની બહાર કાર્ટોની લાઈન વળી ને મુખ્ય માર્ગ ચાટવા લાગી. રિમ્પીનો અવાજ કપાઈ ગયો. “અરે બસ, જગ્યા નથી.” ફૈઝલએ ખાલી પેલેટ નીચે નાખતા કહ્યું, “હવે જો આ અટક્યું ને, તો બધું ઊભું.”

હિતેષભાઈએ રેડિયો ઉઠાવ્યો, બે બટન એક સાથે દબાવ્યાં, ખોટા ચેનલમાં બોલી ગયા. જવાબમાં ફક્ત કરકસરતી કરકસર. “હલો? હલો?” તેમણે ફરી કહ્યું. સામેની બેયે અન્ય નામ સાંભળીને શટર ખોલી દીધું; બે ખોટી ટ્રોલી ગલત દિશામાં વળી. એક કાર્ટનો ચકડો તૂટી જવાના અવાજ સાથે વાંકો પડ્યો. લોડિંગ ડોકનો પ્રવાહ આંખ સમક્ષ ગૂંચવાઈ ગયો.

જયેશકાકા આખરે સ્ટૂલ સુધી આવ્યા. “હિતેષ, ચેનલ સાચી રાખો.”

“રાખી રહ્યો છું ને!” હિતેષભાઈનો અવાજ હવે કઠણ નહીં, ચડી ગયેલો હતો. “લોકો સાંભળતા નથી.”

“લોકો કોને સાંભળે છે એ તો દેખાય છે,” મીરાએ કહ્યું નહીં; તેણે સીધું બેય બેનું અવરોધ જોઈ લીધું. એક ભારે હોમ-અપ્લાયન્સ પેલેટ ખોટા કોણે નાખવામાં આવ્યું હતું. જો એ જ રહ્યું, તો પાછળની પાંચ ટ્રોલી બંધ. તેણે ફૈઝલ તરફ ઈશારો કર્યો. “જેક લાવ. મોટો.” પછી જાતે દોડીને પેલેટની નીચે મેટલ જૅક સરકાવ્યું. ભાર ઉઠતાં લાકડું કરકરાયું. “બધા પાછા. આ વળશે.” તેના કપાળ પરથી પરસેવાનો ટીપો સીધો આંખમાં પડ્યો, પણ એણે હાથ છોડ્યો નહીં. “હવે ડાબે. ડાબે કહ્યું.”

ફૈઝલ અને બીજા બે કામદારો તેની ગણતરી પર દબાણ આપતા ગયા. પેલેટ વળ્યું. પાછળનું માર્ગ એક જ ઝટકામાં ખુલ્લું થયું. મીરાએ ખભાથી કાર્ટ ધકેલી, પછી સ્ટૂલ તરફ વળી અને પહેલી વાર સીધી માંગણી કરી. “રેડિયો આપો. હમણાં.”

હિતેષભાઈએ રેડિયો પોતાની છાતી તરફ ખેંચી લીધો. “આ મારી ડ્યુટી છે.”

જયેશકાકાના ચહેરા પર જે લાંબો સમયથી અટકેલું હતું એ હવે ખર્ચાળ બની ગયું. એક સેકંડ પણ મોડું પડ્યું તો હબનું નુકસાન તેમના નામે. તેમણે હિતેષભાઈના હાથમાંથી રેડિયો ઝૂંટવી લીધો. સ્ટૂલના બાજુમાં પડેલું ડિસ્પેચનું જાડું રજિસ્ટર પણ ઉપાડી લીધું. પછી બધાની સામે, બેયના ખૂણે ઊભેલા ડ્રાઈવરોથી લઈને સ્કેનરવાળી રિમ્પી સુધીની નજરમાં, એ બંને વસ્તુઓ મીરાના હાથમાં ઠેલી દીધી.

“હવે રિલીઝ મીરા આપશે.” જયેશકાકાનો અવાજ વધારે ઊંચો નહોતો, પણ ટીનના છાપરામાં સીધો વાગ્યો. “હિતેષ, નીચે ઉતરો. ફ્લોર પર ખાલી કાર્ટ ખસેડો. સ્ટૂલ છોડો.”

હિતેષભાઈ હસવાના પ્રયત્નમાં વધુ ખરાબ લાગ્યા. “કાકા, લોકો શું કહેશે—”

“લોકો હમણાં અટકેલો માલ જોઈ રહ્યા છે,” જયેશકાકાએ કાપી નાખ્યું. “ખુરશી છોડો.”

સ્ટૂલ ખાલી થવાનું એ દૃશ્ય લોડિંગ બેયના અવાજ કરતાં ભારે હતું. હિતેષભાઈએ એક ક્ષણ માટે બેસેલા જ રહેવાનો પ્રયાસ કર્યો; પછી ફૈઝલ ખાલી કાર્ટ લઈને બાજુમાં ઊભો રહ્યો, રાહ જોતો. રાહ પણ ક્યારેક ધકેલો હોય છે. હિતેષભાઈ ઊતર્યા. તેમના ચપ્પલનો ઘસારો તેલિયા જમીન પર સરક્યો. તેઓ કાર્ટના હેન્ડલ પાસે ગયા, પણ કોઈએ સવાલ તેમને કર્યો નહીં.

મીરા સ્ટૂલ પર બેસી નહીં. પહેલું તેણે રજિસ્ટર ખોલ્યું, બેય નંબરને કાળી પેનથી ફરી ગોઠવ્યા, બે લેનના નામ કાપીને નવી દિશા લખી. પછી રેડિયો હોઠ પાસે લાવ્યો. “બેય બે પહેલા. દવાવાળું સીધું બહાર. બેય ત્રણ હોલ્ડ છોડો. બેય પાંચ, રાહ. રિટર્ન ક્રોસલેનમાં પાર્ક.” અવાજ નિર્લેપ, ટૂંકો, અખંડ. સામે સામેના દરવાજા ખૂલવા-બંધ થવા લાગ્યા. કાર્ટો એક લયમાં વળવા લાગી. રિમ્પી નંબર બોલે, મીરા નોંધે, ફૈઝલ દોડે, અને આખી ગૂંચવણ કોઈ બહાનાં વગર કામમાં પાછી ફેરવાઈ.

હિતેષભાઈએ એક વાર મધ્યમાં કહ્યું, “આ પછી નોંધમાં મારું—”

મીરાએ નજર પણ ન ઉઠાવી. “ખાલી કાર્ટ બેય ચાર પાછળ.” એ આદેશ તેમને મળ્યો હતો. તેઓ બે સેકંડ અટક્યા; પછી કાર્ટ ખસેડી. એ જ બે સેકંડમાં બધું નક્કી થઈ ગયું—કોણ પૂછે, કોણ જવાબ આપે, કોણ ફક્ત રસ્તો સાફ કરે.

બીજી લહેર ઉતરતાં ઉતરતાં ડોકનો શ્વાસ સમતોલ થયો. શટર એક પછી એક નિયંત્રણથી ખૂલ્યાં, બંધ થયા. ટેબલ પર પડેલી ઠંડી ચાની વાટકીની બાજુમાં જૂનું ગોળ દાગ હજી હતું, પણ હવે રેડિયો ત્યાં ન હતો. મીરાએ છેલ્લી એન્ટ્રી લખી, રજિસ્ટર બંધ કરી, અને સ્ટૂલને પાછળ ધકેલી દીધો. ખુરશી હવે માણસને ઊંચો કરતી નહોતી; જે બેસે તે કામના ભાર હેઠળ દેખાતો હતો.

પાછળની ક્રોસલેનમાં હવામાં ધૂળ, ડીઝલ અને ઠંડા ભોજનની ઉડી ગયેલી વાસ ભળી હતી. અડધો ખાધેલો ટિફિન દીવાલ પાસે પડ્યો હતો; ઢાંકણની કિનારી પર સૂકાયેલું શાક ચોંટેલું. મીરાએ રેડિયો કમરે ક્લિપ કર્યો, એક વાર બટન દબાવી કહ્યું, “ક્રોસલેનથી બેય બે સુધીનો માર્ગ હવે ‘મીરા લાઈન’. બેય પાંચ પાછળ.” કરકસરતી અવાજની પાતળી સપાટી તૂટી, પછી ધીમે ધીમે સાફ થઈ ગઈ.