દરવાજે નામ એનું પહેલું બોલાયું

“અરે મિતાલી, તું અહીં નહીં. સાઇડમાં ઊભી રહેજે,” હેમાંગીબેને હાથની પાતળી સોનેરી ચુડીઓ ખણખણાવીને તેને ગાડી ઊતરવાની લીટીમાંથી literally હટાવી દીધી. સફેદ ફૂલોથી સજાવેલી પ્રવેશ વાટિકા આગળ એક કાળી એસયુવી બ્રેક મારીને અટકી હતી, ડ્રાઇવરે દરવાજો ખોલવા હાથ આગળ કર્યો હતો, અને મિતાલીનો હાથ પહેલેથી જ મહેમાનનાં નામવાળી પાતળી ફાઇલ પર હતો. હેમાંગીબેને એ ફાઇલ ઝટકાથી ખેંચી લીધી. “આવકાર કોણે કરાવવાનો એ તારા જેવાં કામવાળાં નક્કી નથી કરતા.”

દોઢ શિફ્ટનું ભારણ હજુ તેના ખભાંમાં જડભેર પડેલું હતું. ક્રીમ રંગની સાડીના આસ્તીન પાસે હળવું ક્રીજ સખત થઈ ગયું હતું. મેટ્રોની કાર્ડનો ઘસાયેલો કિનારો તેના પર્સની ઝીપ પાસે બહાર ઝાંખો દેખાતો હતો. ગઈ કાલે મધરાતે સુધી સજાવટ, બેઠકો, આગમન ક્રમ—બધું એણે જ ગોઠવ્યું હતું. અને આજે, સગાઈના દિવસે, હેમાંગીબેન તેને સગાં-સંબંધી અને સ્ટાફ સામે ભાડાની મદદની જેમ ધકેલી રહી હતી.

એસયુવીમાંથી ઉતરનાર મહેમાને પળવાર માટે મિતાલીને જોયું. એ ઓળખનો નજરિયો હતો—કારણ કે આમંત્રણની દરેક ફોન વાત મિતાલીએ જ સંભાળી હતી—પણ હેમાંગીબેન વચ્ચે આવી ગઈ. “કાકા, આ તરફ. ફૂલહાર લાવો જરા,” એમ કહીને તેણે પાછળ ઊભેલી બે છોકરીઓને ઇશારો કર્યો અને મિતાલી તરફ જોઈને દાંત ભીંસ્યાં, “તું પાણીના ગ્લાસ તરફ જા.”

મિતાલીએ પાણીનો ટ્રે હાથમાં લીધો નહીં. બસ બે પગ પાછળ સરકી ગઈ, પણ ઊભી એવી રહી કે ગાડીના દરવાજા, નામચિહ્ન અને પ્રવેશ વચ્ચેનો ખૂણો તેની નજરમાં રહે. એ નાનો ઇનકાર હતો, પણ નજરે ચડી ગયો. ગેટ પરનો સમીર, જે સ્ટાફ બેજ ગળામાં પહેરીને મહેમાનોને માર્ગ બતાવી રહ્યો હતો, હેમાંગીબેન તરફ જોયો. હેમાંગીબેન પહેલી વાર એક ક્ષણ માટે અટકી.

પછી જ દબાણની બીજી ગાંઠ આવી. જયદીપનો ફોન હેમાંગીબેનના હાથમાં ધ્રુજી રહ્યો હતો. “સુરતવાળા પટેલસાહેબ નીકળ્યા છે. પંદર મિનિટમાં પહોંચી જશે,” એણે કૉલ કાપીને કઠણ અવાજે કહ્યું. આજના સમારંભમાં વરપક્ષે સૌથી વધુ દેખાડો જે મહેમાન સામે કરવો હતો, એ જ લોકો. “અને તેમની ગાડી સીધી મુખ્ય પ્રવેશ સુધી આવશે. એમના માટે ખાસ સ્વાગત રાખ્યું છે.”

મિતાલીનો ગળો કઠણ થયો. “ખાસ સ્વાગત” માટેનો ક્રમ, પાર્કિંગથી લઈને કયા કાકા આગળ જશે, કઈ થાળીમાં કુંકુમ હશે, કયા ફોટોગ્રાફરને કયા બાજુ ઊભો રાખવો—આ બધું એણે બનાવેલું. પણ નામની યાદી, પ્રવેશ કંગણ અને પાર્કિંગ પાસ હેમાંગીબેને જતનથી પોતાના કબજામાં રાખ્યાં હતાં. ભૂલ થાય તો દોષ મિતાલીના માથે ચઢે. કામ તેની પાસે, અધિકાર પોતાની પાસે. આ જ ખેલ હતો.

“મિતાલી,” હેમાંગીબેન હવે જરા ધીમા, પણ વધારે ઝેરી સ્વરે બોલી, “એક વાત સમજી લેજે. પરિવારને અને ઓળખીતાઓને ખબર છે કે તું જયદીપ સાથે વર્ષોથી ફરતી આવે છે, એટલે તું ઘરની વહુ બની ગઈ એમ નથી. આજે મારી વાત ચાલશે. પટેલસાહેબની ગાડીમાં જરા પણ ખોટ પડી તો બધા સામે હું તારું નામ લઉં.”

આ ઘા ખુલ્લો હતો. આસપાસના બે મામા, એક મેકઅપવાળી છોકરી અને સમીર—બધાએ સાંભળ્યું. જયદીપ પાંચ પગલાં દૂર ફોન પર હતો, પણ કાન અહીં જ હતાં. તે આવ્યો નહીં. એની આદત હતી: જ્યાં હેમાંગીબેન ઊભી હોય, ત્યાં એ પોતાનો અવાજ પાતળો કરી દેતો.

મિતાલીએ સમીરને જોયો. “પટેલસાહેબની ગાડી માટે કયા રંગનો પાર્કિંગ પાસ છે?”

સમીર બોલવા જતો હતો, હેમાંગીબેન વચ્ચે કૂદી. “એ તને શા માટે જાણવો? જે કહેવામાં આવે એ કર.”

“કારણ કે બહારના બે સુરક્ષાકર્મી પાસે લીલો અને કેસરિયો—માત્ર બે જ પટ્ટા છે,” મિતાલી શાંત બોલી. “અને પટેલસાહેબનો પાસ તમે સવારે બદલી નાખ્યો હતો.”

હેમાંગીબેનના ચહેરા પર પાતળી કઠણાઈ દોડી ગઈ. “મારે બધું ખબર છે.”

“તો કહો,” મિતાલીએ એક પગ આગળ રાખ્યો. હવે અવાજ એટલો જ હતો કે આજુબાજુના લોકો સાંભળે, પણ એ ચીસ ન લાગે. “પટેલસાહેબની ગાડીનો નંબર શું છે? કયો પાસ છે? અને એમને સ્વાગત માટે કયા દરવાજે ઉતારવાના છે?”

પ્રશ્ન સીધો હતો. પાછો વાળવા જગ્યા નહોતી. હેમાંગીબેને પહેલા સમીર તરફ જોયું, પછી ફાઇલ તરફ, પછી ફોન સ્ક્રીન તરફ. એક સેકન્ડ. બે સેકન્ડ. પાછળ બીજી ગાડીનો હોર્ન વાગ્યો. ડ્રાઇવરે કાચ ઉતારીને પૂછ્યું, “મુખ્યા દરવાજે જવું કે બાજુએ?”

હેમાંગીબેનનો અવાજ તૂટી ગયો. “થોભો જરા… એ… જયદીપ!”

જયદીપ હડબડીમાં ફર્યો, પણ એની પાસે પણ જવાબ નહોતો. કારણ કે નંબર મિતાલીએ જ સવારે બદલીને WhatsApp ગ્રુપમાંથી છાપ્યો હતો, અને હેમાંગીબેને ફાઇલ ખેંચતી વખતે અંદર જોયું પણ નહોતું. સમીરે પહેલી વાર સીધું મિતાલીને પૂછ્યું, “બેન, પછી કઈ લીટી ખોલીએ?”

આ પહેલો ભંગ હતો. મિતાલીએ હેમાંગીબેનના હાથમાંથી અડધો બહાર લટકતો કાગળ સરકી લીધો. “કાળી ઇનોવા, છેલ્લાં ચાર અંક ૨૭૪૧. કેસરિયો પટ્ટો. મુખ્ય દરવાજે નહીં—જમણી બાજુના ઊતરાણે. કારણ કે અહીં ફૂલહારવાળી ટેબલ છે અને કેમેરા વાયર નીચે છે.” એણે બોલતાં બોલતાં હાથથી જગ્યા બતાવી. “સમીર, જમણી બાજુનો શંખવાળો થાંભલો ખાલી કર. અને પાણીનો ટ્રે અહીંથી હટાવ.”

સમીર દોડ્યો. બે છોકરાઓએ તરત ટેબલ ખસેડી. ગાડીનો પ્રવાહ બદલાયો. હેમાંગીબેન “એક મિનિટ, મેં કહ્યું નહીં—” કહી રહી હતી, ત્યાં એક વૃદ્ધ કાકા, જે અત્યાર સુધી એને જ માન આપતા ઊભા હતા, મિતાલીના ઇશારા મુજબ બાજુએ સરકી ગયા અને પૂછ્યું, “બેટા, કુંકુમની થાળી કઈ પાસે આપવી?”

“મંજૂકાકીને,” મિતાલીએ કહ્યું. “એમના હાથ સ્થિર છે.” કાકાએ કોઈ તર્ક કર્યો નહીં. સીધા મંજુકાકીને શોધવા વળી ગયા.

એટલામાં અંદરના કોરિડોરમાંથી સતત ટ્યુબલાઇટનો મોહમોહતો અવાજ અને પંખાની ગુંજ સાથે એક છોકરી દોડતી આવી. “બેન, નામફલકમાં પટેલસાહેબનું નામ નીચે છપાયું છે. હેમાંગીબેન બોલ્યાં હતાં એમ જ રાખવું.”

મિતાલીએ તીક્ષ્ણ નજરે જોયું. નામફલક. પ્રવેશની બાજુની નોટિસ દીવાલ પર સફેદ બોર્ડ. ઉપર જે નામ આવે, એ જ આદરનો પહેલો જાહેર સંકેત. હેમાંગીબેનનો ખેલ હવે સ્પષ્ટ હતો. પટેલસાહેબને નીચું દેખાડશો તો વરપક્ષની સામે લાજ, પણ પછી દોષ કોના માથે? મિતાલી. “તેણે ગોઠવ્યું હતું.” સરળ.

હેમાંગીબેન તરત બોલી, “એમાં શું છે? બે મિનિટમાં બદલી દેશું. પહેલા ગાડી—”

“પહેલા કોણ?” મિતાલીએ ફરી વાળ્યું. “ગાડી કોણ ઉતારશે? નામ કોણ બોલશે? યાદી કોણે બનાવી? અને ભૂલ પડે તો નામ કોનું બોલશો?”

આ વખતે આસપાસની આંખો સીધી હેમાંગીબેન પર ચોંટી ગઈ. જયદીપ આગળ આવ્યો, “મિતાલી, હવે ઝઘડો ન કર. મહેમાનો આવી રહ્યા છે.”

“હું ઝઘડો નથી કરતી,” મિતાલીએ તેની તરફ જોયા વગર કહ્યું. “હું માત્ર પૂછું છું—જેનું નામ તમે બધાં સામે લેવા ધમકી આપો છો, તેને પ્રવેશનો ક્રમ નક્કી કરવાનો અધિકાર આપશો કે નહીં?”

હેમાંગીબેનનો ઘમંડ હવે અવાજમાં નહીં, ગળામાં અટકતો હતો. “તું વધારે બોલે છે.”

“અને તમે ઓછું જાણો છો,” મિતાલીએ કહ્યું.

પાછળથી કાળી ઇનોવા વળી. નવી પોલિશ કરેલા બોનેટ પર પ્રકાશ ચમક્યો. ડ્રાઇવરે ગાડી ધીમી કરી. ગેટ બહાર બે વધુ વાહનો અટવાઈ ગયા. ક્ષણ આવી ગઈ. જેને માટે આખો ખેલ બાંધેલો હતો, એ ગાડી curb સુધી પહોંચી ગઈ, અને હેમાંગીબેન પાસે હવે એક પણ જવાબ તૈયાર નહોતો.

મિતાલી સીધી આગળ ચાલી. હવે તે કોઈની સૂચના લેતી નહોતી. એની સાડીની પલ્લુએ જરા હવામાં કાપ માર્યો, અને દોઢ શિફ્ટનો ભાર ખભામાં હોવા છતાં ચાલમાં થાક દેખાયો નહીં. “સમીર,” એણે સ્પષ્ટ કહ્યું, “આ ગાડી જમણી બાજુ ઉતાર. પટેલસાહેબ અને કાકીબેનને પ્રથમ આવકાર અહીં મળશે. મંજુકાકી, તમે કુંકુમ લો. કાકા, તમે સાથે રહેજો. ફોટોગ્રાફર, વાયર ઉપર ઉઠાવ. અને—”

હેમાંગીબેન વચ્ચે આવી, હાથ લંબાવ્યો. “રોક. મારા વગર—”

મિતાલીએ પહેલી વાર તેની સામે સીધું જોયું. અવાજ ઊંચો નહોતો, પણ દરવાજા પાસે ભેગા થયેલા દરેકને સાંભળાય એવો સાફ હતો. “તમારું કામ હવે બાજુના રાહદાર મહેમાનોને સંભાળવાનું. મુખ્ય આગમનનો ક્રમ હું નક્કી કરીશ.” એણે હેમાંગીબેનના હાથમાંથી ચાવીઓની ગૂંચ લઈ ન હતી; ઊલટું, પોતાની પાસે રાખેલી સ્ટોરરૂમની મોડી પરત કરેલી ચાવી તેની હથેળીમાં દબાવી દીધી. “આ લો. અંદરની વધારાની થાળીઓ અને પાણીનો જથ્થો. ત્યાં રહેજો.”

આ ચોટ દેખાતી હતી. ગાડીનો દરવાજો ખૂલેલો. પટેલસાહેબ પહેલો પગ બહાર મૂકે એ પહેલાં જ મિતાલીએ નામ બોલ્યું, “પટેલસાહેબ, આવકાર.” એ બોલવામાં માલિકી હતી, માફી નહીં. વૃદ્ધ મહેમાને તરત એની તરફ વળીને સ્મિત કર્યું; હેમાંગીબેન તરફ નહીં. મંજુકાકીની થાળી આગળ આવી. સમીરે અન્ય બે ગાડીઓને હાથ ઊંચકીને રાહ બતાવી—રાહ. પહેલા આ.

હેમાંગીબેને ફરી પ્રયત્ન કર્યો. “નામફલક બદલાયું નથી—એવું રહેશે તો—”

મિતાલી વળી. “છોકરી, બોર્ડ લાવ.” દીવાલ પાસેની છોકરી દોડીને સફેદ ચુંબકીય પટ્ટાવાળું નામફલક લઈ આવી. મિતાલીએ બધાં સામે લાલ માર્કર માંગ્યો. કોઈએ તરત આપ્યો. એણે ઉપરનો ક્રમ ઠીક કર્યો. પ્રથમ લીટીમાં લખ્યું: “શ્રી પટેલસાહેબ પરિવાર”. બીજી લીટી નીચે સરકી. પછી બોર્ડને દીવાલના હૂકમાં સરખું અડકાવ્યું.

હેમાંગીબેનના ચહેરા પર હવે મેકઅપની સપાટી નીચે ભીનું કંપન ઊભું થઈ ગયું. “તું પોતે કોણ છે આવું કરવા વાળી?”

પાછળથી જયદીપનો અડધો પડતો અવાજ આવ્યો, “મિતાલી, leave it—”

મિતાલીએ એની તરફ પણ ન જોયું. તેણે જાહેરમાં, ચોક્કસ, અંતિમ રેખા ખેંચી. “જે યાદી બનાવી, જે આગમન ગોઠવ્યું, જે ભૂલ અટકાવી, અને હવે કોણ પહેલું સ્વાગત પામશે એ જાહેરમાં કહે છે—આ દરવાજે આ ક્ષણથી એ હું છું. હેમાંગીબેન, તમે રાહ જોનારા મહેમાનોની બાજુએ ઊભાં રહો. મુખ્ય પ્રવેશ પર કોણ આવશે અને કોણ રાહ જોશે, એ હું બોલીશ.”

પટેલસાહેબ આગળ વધ્યા. કેમેરાનો ફ્લેશ પડ્યો. સમીરએ બીજી ગાડી રોકાવી. મંજુકાકીના હાથમાં કુંકુમ થરથર્યું નહીં. જયદીપ એક પગલું આગળ આવ્યો, પણ ઊભો રહી ગયો; એની પાસે હવે કોઈ વાક્ય ન હતું જેને લોકો સુરક્ષિત માને.

પ્રવેશ હજુ ખુલ્લો જ હતો. અંદરના કોરિડોરની ટ્યુબલાઇટનો મોહમોહતો અવાજ બહાર સુધી આવતો હતો. નોટિસ દીવાલ પર સફેદ નામફલક સરખું અડકેલું રહ્યું. ઉપર લાલે સુધારેલી પ્રથમ લીટી સ્પષ્ટ, વાંચી શકાય એવી, અચળ: “શ્રી પટેલસાહેબ પરિવાર”—અને એની જમણી બાજુ, નાના અક્ષરમાં મિતાલીના હાથનો ઘાટ હજુ ભીનો દેખાતો: “આગમન ક્રમ — મિતાલી”.