જીવતા દબાણે નકલી ઓપરેટર ઉતારી દીધો

ટ્રકનો રિવર્સ હોર્ન ખડખડાટ વચ્ચે તૂટી પડ્યો અને ત્રીજા બેય આગળની લાલ લાઇન સુધી ત્રણ ગાડીઓ આવીને અટકી ગઈ. મૈત્રીએ હાથ ઊંચકીને ફોર્કલિફ્ટ રોકાવ્યો, પછી ગળા ફાડી બોલી, “પીળો પેલેટ ડાબી લેનમાં મૂકો, ભેજવાળો માલ બહાર નહીં. પહેલા સુરત રિલીઝ.” એની અવાજ પર બે મજૂર તરત વળ્યા, પણ કાચવાળા કેબિનમાં બેઠેલો હિતેષભાઈ માઇક પર ચડ્યો, “તું ફલોર જોયે. રિલીઝ હું કહું.” તે જ ક્ષણે અંદરનો રોલર જામી ગયો, બે ટ્રોલી આડા ફસાઈ ગઈ, ને ડ્રાઇવરો ગરમ એન્જિન સાથે ગાળો ગળી ઊભા રહ્યા.

મૈત્રીના ખભા પર આખી શિફ્ટની કઠણાઈ દબાઈ હતી. ચૂંદડીની બાંયે લોખંડની ધૂળ ચોંટેલી, પગની ચપ્પલના પટ્ટામાં કાળો ગ્રીસ, અને ગળામાં લટકતો વાંકોચૂકો ઓળખકાર્ડનો પટ્ટો જાણે વર્ષોથી એક જ દરવાજે અટકતો આવ્યો હોય એમ ઘસાઈ ગયેલો. ત્રણ મહિના પહેલા dispatch console એની પાસે હતું; પછી પરેશ કાકાના “છોકરાને બેસવા દે, બહારના લોકો સામે ઘરનું નામ રહે” વાક્ય સાથે સીટ હિતેષભાઈને ગઈ. છતાં આખો બેય હજુ એની યાદથી ચાલતો હતો. કોણ ડ્રાઇવર કઈ દિશામાં ઘૂમે, કઈ દુકાનનું માલ વરસાદમાં ન મુકે, કયા ગ્રાહકની છેલ્લી ગાડી અટકાવી ન શકાય—બધું મૈત્રીને મોઢે હતું. સીટ ગઇ, કામ નહોતું ગયું.

ડોકના કોરિડોરમાં ટ્યુબલાઇટનો સતત ગુંજન હતો. જિગ્નેશ રજીસ્ટર વાળી પાતળી ફાઇલ લઈને ત્યાંથી પસાર થયો; નજર મૈત્રી પર પડી ને તરત હટાવી. પરિવારને અને ઓળખીતાઓને ખબર છે કે તેમની વાત આગળ વધી છે, પણ આજે એ જાણ પણ મૈત્રી માટે ઢાલ ન હતી—ઉલટું ભાર હતી. ફાલ્ગુનીબેન સાંજે ઘેર કહ્યું હતું, “આજે ગડબડ ન કરજે. પરેશ કાકા પહેલેથી ચડેલા છે.” મૈત્રીએ ત્યારે જવાબ ન આપ્યો હતો. અત્યારે પણ નહીં. તેણે ટ્રોલી પાછળથી ધક્કો મારીને રસ્તો ખોલ્યો અને કેબિન તરફ જોયું નહિ.

“હિતેષભાઈ!” એણે ફરી બુમ પાડી, “ત્રીજો દરવાજો બંધ રાખશો તો લાઇન મરી જશે. પહેલું દવાની પેટીઓ ઉતરાવો, પછી કપડાંવાળો કન્ટેનર.” કેબિનનો કાચ સરક્યો. હિતેષભાઈએ ચીન સુધી ચડેલી ઠોડી સાથે નીચે જોયું. “મને શીખવાડશો નહીં. ડેટા સ્ક્રીન પર છે.” “સ્ક્રીન પર ભેજ દેખાતો નથી.” “ડ્રાઇવરોને ઊભા રાખવા દે. નિયમ છે.”

એણે ઇરાદાપૂર્વક ધીમે બટન દબાવ્યાં. અંદરના શટર અડધું ઊઠ્યું, પછી ફરી અટકી ગયું. પાછળની ગાડીમાંથી ડ્રાઇવર નીચે ઉતરી આવ્યો. “ભાઈ, અમદાવાદથી મણિનગર સુધીનો માલ છે, સવારની ડિલિવરી છે. કેટલો ટાઇમ?” હિતેષભાઈએ માઇક બંધ રાખીને બહારથી જ કહ્યું, “બહાર લાઇનમાં ઊભા રહો.” મૈત્રી ડ્રાઇવરની બાજુ વળી. “તમારી ગાડી પાછળ લો નહીં. જમણી તરફ રાખો. હું રસ્તો ખોલું.” હિતેષભાઈ તાત્કાલિક ચીસ્યો, “કોઈ ગાડી ખસેડશો નહીં! મેં કહ્યું ને?” આ વખતે મજૂરો જ અટકી ગયા. મૈત્રીના શબ્દ પર વળેલા પગ પાછા ખેંચાયા. આ જ એની રોજની સજા હતી—જવાબદારી એની, અધિકાર બીજાનો.

એક જ મિનિટમાં નુકસાન દેખાવા લાગ્યું. કપડાંવાળા કાર્ટન નીચેનો પાટિયો ભાંગી ગયો; પૂરો પેલેટ ઢળી પડતાં પ્લાસ્ટિકના પટ્ટા છૂટી ગયા. જમણી લેન બંધ. અંદરથી ઠંડકવાળી પેટીઓની ગંધ બહાર આવી. મૈત્રીનો જડબો કઠણ થયો. “મેં કહ્યું હતું ભેજવાળો માલ અટકશે.” હિતેષભાઈ કેબિનમાંથી નીચે ઉતર્યો. “આ તારા લોકોની ગડબડ છે.” “મારા લોકો?” મૈત્રી સીધી એની સામે આવી. “સીટ તમારી, રિલીઝ તમારી, મોડું પણ મારું?” બે ડ્રાઇવરો એ તરફ જોયા. પરેશ કાકા receiving laneના ખૂણેથી આવી રહ્યા હતા; સફેદ કુર્તાના ખિસ્સામાંથી ફોનનો પ્રકાશ ચમકતો હતો. હિતેષભાઈએ તેમને જોતાં જ અવાજ વધુ ચડાવ્યો. “તને જેટલું કહે્યું છે તેટલું કર. સ્કેનર વિના કશું નહીં થાય.”

મૈત્રીએ એક પગલું પાછળ ન લીધું. “તો સ્કેન કરો. પહેલા દવાની પેટીઓ.” હિતેષભાઈએ ખીસ્સામાંથી હાથ કાઢ્યો જ નહીં. “હું જે ક્રમ કહું તે.” એણે જમણી બાજુ પડી ગયેલા કાર્ટન તરફ જોયું; એક ડ્રાઇવર રસીદની કાગળની થેલી પકડીને કચવાતો ઉભો હતો. સૂકા કાગળનો કરકરો અવાજ ગુંજ્યો. મૈત્રીને સમજાયું—હવે દરેક સેકન્ડ હિતેષભાઈની મરજીથી નહીં, નુકસાનથી લખાશે.

પરેશ કાકા પહોંચ્યા ત્યારે ચોથો ટ્રક ગેટની બહાર વળી ગયો હતો અને સુરક્ષા વાળો દાંડિયો હવામાં લટકતો રહ્યો. “અહીં શું ચાલે છે?” હિતેષભાઈએ તરત જવાબ ગોઠવ્યો, “થોડું લોડ વધુ છે. એ વચ્ચે મૈત્રી પોતે નિર્ણય લે છે.” મૈત્રીએ પરેશ કાકાની આંખમાં આંખ નાખી. “ત્રીજો દરવાજો ખૂલ્યો હોત તો આ ન થાત. દવાની પેટીઓ ગરમ થઈ રહી છે. ભેજવાળો માલ રસ્તામાં છે.” “બસ.” પરેશ કાકાએ બંનેને કાપી નાખ્યાં. “હિતેષ, રિલીઝ કાઢ.” હિતેષભાઈએ સ્કેનર ઊંચું કર્યું, પરંતુ કાચા ગભરાટમાં ખોટો કોડ મારી દીધો. સ્ક્રીન પર લાલ પટ્ટી આવી. બીજો પ્રયત્ન. ફરી લાલ. પાછળથી કોઈ બોલ્યું, “સર, સિસ્ટમ લોક થઈ જશે.” હિતેષભાઈએ બબડતાં ફરી બટન દબાવ્યું. આ વખતે આખું ટર્મિનલ અટકી ગયું.

એક ક્ષણમાં બેયનો અવાજ વળગી ગયો. ફોર્કલિફ્ટ હવામાં લટકેલી પેટી સાથે અટકી. ડ્રાઇવરોના ચહેરા કાચ જેવા થયા. હિતેષભાઈની આંગળી સ્કેનર પર જ જામી રહી. મૈત્રી આગળ આવી. “બાજુ થાઓ.” “હું—” “હવે નહીં.” એની અવાજ ન ઊંચી, ન નમતી.

પરેશ કાકાએ પહેલે હિતેષભાઈને જોયા, પછી ટ્રકની લાઇન, પછી મૈત્રીને. એમને પરિવાર, ઓળખાણ, ગૌરવ—બધું યાદ હશે; પણ આ ક્ષણે સૌથી મોટું સત્ય લાઇનમાં ઊભેલા પૈસાનું હતું. “સ્કેનર આપ,” એમણે દાંત ભીંસીને કહ્યું. હિતેષભાઈએ સ્કેનર હાથમાં જ પકડી રાખ્યું. “આપ.” મજૂરો, ડ્રાઇવરો, જિગ્નેશ—બધાની નજર વચ્ચે હિતેષભાઈએ આખરે સ્કેનર અને ગળાનો પ્રવેશ-કાર્ડ મૈત્રી તરફ લંબાવ્યા. હાથ છોડતાં પહેલાં એક પળ અટક્યો; જાણે સીટનો છેલ્લો ખોટો હક પણ આ પ્લાસ્ટિકની ચીજમાં અટક્યો હોય. મૈત્રીએ ખેંચીને લીધું, ફરતી જ બેયના કિનારે ઊભી રહી અને બૂમ પાડી, “ત્રીજો દરવાજો પૂરો ખોલો. દવા પહેલા. પીળો પેલેટ બહાર. જમણી લેન ખાલી. સુરતની ગાડી પાંચ મિનિટમાં નીકળે.”

હલનચલન તરત પાછું આવ્યું. ફોર્કલિફ્ટ વળ્યો, રોલર ફરી ગરગર્યો, બે મજૂર પડી ગયેલા કાર્ટનમાંથી સુકા માલ જુદા કરવા બેઠા. મૈત્રીએ સ્કેનર આંખ ઝપક્યા વિના ચલાવ્યું. “આ પેટી સીધી ઠંડા રૂમમાં. નહિ, એ નહીં—લીલા ટૅગવાળી. ડ્રાઇવર, ગાડી પાછળ નહીં, વળાંક લઈને ડાબે. હા, હવે.” એક ટ્રકનું દરવાજું ખખડાટથી બંધ થયું. બીજાની સીલ તૂટી. રજીસ્ટર પાસે જિગ્નેશે પોતે પાનું ફેરવીને નંબર વાંચ્યો, “મણિનગર—છ બોક્સ.” મૈત્રીએ કહ્યું, “છ નહીં, આઠ. બે અંદર અટવાયા હતા. કાઢો.” તે જ ક્ષણે ખૂણેથી કોઈએ “બરાબર” કહ્યું ને કામ ચાલુ રાખ્યું. હિતેષભાઈની તરફથી આવતી આદેશની ધાક ગાયબ થઈ ગઈ હતી; લોકો હવે શબ્દ નહીં, ગતિ ઓળખી રહ્યા હતા.

પંદર મિનિટમાં પહેલી ગાડી બહાર નીકળી. પછી બીજી. રસ્તામાં અટવાયેલી જમણી લેન ધીમે ધીમે સાફ થવા લાગી. હિતેષભાઈ વચ્ચે બોલવાનો પ્રયત્ન કરતો રહ્યો. “એ કપડાંવાળો કન્ટેનર—” મજૂરે એની તરફ જોયું પણ હાથ ન ખસેડ્યો. મૈત્રી બોલી, “હવે નહીં. છેલ્લે.” અને તે જ થયું. પરેશ કાકા કાંઈ બોલ્યા નહીં, પણ તેમની ઊભી રહેવાની જગ્યા બદલાઈ ગઈ. પહેલા તેઓ કેબિન નીચે હિતેષભાઈની પાસે હતા; હવે તેઓ મૈત્રીના પાછળ, રસ્તો છોડીને ઊભા. એટલું પૂરતું હતું.

જ્યારે મોટો બેકલોગ તૂટી ગયો ત્યારે અંદરનું ડિસ્પેચ ડેસ્ક ખાલી પડ્યું હતું. હિતેષભાઈએ તરત જ સમજ્યું કે બચવા માટે હવે એક જ રીત છે—આ બધું “તાત્કાલિક” હતું એમ બતાવી દેવું. એ આગળ વધ્યો, કેબિનનો દરવાજો ખોલીને બોલ્યો, “ચાલ, હવે સ્કેનર આપ. હું આગળ સંભાળું.” મૈત્રી ડેસ્ક સુધી ગઈ, પરંતુ અટકી નહીં. તેણે સીધું ખુરશી ખેંચી અને બેઠી. ગળામાંનો ઘસાયેલો પટ્ટો કાઢીને ડેસ્ક પર મૂક્યો, પછી હિતેષભાઈનો પ્રવેશ-કાર્ડ પોતાના હાથમાં જ રાખ્યો. હિતેષભાઈનું મોં કઠણ થઈ ગયું. “સમજ નથી પડતી? મેં કહ્યું ને, હવે હું—” “આગળની રિલીઝ?” મૈત્રીએ માથું ઊંચું કરીને જિગ્નેશને પૂછ્યું. જિગ્નેશના હોઠ સૂકાયા. એક પળ માટે એની નજર હિતેષભાઈ તરફ ગઈ, પછી પાછી મૈત્રી પર આવી. “વટવા માટેનું સાત ક્રેટ. પછી નરોડાની બે ગાડી.” હિતેષભાઈએ ટેબલ પર હાથ માર્યો. “જિગ્નેશ!” કોઈ હલ્યું નહીં.

આ જ ક્ષણમાં એની હાર ખુલ્લી પડી. બેયની બહાર ગાડી તૈયાર હતી, મજૂર હૂક પકડીને ઊભો, ડ્રાઇવર રસીદ માટે હાથ લંબાવીને રાહ જોતો, અને આખી લાઇનનું આગળનું શ્વાસ મૈત્રીના મોઢેથી નીકળવાના એક શબ્દ પર અટકેલું. હિતેષભાઈએ પરેશ કાકા તરફ વળીને ટેકો શોધ્યો. “કાકા, આમ ક્યાં ચાલે? લોકો સામે—” પરેશ કાકાનો જવાબ ટૂંકો હતો. “જે ચલાવે એ બેસે.” હિતેષભાઈએ હાથ લંબાવીને સ્કેનર ખેંચવા જવું ઇચ્છ્યું, પણ મૈત્રીએ એ પહેલેથી ડેસ્કની અંદર સરકાવી દીધું. પછી રજીસ્ટર પોતાની બાજુ ખેંચ્યું—સાવ સામાન્ય હલનચલન, પણ એમાં ખુરશી, ડેસ્ક, ક્રમ, બધું એક બાજુથી બીજી બાજુ ચાલી ગયું. “વટવા રિલીઝ,” એણે સ્પષ્ટ કહ્યું. બહારથી તરત જ હૂક છૂટી પડ્યો, રોલર ફરી ચાલ્યો, અને ગાડી આગળ સરકી.

હિતેષભાઈનો અવાજ હવે બૂમ નહોતો, વિનંતી પણ નહોતો—ફક્ત તૂટેલી વચ્ચે અટકતો દબાણ હતો. “મૈત્રી, તું આને વ્યક્તિગત—” એણે એને આખું બોલવા દીધું નહીં. “વ્યક્તિગત તમે કર્યું હતું. કામ હું કરી રહી છું.” ફાલ્ગુનીબેન કેબિનની બહાર સુધી આવી હતી; કદાચ પરેશ કાકાના ફોનથી બોલાવાઈ હશે. હિતેષભાઈએ એમની હાજરીથી ફરી થોડી હિંમત બાંધવા માગી. “ઘેર શું કહેશું?” મૈત્રીનો ચહેરો બદલાયો નહિ. “ઘેર જે સાચું છે એ જ. બેય કોણ ચલાવે છે.”

બહાર છેલ્લી અટકેલી ગાડીની સીલ કાપાઈ. જિગ્નેશે નવા સ્લિપનો ગોછરો મૈત્રીની બાજુ મૂક્યો; કાગળ ફરી સૂકા અવાજે સરક્યા. હિતેષભાઈ હજુ દરવાજા પાસે ઊભો, અંદર આવવાની હિંમત વગર. એ ઊભો જ રહ્યો, કારણ કે હવે કોઈએ એને ખુરશી આપી નહોતી. મૈત્રીએ ડેસ્કની જમણી તરફનો નાનો દરાજ ખોલ્યો, અંદર પડેલો પાસવર્ડવાળો ટોકન કાઢ્યો. એક ક્ષણ એના હાથમાં જૂનું વજન પાછું આવ્યું—બહારના બેયનું નહીં, અંદરના હક્કનું. પછી એણે સ્ક્રીન સામે વળી કહ્યું, “નરોડાની ગાડી તૈયાર રાખજો.”

તેણે પોતાના ઓળખકાર્ડનો પટ્ટો સીધો કર્યો, ટોકન લગાડ્યું, કન્સોલ પર આંગળીઓ મૂક્યાં. નિયંત્રણ-મેજના ફિક્કા પ્રકાશમાં એની હથેળી બાજુએ સ્થિર રહી; પ્રવેશ સ્વીકારાયો, અને સ્ક્રીન બેયની જીવતી લોડ-લાઇન તરફ ખુલતું ગયું.