પાસ હાથ બદલતાં જ તેઓ અટક્યા

“નૈરા, તું બેચ પર જ બેસ,” હેતલબેને તેના હાથમાંથી પીળું પાસ ખેંચીને કાઉન્ટર પર સરકાવ્યું, “પહેલા અમારું નામ બોલાવજો. ડૉક્ટર સાહેબને ફોન કરી દીધો છે.”

અમદાવાદની જાણીતી ડાયગ્નોસ્ટિક હોસ્પિટલનો બહારનો રાહદારીખંડ ભરેલો હતો. કાચની બારી આગળ ટોકનવાળું કાઉન્ટર, બાજુએ લોખંડની બેચો, અને આગળ અંદર જતી પટ્ટીવાળી સાંકળ. નૈરાના ઘસાઈ ગયેલા દોરીવાળા ઓળખ-કાર્ડની પટ્ટી તેના દુપટ્ટા નીચે દબાઈ ગઈ હતી; સવારથી દોડધામમાં વાંકી પડેલી રસીદ તે ત્રીજી વાર સીધી કરતી હતી. આજે મનનના પિતાનું તાત્કાલિક સ્કેન હતું. બુકિંગ નૈરાએ પોતાના હોસ્પીટલ-વેચાણ પ્રસારણના ભાગીદારી ખાતાથી કરાવ્યું હતું—સેવા ક્ષેત્રમાં વર્ષો દોડીને મળતું એ લાભ સહેલું નહોતું—પણ હેતલબેન જાણે એ બધું પોતાનું જ હોય એમ ઉભી હતી.

કાઉન્ટર ક્લાર્કે પાસ જોયું, પછી હેતલબેનનો ચહેરો. “જી, હેતલબેન,” એમ કહી તેણે સામેની બે ખાલી બેઠકોમાંથી એક પર કાકીબેનને બેસાડ્યાં, બીજી પર મનનને ખેંચી લીધો. નૈરા ઉભી જ રહી. ક્લાર્કે હાથથી પાછળની છેલ્લી બેચ બતાવી, “તમે થોડી વાર.”

મનને એક વાર ઊભું થવાનું કર્યું, પણ હેતલબેને એની કાળી ઘડિયાળવાળી કળાઈ દબાવી. “બેસ. અહીં ઢબથી કામ લેવાય. દરેકને એકસરખું થોડું મળતું હોય?” આસપાસના બે લોકો વળી જોયા. કાકીબેને ધીમેથી પૂછ્યું, “આ છોકરી તો સાથે છે ને?” હેતલબેનનો અવાજ એટલો ઊંચો હતો કે આખી બેચ સાંભળે, “સાથે એટલે શું? ઓળખાણમાં છે. આજકાલના બાળકો બધાને આગળ ધપાવતાં હોય છે. હોસ્પિટલ છે, ઘરનું ઓટલું નથી.”

નૈરા પાછળની બેચ પર બેસી. લોખંડ ગરમ હતો. તેના હાથમાં રહેલી અડધી વાળી રસીદના ખૂણા પર અંગૂઠાની ઘસામણ ચડી ગઈ. ગઈ કાલે મનન મધરાતે ચાવી પાછી આપવા આવ્યો ત્યારે પણ એ જ ચહેરો હતો—અધધું દોષી, અધધું ભીનું—“મમ્મીને હાલ ના કહેશ, નૈરા. સવારે પહોંચજે.” પરિવારને અને ઓળખીતાઓને ખબર છે એવો સંબંધ, પણ જાહેરમાં નામ લેવાનું આવે એટલે બધાને સગવડનું સત્ય જ યાદ આવતું.

“ટોકન એકસો બાર—શાહ પરિવાર.” ક્લાર્કે બૂમ પાડી. નૈરાનું બુકિંગ એકસો આઠ હતું. પણ શાહ પરિવાર અંદર ગયો. પછી એકસો દસ. પછી એકસો અગિયાર. દરેક વાર હેતલબેન કાઉન્ટર પાસે જઈ નીચા અવાજે કંઈક બોલે, અને કોઈને કોઈ આગળ સરકે. નૈરા પાછળ જ રહી. જે લોકો પહેલેથી બેચ પર પથરાયેલા હતા તેઓ હવે એને એ રીતે જોતાં હતાં જેમ મેટ્રોમાં ઊભી છોકરીને જુએ—જગ્યા તો છે, પણ તારી નથી.

હેતલબેન ફરી વળી. “નૈરા, તારે ઓફિસ-વોફિસનું થોડું કામ આવડતું હશે. અહીં નામ ચડાવ્યું એટલે ઘરવાળી થઈ જતી નથી. જ્યાં મોટા લોકો ઉભા હોય ત્યાં થોડી અક્કલ રાખવી.” ‘ઘરવાળી’ શબ્દે કાકીબેનની ભ્રૂ ચડી. મનન ઊભો થયો નહીં; ફક્ત પાણીની બોટલના ઢાંકણાને ફરીફરી ચડાવતો રહ્યો. નૈરાને એની કરતાં બોટલનો કરકરાટ વધારે સ્પષ્ટ સંભળાયો.

કાઉન્ટર પાસે બીજો કર્મચારી ફાઈલ લઈને આવ્યો. “એકસો આઠનું પ્રીમિયમ પિકઅપ સ્લોટ કયાં છે?” ક્લાર્કે આંખ ઉચકી હેતલબેન તરફ જોયું. હેતલબેને તરત કહ્યું, “હોલ્ડ પર રાખ્યું છે. પરિવાર અંદર જાય પછી.” કર્મચારીએ ફાઈલ પાછી ખેંચી લીધી. બસ એટલું. પણ આટલી જ ક્ષણે નૈરાને સમજાઈ ગયું—એમણે ફક્ત બેઠક નહીં ખેંચી, એનો સમય, એનો માર્ગ, એનો જ પૈસે લેવાયેલો ઝડપી માર્ગ પણ પોતાના હાથમાં પકડી લીધો હતો.

નૈરા ધીમેથી ઊભી થઈ. બેચના આગળના ખૂણે લાગેલા સ્ટીલના થાંભલા પાસે જઈ તેણે ફોન કાઢ્યો. સ્ક્રીન પર જુના અંગૂઠાના ડાઘ ચમક્યા; લિફ્ટના અરીસામાં જેમ અધૂરી સાફી રહે એમ. તેણે સીધો નંબર મિલાવ્યો. “રવિભાઈ, નૈરા બોલું છું. એકસો આઠ—હા, મલ્ટી-પેશન્ટ કોર્પોરેટ બ્લોક—જે મેં સવારે મારા ભાગીદારી કોડથી ખુલાવ્યો હતો. હાલ કાઉન્ટરે કોઈ બીજાના નામે હોલ્ડ બતાવી રહ્યા છે. તમે જરા લાઇન પર રહો.”

ક્લાર્કનું માથું ઉપર ઊઠ્યું. “મેડમ, અહીંથી—” નૈરાએ એને જોયા વગર ફોન સ્પીકર પર મૂકી દીધો.

સામેથી પુરુષ અવાજ આવ્યો, થાકેલો પણ સાવ સાદો. “હા નૈરા, જોઈ રહ્યો છું. સ્લોટ તો હજુ પણ તમારાં ખાતા પર છે. હોલ્ડ કોણે મૂકી? કાઉન્ટર આઈડી સાત? સારું, હવે હું રિલીઝ કરું છું. જે દર્દી-સંગાથનું નામ તમે સવારે નોંધાવ્યું હતું એ જ માન્ય રહેશે. બીજું કોઈ રોકી નહીં શકે.”

કાઉન્ટરની અંદર નાનું પ્રિન્ટવાળું પત્રક ખખડાયું. સ્ક્રીન સામે બેઠેલો ક્લાર્ક ગભરાઈને માઉસ સરકાવતો રહ્યો. “સર… સર…” એની જીભ અટકી. બાજુના કર્મચારીએ ફાઈલ પાછી ઉઠાવી, ઉપર લગાડેલો લીલો પટ્ટો કાઢી નવી ચાંદળી પટ્ટી ચોંટાડી. આ બધું હેતલબેનની આંખ સામે થયું. તેણે આગળ હાથ લંબાવ્યો, “એ ફાઈલ અમારું—” પણ કર્મચારીએ ફાઈલ સીધી નૈરાની તરફ કરી, “એકસો આઠ. પિકઅપ માર્ગ પુનઃચાલુ.”

બેચ પર બેઠેલી સ્ત્રીમાંથી એકે પોતાના પગ સરકાવી નૈરાને આગળ જવા જગ્યા કરી. પહેલીવાર. બહુ નાની જીત હતી, પણ દેખાતી હતી. હેતલબેનના ચહેરા પરનો અધિકાર એક ઝટકામાં ઢીલો પડ્યો.

“નૈરા,” હેતલબેન હવે ધીમા ગુસ્સામાં આવી, “અહીં નાટક ના કર. મોટા લોકો સામે ફોન સ્પીકર પર મૂકે છે? તને શરમ નથી? જે સંબંધને નામ પણ નથી એના ભારેથી તું અમારી વચ્ચે ઊભી રહીશ?” એણે ‘અમારી’ પર ખાસ ભાર દીધો. કાકીબેન તરત જ સીધી બેસી ગઈ. મનન આ વખતે ઊભો થયો, પણ હેતલબેનની સામે નહીં—નૈરા અને બેચ વચ્ચે અટકેલો.

નૈરાએ ફાઈલ લીધી. “તમારા વચ્ચે હું ઊભી નથી. મારા સ્લોટમાં તમે બેસી ગયા હતા.” “અરે, બે પૈસા કમાય છે એટલે—” “કમાયા છે. એટલા માટે જ સવારના છ વાગ્યે એપ પર બુકિંગ ખુલી ત્યારે મેં લીધું. તમારે માણસને અંદર કરાવવાનો હતો તો તમે પોતે કેમ ન લીધો?”

આ વાક્યે આસપાસના લોકોનો નજરિયો બદલ્યો નહીં; ફક્ત સ્થિર થયો. હવે તેઓ સાંભળી રહ્યા હતા. હેતલબેનને એ જ વધુ ચભ્યું. તેણે મનનને કડક અવાજે કહ્યું, “કહે ને આને, અહીં કઈ ઢબ હોય છે. બધું જ જાહેરમાં બોલાય?”

મનનના હોઠ ખૂલ્યા, પણ શબ્દ નીકળ્યા નહીં. નૈરા એના તરફ જોઈ પણ નહીં. કાઉન્ટરનો બીજો કર્મચારી આવીને પૂછ્યો, “એકસો આઠ સાથે દર્દી કોણ લઈ જશે? પિકઅપ લેન તૈયાર કરવી છે.” આ સીધો સવાલ હતો. એ જ સવાલ હેતલબેન પોતાના હાથમાં માને બેઠી હતી.

“હું,” નૈરાએ કહ્યું, “અને દર્દી સાથે ફક્ત બે જ લોકો. કાકીબેન અને સ્ટ્રેચર-સહાયક. બસ.”

હેતલબેનનો અવાજ તૂટી ગયો, “શું બસ? હું મા છું.” “અંદર તૈયારી વિસ્તારમાં ત્રણથી વધુને પરવાનગી નથી,” કર્મચારીએ નિયમ જેવી સીધી વાત કરી. પણ નજર નૈરા તરફ હતી. “જેનાં નામે માર્ગ ખુલ્યો છે, એ નક્કી કરશે.”

હેતલબેન તરત કાઉન્ટર પાસે ઘૂસી. “મને સુપરવાઈઝર બોલાવો. આ છોકરી નિર્ણય કરશે?” ક્લાર્કે હમણાં જ મેળવેલી ઠપકોવાળી ભીતરલી ગભરામણથી ગળું સાફ કર્યું. “ફોન પરથી ખાતરી થઈ ગઈ છે, બેન. પિકઅપ સ્લોટ એમના નિયંત્રણમાં છે.” “મારા પતિને ઓળખે છે અહીં બધા.” “હાલના કાગળ પર નામ એમનું છે.”

બેચ પર બેઠેલા લોકોમાંથી એક વૃદ્ધએ પોતાની લાકડી ઉંચકી પગ ખેંચ્યા, જેથી રસ્તો સાફ થયો. આ નાનકડી હરકત પણ જાહેર હાર જેવી લાગી. હેતલબેન એક પળ માટે વળી અને સૌના ચહેરા જોયા—જે લોકો થોડીવાર પહેલા એની બાજુ હતાં, એ હવે સલામત બાજુ શોધી રહ્યા હતાં.

અંદરથી સ્ટ્રેચર નીકળ્યું. સફેદ ચાદર નીચે મનનના પિતાનો સૂકો હાથ દેખાયો. કાકીબેન તરત જ રડવા જેવી થઈ, “મને જવા દો.” “કાકીબેન, તમે આવો,” નૈરાએ આગળ થઈ ચાદરનો ખૂણો સરખો કર્યો. પછી કર્મચારીને પૂછ્યું, “ઝડપી માર્ગ સીધો પિકઅપ લેન પર ખોલશો? લિફ્ટની રાહ ન પડે.” “થઈ જશે.”

હેતલબેન ફરી વચ્ચે આવી. “હું કહું તેમ કરજો. પહેલા અમને અંદર લઈ જાવ. પછી આને.” નૈરાએ કર્મચારીના હાથમાં ફાઈલ પાછી નહીં આપી; બદલે તેમાંનો સફેદ માર્ગ-ચીઠ્ઠો બહાર ખેંચીને સ્પષ્ટ વાળી લીધો. “ઝડપી માર્ગ એક વાર જ ખૂલે છે. દર્દી અત્યારે જશે. સાથે કાકીબેન. મનન, તું પાછળની સામાન્ય લાઇનમાં આવ.”

મનન ચમકી ગયો. “નૈરા—” “સામાન્ય લાઇન.” તેનો અવાજ સરખો રહ્યો. “બહારથી સહીઓ કરવી હોય તો કરી દેજે.”

આ વખતે ઘા બે જગ્યાએ પડ્યો. હેતલબેનનો હાથ હવામાં જ અટકી ગયો; મનનના ચહેરા પર પહેલીવાર સમજાયું કે નિર્ણય એની માટે નહીં થવાનો. કાઉન્ટર ક્લાર્કે તરત સ્ટ્રેચર-સહાયકને ઈશારો કર્યો. “એકસો આઠ, પ્રાથમિક માર્ગ. ખાલી કરો.” બેચ પર બેઠેલા બે લોકોએ પગ સમેટી લીધા; રસ્તો સાફ થયો. જેણે થોડી પહેલાં નૈરાને પાછળ ધકેલી હતી એ જ જગ્યા હવે એની આગળ ખૂલી રહી હતી.

હેતલબેન લગભગ ધસી આવી. “તું મને પાછળ રાખીશ? મારા જ માણસ માટે?” નૈરાએ એની આંખમાં જોઈને કહ્યું, “તમારા માણસ માટે સવારથી હું દોડી રહી હતી. હવે માર્ગ મારા હાથમાં છે. તમે સામાન્ય રાહમાં રહો.”

હેતલબેને ફાઈલ ઝૂંટવવાનો પ્રયત્ન કર્યો. કર્મચારી વચ્ચે આવ્યો. “બેન, હાથ ના લગાડો. પ્રક્રિયા ચાલુ છે.” એની ‘બેન’માં પહેલાંનો મીઠો વાંક રહ્યો નહોતો. હેતલબેન પાછળ ખસી, પણ બોલતી રહી, “આ બધું કાલે યાદ રાખજે. ઘેર આવવાનું હોય ત્યારે—” નૈરાએ કડક પણ નીચા સ્વરે કહ્યું, “ઘેરની વાત પછી. અત્યારે રસ્તો.”

આ જ ક્ષણે નૈરાના ફોનમાં ફરી કૉલ આવ્યો. એણે ઉપાડ્યો. “હા, રવિભાઈ.” “પિકઅપ લેન ખુલ્લી છે. ગેટવાળાને કહી દીધું. જે બે નામ મોકલ્યાં હતા એ જ પસાર કરવાના.” “સારું.” બસ. એક સહજ વાત. પણ એ સહજતાએ આખું વજન બદલી નાખ્યું.

નૈરાએ માર્ગ-ચીઠ્ઠો સ્ટ્રેચર-સહાયકને આપ્યો. “કાકીબેન સાથે સીધા પિકઅપ લેન.” પછી તેણે કાઉન્ટર તરફ આંગળી કરી, “મનનનું નામ સામાન્ય કતારમાં મૂકી દો. હેતલબેન અહીં રાહ જોશે. એમનું વધારાનું પ્રવેશ નામ કાપી નાખો.” ક્લાર્કે એક ક્ષણ પણ વિલંબ કર્યો નહીં. તેની પેન કાગળ પર સરકી. મનનને અલગ સ્લિપ આપવામાં આવી. હેતલબેનને કશું મળ્યું નહીં.

હવે બેચની આખી લીટી પર ક્રમ બદલાયો હતો. કાકીબેન સ્ટ્રેચર સાથે આગળ, નૈરા એના બાજુએ, સહાયક પાછળ. મનન જમણી બાજુ વળી સામાન્ય લાઇનના પીળા નિશાન પાસે ઊભો. હેતલબેનને પાછું તે જ લોખંડનું બેચ મળ્યું, જ્યાં થોડા સમય પહેલાં નૈરા બેસાડાઈ હતી. ફરક એટલો કે હવે એને કોઈએ બેસવા કહ્યું નહીં; એને પોતે પાછળ થવું પડ્યું.

પિકઅપ લેન તરફ જતી ગેલેરી સાંકડી હતી. દીવાલ પર ઘસાઈ ગયેલા હેન્ડરેલ, નીચે જૂના ચાકડાંના કાળા વળા, અને ખૂણે લટકતી સાંકળ. લિફ્ટના અરીસે પર જૂના હાથના ડાઘ હતા; તેમાં નૈરાનો ચહેરો એક ક્ષણ માટે કઠણ, શાંત, અસ્ફૂટ દેખાયો. સહાયક સ્ટ્રેચર આગળ ધકેલતો રહ્યો. આગળ નાનું ખુલ્લું અંતર દેખાતું હતું—બહાર ઊભેલી ગાડી સુધી જતો પિકઅપ લેનનો ફાટકો.

ગેટવાળાએ તેમની સામેની સાંકળ ઊંચી કરી. નૈરાએ કાકીબેનને આગળ સરકાવી, સ્ટ્રેચરનું માથું ફાટકમાંથી કાઢ્યું, અને પોતાની બાજુનો માર્ગ ખોલીને અંદર લઈ ગઈ. બીજી બાજુ, એ જ ખુલ્લા ફાટકની સામે હેતલબેન અને મનનની લાઇન અટકેલી રહી; સાંકળ તેમની સામે નીચે જ લટકતી રહી.