આખું દૃશ્ય એને જ ઉંધું પડી ગયું

“અરે, તું ઉપરથી નહીં,” જિગ્નેશભાઈએ હાથ ફેલાવીને સીડીઓની પહેલી લેન્ડિંગ પર મૌલીને અટકાવી, “સ્ટાફનો ફરો પાછળથી છે. અહીંથી ઘરવાળા જશે.”

મૌલીની આંગળીઓમાં કાગળના કપનો ચા ઠંડો પડી ગયો હતો; કપ તળિયે લેન્ડિંગની બારીક માર્બલની પાળી પર ગોળ દાગ રહી ગયો હતો. સવારથી દોડધામમાં ઉભું રહેવાથી તેની કાંધની સળીવટ કઠણ થઈ ગઈ હતી, પગની ચંપલ એડી પાસે ઘસાઈ રહી હતી, છતાં સામે જ જિગ્નેશભાઈએ બે કાકી, એક જેઠાણી અને ફોટોગ્રાફર છોકરાને “આવો, આવો” કહીને મુખ્ય વળાંકમાંથી ઉપર દોરી દીધા. પાછળ હિના મામીની નજર ઘૂમી. તેમને બધું સમજાતું હતું; પરિવારને અને ઓળખીતાઓને ખબર છે કે આ સગાઈના મંડપ સુધીના અડધા કામ મૌલીએ જ બચાવ્યા હતા, છતાં આ લેન્ડિંગ પર એને જાણે ભાડાની છોકરીની જેમ સાઈડમાં ધકેલી દેવામાં આવી રહી હતી.

જિગ્નેશભાઈના હાથમાં ક્લિપબોર્ડ હતું. ઉપર લગ્નપૂર્વ મીટિંગ માટે હોલ બુક કરનાર કંપનીનું નામ, નીચે રૂટની છાપેલી યાદી. મૌલીએ એક ઝલકમાં ઓળખી લીધું—ગઈકાલે રાત્રે એ જ રૂટ પ્લાન તેણે તૈયાર કરાવ્યો હતો, કારણ કે બિલ્ડિંગમાં એક લિફ્ટ બંધ હતી અને મહેમાનો, રસોડાની ટીમ, ડેકોરવાળા, બધાનો ક્રોસફ્લો ગૂંચવાઈ જવાનો હતો. એ સેવા ક્ષેત્રની નોકરી કરતી; આવા ગોટાળામાં કોણ કઈ બાજુથી ચઢે તે જ આખો દિવસ બચાવતું. પણ આજે એની જ મહેનત તેના મોઢા પર મારવા માટે વપરાઈ રહી હતી.

“પાછળથી?” મૌલીનો અવાજ સૂકો રહ્યો. “પાછળનો ફરો સ્ટોરરૂમ પાસે બંધ છે.”

“હવે ખૂલશે,” જિગ્નેશભાઈ હળવા સ્મિતે બોલ્યા, એવું સ્મિત કે જેણે દાંત ઓછા, અપમાન વધુ દેખાડ્યું. “તને સમજાવવું પડે? પરિવાર સામે દૃશ્ય બગાડશો નહીં.”

એ પહેલી જાહેર ચીર પડી ગઈ. સિક્યુરિટી કાકાએ, જે અત્યાર સુધી જિગ્નેશભાઈને જ જોતા હતા, મૌલી તરફ નજર ફેરવી. “બેન, પાછળનો વાળો હજુ સાફ નથી,” એમણે ધીમે કહ્યું.

જિગ્નેશભાઈ તરત વળ્યા. “તમે મારી સૂચના સાંભળો. આ લો.” એમણે ખીસ્સામાંથી રાખોડી ગાફર ટેપ કાઢી. સ્ટેપના કિનારે, લેન્ડિંગથી જમણે વળતા માર્ગે, બે પટ્ટા ચોંટાડ્યા—એક સીધી લીટી, પછી આડા પટ્ટા. “આ સ્ટાફ ડિટૂર. આ બાજુ કોઈ ઘરવાળો નહીં. અને આ બાજુથી એ નહીં.” પછી ક્લિપબોર્ડ પર બોલપેનથી સહી મારતા કહ્યું, “હવે લખી દીધું.”

બોલપેનની નોખી દાંતિયે કાગળમાં દબાણ નાખ્યું; મૌલીને એ જૂનો વાદળી શાહીનો ડાઘ ઓળખાયો. એ જ પેનથી જિગ્નેશભાઈ હંમેશાં બીજાનું કામ પોતાનાં નામે ચિહ્નિત કરતા. લેન્ડિંગની દીવાલ પાસે નાની કાઉન્ટર-પાળી પર ચાવીઓ, સેનિટાઈઝર, ફૂલના તૂટેલા દાંડા અને રજીસ્ટર ગોઠવાયેલાં હતાં; એ ભીડમાં એ સહી જાણે નાનો ઘા બનીને ઊભી રહી.

“મને પાછળ ધકેલો તો બધું પાછળ જશે,” મૌલીએ કહ્યું.

“તું ધમકી ન આપ,” જિગ્નેશભાઈનો અવાજ હવે એટલો ઊંચો હતો કે ઉપર ચઢતી માની બહેનો ફરી વળી જોયા. “જેનું સ્થાન હોય ત્યાં જ રહેવું જોઈએ.”

આ વખતે મૌલી બાજુએ ખસી ગઈ—માનીને નહીં, યાદ રાખીને. એણે કપ કાઉન્ટર પર મૂકી દીધો, તેની નીચે ગોળ ચાના દાગ ફરી ભીંજાઈ ઊભા થયા, અને એણે પોતાનો ફોન કાઢ્યો. ગઈ કાલે મધરાતે બિલ્ડિંગ સંચાલન સાથે થયેલી વાતચીતનો અવાજ-સંદેશ હજુ જ હતો. એક લીટી. માત્ર એક. “ફ્લોર પ્રવેશ અને સીડીઓના રૂટમાં અંતિમ નિર્ણય મૌલીબેનની કામગીરી મુજબ રહેશે.” કારણ કે ફાયર-અનુમતિનો કૉલ તેનાથી જ થયો હતો; જિગ્નેશભાઈએ ફક્ત પરિવાર સામે હાથ ચલાવ્યા હતા.

એ જ સમયે નીચેના પ્રવેશદ્વારેથી ગભરાયેલો અવાજ આવ્યો. “ડોક્ટર સાહેબ આવી ગયા! દાદીને પહેલાં ઉપર લઈ જવી છે!” હિના મામીનો હાથ હવામાં લહેરાયો. દાદીને ઘૂંટણનો તીવ્ર દુખાવો ચઢ્યો હતો; સગાઈ પહેલાં તેમને બેસાડવાની હતી. ભીડ તરત બે ભાગ થઈ. જિગ્નેશભાઈએ પોતાના માટે રાખેલો ડાબો સીધો માર્ગ ખાલી કરાવવાનો ઈશારો કર્યો. “આ બાજુ, આ બાજુ! ઘરવાળાઓ માટે ખુલ્લું રાખો!”

મૌલી તરત સિક્યુરિટી કાકા પાસે ગઈ. ફોનના સ્પીકરમાં અવાજ ચલાવ્યો. બિલ્ડિંગ મેનેજરની સ્પષ્ટ વાણી સાંભળી કાકાની પીઠ સીધી થઈ. “અંતિમ રૂટ મૌલીબેનના કહ્યા મુજબ.” કાકાએ જિગ્નેશભાઈ તરફ જોયું, પછી ક્લિપબોર્ડ તરફ.

“દાદીને સીધી ચઢાવશો નહીં,” મૌલીએ ઝટ કહ્યું, “ડાબો વાળો તમે બંધ કરાવ્યો છે. સામે ફોટોગ્રાફરનું સ્ટેન્ડ છે. ભીડમાં અટકાશે. જમણો ખુલ્લો રાખો, સ્ટેન્ડ ખસેડો, પછી ક્રોસફ્લો એકસાથે જશે.”

“ના, ના, આ ડાબો મારોય—” જિગ્નેશભાઈ બોલતા રહ્યા, પણ એટલામાં સિક્યુરિટી કાકાએ હાથ ઉપાડી દીધો. “ફોટોગ્રાફર, સ્ટેન્ડ ખસેડો. દાદીબેન જમણી બાજુથી.”

જિગ્નેશભાઈએ સ્ટાફ માટે ચોંટાડેલો ટેપવાળો જમણો ફરો હવે સૌથી જરૂરી માર્ગ બની ગયો. દાદીને બે માણસો સંભાળી ચઢાવતાં, તેમની પાછળ ડોક્ટર, પછી હિના મામી, પછી પાણીની બાટલી લઈ રહેલો છોકરો—બધા જ એ જ વળાંકથી પસાર થયા જે જિગ્નેશભાઈએ મૌલીને ધકેલવા માટે નિશાન કર્યો હતો. ડાબી બાજુ, જે તેમણે પોતાના માટે રાખી હતી, ફોટોગ્રાફરના સ્ટેન્ડ, ફૂલના ક્રેટ અને અટવાયેલા મહેમાનો વચ્ચે બંધ પડી ગઈ. જિગ્નેશભાઈ ખુદ લેન્ડિંગના ખૂણે ઊભા રહી ગયા; કોઈ તેમને પસાર થવા દે એવું સ્થાન જ રહ્યું નહીં.

મૌલી તેમની તરફ જોયા વગર બોલી, “પહેલા વૃદ્ધો. પછી રસોડાની થાળીઓ. પછી મહેમાનો.”

આ અવાજમાં વિનંતી નહોતી; કામકાજની કાપ હતી. સિક્યુરિટી કાકાએ “હા બેન” કહીને હાથનો ઈશારો બદલી દીધો. રસોડાની બે છોકરીઓ, જે થોડા પહેલાં જિગ્નેશભાઈના “રાહ જો” પર અટકેલી હતી, હવે મૌલીના કહેતા ચઢી ગઈ. રોહિત, જે ડેકોરવાળો માલ ઊંચકીને ઊભો હતો, જિગ્નેશભાઈના બોલાવા છતાં અટક્યો નહીં; એણે મૌલી બતાવેલી દિશામાં ક્રેટ સરકાવી દીધું. લેન્ડિંગનો માલિકી હક બોલવાથી નહીં, કોણને લોકો રસ્તો આપે છે એથી દેખાયો.

જિગ્નેશભાઈનો ચહેરો ચડ્યો. “મૌલી, વધારે ન વધ. આ મંડપ મારા સંબંધીઓનો છે.”

“અહીં આગ-માર્ગ બિલ્ડિંગનો છે,” મૌલીએ કહ્યું, “અને હાલ ચાલચલન મારું.”

ઉપરથી કાકીના કંકણ ખણખણ્યાં; નીચે કોઈએ પૂછ્યું, “હજુ અટકાવ્યા કેમ છે?” શબ્દો કરતા દૃશ્ય જ ભારે હતું. જિગ્નેશભાઈની સહીવાળો કાગળ હવે તેમની હાથમાં વાંકોચૂકો થતો હતો, કારણ કે તેઓ એને જેટલો ઊંચો રાખે તેટલો બધાને દેખાતો: રૂટ તેમણે જ લખ્યો, બંધ તેમણે જ કર્યું, અને હવે એ જ બંધનો ભોગ તેઓ જ હતા.

તેમણે અંતિમ ધક્કો માર્યો. મૌલીની સામે આવીને કહ્યું, “તું બાજુએ થા. આ જમણી બાજુ મેં સ્ટાફ માટે લખી છે. તું ઉપર જવું હોય તો ડાબેથી જા. હમણાં. બધાના સામે ઝગડો ના કરાવ.”

મૌલીએ હાથ આગળ વધાર્યો. “કાગળ આપો.”

“શું કરશે?”

“જે લખ્યું છે એ જ ચલાવું.”

જિગ્નેશભાઈએ હસવા જેવો ટૂંકો અવાજ કર્યો, પણ આસપાસના લોકોના અટકેલા પગલાં વચ્ચે એ અવાજ પાતળો પડી ગયો. કદાચ તેમને લાગ્યું હશે મૌલી કાગળ ખેંચીને પોતે ફસાય. તેમણે ક્લિપબોર્ડ એની તરફ ધપકાવ્યો. મૌલીએ કાગળ સીધો કર્યો, સહીવાળો ભાગ ઉપર મૂક્યો, અને ઊંચા અવાજે નહીં, સિક્યુરિટી કાકાને જેટલો જરૂરી હોય એટલા અવાજે કહ્યું, “લખાણ મુજબ—જમણી બાજુ સ્ટાફ ડિટૂર, નિયંત્રિત પસાર. ડાબી બાજુ ઘરવાળા. હવે જિગ્નેશભાઈ ડાબી બાજુ જ જશે. જમણી બાજુ નિયંત્રિત છે; હું જ છોડું ત્યારે જ.”

જિગ્નેશભાઈ ખંખેરાયા. “તું મને રોકીશ?”

મૌલીએ એ જ કાગળ પાછો તેમના હાથમાં ઠેલી દીધો, સહી જ્યાં હતી ત્યાં તેમની આંગળીઓ ચોંટે એ રીતે. “તમારું લખાણ, તમારી સહી. હું ફક્ત પાછું મોકલું છું.”

સિક્યુરિટી કાકાએ તરત જ શરીર તિરાડ્યું અને જમણી બાજુનો પ્રવેશ બંધ રાખ્યો. “જેમ લખ્યું છે એમ,” એમણે કહ્યું. ડાબી બાજુ તો ફોટોગ્રાફરનો સ્ટેન્ડ, ક્રેટ અને ઉપરથી ઉતરતા બે મહેમાનો વચ્ચે ગળું બની ગયું હતું. જિગ્નેશભાઈ એ ખૂણામાં સરકી ગયા જ્યાં સીડીઓ વળી મૃત્યુચૂપ દીવાલ પાસે અડી જતી હતી. પાછા નીચે ઊતરવા પાછળ લોકો, આગળ જવા માટે પોતાનો જ લખેલો ભેદ. તેમની બહેનપણી ઉપરથી બોલવા આવી, પણ કાકાએ હાથથી રોકી દીધું—“એક ક્ષણ.”

મૌલીને હવે કોઈએ અટકાવ્યું નહીં. એણે રોહિતને કહ્યું, “થાળીઓ ઉપર. હિના મામી સાથે બે ખુરશી મોકલો. દાદીને બાજુવાળી રૂમમાં બેસાડો.” રોહિતે તરત માથું હલાવ્યું. જિગ્નેશભાઈએ વચ્ચે બોલવાનો પ્રયત્ન કર્યો—“સાંભળો તો—” પણ રસોડાની છોકરી તેમના શબ્દમાંથી પસાર થઈ ગઈ, મૌલીના ઈશારે.

લેન્ડિંગ પર ક્ષણભર માટે બધું એક જ કડક વ્યવસ્થામાં બંધાઈ ગયું: કોણ અટકશે, કોણ પસાર થશે, કોણ કયા વળાંક સુધી જ જશે. જિગ્નેશભાઈ પહેલી વાર પોતાના જ દસ્તાવેજથી નાના દેખાયા. તેમની શર્ટનો કોલર ભીનો પડી ગયો હતો; ક્લિપબોર્ડની ખૂણીએ દીવાલ ખંજવાળેલી. ઉપર જતી મૌલીના પગ પાસે તેમની ચોંટાડેલી રાખોડી પટ્ટી કચવાઈને ચમકી.

એ છેલ્લે ફરી વળી નહીં. સીડીઓના વળાંક પાસે, જ્યાં ખોટી દિશામાં લગાડેલો ગાફર ટેપ પગલાંના ઘસારાથી છૂટો પડીને અડધી આંગળી જેટલો ઉપર વળી ગયો હતો, મૌલીએ પસાર થતી વેળાએ ચંપલના અગ્રથી તેનો ઢીલો છેડો ઉચકાઈ ન જાય એટલું બાજુથી પગ મૂક્યો અને ઉપર ચડી ગઈ.