હાથમાંથી પાસ પાછો ગયો

જયદીપે લોખંડની સરકતી બારી અડધે ખોલીને જોરથી બોલ્યો, “આ પીળો પાસ મારી પાસે રહેશે. હેના, તું સાઇડમાં ઊભી રહે. કયા ટ્રોલી નીકળે એ હું કહું.” receiving laneની સામે ત્રણ ટ્રોલી અડકી ગઈ. સ્ટીલના ડોલાવાળા ક્રેટ એકબીજા સાથે ઠોકર ખાતા હતા. હેનાની ઘસાઈ ગયેલી ડોરીવાળી ઓળખ-પટ્ટી તેના હાથમાં જ દબાઈ રહી; ગળામાં પહેરવા સુધીનો અધિકાર પણ આ સવારે જયદીપે ખેંચી લીધો હતો. અંદર ગરમ વાનગીઓના ડબ્બા વરાળ છોડતા હતા, બહાર ડ્રાઇવરો ગાળો ગળી રહ્યા હતા, અને લોડિંગ બે તરફનો રસ્તો મિનિટે મિનિટ ભરાઈ રહ્યો હતો.

હેનાએ એક નજર જમણી બાજુ કરી. દિવાલ પાસે તેનો સવારનો ઠંડો પડી ગયેલો જમવાનો ડબ્બો એમ જ પડ્યો હતો. ઉપરના લિફ્ટના ચળકતા ધાતુના પેનલ પર જૂના હાથના ધબ્બા ચોંટેલા. આ જ કમ્પાઉન્ડમાં તે ચાર વર્ષથી ગોઠવણી ચલાવતી હતી; પણ આજે જયદીપ, જે કાગળમાં “સૂપરવાઇઝર” હતો અને માલિકના જમાઈનો માણસ ગણાતો, તેને દરવાજા પરથી હંકારતો હતો. stake એટલું જ નહોતું કે લાઇન મોડે ચાલશે. સાંજે નારણપુરાની મોટા વૈષ્ણવ પરિવારમાં લગ્નનો ભોજન જવાનો હતો; ફાલ્ગુનીબેન પોતે બુકિંગ લીધેલું. પરિવારને અને ઓળખીતાઓને ખબર છે કે ફાલ્ગુનીબેન હેનાની માસીના ઘરની ઓળખાણમાંથી તેને આ સેવા ક્ષેત્રમાં લાવી હતી. કામ બગડે તો હેના એકલી નહીં બળે.

“આ ત્રીજો ટ્રોલી પહેલા,” હેનાએ ઠંડા સ્વરે કહ્યું, “પહેલા બે શાકવાળા છે. ગરમી ઊતરશે. ત્રીજામાં સુકા નાસ્તા છે, પાંચ મિનિટ રાહ જોઈ શકે.”

જયદીપે એની તરફ જોયા વગર પીળો પ્લાસ્ટિક પાસ દરવાજા પાસેના હૂક પર ટકોરથી માર્યો. “તું હવે શીખવશે? હું ઉપરથી બોલીને આવ્યો છું.” પછી તેણે ડ્રાઇવર મયુરને હાથ બતાવ્યો, “આગળનો કાઢ.”

હેના તરત જ આગળ ગઈ, હૂક પરથી બહારની કી ખેંચી, જમણી બાજુનો સેકન્ડરી શટર ખોલી દીધો. “મયુર, ડાબી લાઇનમાંથી ત્રીજો ટ્રોલી ઘૂમાડી. જલ્દી.” જયદીપ “અરે” બોલે એ પહેલાં જ ટ્રોલી વળી ગઈ અને પાછળના બે શાકવાળા ક્રેટો ગરમી બચાવીને છાયા તરફ સરકી ગયા. એક ડ્રાઇવરે દાંત વચ્ચે સીટી મારી. પીળો પાસ હજી જયદીપ પાસે હતો, પણ પહેલી ચીરમાં પ્રવેશ હેનાએ કાઢી લીધો.

જયદીપનો ચહેરો કઠણ થઈ ગયો. તેણે તરત કી પાછી ઝૂંટવી લીધી. “જે કહ્યું નથી એ દરવાજો ખોલવો નહીં. તારે બહુ ઉતાવળ હોય તો ઘરેથી ચલાવજે આ બધું.”

તે છેલ્લું વાક્ય જોરથી બોલ્યો, એટલું કે ગાડીમાંથી ઉતરતા બે કામદારો અને અંદરથી આવતી ફાલ્ગુનીબેન સુધી પહોંચે. હેનાએ જવાબ ન આપ્યો. તેણીએ માત્ર દરવાજાના ખૂણા પાસે પડેલી ખાલી પેલેટ ઊભી કરીને રસ્તો ખાલી કર્યો. અંદરથી સ્ટીમવાળો કન્ટેનર લઈને બે છોકરાં દોડતાં આવ્યા; બહાર રાહ જોતી વાન પાછળ હોર્ન મારતી રહી.

“નારણપુરાનું ઓર્ડર ક્યાં છે?” ફાલ્ગુનીબેન પાછળથી આવી ચડ્યાં. કપાળ પર પાતળી લાલ રેખા જેવો પરસેવો. “કન્યાપક્ષના કાકા ત્રણ વાર ફોન કરી ચૂક્યાં. મોટાં માણસો બેઠાં છે ત્યાં.”

જયદીપે તરત જ ગળો સાફ કર્યો. “બસ નીકળી રહ્યું છે. થોડી ભીડ છે.”

“થોડી?” હેનાએ પહેલી વાર ઊંચે બોલ્યું. “મીઠાઈવાળો પેલેટ પાછળ ફસાવ્યો છે. દહીંનાં મટકા સૂરજમાં છે. અને બેએ બે ભારે ટ્રોલી એક જ મોઢે અટકાવી દીધાં છે.”

ફાલ્ગુનીબેનની આંખ એક પળ હેનાથી જયદીપ પર વળી. પણ જયદીપે ફરી પીળો પાસ ઊંચકીને બતાવ્યો, જાણે વસ્તુ હાથમાં હોય એટલે બુદ્ધિ પણ એની જ. “હું જોઈ લઈશ.”

તે જોયું શું— તેણે દહીંને પહેલા મોકલવાનું કહ્યું. પરિણામે મીઠાઈના નાજુક કાર્ટન નીચે દબાયા, એક બાજુ ઢળી ગયાં. સફેદ ડોરી છૂટતાં બે ડબ્બા તૂટી પડ્યાં. પ્લાસ્ટિકના ઢાંકણા ઢગલામાં ગોળ ગોળ ફર્યા. નજીક ઊભેલા ડ્રાઇવરે મોઢું ફેરવીને અડધી ગાળ ગળી. visible damage એટલી સ્પષ્ટ હતી કે કોઈને સમજાવવાની જરૂર નહોતી.

ફાલ્ગુનીબેન એક પગલું આગળ વધ્યાં. “આ કોણે ગોઠવ્યું?”

જયદીપે તરત આંગળી હેનાની તરફ અડધી ફેરવી. “આ લાઇનમાં બધાં હાથ નાખે તો—”

“મેં હાથ નહોતો લગાડ્યો,” હેનાએ કાપી દીધું. “પાસ તમે નથી આપ્યો. હું બહાર ઊભી છું ત્યારે અંદર શું વળે છે એ સૌ જોઈ રહ્યાં છે.”

એ પળે પાછળના ગેટ પરથી બીજો ટેમ્પો ઘૂસ્યો— સેટિંગ સામાન, ગેસ સિલિન્ડર, સ્ટીલ ટેબલ. receiving lane સાંકડી પડી ગઈ. આગળની વાન નીકળે નહીં તો પાછળનો ટેમ્પો અંદર વળી શકે નહીં. ડાબી બાજુ મીઠાઈ તૂટી પડી, જમણી બાજુ ગરમ શાક, વચ્ચે ક્રેટ અટવાયેલા. dock-mouth ઠપકાઈ ગયો.

“પાછળ લો! પાછળ લો!” કોઈ બુમ્યો.

“પાછળ જવા જગ્યા નથી!” મયુર ગરજ્યો. તેની વાનનો બમ્પર શટરના થાંભલા પાસે અડી ગયો. બે માણસો એક સાથે ધકેલવા લાગ્યા તો સ્ટીલની ટ્રોલી વળીને દરવાજાની ચૌખટમાં આડી ફસાઈ ગઈ. હવે કંઈ હલતું નહોતું. જયદીપ પીળો પાસ હાથમાં લઈને વચ્ચે ઊભો, પણ કઈ તરફ શું પહેલા ખસેડવું તેની ગણતરી તેના ચહેરા પર પણ નહોતી.

હેનાએ ક્ષણભર બધું જોયું— ડાબે મીઠાઈ, જમણે સિલિન્ડર, વચ્ચે આડી ટ્રોલી, પાછળ વધતો હોર્ન. “પાસ આપો,” તેણે સીધું કહ્યું.

જયદીપે વાંકો હાસ્ય કર્યું. “હવે? બધું અટકાવીને પછી?”

ટ્રોલીના વ્હીલ નીચે લાકડાનો ટુકડો તૂટી ગયો. લોખંડ કચડાવાનો ભયાનક અવાજ થયો. ગરમ દાળનો એક ડબ્બો ઢળી પડ્યો અને પીળા પ્રવાહે જમીન સરકી ગઈ. મયુરનો પગ લપસ્યો; તે ગાળ સાથે થાંભલા પકડીને બચ્યો. ફાલ્ગુનીબેને સાડી ઉપાડી પાછળ ખસી. “જયદીપ!” તેમની બોલાતી અંદરથી ડર અને ગુસ્સો એકસાથે નીકળ્યો.

હવે જયદીપ પાસે વાંકાચૂકા અભિમાન સિવાય કશું બચ્યું નહોતું. હેનાએ હાથ આગળ જ રાખ્યો. “હમણાં. નહીં તો સિલિન્ડર ઉતારતા માણસો અંદર જ ફસાઈ જશે.”

એક સેકન્ડ. બે. પછી જયદીપે પીળો પાસ એની હથેળીમાં એવી રીતે ઠોક્યો જાણે કાંટો ઉપાડે. સાથે કમરની કીનો ગોચરો પણ. “લે. ચલાવી લે.”

હેના પાસ ગળામાં સરકાવીને દરવાજાની મધ્યરેખા પાર ગઈ. “મયુર, સ્ટેરિંગ સીધું. પાછળ નહીં.” “રવિ, તૂટેલી મીઠાઈ જમણી દીવાલ પાસે.” “દિલીપ, સિલિન્ડરવાળો ટેમ્પો બહાર રાખ. કોઈ ઉતારશે નહીં.” તેણે આડી ફસાયેલ ટ્રોલીના આગળના વ્હીલને પગથી કાંટે ચઢાવ્યું, બે કામદારોને ખભાથી સ્થાન બતાવ્યું, અને ડાબું શટર પૂરુ ઊંચું કરાવ્યું. ત્રણ આદેશમાં અટકેલી ચૌખટ ખૂલી. ટ્રોલી સીધી થઈ. વાનનો નાક બહાર નીકળ્યો.

જેમ જ પહેલી વાન હલી, પાછળ જમા હોર્નનો ગાળો હવામાં ઊતર્યો. હેનાએ સમય બગાડ્યો નહીં. તેણે કામની પાતળી રજીસ્ટર-પટ્ટી જયદીપની બાજુથી ખેંચીને પોતાના ક્રેટ પર મૂકી. “નારણપુરા: મીઠાઈ અલગ, દહીં છેલ્લે. ગોધરા રોડનું હલવાઈ-સામાન રોકો. પહેલા લગ્ન.” કોઈએ વિરોધ કર્યો નહીં. કારણ કે હવે દરવાજો હલતો હતો.

પાંચ મિનિટમાં તેણે લાઇનને બે ભાગમાં ફાડી દીધી— ગરમ ભોજન ડાબે, સુકા સામાન જમણે. તૂટેલા કાર્ટનમાંથી બચી શકેલી મીઠાઈને ફરી ગોઠવીને ટૂંકા રસ્તે મોકલી. બિનજરૂરી એક મોટો પેલેટ પાછો અંદર ઘસડાવ્યો. જે માણસો થોડી પહેલાં જયદીપ તરફ જોતાં હતાં તેઓ હવે હેનાના હાથના સંકેત પકડતા હતાં. ઘસાઈ ગયેલી ઓળખ-પટ્ટી તેના ગળા પર પસીનાથી ચોંટેલી હતી; પણ પહેલી વાર આ સવારે તે યોગ્ય જગ્યાએ હતી.

ફાલ્ગુનીબેન નજીક આવી. “કન્યાના કાકાને શું કહું?”

“દસ મિનિટ,” હેનાએ કહ્યું, આંખ દરવાજા પર જ. “મુખ્ય ભોજન નીકળી ગયું. મીઠાઈ પાછળથી જોડાશે. તમે ફોનમાં એટલું જ કહો, રસ્તામાં છે.” ફાલ્ગુનીબેને માથું હલાવ્યું અને પહેલી વાર આજ સવારથી જયદીપને પૂછ્યા વગર વળી ગયાં. status shift એટલો સૂકો હતો કે ચપ્પુ જેવો લાગ્યો.

પરંતુ દબાણ હજી ઉતર્યું નહોતું. નવા ટેમ્પોનું લોડ ઉતરવા આવતું રહ્યું. કોઈએ અંદરથી બોલાવ્યું કે સાંજના રિસેપ્શનના ચાફિંગ ડિશ ક્યાં મૂકવાના. હેનાએ પાછું જોયું પણ નહીં. “પાછળના સ્ટોરમાં. આ લાઇનમાં કશું ન આવે.” જયદીપ તેની બાજુમાં ચોંટેલો રહ્યો, ક્યારેક કોઈને અડધો આદેશ આપતો, પણ લોકો બે વાર પૂછતા, “હેનાબેન, આ ક્યાં?” એની આંખોમાં અશાંતિ જાડી થતી ગઈ. borrowed authorityનો રંગ ઝડપથી ઉતરી રહ્યો હતો.

નારણપુરાની વાન લગભગ તૈયાર હતી ત્યારે જયદીપે ફરી શ્વાસ ભરીને સીધો હાથ લંબાવ્યો. “હવે પાસ આપ. હું છેલ્લું મોકલી દઉં. બહારવાળા સામે હું છું.”

હેના વળી નહીં. “લાઇન ચાલે છે.”

“પાસ આપ,” તેણે આ વખતે કડક બોલવાનો પ્રયત્ન કર્યો, અને બે ડ્રાઇવરો સાંભળે એટલું ઊંચું બોલ્યો. “મારે જ રિલીઝ કરાવવું છે.”

હવે સૌને રમત સમજાઈ ગઈ. કામ બચાવવા માટે પાસ આપ્યો હતો; કામ બચતાં જ એ જ હાથ પાછો માંગી રહ્યો હતો. power inversionની સાચી પળ અહીં હતી. હેનાએ ધીમેથી વળીને તેની સામે જોઈ. જમીન પર ઢળેલી દાળના પીળા ડાઘ હજી હતા; તૂટેલી મીઠાઈના ઢાંકણા શટરની નીચે પડ્યાં હતા; એ બધું તેની પાછળ પુરાવા સમું ફેલાયેલું.

“મયુર,” હેનાએ જયદીપને નહીં, ડ્રાઇવરને કહ્યું, “નારણપુરા વાન સીધી કાઢ.”

વાનનો ડ્રાઇવર કાબૂમાં સ્ટેરિંગ ફેરવતો આગળ વધ્યો. દરવાજાની બહારની જગ્યા ખાલી રાખવા માટે પાસ જરૂરી હતો. જયદીપે તાબડતોબ પાસ ઝૂંટવવા હાથ લંબાવ્યો. હેનાએ તેની કળી પર એક ઠંડો, ટૂંકો ધક્કો મારી તેની પહોંચની બહાર થઈ ગઈ અને પીળો પાસ દરવાજાની બાજુના રીડર પર પોતે દબાવ્યો. લીલો સંકેત ચમક્યો. શટર પૂરું ઉપર સરક્યું. વાન હળવેકથી બહાર નીકળી ગઈ.

જયદીપનો હાથ હવામાં જ રહી ગયો. પાછળથી આવતી બીજી ટ્રોલી, જેને તેણે અટકાવવાનો મોડો પ્રયત્ન કર્યો, તેની પેન્ટના ઘૂંટણ પાસે ઘસી ગઈ અને તે અડધો બેલેન્સ ગુમાવીને પેલેટ પર વાગ્યો. કામદારે તેને પકડી લીધો, પણ પકડવામાં પણ અપમાન હતું— સહારો નહીં, રસ્તામાંથી હટાવવું. opponent destabilization એટલું સ્પષ્ટ હતું કે એક ડ્રાઇવરે નજર ફેરવી લીધી.

“હવે બાજુમાં,” હેનાએ કહ્યું. ન જોરથી, ન વિનંતીથી. માત્ર કાર્યરત આદેશ જેમ. તેણે રજીસ્ટર-પટ્ટી પૂરી પોતાની તરફ સરકાવી, કીની ગોચડી ખિસ્સામાં નાખી, અને તરત આગળની ટ્રોલી તરફ આંગળી બતાવી. “આ બે સાથે નહીં. એક-એક. જલ્દી.”

જયદીપે કંઈક કહેવા મોઢું ખોલ્યું, પણ બહાર નીકળતી વાનના ટાયરોએ પાણી-દાળના મિશ્રણમાં ચીરો પાડ્યો અને અવાજમાં તેનું બોલવું ગળી ગયું. ફાલ્ગુનીબેન દૂર ફોન પર કોઈને “હા, નીકળી ગયું” કહી રહી હતી, પણ આ જીત કોઈ ફોનમાં નહોતી. તે દરવાજા પાસે, પીળા પાસ પર, અને કોને સાંભળવામાં આવે છે તેમાં હતી.

લાઇન હવે તેના હાથમાં આવી ગયા પછી વધુ ઝડપથી કાપાતી ગઈ. હેનાએ બાકી બે મોકલણને ફરી ગોઠવી, એક ખોટી ચિઠ્ઠી ફાડી, સાચી ટ્રોલી આગળ ધકેલી, અને છેલ્લી વેળાએ અંદર ઘૂસેલી બિનજરૂરી ખુરશીનો પેલેટ પાછો પરત કરાવ્યો. કોઈએ જયદીપને ફરી પૂછ્યું નહીં. તે થોડું દૂર ઊભો રહ્યો, ઘૂંટણ પાસે લાગેલી ભીના દાળની પટ્ટી જોઈને રુમાલ ફેરવતો રહ્યો, પણ તે પણ પૂરી રીતે સાફ થતી નહોતી.

પાછળના ક્રોસલેનમાં હવા થોડી ઠંડી હતી. લોડિંગ બેના બાજુના સાંકડા રસ્તે હેના ચાલતી આવી, ગળાની ઘસાઈ ગયેલી ઓળખ-પટ્ટી ઊતારીને ફરી સીધી કરી. જમવાના ઠંડા પડી ગયેલા ડબ્બા પાસેનો નાનો વાયરલેસ ઉપાડી તેણે ટૂંકો બટન દબાવ્યો. “પાછળની લાઇન ખાલી. આગળનો છોડો.” ક્લિક થયો, પછી કરકરો અવાજ બે ક્ષણ તણાયો અને સ્થિર થતો ગયો. static ધીમે ધીમે સાફ થઈ ગઈ.