જે બેઠક મારી હતી તે પાછી ફરી

પહેલો પેલેટ દરવાજા આગળ અટકાવી દેવાયો ત્યારે જમણી બાજુની લાઇનમાં ત્રણ હાથગાડાં એકબીજાને ખાઈ રહ્યાં હોય એમ અટવાઈ ગયા. “હાલ કોઈ રિલીઝ નહીં,” હિતેષભાઈએ પોતાના ગળામાં નવી ચળકતી ઓળખપટ્ટી ઠોકીને કહ્યું, અને મૈત્રીના હાથમાંથી સ્કેનર ખેંચી લઈને કન્સોલ આગળની ખુરશી પર પોતે બેસી ગયા. બહાર વરસાદ ભીંજવેલી ગલીમાં બે નાનાં વાહન, એક ટેમ્પો અને સાત મોટરબાઈકવાળા રાહ જોઈ રહ્યા હતા. અંદર પેકિંગ કાગળનો સૂકો કરકરો અવાજ, ફાટેલા ટેપની ગંધ, અને ઉપરના ટ્યુબલાઈટનો ભણભણાટ. મૈત્રીની બાંયનો કપડો આખા દિવસની પાળીથી ગાંઠિયો પડી ગયો હતો; તેની જૂની ઓળખદોરી ગળા પાસે વાંકી વળેલી, પરસેવામાં ભીની. આ બેઠકે આજે જમણી લાઇન ખોલવાની હતી. અને આજે જ, મામાની ઓળખાણે આવી બેઠેલા માણસે એને બાજુએ ધકેલી દીધી હતી.

“તમે receiving ની બાજુમાં ઊભાં રહો,” હિતેષભાઈએ નજર ઉંચી પણ ન કરી. “હવે ઉપરથી મને કહ્યું છે. મોટા ઘરનાં ઓર્ડર પહેલે જશે.”

મૈત્રીએ ખાલી ડોકેટનો ગોછરો જોયો. જમણી લાઇનમાં દવાવાળું કાર્ટન, શાળાના પુસ્તકોનો પેલેટ, ફ્રોઝન સામાનનો થર્મલ કેજ—બધું ગડમથલ. “પહેલે ઠંડા માલને બહાર કાઢો,” તેણે સીધું કહ્યું, “પાછળથી દવા. સ્કૂલવાળું પેલેટ ડાબી લાઇનમાં સરકી જશે.”

“મને કામ શીખવાડશો નહીં,” હિતેષભાઈ હસ્યા, એટલા ઊંચા અવાજે કે દરવાજા પાસે ઊભેલા ડ્રાઈવરો સુધી સાંભળે. “પરિવારને અને ઓળખીતાઓને ખબર છે તમે અહીં શું કરો છો એટલે બધે જ તમારું જ ચાલે એવું નથી.” પછી જિગ્નેશને બોલાવ્યું, “એને હાથ પણ ન લગાડવા દેતા. હું કહું ત્યારેજ ખૂલે.”

જિગ્નેશ અચકાયો, પણ હિતેષભાઈએ કન્સોલની ચાવી પોતાના હાથ પર ફેરવી. એ ચાવી જ રિલીઝ લોક ખોલતી. મૈત્રી એક પગ આગળ વધે એ પહેલાં જ હિતેષભાઈએ ખુરશી થોડી પાછળ ધકેલી અને એની વચ્ચે ઘૂંસાઈ ગયા. “પાછળ.”

મૈત્રી પાછળ સરકી નહીં. તેણે ડાબી લાઇનનો લોખંડનો સ્લાઈડિંગ દરવાજો અંદરથી એક ધક્કો મારીને બંધ કર્યો. આખો બેએ એક પળ માટે એની તરફ જોયો. “ડાબી લાઇન બંધ,” તે શાંત બોલી, “હવે તમારું મોટું ઘર જમણી લાઇનમાં જ જશે. ત્યાં ઠંડો માલ પીગળે તો કાગળ પર તમારું નામ આવશે.” આ પહેલી નાની પલટ હતી—બે લાઇનમાંથી એક લાઇનનો રસ્તો હવે એની ઇચ્છા સિવાય કોઈ પાસે નહોતો.

હિતેષભાઈના ચહેરા પર ઝાટકો ચમક્યો, પણ તેમણે તરત જ જોરથી કહ્યું, “ખોલો એને!”

કોઈ ખસ્યું નહીં. કવિતા બેન, જે ચેકલિસ્ટ પકડીને ઊભી હતી, એણે પહેલા થર્મલ કેજ તરફ જોયું, પછી ઘડિયાળ તરફ. “ઠંડા માલને વધારે મોડું થયું,” એણે ધીમેથી કહ્યું.

“મને ખબર છે શું કરવું,” હિતેષભાઈએ કવિતા બેન પર પણ અવાજ ચઢાવ્યો. “પહેલાં પ્રીમિયમ બિલ્ટિંગ.”

તેમણે ખોટો બારકોડ સ્કેન કર્યો. કન્સોલ પર બીપ લાંબું વાગ્યું. પછી જમણી બાજુનો રોલર દરવાજો અડધો ઊંચકાઈને અટકી ગયો. પાછળથી આવતું પેલેટ ઢાળી ગયું; એક કાર્ટનનો ખૂણો ફાટી ગયો અને અંદરનાં નોટબુકના ગોછરા કાદવિયા પાળિયાં પર સરકી પડ્યાં. બહાર ટેમ્પોવાળો ગાળ દબાવી ગયો. અંદર જિગ્નેશ વાંકો થઈને પડેલા બોક્સ ઉપાડવા ગયો, તો હિતેષભાઈએ એને જ ઠપકો આપ્યો, “હાથ ન લગાડ! પહેલા હું રિલીઝ સેટ કરું.”

મૈત્રીએ જોયું—ચાવી હજી હિતેષભાઈના જ હાથમાં, ખુરશી પર તેમનું કબજો, અને આખી લાઇન અટવાઈ. “થર્મલ કેજનું તાપમાન ઊતરી રહ્યું છે,” એણે કહ્યું.

“તમે મૌન રહો,” હિતેષભાઈએ હવે સીધું એને આંગળી બતાવી. “લોડિંગ બેએ સૌની સામે હીરો બનવાનો શોખ હોય તો ઘેર જ બતાવજો. અહીં મારું કહેવું ચાલે.”

“ઘેર?” કવિતા બેનના ભોંયચકા ચઢ્યા. બધાને ખબર હતી—મૈત્રીના નિલેશ મામા આ બેએના જુના સુપરવાઈઝરના મિત્ર. એ ઓળખાણ હિતેષભાઈ જ પોતાની શોભા માટે વાપરતા; આજે એ જ વાત ઉલટી બોલી રહ્યા હતા.

હિતેષભાઈએ ફરી ખોટી સિક્વેન્સ ચડાવી. દરવાજો આખો જામ થઈ ગયો. હવે જમણી લાઇનમાં હાથે ધકેલાતા ગાડાં પાછાં વળવાની જગ્યાએ એકબીજા સાથે ફસાયા. બહારથી એક મોટરબાઈકવાળો હેલ્મેટ બાજુએ કાઢીને અંદર ઝાંખી મારી રહ્યો. ગલી સંકડી હતી; પાછળ બીજા વાહનો જામી રહ્યા હતા.

મૈત્રી આગળ વધી. જિગ્નેશે માર્ગ રોકવા હાથ લંબાવ્યો, પણ તેની આંખોમાં ભરોસો નહોતો. મૈત્રીએ સીધું કહ્યું, “બાજુએ.” એની વાણી નીચી હતી, પણ એમાં દલીલ નહોતી. જિગ્નેશનો હાથ નીચે પડી ગયો.

હિતેષભાઈ ખુરશીમાં ફેલાઈને બેઠા. “કોઈ કન્સોલને હાથ નહીં લગાવે.”

“કન્સોલ નહીં.” મૈત્રી વળી. receiving lane edge પર પડેલું નોટબુકનું ફાટેલું કાર્ટન એણે પગથી એક બાજુ ઠેલ્યું, પછી થર્મલ કેજનો બ્રેક છોડાવ્યો. “કવિતા બેન, ઠંડો માલ પહેલી ગાડી. જિગ્નેશ, ડાબી બાજુનું પીળું પેલેટ ખાલી જગ્યા સુધી સરકાવ. દરવાજો નહિ ખૂલે તો માણસ ખૂલે.”

“ચાવી વગર?” હિતેષભાઈએ ઉપહાસ કર્યો.

મૈત્રીએ તેમની પાછળની દિવાલ પર ઇમરજન્સી મેન્યુઅલ લિવર જોયું. તે સામાન્ય દિવસે કોઈ વાપરે નહીં; જમણી લાઇનનો અડધો દરવાજો ખૂલે તો નીચે અટકતો. “બ્રેક પિન કાઢો,” તેણે જિગ્નેશને કહ્યું. “હવે.”

જિગ્નેશ ઝટકે વળ્યો. પિન કાઢતાં જ લોખંડનો દરવાજો કરકરાટ સાથે એક ફૂટ ઊંચો સરક્યો. મૈત્રીએ હાથ નીચે નાખીને રોલરનો જામેલો ખૂણો ઠોક્યો. “હવે ધકો.” બે લોડરોએ સાથે ધકેલો માર્યો. દરવાજો ઊંચો ગયો. થર્મલ કેજના પૈડાં જીવ પામી ગયાં.

“ગાડી નંબર ત્રણ!” મૈત્રીએ બહાર બોલાવ્યું.

જે ડ્રાઈવર પાંચ મિનિટથી હેલ્મેટ હાથમાં પકડી ઊભો હતો, તે તરત વાહન આગળ લાવ્યો. “અંદર સીધું. ફક્ત ઠંડો માલ. દવાના કાર્ટનને હાથ નહીં.” એણે જિગ્નેશને ઇશારો કર્યો. “પહેલાં નીલા સ્ટિકર, પછી સફેદ.”

એક પછી એક ક્રમ જીવતો ગયો. થર્મલ કેજ બહાર. દવાવાળા બે કાર્ટન અલગ. સ્કૂલની નોટબુકનો પેલેટ ડાબી લાઇનની બંધ પટ્ટી પાસે સરકાવ્યો; મૈત્રીએ પોતે દરવાજાની અડશી ઊંચકી, જિગ્નેશે નીચે થી ગાડી પસાર કરી. કવિતા બેન ચેકલિસ્ટ ઉપર પેન દોડાવતી રહી. અંદરનો ગાબડો હવે એની વાણીના લયમાં ખસી રહ્યો હતો.

હિતેષભાઈ ખુરશી પરથી ઊભા થઈ ગયા. “આ નિયમ વિરુદ્ધ છે.”

કોઈએ અટક્યું નહીં.

“ગાડી નંબર પાંચ રાહમાં,” મૈત્રીએ બોલાવ્યું. “ટેમ્પોવાળા, પાછળથી નહિ ચડતા. પહેલા દવા, પછી પુસ્તકો.”

ટેમ્પોવાળો, જે થોડા પહેલા ગાળી ગળી ગયો હતો, હવે સીધો પ્રશ્ન પૂછતો હતો, “બેન, મારી સીલ અહીં?”

“મારી પાસે લાવો.” મૈત્રીએ કન્સોલને હાથ ન લગાડતાં પણ આખું કામ પોતાની તરફ ખેંચી લીધું. ચેકપટ્ટી હવે કવિતા બેન તેના કહે્યા મુજબ પલટતી હતી. ગાડીવાળા એને જ જોતા હતા. અંદર બહારના પગલાં એની આજ્ઞા પર વળતાં હતા. હિતેષભાઈ બે વાર વચ્ચે બોલ્યા—“પહેલા પ્રીમિયમ!”—પણ કોઈ ડ્રાઈવરે ગાડી હલાવી નહીં. જિગ્નેશએ તો પેલો પીળો પેલેટ પણ એના કહેવા વિના ખસેડી દીધો.

હિતેષભાઈએ આ છેલ્લું જોયું ત્યારે તેમનો ગર્વ તૂટી નહીં, ગૂંથાઈ ગયો. તેઓ કન્સોલ પાસે ઘૂસ્યા, ચાવી ફરી લોકમાં નાખી, ખુરશી પર પાછા બેસવાના હતા. “હવે પૂરતું નાટક થયું. અંતિમ રિલીઝ હું કરું.”

એ પળે જમણી લાઇન આગળ ફરી ત્રણ ગાડાં ઊભાં હતાં—એક દવા, એક પુસ્તકો, એક નાજુક ઇલેક્ટ્રોનિક્સ. બહાર ગલીમાં વાહનો અડચણ વગર ચાલવા માંડ્યાં હતાં, પણ અંતિમ લોક તેમના હાથમાં જાય તો ફરી બધું અટકવાનું. કવિતા બેનનો હાથ હવામાં અટક્યો. જિગ્નેશએ પેલેટ જ એ જ જગ્યાએ રોકી દીધો. આખું બેએ હજી ચાલી રહ્યું હતું, પણ હવે આગળનું એક જ બટન હતું.

મૈત્રી સીધી તેમની પાસે ગઈ. એની વાંકી થયેલી ઓળખદોરી છાતી પર ઠપકતી હતી. “ઊભા થાઓ.”

“તમે કોણ?” હિતેષભાઈએ ચાવી પકડી રાખી. “મારે ઉપર વાત કરવી આવે છે. તમારું નામ—”

મૈત્રીએ તેમનો હાથ કળી પરથી પકડી લીધો. ઝટકો એવો નહોતો કે મારઝૂડ લાગે; એવો હતો કે કામ જાણનારો માણસ સાધન પાછું લઈ રહ્યો હોય. ચાવી તેમની આંગળીમાંથી ખખડી પડી. એણે એને હવામાં જ પકડી લીધી. પછી ખુરશીની પાછળથી વળી, તેમની સામેનો રસ્તો જ કાપી નાખ્યો, અને કન્સોલ આગળની બેઠક પર પોતે બેસી ગઈ.

એ જ ક્ષણે હિતેષભાઈએ ખભા પરથી વળી ફરી કીબોર્ડ તરફ હાથ લંબાવ્યો. “એ ન દબાવો—”

મૈત્રીએ લોક ખોલ્યું, લીલી પટ્ટી નીચે સરકાવી, અને માઇક નજીક મોઢું લાવ્યું. “જમણી લાઇન—રિલીઝ.”

લોખંડનો રોલર દરવાજો આખો ઊંચકાયો. પહેલી ગાડી નીકળી. દવાના કાર્ટનનો ગાડો એની પાછળ. પુસ્તકોનો પેલેટ ડાબેથી વળી જમણે ગયો. બહાર ટેમ્પોએ રસ્તો પકડી લીધો. અંદર કવિતા બેનની પેન ફરી દોડવા લાગી. જિગ્નેશએ છેલ્લો બ્રેક છોડાવ્યો. હિતેષભાઈનો હાથ હજી હવામાં જ હતો, પણ હવે તેમની આજુબાજુ કોઈ જગ્યા નહોતી; દરવાજા, ગાડાં, અને માણસો બધું મૈત્રીના “હવે” અને “આગળ” પર ચાલતું હતું.

“સીલ.” મૈત્રીએ ટેમ્પોવાળાને કહ્યું.

તે દોડીને સીલ લાવ્યો, સીધું એની જ ટેબલ પર મૂક્યું. હિતેષભાઈ કંઈ બોલવા ગયા, પણ બહારથી બીજી ગાડીનો હોર્ન આવ્યો અને કવિતા બેને એમને જોયા વગર પૂછ્યું, “આગળ કયું?”

“ઇલેક્ટ્રોનિક્સ. ઝાટકો નહિ લાગે તેમ ચડાડો.” મૈત્રીએ ચાવી પોતાની ઓળખદોરીમાં નાખી. પછી એક લોડરે હિતેષભાઈની સામે પડેલું રજિસ્ટર એની બાજુએ ખસેડ્યું. ખુરશી, ચાવી, રજિસ્ટર—બધું એક જ બાજુ આવી ગયું. હિતેષભાઈને હવે ઉભા રહેવા પાછળનું ભીનું પાળિયું જ મળ્યું.

તેઓએ છેલ્લી કોશિશ કરી. “આ બાબત બહાર જશે.”

“જાશે,” મૈત્રીએ સ્કેનર ઉઠાવતાં કહ્યું, “પણ પહેલા લાઇન સાફ જશે.”

જમણી લાઇન અચાનક નહિ, ઠેકઠેકાણે ધબકતા હૃદય જેવી સાફ થવા લાગી—એક ગાડી, પછી બીજી, પછી વચ્ચેનો ખાલી અવકાશ. બહાર ગલીમાં અટકેલી મોટરબાઈકો સરકવા માંડી. અંદરના પેકિંગ કાગળનો કરકરો અવાજ હવે ગભરાટનો નહોતો; કામનો હતો. ઉપર ટ્યુબલાઈટનો ભણભણાટ યથાવત્, પણ હવે એ પર કોઈની ચડિયાતી બૂમ સવાર નહોતી.

પાછળના ક્રોસલેનમાં, લોડિંગ બેએની બાજુએ, મૈત્રી ઉભી રહી. તેની ઓળખદોરીમાં ગૂંથાયેલી ચાવી હળવી અથડાઈ. રેડિયો પર તેણે એક ટૂંકો ક્લિક કર્યો. સ્ટેટિક સરકી ને સાફ થઈ ગઈ.