બધાનો દાવ ખોટો પડ્યો

“એને અટકાવો જરા. સ્ટાફ લિફ્ટથી ઉપર જવાનું છે તો પહેલે પૂછવું પડે.”

હાર્દિકભાઈએ હાથ આગળ પાથરી કાવ્યાને લિફ્ટના બટનથી એક પગલું દૂર અટકાવી દીધી. કાવ્યાના અંગૂઠા વચ્ચે અડધું વાળેલું મેટ્રોનું રસીદપત્ર કચડાઈ ગયું. બાજુમાં બે નવા છોકરાઓ, જેઓ સવારે નામના ટૅગ પણ ખોટાં પહેરી આવ્યા હતા, તેમની કળાઈ પર લીલા પટ્ટા ચમકાવતાં અંદર સરકી ગયા. કાચની દીવાલ સામે મુકાયેલી સસ્તી પ્લાસ્ટિક ખુરશીની ખૂણીએ કાવ્યાના દુપટ્ટાને અડકી ખેંચ્યું, પણ તેને બેસવા માટે કોઈએ કહ્યું નહીં.

નીચે લોબીમાં સજાવટના ફૂલની સુગંધ, ઉપર બારમા માળે થનારી જાહેર સન્માનવિધિનો તણાવ, અને વચ્ચે આ લિફ્ટ લોબી—જ્યાં કોણ પહેલું ચડશે તે જ કોણનું વજન છે એ નક્કી થતું હતું. આજનો કાર્યક્રમ મીરા મૅમની કંપની માટે મોટો હતો; અમદાવાદના વેપારી, બે ક્લાયન્ટ પરિવાર સાથે, અને કાકીબેન સુધી આવી ગયેલી—કારણ કે પરિવારને અને ઓળખીતાઓને ખબર છે કે કાવ્યા અને નીલ એકબીજાને મળતા હતા. આવી જગ્યાએ રોકી રાખવું માત્ર કામનું નહોતું.

કાવ્યાએ કશું કહ્યું નહીં. તેણે પોતાનો કાળો દોરાવાળો પ્રવેશ-ટોકન ખિસ્સામાંથી કાઢ્યો, હાર્દિકભાઈની આગળ હવામાં એક પળ અટકાવ્યો, પછી પાછો જ ખિસ્સામાં મૂકી દીધો. “બરાબર,” એ જ કહ્યું. અને વળી જઈને સર્વિસ લિફ્ટની બાજુના તંગ માર્ગે બે કૅટરિંગવાળાં અટક્યાં હતા ત્યાં પહોંચી ગઈ. જે બરફની પેટી ખોટા માળે જવાની હતી, એને તેણે હાથથી ફેરવી આપી. હાર્દિકભાઈએ પાછળથી ઉચાટથી જોયું. પહેલી નાની ભંગાર રેખા ત્યાં પડી—જેને તેણે અટકાવી હતી, એ ઉભી રહીને વિનંતી ન કરતી હતી.

“કાવ્યા,” હાર્દિકભાઈએ અવાજ ઊંચો કર્યો, “તમે કામમાં સારા છો, પણ સીમા સમજવી પડે. ઉપરનો ફ્લોર ક્લાયન્ટ-ફેસિંગ છે. નીચેની દોડધામ તમે જ સંભાળો. ગેસ્ટ યાદી હું જોઈ રહ્યો છું.”

એમણે “તમે કામમાં સારા છો” એવી ટોણાખોરીવાળી મીઠાશથી કહ્યું કે આસપાસ ઊભેલા લોકો માટે અર્થ સ્પષ્ટ હતો—મજૂરી તારી, નામ મારું. નીલ થોડું દૂર ઊભો હતો; સફેદ શર્ટમાં, મોબાઇલના પડદાનો અજવાળો હાથમાં દબાવીને. એની આંખો કાવ્યાને પકડવા આવી, પણ એ આગળ વધ્યો નહીં. હાર્દિકભાઈએ એમ જ એની તરફ અડધી સ્મિતથી જોયું, જાણે પરિવારના ભવિષ્યના જમાઈને પણ બતાવવું હોય કે કાવ્યા ક્યાં સુધી જવી જોઈએ.

લિફ્ટ ફરી આવી. આ વખતે એક ઇન્ટર્ન, એક ફૂલવાળો અને હાર્દિકભાઈનો બહેનપો અંદર ગયા. “કાવ્યા, નીચેનો રજીસ્ટર ચેક કરો,” હાર્દિકભાઈએ ફાઇલ એની તરફ ઠેલી. “પછી પાણીની બોટલનો સ્ટોક જોઈ લેજો. ઉપરની બાબતોમાં ગૂંચવાવું નહીં. જો કંઈ ખોટું જશે ને, મીરા મૅમ સામે હું નહીં બોલું.”

તે ફાઇલ ભાર કરતાં પણ વધારે અપમાનથી ભરેલી હતી. કાવ્યાએ ખોલી. અંદર ગેસ્ટ યાદીની નકલ નહોતી, ફક્ત પુરવઠાની ગણતરી. એણે સરકી ગયેલી કાગળની વચ્ચે નાની ચાંદીની કી જોઈ—બારમા માળે મંચ પાછળના સંગ્રહખંડની. મોડે પરત ફરેલી કી. હાર્દિકભાઈએ કદાચ ઉતાવળમાં ખોટી ફાઇલમાં મૂકી દીધી હતી. કાવ્યાની નજર ત્યાં જ અટકી, પછી શાંત રહી ગઈ.

ત્રણ મિનિટમાં ગડબડ દેખાઈ ગઈ. ઉપર જવાનું માલવાળું ટ્રૉલી બહાર જ ઊભું હતું; એક વૃદ્ધ મહેમાનનો વ્હીલચેર અંદર જતો ન હતો; રિસેપ્શનવાળી છોકરી કાને હાથ દઈને વારંવાર કહી રહી હતી, “નામ નથી દેખાતું, સાહેબ.” હાર્દિકભાઈ એક સાથે બધે હુકમ ચલાવી રહ્યા હતા, પણ કોઈ લાઇન સીધી પડી રહી નહોતી.

એજ સમયે કાકીબેન લિફ્ટ પાસે આવીને અટકી. “કાવ્યા, તું હજુ નીચે? તારા હાથમાં આખો દિવસ કામ જ કામ. ઉપર તો મોટા લોકો બેઠા છે ને?” વાક્ય નિર્દોષ હતું, ચપટી તેની અંદર. નીલનો ચહેરો થોડીક ક્ષણ માટે કઠણ થયો; છતાં મૌન.

મીરા મૅમનું નામ લઈને હાર્દિકભાઈ ગજ્યા, “સૌ પહેલા ચેરમેનના મહેમાનો. પછી સ્પીકર. પછી બીજા. પ્રક્રિયા છે.”

કાવ્યાએ પહેલી વાર સીધું માથું ઊંચું કર્યું. “પ્રક્રિયા?” એનો અવાજ ઊંચો નહોતો, પણ સ્પષ્ટ હતો. “હાર્દિકભાઈ, બારમા માળે મંચ પાછળનો સંગ્રહખંડ કઈ કીથી ખૂલે?”

એક પળ માટે લોબીનો અવાજ ક્યાંક ખસ્યો. હાર્દિકભાઈએ આંખ ઝબકાવી. “શું?”

“સંગ્રહખંડ,” કાવ્યાએ ફાઇલમાંથી ચાંદીની કી ઉઠાવી દેખાડી. “જ્યાં સન્માનચિહ્નના બોક્સ, બૅકઅપ માઇક અને મહેમાનોના નામફલક રાખ્યાં છે. તમે તો ઉપરની બધું જોઈ રહ્યા છો ને? કઈ કી?”

હાર્દિકભાઈએ હાથ આગળ કર્યો, “એ અહીં આપો. હું જોઈ લઈશ.”

“ના,” કાવ્યાએ કહ્યું. “કઈ કી?”

બાજુમાં રિસેપ્શનવાળી છોકરીનો ફોન ફરી વાગ્યો. તેણે ગભરાટમાં કહી દીધું, “મૅમ, નામફલક મળતું નથી. મંચ પર ખાલી જગ્યા છે.” એની પાછળ એક હોટેલનો કર્મચારી ચીસ્યો, “વ્હીલચેરવાળા મહેમાનને કઈ લિફ્ટમાં મોકલવા?” પ્રશ્નો હવે એક માણસને નહીં, બોટલનેકને ચીરીને નીકળતાં હતા. હાર્દિકભાઈએ મોઢું ખોલ્યું, પણ જવાબ પહેલા નીકળ્યો નહીં.

મીરા મૅમ પોતે જ સર્વિસ કોરિડોરમાંથી આવી ચઢી. રેશમી સાડી ઉપર ભારે ઓળખપત્ર લટકતું, ચહેરા પર તે ઠંડી ઉતાવળ કે જે માત્ર મોટા નુકસાન પહેલા દેખાય. “અહીં કોણ ચલાવે છે વસ્તુઓ?” એમણે કડક પૂછ્યું. “ઉપર મંચ તૈયાર નથી, મહેમાન અટવાયા છે, અને મારું નામ બોલાવવાનો સમય આવી ગયો.”

હાર્દિકભાઈ એક ડગલું આગળ વધ્યા. “મૅમ, હું—”

“તો કહો,” મીરા મૅમે કાપી નાખ્યું, “ચેરમેનના વ્હીલચેરવાળા કાકાને કઈ લિફ્ટમાં મોકલવાના, સન્માનચિહ્ન ક્યાં છે, અને ગેસ્ટ નામફલક કોણ ગોઠવશે? હમણાં. એક જ જવાબ.”

હાર્દિકભાઈએ કાવ્યાના હાથની કી તરફ જોયું. પછી ઉપરના લિફ્ટ નંબર તરફ. પછી નીલ તરફ, જાણે ક્યાંકથી સહારો મળે. કંઈ મળ્યું નહીં. એનું “મૅમ, હકીકતમાં…” આખું થવામાં જ એની વિશ્વસનીયતા તૂટી ગઈ.

કાવ્યાએ કી મીરા મૅમને નહીં આપી; સીધી હોટેલના કર્મચારીને આપી. “આ સંગ્રહખંડ. ત્રીજો દરવાજો ડાબે. અંદર લાલ કાપડવાળા બોક્સ છે.” પછી વ્હીલચેર તરફ વળી, “સાહેબને મહેમાન લિફ્ટમાં જ લો. સર્વિસ લિફ્ટના થાંભલાં સાંકડા છે.” રિસેપ્શનવાળી છોકરીને, “ચેરમેનનું નામફલક મારા ફોનમાં છે; પાંચ મિનિટ પહેલા હું જ મોકલ્યું હતું. તમારો મેસેજ ખોલો.” એણે પોતાની હથેળીમાં દબાયેલ પડદાનો અજવાળો દેખાડ્યો; રાતથી સંગ્રહેલી માહિતી ગર્વથી નહીં, જરૂરથી.

હાર્દિકભાઈ વચ્ચે બોલ્યા, “એક મિનિટ, આ રીતે નહીં. પહેલા મને—”

“પહેલા તમને શું?” કાવ્યાએ વળીને પહેલી વાર એને જાહેરમાં કાપ્યો. “ઉપરનું આયોજન તમે જોઈ રહ્યા છો એવું તમે જ કહેલું. તો માર્ગ તમે કેમ નથી આપી શકતા? મહેમાન રાહ શા માટે જુએ?”

આ બીજો ઘા હતો, પહેલાથી ઊંડો. કાકીબેનનો હાથ સાડીના પલ્લા પર અટકી ગયો. નીલ એક પગલું આગળ વધ્યો, પણ આ વખતેએ કોઈને બચાવવા નહીં—પાછળથી હોટેલના માણસોને રસ્તો કરાવવા. એણે પોતાનો કાંડો હટાવી ભીડ ફાડી. દિશા બદલાઈ ગઈ.

લિફ્ટ ખૂલી. હાર્દિકભાઈની બહેનપો ફરી અંદર ચડવા ગયો, કાવ્યાએ સીધું કહ્યું, “પહેલા વ્હીલચેર. પછી ચેરમેનના મહેમાન. પછી મંચ સામગ્રી. બાકીના રોકાવો.” હોટેલના સુરક્ષાકર્મીએ પૂછ્યા વગર એની વાત પકડી લીધી. લીલા પટ્ટાવાળાં બે નવા છોકરાઓ, જેઓને પહેલાં અંદર મોકલાયા હતા, પાછા ઉતારી દેવામાં આવ્યા. એકનો ટૅગ વાંકો થઈ ગયો; એણે હાર્દિકભાઈ તરફ જોયું, પણ ત્યાંથી હવે હુકમ નહીં, ગૂંચવણ મળી.

મીરા મૅમની આંખોમાં ઝડપી ગણતરી ચાલી. “તમારું નામ,” એમણે કાવ્યાને પૂછ્યું.

“કાવ્યા.”

“સાંભળો બધાએ,” મીરા મૅમે ઉંચા સ્વરે કહ્યું, જેથી લિફ્ટ લોબીથી હોલનાં દરવાજા સુધી ઊભેલા બધા સાંભળે, “હવે આગળના દસ મિનિટ કાવ્યા કહેશે એ ક્રમ. કોઈ વાંધો હોય તો પછી મારી પાસે આવજો.”

હાર્દિકભાઈએ તરત સ્મિત ચોંટાડવાનો પ્રયત્ન કર્યો. “હા મૅમ, હું તો એ જ—કાવ્યા, તમે મારી સાથે આવો, આપણે મળીને—”

“ના,” કાવ્યાએ કહ્યું. એક જ શબ્દ, પણ જાહેર દરવાજા જેવો બંધ. “તમે નીચેના રજીસ્ટર પાસે ઊભા રહો. જે મહેમાનનું નામ ન મળે, તેમની ઓળખ ચકાસો. ખોટી યાદી તમે મોકલી છે.” એણે એની હાથની ફાઇલ પાછી એમના છાતી સામે ઠેલી. “અને જે લાલ પટ્ટાવાળી આગળની બેઠક પર ‘રિઝર્વ્ડ’નું પત્રક મૂકાવ્યું છે, એ હમણાં હટાડો. આજની પહેલી કતાર માત્ર પુરસ્કારગ્રાહકો અને વડીલ મહેમાનો માટે.”

વાક્ય પડ્યું અને આખી જગ્યાની હવા નવી રીતે ગોઠવાઈ ગઈ. બારમા માળે જતી લિફ્ટનો દરવાજો ફરી ખૂલ્યો. અંદર ચમકતા અરીસામાં જે પહેલાં હાર્દિકભાઈનો કેન્દ્ર હતો, ત્યાં હવે લોકોની નજર કાવ્યાના હાથ, કાવ્યાના મુખ અને કાવ્યાના બોલેલા ક્રમ પર અટકતી હતી.

એણે નામ બોલાવવાનું શરૂ કર્યું—“દેસાઈ સાહેબ, મહેમાન લિફ્ટ. શાહ કાકી, આ તરફ. મંચ સામગ્રી પછી. નીલ, ઉપર પહોંચતા જ નામફલક સીધા ડાબી બાજુ ગોઠવો. અને કોઈ પણ રિઝર્વ્ડ ચેર પર હાથ ના મૂકે જ્યાં સુધી હું ન કહું.” નીલએ ફક્ત “બરાબર” કહ્યું; આ એક શબ્દમાં વર્ષોથી ટળતું જાહેર માન્યતા હતી. કાકીબેને આ વખતે કાવ્યાને “બેટા” કહીને રસ્તો છોડ્યો.

હાર્દિકભાઈ છેલ્લો બચાવ કરવા દોડી આવ્યા. “કાવ્યા, તમે ઓવર કરી રહ્યા છો. લોકો જોઈ રહ્યા છે.”

“હા,” કાવ્યાએ સાવ ઠંડકથી કહ્યું, “એટલે જ સ્પષ્ટ બોલું છું. આજે અહીં કામ કોણ ચલાવે છે તે બધાને દેખાવું જોઈએ.” એણે સુરક્ષાકર્મીને નિશાન કર્યું. “આગળી લિફ્ટ બંધ રાખો. પહેલે આ ત્રણ નામ. પછી વડીલો. અને હાર્દિકભાઈને કોઈ પણ ‘રિઝર્વ્ડ’ બેઠક રાખવા દેતા નહીં.”

આ ત્રીજો ઘા હતો—દેખાતું નુકસાન, સીધો વળેલો સત્તાક્રમ, અને સામેથી ખસી ગયેલું એમનું બોલવાનું વજન. હાર્દિકભાઈએ કંઈક કહેવા મોં ખોલ્યું, પણ એ જ ક્ષણે ઉપરથી કાર્યક્રમ શરૂ થવાનો સંગીતધ્વનિ લોબી સુધી વહી આવ્યો. સમય એમની રાહ જોતો ન હતો; રૂમ હવે એમની ભાષા પણ જોતો ન હતો.

થોડી જ વારમાં કાવ્યા જાતે મહેમાનોની લાઇન સાથે ઉપર પહોંચી. હોલના દરવાજા ખૂલ્યા. પહેલી કતારમાં ડાબી બાજુ એક ખુરશી પર લાલ પટ્ટો પડેલો હતો, એની પાછળ સોનરી અક્ષરે નાનું પત્રક—હાર્દિકભાઈ માટે રાખેલું. કાવ્યાએ આગળ વધી, પત્રક ઊંચક્યું, વાળી ને પોતાની અડધી વળેલી મેટ્રો રસીદ સાથે જ હાથમાં દબાવ્યું, અને એ ખુરશી સામે ઊભેલા સેવકને કહ્યું, “આ બેઠક ખાલી રહે. જે પોતાનું સ્થાન કામથી કમાય નહીં, એની માટે જગ્યા રોકાતી નથી.”

પહેલી કતારમાં લાલ પટ્ટાવાળી રિઝર્વ્ડ ખુરશી ખાલી રહી.