જેને ઊભું રાખી હતી, એને જ એન્ટ્રી માગવી પડી

“મેડમ, આ લેન તમારા માટે નથી, સાઈડમાં રાખો ગાડી,” વેલેટે હાથ આગળ કરીને મૈત્રીની કાળી સેડાનને પીળા કોન પાસે અટકાવી દીધી. પાછળથી ઉતરતા સગાંઓએ ઘેરો ફેરવી લીધો. હીના ભાભી સિલ્કની સાડીનો પલ્લુ ખભા પર ચડાવતી આગળ આવી, મોં પર ગોળ સ્મિત, અવાજમાં કઠણ લોખંડ. “મૈત્રી, તું ત્યાં ઊભી રહેજે. મુખ્ય drop-off પર માત્ર નજીકના લોકો. બુકિંગ મારી પાસે છે.”

મૈત્રીએ સ્ટિયરિંગ પરથી હાથ ઉતાર્યો. ઘડિયાળે સાતને ચાળીસ બતાવ્યું. અમદાવાદની ડિસેમ્બર રાતમાં પણ લેન ગરમ હતી—ડીઝલ, ઇત્ર, ગાંઠિયાનો તળેલો વાસ, અને ક્યાંક બાજુના ટેબલ પરથી ઠંડી પડી ગયેલી ચાની પરત. પાછળની સીટ પર નાની સ્ટીલની ડબ્બીમાં સવારે ઓફિસથી ઉપાડેલો થેપલો ઠંડો પડી ગયો હતો; ખાવાનો સમય જ મળ્યો નહોતો. આખા અઠવાડિયાથી વેન્યુ, વેલેટ, કેટરિંગ, મહેમાન આવાગમનની ગોઠવણ તેણે કરી હતી—સેવા ક્ષેત્રમાં વર્ષો કામ કરીને જે જાળું ઊભું કર્યું હતું, એ બધું આજની સગાઈમાં કામે લગાડ્યું હતું—પણ પરિવારમાં બધાને ખુલ્લું જાણીતું હોવા છતાં, “આપણી છોકરી નથી” એવો દરજ્જો એક વાક્યમાં આપી દેવામાં આવ્યો.

“ભાભી, ગાડીમાં કાકી છે,” મૈત્રીએ ટૂંકો જવાબ આપ્યો, “તેમને લાંબું ઊભું રાખી શકાતું નથી.”

હીના ભાભીએ વેલેટના હાથમાં રહેલો પાસનો પટ્ટો ઝટકાથી પકડી લીધો. સુકાઈ ગયેલા કાગળના કવર જેવો કરકરો અવાજ આવ્યો. “કાકીને રેમ્પથી લઈ જશો. આ લેનથી અમારા પક્ષની એન્ટ્રી થશે. જયે કહ્યું છે.” એ બોલતી હતી પણ નજર મૈત્રી પર નહીં, આસપાસ ઊભેલા મામા-ફુઆ પર હતી. કોણ ક્યાં ઊભું રહે છે, એની જ ગણતરીમાં ભાભીનો આખો ગર્વ હતો.

જય દરવાજા પાસે અડધો અટકી ગયો. ડોરફ્રેમમાં ઉભેલા માણસની જેમ—ન અંદર, ન બહાર. મૈત્રીને જોતાં પણ આગળ આવ્યો નહીં. “મૈત્રી, just adjust for ten minutes,” એટલું જ બોલ્યો. દસ મિનિટ. જે લોકો જિંદગીમાં સ્થાન નથી આપતા, તેઓ સમય પણ એમ જ માગે—અવગણના જેટલા માપમાં.

વેલેટે કાકીને ઉતારવા વ્હીલચેર બીજી બાજુ મોકલી. મુખ્ય લેનમાંથી ચાંદીની SUV સીધી પોર્ટિકો સુધી ગઈ; અંદરથી હીના ભાભીના મૈયરના લોકો ઉતર્યાં. નામ બોલાયા, આરતી થાળી આગળ આવી, ફોટોગ્રાફર દોડ્યો. મૈત્રીની કાર સાઈડ કબાટ જેવી પાર્કિંગ પટ્ટીમાં ધકેલી દેવામાં આવી. એ પહેલી નુકસાન હતી. બીજી તરત આવી—રિસેપ્શન ડેસ્ક પાસે રાખેલી નજીકના લોકોની બેઠકોની યાદીમાંથી મૈત્રીનું નામ કાઢીને પાછળના ગોળ ટેબલ પર મોકલાયું. ત્રીજી, વધારે નીચી માર જેવી, ત્યારે પડી જ્યારે હીના ભાભીએ કેટરિંગ મેનેજરને કહી દીધું, “મીઠાઈનો પહેલી થાળ અમારાં ગેસ્ટને. બહાર ઊભેલાઓને પછી.”

બે જ મિનિટમાં લોકોનો વાંચન બદલાયો. જેઓ થોડા પહેલાં સુધી મૈત્રીને ફોન કરીને ફૂલના આર્ચ, ડ્રાઈવર ટાઈમિંગ, મહેમાન ગિફ્ટના બોક્સ વિષે પૂછતા હતા, તેઓ હવે હીના ભાભીની આજુબાજુ ગોઠવાઈ ગયા. એક ફુઆએ ધીમેથી પૂછ્યું, “બેટા, તું તો બધું જ કરતી હતી ને?” મૈત્રીએ સાંભળ્યું, જવાબ આપ્યો નહીં. બીજી તરફથી કોઈએ કહ્યું, “પરિવારને અને ઓળખીતાઓને ખબર છે, પણ વાત અલગ છે.” એ “અલગ” શબ્દમાં કેટલું કચરું હોય છે, એ ફક્ત જેની સામે બોલાય એને જ ખબર પડે.

કાકીને વ્હીલચેર પરથી ઉતારતાં મૈત્રી આગળ વધી તો દરવાજા પાસેનો છોકરો અટકી ગયો. “મેડમ, આ સીટ રિઝર્વ છે.” એની આંગળી અંદરના પહેલી કતારના સોફા તરફ ન હતી; પાછળના પ્લાસ્ટિકના આવરણવાળા ખુરશીઓ તરફ હતી. મૈત્રી થોભી. જય ફરી દેખાયો નહીં. હીના ભાભી ત્યાં સુધીમાં બીજા મહેમાનને ગળે મળતી હતી, જાણે થોડી પહેલાં કોઈને curb પર ઊભું રાખવાનું કામ પણ એ જ વિધિનો ભાગ હોય.

મૈત્રીએ મોબાઇલ બહાર કાઢ્યો. સ્ક્રીન પર ચાર મિસ્ડ કોલ—વેલેટ સુપરવાઈઝર, ફ્લોર કોઓર્ડિનેટર, એક ડ્રાઈવર, એક અજાણ્યો નંબર. તેણે અજાણ્યા નંબર પર પાછો ફોન કર્યો. સામેથી ગાઢ અવાજ આવ્યો, “મૈત્રીબેન? હું જૈવર્ધનભાઈ. ‘શરણમ સ્ક્વેર’ નો ઓપરેશન્સ હેડ. તમારા મેલ મુજબ corporate block માટેની બે લેન રાખેલી છે. હાલ front team કહે છે ownership side changes. Confirm કરશો?”

હીના ભાભીએ સાંભળતા જ વળીને જોયું. “કયો મેલ?” એનો અવાજ પહેલી વાર સરકી ગયો.

મૈત્રીએ શાંતિથી કહ્યું, “જે advance મારી કંપનીએ ગઈ કાલે છોડ્યું હતું. જયના કાકાએ કહ્યું હતું, venue credit તમારાથી નહીં ખસે, એટલે મેં મારા ક્લાયન્ટનું unused allocation આજે અહીં shift કરાવ્યું. બે arrival slots અને રાત્રે pickup window. Written.” તેણે વધુ સમજાવ્યું નહીં. સીધું જ બોલી, “જૈવર્ધનભાઈ, front curb slot A અને pickup lane P-2 મારા નામે રાખો. વેલેટ સુપરવાઈઝરને હું હમણાં જ મળું છું.”

એક ક્ષણ માટે હવામાં કંઈ ન તૂટ્યું, પણ લોકોને પગ મૂકવાની દિશા તૂટી ગઈ. વેલેટ સુપરવાઈઝર દોડતો આવ્યો, હાથમાં નીલો ફાઈલ-ફોલ્ડર અને પ્લાસ્ટિકના બે ગેટ પાસ. “મૈત્રીબેન, સહી અહીં.” તેણે સીધો કાગળ મૈત્રી તરફ વધાર્યો. હીના ભાભી વચ્ચે આવી. “એક મિનિટ, આ તો અમારા function માટે છે.”

“માફ કરશો,” સુપરવાઈઝરે આંખ પણ ન ઉઠાવી, “ફ્રન્ટ arrival block જેના નામે સક્રિય છે, લેન તેમના સૂચનથી જ ખૂલે.” એણે કોન ઉઠાવી દીધો. સાઈડમાં ધકેલાયેલી મૈત્રીની કારને હાથથી ઈશારો કર્યો. “મેડમ, car આગળ લો.”

મૈત્રી ગાડી હળવેથી આગળ લાવી. મુખ્ય લેનમાં પહેલી વાર એના માટે જગ્યા ખુલી. કાકીને સીધા પોર્ટિકો સુધી લઈ જવાઈ. ફોટોગ્રાફરે ચહેરો બદલીને ફ્લેશ માર્યો. અંદરના બે છોકરાઓએ, જેઓ થોડા પહેલાં પ્લાસ્ટિક ખુરશી બતાવતા હતા, હવે સોફાની આગળ સફેદ કવર સીધી કરી દીધાં. હીના ભાભી જ્યાં ઊભી હતી ત્યાંથી થોડું ખસવું પડ્યું. એ નાની હલચલ હતી, પણ એને જોતા જ એક મામાએ પોતાની પત્નીને ધીમેથી કહ્યું, “અસલ ગોઠવણ તો આની પાસે હતી.”

મૈત્રીએ ત્યાં જ અટકી નથી. “સુપરવાઈઝર, બાકીની બે senior cars સીધી slot A પર લાવજો. ડ્રાઈવરોને ગેટ પરથી વળગડાવશો નહીં. કાકીના દવાવાળો થેલો મારી કારમાંથી અંદર મૂકી દેજો.” એ વાત કરી રહી હતી એમ નહીં; જેમ ઓફિસમાં દરરોજ રૂટ બદલે તેમ. એની વાણીમાં ભાવના નહોતી, એટલે અસર વધુ ઠરી.

બે મિનિટમાં ક્રમ બદલાઈ ગયો. સફેદ ઇનોવા અંદર આવી, પછી નીલી સેડાન. દરવાજા ખૂલતા જ સ્ટાફ દોડ્યો. નામ બોલાયા—આ વખતે હીના ભાભીના નહીં, મૈત્રીના જણાવેલા મહેમાનોના. કેટરિંગ મેનેજરે મીઠાઈની પહેલી થાળ દિશા ફેરવી. ગિફ્ટ બોક્સનો ટ્રોલી પણ પોર્ટિકોના જમણા ભાગે, મૈત્રીની બાજુ ગોઠવાઈ ગયો. જય નીચે આવ્યો ત્યારે એને પોતે પોતાના જ કાર્યક્રમમાં કઈ બાજુ ઊભું રહેવું એ સમજવા માટે પળ જેટલો સમય લાગ્યો. હીના ભાભી એની પાસે જઈને કંઈક તીખું કહી રહી હતી; જયએ પહેલી વાર ખુલ્લેઆમ જવાબ ન આપ્યો, ફક્ત વેલેટ તરફ જોયું—અને વેલેટે એની તરફ નહીં, મૈત્રી તરફ જોયું.

અંદર સગાઈની વિધિ આગળ ધપતી રહી, પણ બહારનું curb હવે સાચું મંચ હતું. જેને કોણ સ્વાગત કરે, કઈ કાર સીધી જાય, કોને રેમ્પ પર વાળવું પડે—આ બધું સંબંધો કરતાં ઝડપથી દરજ્જો લખી દેતું હતું. મૈત્રીના ફોન પર એક પછી એક ડ્રાઈવરોના કોલ આવ્યાં. “બેન, કઈ લેન?” “બેન, ગેસ્ટ લઈ આવ્યા.” દરેકને એ ટૂંકું માર્ગદર્શન આપતી ગઈ. હીના ભાભીના હાથમાં હવે ફક્ત પોતાનો મોબાઇલ હતો, જેમાંથી કોઈ આજ્ઞા બહાર જતી નહોતી.

રાત્રે વિધિ પૂરી થતા pickup side પર ખરું તણાવ ઊભું થયું. બહાર ઠંડી વધી હતી. રસ્તા પર રિક્ષાઓ, સેડાનો, એક ટેમ્પો, અને વેન્યુના સિક્યુરિટી ગાર્ડ વચ્ચે સાંકળ ઊતારેલી હતી. P-2 લેનમાંથી પહેલા seniorsની ગાડીઓ છોડવાની હતી. મૈત્રી પોતાની પાસે રાખેલો પાસનો પટ્ટો વાળી ને ઊભી હતી. એની બાજુમાં સુપરવાઈઝર. દૂર હીના ભાભીના મૈયરનાં લોકો પોતાની કાર શોધતાં અટવાયા. તેમણે માન્યું હતું કે જેમ આવતાં વખતે મુખ્ય લેન એમની હતી, તેમ જ જતાં વખતે pickup પણ એમને જ મળશે.

“મૈત્રી,” હીના ભાભી આખરે નજીક આવી. અવાજ નીચે ખેંચેલો, ગળી ગયેલો ગર્વ હજી ગળામાં અટકતો. “એક ગાડી પહેલા અમારી કાઢી દે. મમ્મીને ઊભું રાખી ન શકાય.”

મૈત્રીએ ભાભીની પાછળ નજર ફેરવી. ત્યાં જય, બે મામા, અને સિક્યુરિટીનો માણસ ઊભા હતા. બધાને સ્પષ્ટ સાંભળાય એટલી નજીક, બધાના ચહેરા બચી જાય એટલી ધીમી. “હમણાં seniorsની લાઈન છે.”

“પછી અમારી પણ મૂકી દેજે.” હીના ભાભીએ પ્રથમ વાર “મૂકી દેજે” કહ્યું; “રાખજે” કે “ઊભી રહેજે” નહીં. “Please. ગાડી curb સુધી બોલાવી દે.”

સુપરવાઈઝર રાહ જોઈ રહ્યો હતો. મૈત્રીએ પાસનો પટ્ટો તેની હથેળી પર ઠંડા, સહેલા હલનચલનથી ટપકાવ્યો. “P-2 પહેલા કાકી, પછી પટેલ કાકા, પછી વિમલ માસી. ચોથા નંબર પછી જો જગ્યા રહે તો સફેદ SUV લેશો. front hold રાખજો. chain હમણાં સુધી નીચે જ.”

હિના ભાભીના ચહેરા પરની રંગત એકદમ નહોતી ઉતરી; એ ખેંચાઈ ગઈ, જાણે કાચ પરની ચળકાટ કપડાથી પુંછી કાઢી હોય. “અમે તો અંદરથી સીધા નીકળી જઈએ—”

“રૂટ ભરેલો છે,” મૈત્રીએ એની તરફ જોયા વગર કહ્યું, “જે રીતે મને સાઈડથી મોકલ્યું હતું ને, એ રીતે તમે પાછળના curb પરથી આવો.”

સુપરવાઈઝરે તાત્કાલિક વૉકી પર સૂચના આપી. પહેલી કાર આગળ આવી. ગાર્ડે સાંકળ પર હાથ રાખ્યો પણ ઊંચી કરી નહીં. મૈત્રી એ જ ક્રમે નામ બોલાવતી ગઈ. કાકીને હાથ પકડીને ગાડીમાં બેસાડવામાં આવી. પટેલ કાકા માટે બીજી કાર સરકી. દરવાજા ખુલ્યા, બંધ થયા, ટાયર વળ્યાં, હેડલાઇટ લેન પર લકીર ખેંચતી ગઈ. હીના ભાભીની સફેદ SUV બે ગાડીઓ પાછળ અટકી રહી. એની બાજુ ઉભેલા માણસે ડ્રાઈવરને આગળ ચડાવવાનો ઇશારો કર્યો, પણ ગાર્ડે હાથ ઉભો રાખ્યો. હવે એ અટકાવવાનું અધિકાર મૌખિક નહોતું; માર્ગમાં ઊતરેલી લોખંડી સાંકળ હતી.

જય એક પગલું આગળ આવ્યો, પછી અટકી ગયો. કદાચ બોલવા માગતો હતો. કદાચ પહેલી વાર સમજતો હતો કે જેને વર્ષો સુધી “થોડી adjust કરજે” કહેવામાં આવે, એ જો એક વાર રૂટ પોતાના હાથમાં લઈ લે તો પછી સમજાવટથી કંઈ પાછું ફરતું નથી. પણ આ ક્ષણ એની માટે નહોતી.

મૈત્રીએ છેલ્લું નામ કહ્યું, “વિમલ માસી—હવે.” ગાર્ડે સાંકળ ઉપાડી. કાળી કાર pickup laneના ખાલી પડેલા ફાટકમાંથી સરકી ગઈ. સફેદ SUV એ જ ગેપની પાછળ અટકેલી રહી. મૈત્રીએ આંગળીથી માત્ર એક ઈશારો કર્યો—“આને છોડો”—અને સાંકળ માત્ર તેની મોકલેલી ગાડી માટે ઊંચી થઈ.