મુખ્ય દરવાજે મારી પ્રાથમિકતા કાપી ન શક્યા

“રોકો, આ પાસેથી નહીં.” મંડપના કોર્ટયાર્ડના મુખ્ય વલયે ઊભેલા ઉશરે હાથ આડી રાખીને નિશાને અટકાવી દીધી, જ્યારે તેની પાછળ આવેલા બે દૂરના સગાં, એક જ્વેલરીની થેલી પકડીને હસતાં, સીધા અંદર સરકી ગયા. કવ્યા ભાભીએ ગળાની હાર સેટ કરતાં જ ઉશરને આંખથી ઈશારો કર્યો—“લિસ્ટમાં જે પ્રથમ લાઇન છે એ લોકો પહેલાં. એને સાઈડવાળો દરવાજો બતાવો.” બધાની સામે. મનહર કાકા, ફુઆઓ, ફોટોગ્રાફર, કેટરિંગના છોકરાઓ—બધાની નજરે.

નિશાએ જવાબમાં કશું કહ્યું નહીં. એની આંગળીઓમાં મેટ્રો કાર્ડનો ઘસાયેલો કિનારો ચોંટી રહ્યો હતો, પર્સમાં મૂકેલી ઠંડી પડી ગયેલી નાની ભોજન ડબ્બીની ગંધ પોતે જ સાંભળી શકે એવી લાગી. બપોરે સેવા ક્ષેત્રની નોકરીમાંથી સીધી આવી હતી; આ લગ્ન માટે છેલ્લા ત્રણ અઠવાડિયાથી રાતે વિડિયો કૉલ પર યાદીઓ ગોઠવતી, મહેમાનોની આવનજાવન, રૂમ, ભેટો, બધું જ. અને હવે કવ્યા ભાભી એ રીતે બોલી રહી હતી જાણે નિશા અહીં કામવાળી યાદી પૂરું કરવા બોલાવાઈ હોય.

“ભાભી,” નિશાએ શાંત અવાજે કહ્યું, “મારે આમંત્રણ કાર્ડ છે.”

“કાર્ડ તો કેટલાને હોય,” કવ્યા ભાભી તરત જ બોલી, એટલી ઊંચે કે બાજુના ગોળ ટેબલ પાસે બેઠેલી માસીઓએ ગળું ફેરવ્યું. “મુખ્ય એન્ટ્રી કોનાં માટે છે એ સમજવું પડે. પરિવારની મોટી લાઇન, પછી ખાસ મહેમાન. તમે ત્યાંથી જાઓ.” તેણે બાજુના સાંકડા માર્ગ તરફ હાથ બતાવ્યો, જ્યાંથી સામાન્ય સપ્લાયવાળા લોકો ચડતા હતા.

નિશાએ કાર્ડ પાછું પર્સમાં સરકાવ્યું. “હું અહીં જ ઊભી રહીશ,” એણે માત્ર એટલું કહ્યું. આ જવાબ કવ્યા ભાભીને ન હતો ગમ્યો. કારણ કે નમતી છોકરીએ રસ્તો પકડી લેવાનો હતો; ઊભી રહીને સૌના વાંચનમાં ભંગ પાડવાનો નહોતો.

ઉપરની ગેલેરીમાંથી શહેનાઈનો તાલ નીચે ઢળી રહ્યો હતો. કોર્ટયાર્ડની વચ્ચે ફૂલોના દરવાજા પાસે નામવાળી પ્લેસ-કાર્ડવાળો સ્ટેન્ડ રાખેલો: “વરપક્ષ વડીલો”, “વિશેષ મહેમાન”, “કન્યાપક્ષ પરિવાર”. કવ્યા ભાભી સીધી ત્યાં ગઈ. બે કાર્ડ હાથમાં લીધા. એક કાર્ડ, જેમાં “નિશા” લખેલું હતું, નીચેની ટ્રેમાંથી ખેંચી કાઢીને પાછળના કોણે—“મિત્રો / અન્ય”—વાળી કતારમાં ઘૂસાડી દીધું. પછી ઉશરને કહ્યું, “બેઠક પણ એ જ પ્રમાણે. આગળની સીડીઓનો રસ્તો ખાલી રાખજો.”

એટલું પૂરતું નહોતું. મનહર કાકાએ પૂછ્યું, “અરે, એ તો અર્જુન સાથે—”

કવ્યા ભાભી વચ્ચે જ ચડી ગઈ. “પરિવારને અને ઓળખીતાઓને ખબર છે એટલે કોઈ પરિવાર બની જતું નથી, કાકા. લગ્નનું નિયમ છે. દોરો રાખવો પડે.” એની વાતમાં મીઠાશ હતી, પણ હાથમાં પકડેલા કાર્ડની ધાર વાળી ગઈ હતી. આ નજરિયું નહીં, જાહેર કાપછાંટ હતી.

નિશાની આંખે પ્લેસ-કાર્ડ સ્ટેન્ડની બાજુમાં લટકતી ચાવીઓ દેખાઈ. સવારથી હોટેલવાળા રૂમની ડુપ્લિકેટ કી એણે જ ગોઠવેલી; કવ્યા ભાભીએ બપોરે “મારે છે” કહી લઇ લીધી, પાછી આપવાનું રહી ગયું. નિશાએ આગળ જઈને પોતાની હથેળી ખોલી. “રૂમ ૩૦૭ની કી. ગઈકાલે તમે લીધી હતી.” કવ્યા ભાભી ક્ષણેક અટકી. આજુબાજુની બે મહિલાઓએ તાબડતોબ નજર નીચે કરી. કવ્યા ભાભીએ ક્લચમાંથી કી કાઢી, નિશાની હથેળીમાં એ રીતે મૂકી જાણે ઉપકાર કરતી હોય. પણ વસ્તુ પાછી કોને મળી એ બધાએ જોયું. નાનો ભંગ પડ્યો.

ત્યારે જ ઉપરથી ઝડપથી એક માણસ ઉતર્યો—મંડપનો ઉશર વડો, સફેદ કુરતા પર સોનેરી બોર્ડરવાળું બેજ. તે સીધો કવ્યા ભાભી પાસે આવ્યો, પરંતુ એની ચાલ અડધી વચ્ચે વળી ગઈ. બાજુના મહેમાનોને ખભાથી હળવેકે સરકાવી, તેણે હાથ આગળ કરી કહ્યું, “નિશાબેન? તમે અહીં? અર્જુનભાઈ તમને શોધે છે. કૃપા કરીને આ તરફ.” એની કાયા જ ઢાલ જેવી થઈ નિશા સામે ઊભી રહી. જે સાંકડા સાઈડ માર્ગ તરફ હમણાં તેને ધકેલવામાં આવી રહી હતી, એ જમાંથી હવે લોકો પાછાં હટાડવામાં આવ્યા.

કવ્યા ભાભીનો ચહેરો થોડીક ક્ષણ માટે ખાલી પડી ગયો. “અરે, પહેલા વડીલો—”

“સૂચના ઉપરથી છે,” ઉશર વડાએ નમ્ર પરંતુ સ્પષ્ટ અવાજે કહ્યું. “મુખ્ય સીડીઓ ખાલી કરો.” પછી તેણે નિશા તરફ ફરીને, ખુલ્લો હાથ આગળ કર્યો. આ આમંત્રણ નહોતું; દેખાતી દિશા બદલાતી હતી.

કોર્ટયાર્ડનો વલય પળમાં જ ફરી ગોઠવાયો. થોડાં લોકો બાજુએ થયા, કેટરિંગનો ટ્રોલી અટક્યો, ફોટોગ્રાફરે કેમેરો થોડો નીચે કર્યો. નિશા એક પગલું આગળ વધી. કવ્યા ભાભી બીજી લાઇનમાં રહી ગઈ. પહેલી વાર, આ આખા સાંજમાં, રસ્તો તેની આગળ ખૂલ્યો.

ઉપર લેન્ડિંગ પાસે અર્જુન ઊભો હતો. ગાઢ ક્રીમ શેરવાનીમાં, પણ ચહેરા પર ઉતાવળની કઠોર રેખા. તેની બાજુએ વરપક્ષના બે વડીલો, નીચે કવ્યા ભાભી, મધ્યમાં અડધી સીડીએ નિશા. ક્ષણ એવી ઊભી રહી કે શહેનાઈનો સૂર પણ જાણે સૂકો લાગી ગયો. કોણને પહેલાં બોલાવશે, કોણનો હાથ પકડશે, કોણને પોતાની બાજુમાં રાખશે—આ બધું હવે સૌની સામે નક્કી થવાનું હતું.

કવ્યા ભાભીએ જોરથી કહ્યું, “અર્જુન, પહેલા મહેમાનોની લાઇન જવા દો. પછી—”

“પછી?” અર્જુનનો અવાજ પહેલી વાર કડક થયો. તેણે નીચે ઉતરવાનું છોડ્યું અને સીધો સ્ટેન્ડ પાસે બેઠેલા છોકરાને બોલાવ્યો. “એ નામવાળા કાર્ડ કોણે બદલ્યા?”

છોકરો ગભરાઈને કવ્યા ભાભીને જોયો. કવ્યા ભાભી સ્મિત લાવી. “થોડી ગોઠવણી કરી. બધાનું ભલું—”

નિશા ત્યાંથી જ બોલી. ન ઊંચે, ન ધીમે. “જો ગોઠવણી જ છે તો ખુલ્લેઆમ કરો. મને સાઈડવાળો રસ્તો, પાછળની બેઠક અને ‘મિત્રો / અન્ય’ની લાઇન આપો. પણ પછી મારી પાસે જે છે એ પણ હું ખુલ્લેઆમ આપું.” એણે પર્સમાંથી નાની વાદળી ફાઇલ કાઢી. હોટેલના રૂમ, વરપક્ષના વિશેષ મહેમાનો, ચુકવણીની યાદી, અને ઉપર ક્લિપમાં વરરાજાની સહીવાળી બેઠક યોજના. એ યોજનામાં “અર્જુન સાથે પ્રવેશ – નિશા” સ્પષ્ટ લખેલું હતું. તેણે ફાઇલ ઊંચી કરી. “આ અંતિમ નકલ છે. ગઈ રાતે તમારા કહેવા પર મેં જ છપાવી હતી.”

હવે હવા ખરેખર અટકી. મનહર કાકા આગળ ખસ્યા; બાજુના વેપારી મહેમાને ચશ્મા ચડાવ્યાં; ઉશર વડો સીધો ઊભો રહ્યો. કવ્યા ભાભીનો હાથ સ્ટેન્ડ પર ગયો, પણ હવે કાર્ડ નહીં ખસેડી શકી. કારણ કે વાંચી શકાય એવું પુરાવું પહેલેથી જ હવામાં ઊંચકાયું હતું.

અર્જુન ધીમે ધીમે નીચે આવ્યો. તેની નજર પહેલે ફાઇલ પર, પછી નિશા પર, પછી કવ્યા ભાભીના હાથમાં વાંકા પડેલા કાર્ડ પર. “જે મેં નક્કી કર્યું છે,” તે ખુલ્લેઆમ બોલ્યો, “એ કોઈ બદલી નહીં.” પછી તેણે સ્ટેન્ડમાંથી “નિશા”વાળું કાર્ડ ખેંચ્યું, આગળની પંક્તિમાંથી “વિશેષ મહેમાન”નો ખાલી સ્લોટ ઉંચક્યો, અને બધાની સામે તે કાર્ડ એ પ્રથમ લાઇનમાં મૂકી દીધું—વરરાજાની બાજુના પ્રવેશ ક્રમમાં.

કવ્યા ભાભીનું સ્મિત ભાંગી ગયું. “આ તો—”

“ના,” અર્જુને તેને અટકાવ્યો, અવાજ હવે વધુ સ્પષ્ટ. “આજે મુખ્ય સીડીઓથી મારી સાથે પહેલા નિશા જશે.” પછી, માત્ર એથી સંતોષ ન માની, તેણે નીચે ઉભેલા ઉશરને કહ્યું, “લાઇન ફરી ગોઠવો. પહેલા એને માર્ગ આપો. પછી બીજાઓ.” આ આદેશ નહોતો માત્ર; કોર્ટયાર્ડના વાંચનને નવી લિપિ મળી ગઈ.

ઉશરે તરત જ દોરી સરકાવી. એક પાતળી મોરપીંછ રંગની ક્યૂ-રોપ, જે થોડા પહેલાં નિશાને સાઈડમાં વાળવા માટે તાણવામાં આવી હતી, હવે વળીને કવ્યા ભાભી અને પાછળના સગાંઓને અટકાવતી ઊભી રહી. “એક મિનિટ, કૃપા કરીને,” તે એમને કહેતો હતો. “પ્રથમ માર્ગ ખાલી રાખો.” નજરે દેખાતું નુકસાન એટલું જ નહોતું કે કવ્યા ભાભી પાછળ રહી; નુકસાન એ હતું કે હવે તેને પણ બીજાની જેમ રોકવામાં આવી રહી હતી.

કવ્યા ભાભીએ એક પગ આગળ મૂક્યો. “હું ઘરવાળી છું. મને કોણ રોકશે?”

નિશાએ એ ક્ષણે પહેલી વાર સીધી એની તરફ જોયું. “જે લાઇન તમે મારી માટે ગોઠવી હતી, ભાભી,” એણે કહ્યું, “હવે તમે એમાં જ ઊભા રહેજો.” પછી એણે ફાઇલ ઉશર વડાના હાથમાં મૂકી. “આ અંતિમ યાદી. હવે એક પણ કાર્ડ હલાવશો નહીં.”

આ બોલતાં જ અસર ઊંડી ગઈ. છોકરાએ સ્ટેન્ડ બંને હાથથી પકડી લીધો, જાણે હવે એનું કેન્દ્ર બદલાઈ ગયું હોય. મનહર કાકા કવ્યા ભાભી પાસે નહીં, નિશાની બાજુએ સરી આવ્યા. ફોટોગ્રાફરે લેન્સ ફરી ગોઠવ્યો—હવે મુખ્ય ફ્રેમમાં કોણ છે તેનો નિર્ણય તેને કરવો ન રહ્યો. બે કિશોરી બહેનીઓ, જે પહેલાં કવ્યા ભાભી પાસે ઊભી હસતી હતી, હવે પગ પાછા ખેંચી દોરીની પાછળ અટકી ગઈ. જૂનો હુકમ જાહેરમાં છિન્ન થયો.

અર્જુન નિશાની સમકક્ષ આવીને થંભ્યો. કોઈ નરમાઈ ભરેલો દૃશ્ય બનાવવાનો સમય કે જગ્યા નહોતી. માત્ર સ્પષ્ટતા હતી. “ચાલ,” તે બોલ્યો, “મારો પહેલો હક જેનો છે, એ જ રહેશે.” તેણે હાથ આગળ વધાર્યો નહીં; નિર્ણયને સહારો નહીં, સ્થાન આપ્યું.

નિશાએ અર્જુનનો હાથ પકડ્યો નહીં. એણે માત્ર મુખ્ય સીડીઓ તરફ પહેલું પગલું પોતે ભર્યું. એ જ એની મુદ્રા હતી. એની સાડીની કિનારી ફૂલની પાંખડીઓ પર સરકી, અને તરત જ બંને બાજુનાં લોકો અડધા પગથી પાછળ ખસ્યા. ઉપરથી આવતો પ્રકાશ હવે સીધો એની કપાળના ટીકામાં પડતો હતો; નીચે કવ્યા ભાભી દોરીની પાછળ ઊભી, કશુંક કહેવા મોં ખોલતી, પણ કોઈ તેની તરફ વળતું નહીં. બોલવાની સત્તા કરતાં ચાલવાની પ્રાથમિકતા મોટી પડી ગઈ.

લેન્ડિંગ સુધી પહોંચતાં ડાબી બાજુના અરીસાવાળા પેનલ પર જૂના પોંછાના ડાઘ દેખાયા; તેમાં એક પળ માટે નિશાને પોતાનો ચહેરો દેખાયો—થાકેલો, તીક્ષ્ણ, પણ હવે અટકાવવામાં ન આવેલો. મેટ્રો કાર્ડનો કિનારો હજુ પર્સમાં હતો, રૂમની કી હજી એની મુઠ્ઠીમાં. નીચેનો શોર હવે તેની પાછળ રહ્યો.

લેન્ડિંગ પાસેજ સાંકડો હતો. આગળ ઉભેલા બે મહેમાન આપોઆપ બાજુએ સરક્યાં. મંડપનો ઉશર આગળ વધ્યો, પછી તરત જ પોતાની બાંયની કાપડવાળી આસ્તીન પહેલેથી જ પાછળ ખેંચી, માર્ગમાંથી દૂર કરી. નિશા સીધી પસાર થઈ.