કંટ્રોલ તો પાછું એને જ મળ્યું

પેલેટ ભરેલી ટ્રોલી ધડાધડ પાછળ સરકતી હતી અને બેય-૩ના શટર પાસે લાલ દીવો ઝબકી રહ્યો હતો ત્યારે મિતુલભાઈએ હેતલના ખભા આગળ હાથ આડી રાખ્યો. “અહીંથી નહીં. આજે ડિસ્પેચ ડેસ્ક પર હું છું. તું receiving lane પર જ ઊભી રહે.”

હેતલે અટક્યા વગર ટ્રોલીના કિનારે હાથ મારીને એક ખોટી ચડેલી ક્રેટ સીધી કરી. ઉપરનો કાર્ટન ઢળી પડતો અટકી ગયો. અંદર ફાર્મસીના ઓર્ડર હતાં; એક પણ પેટી તૂટે તો આખી લહેર અટકવાની. પાછળ ડિલિવરી વાનની કતાર ગેટ સુધી ખેંચાઈ ગઈ હતી. મોબાઇલમાં ઘરની ત્રણ મિસ કૉલ પડેલી—માતાને આજ સાંજે છોકરા તરફના લોકો આવવાના, પરિવારને અને ઓળખીતાઓને ખબર છે કે હેતલ વર્ષોથી આ વેરહાઉસમાં રાતની પાળીનો ભાર ઉપાડે છે, છતાં મિતુલભાઈને ગમે ત્યારે એને સાઈડમાં દબાવી દેવાનો ચાળો બંધ ન થતો.

“બારકોટ ઉલટો છે,” હેતલે કિનારેથી જ કહ્યું, “આ પેલેટ પહેલો જશે તો આખું રૂટ ખસે.”

મિતુલભાઈએ સ્કેનર પોતાની છાતી પાસે ખેંચ્યું. “મને શીખવાડતી નહિ. તું અહીં મદદગાર છે, માલિક નથી.”

પણ જિગ્નેશે હેતલ જ બતાવેલી પેટી ફરી ફેરવી. બીપ આવ્યો. સિસ્ટમમાં લીલો નિશાન ચમક્યો. પ્રથમ reward એટલો જ—crewના એક માણસે સત્તાવાર આદેશ કરતાં એની કિનારેથી આપેલી સુધારણીને માન્યું. મિતુલભાઈએ જિગ્નેશને એવાં જોયું કે જાણે ઘરઆંગણે નાની જાતના માણસે ખોટી ખુરશી પર બેસી લીધું હોય.

અમદાવાદની બહારના રિંગ રોડ પાસેનું આ ઇ-કોમર્સ હબ રાતે વધારે નિષ્ઠુર લાગતું. ઉપરના માળે લિફ્ટ પાસેના ધૂંધળા કાચના પેનલ પર જૂના હાથના ડાઘ હતાં; હેતલ પહેલી પાળીથી દોડતી આવી હતી એટલે એના ચહેરાનો પરસેવો પણ એ ધૂંધળાપામાં ભળેલો. ખૂણામાં તેનું ટિફિન બોક્સ અડધું ખુલ્લું પડેલું, થેપલા ઠંડા થઈ ગયેલા. એની ઘસાઈ ગયેલી બેજની પટ્ટી ગળા પાસે નરમ થઈને વળી પડી હતી. આ બધું વર્ષોથી એક જ કામ કરતા માણસની વસ્તુઓ હતી. ડેસ્ક છતાં આજે મિતુલભાઈએ પલટી મારીને પોતાના સાળાને બેસાડવા માટે તેને જીવંત સ્ટેશનથી દૂર ધકેલી દીધી હતી—સાળાએ બે જ અઠવાડિયા પહેલાં નોકરી પકડી હતી.

“કવિતા બેનનો ફોન ફરી આવ્યો,” જિગ્નેશે ધીમેથી કહ્યું, “ક્લાયન્ટ બોલે છે, સૂરતની વાન પંદર મિનિટથી ગેટ પર અટકી છે.”

“કહે દેજે, પ્રોસેસમાં છે,” મિતુલભાઈએ ગળો સાફ કરતાં જવાબ આપ્યો, અને બાજુની ખાલી પેલેટ પર પગ ચડાવી ઊભા રહી ગયા, જેમ માત્ર દેખાવથી ગતિ વધી જાય. “પહેલા apparel છોડો.”

હેતલે જોરથી માથું ઉચક્યું. “પહેલા દવાઓ અને perishables. apparel હમણાં છોડશો તો બેય-૨ ભરાઈ જશે.”

“હું કહી દીધું ને?” મિતુલભાઈએ એ તરફ જોયા વગર હાથ ફેરવ્યો.

પાંચ મિનિટમાં બેય-૨નો દરવાજો અડધો બંધ થઈ ગયો. apparelની ઊંચી ગોઠવણ આગળ ધકેલાઈ અને પાછળની ચકરડીઓ અટવાઈ. perishablesની ટ્રોલી ગરમ હવામાં ઉભી રહી. ગેટની બહાર ડ્રાઇવરો હોર્ન પાડવા લાગ્યા. receiving lane સુધી પાછી લાઇન વળી. કવિતા બેન પોતાનો ફોન કાન અને ખભા વચ્ચે દબાવીને દોડતી આવી. “હવે શું કહું? સામેના માણસે બોલ્યું છે, ‘તમારા હબમાં કોણ ચલાવે છે?’”

હેતલ કિનારે જ રહી. “apparel પાછું બેય-૪ પર ફેરવો,” એણે જિગ્નેશને કહ્યું, “બે બ્લૂ ટ્રોલી પહેલાં કાઢ. perishables સીધી બેય-૨માં મોકલ. ડૉક લોક અડધી મિનિટ માટે ખુલ્લું રાખજે.”

“કોઈ કંઈ નહીં ખસેડે!” મિતુલભાઈ તડાકથી ચીસ્યા. “બધું મારા કહેવા પ્રમાણે.”

પણ જિગ્નેશે હચકાઈને હેતલ તરફ જોયું, પછી બેય-૪ તરફ ટ્રોલી વાળીને દોડી ગયો. બે મિનિટમાં પહેલી ખોટી ગોઠવણમાંથી રસ્તો નીકળ્યો. કવિતા બેનનો ફોન ફરી વાગ્યો; આ વખતે એણે જવાબ આપતાં કહ્યું, “હા, હવે માલ ખસી રહ્યો છે.” શબ્દો એનાં હતાં, લય હેતલની.

મિતુલભાઈની નાકની આજુબાજુનો પરસેવો તેજ દેખાતો ગયો. તેઓ સ્ક્રીન પર ઓર્ડર ખોલતા, બંધ કરતા, પછી ફરી ગડબડથી તે જ સ્લોટમાં ખોટી વાન બાંધી દેતા. ગેટ પાસે સિક્યોરિટી કાકા અંદર ડોકિયાં કરતા હતા; તેમને ખબર હતી રાતની ભારે લહેરોમાં સામાન્ય રીતે કોણ બોલે છે અને કોણ ફક્ત બેજ બતાવે છે. આજુબાજુના છોકરાઓમાં ધીમો ખસારો ફરી ગયો. કોઈએ હેતલને સીધું સહારો આપ્યો નહીં, પણ દરેક નવી અટકળમાં સૌ એની તરફ જ જોઈ લેતા.

આ વચ્ચે હેતલનો ફોન ફરી કંપ્યો. “મા” લખાયું. તેણે જોયું પણ નહીં. ઘેર લોકો આવવાના. મા બપોરે કહી ગયેલી—“આજે જરા વહેલી છૂટજે, લોકો સામે મોડું થવું સારું નથી.” મોડું થવું હવે ઘરની સામે નહીં, આખી કંપનીની સામે ઊભું હતું. મિતુલભાઈ એ જ વાડામાં રહે; કાલે સવાર સુધી અડધા અમદાવાદને ખબર પડી જાત કે “હેતલને આગળ કરવી જેવી નથી, સ્ટ્રેસમાં જામી ગઈ.” તે તક તેઓ છોડવાના નહોતા.

પછી સત્ય એક જોરદાર અવાજમાં તૂટી પડ્યું. બેય-૩ની સામે રાખેલી મોટી ધાતુની પિંજરવાળી કાર્ટ ખોટા લોકથી છૂટી ગઈ અને આગળની પેલેટને ઠોકર મારી. ઉપરની ત્રણ ક્રેટ ઢળી. એક કાર્ટન ફાટી ગયું; અંદર ઠંડકવાળી દવાના પાઉચ પ્લાસ્ટિકમાં સરક્યા. કવિતા બેનનો ફોન હાથમાંથી સરકી લગભગ નીચે પડ્યો. “અરે બંધ કરો! આ લોટ જો અટક્યો તો ક્લેમ આવશે!”

મિતુલભાઈએ સ્કેનરથી કંઈક દબાવ્યું, પણ સ્ક્રીન પર લાલ ચેતવણી ઝબકી. ખોટી વાન બંધાઈ ગઈ હતી; બારણું ખુલતું ન હતું. બહારની વાનનો ડ્રાઈવર દરવાજા પાસે આવી ચડીને બોલ્યો, “કેટલા સમયથી રોક્યા છે?”

હેતલ આગળ વધવા લાગી તો મિતુલભાઈએ ફરી અટકાવવાનો પ્રયત્ન કર્યો. “પાછળ રહે.”

એણે સીધું તેમના હાથમાંથી ઢળી રહેલી ચાવીનો ગોચો પકડ્યો, બાજુની વાનનું લોક ખોલી જિગ્નેશ તરફ ફેંક્યું. “આ ખાલી બેય-૪ ખોલ. perishables ત્યાં ફેરવ. કવિતા બેન, ક્લાયન્ટને બોલો દવાના પેલેટ હવે પહેલા નીકળશે.” પછી એ મિતુલભાઈ સામે ઊભી રહી. “સ્કેનર.”

“હું—”

આગળથી એક વધુ ટ્રોલી અથડાઈ. જોરથી ધડાકો થયો. ડ્રાઇવરોનો ગાળો અંદર સુધી આવ્યો. મિતુલભાઈએ પહેલી વાર આસપાસ નજર કરી જાણે માળો ખસી રહ્યો હોય. તેમની આંગળીઓએ સ્કેનર વધુ કસીને પકડ્યું, પછી કવિતા બેન તીખી થઈ બોલી, “હવે આપો એને. અત્યારે.”

મિતુલભાઈએ સ્કેનર હેતલના હાથમાં એવો ભરી દીધો જેમ ગરમ લોખંડ છોડતા હોય. ભૌતિક હસ્તાંતરણ એટલું ઝડપી હતું કે કોઈ વાક્ય પૂરું પણ ન થયું. સ્કેનરનો વજન હેતલની હથેળીમાં આવતાં જ સ્ટેશનનો અક્ષ બદલી ગયો.

એ ડેસ્ક પાછળ ખુરશી પર બેસી નહીં; ઊભી રહી. “જિગ્નેશ, બ્લૂ ટ્રોલી left lane. નિલેશ, ફાટેલું કાર્ટન સાઈડમાં, ફોટો હમણાં નહીં. પહેલા રસ્તો. સિક્યોરિટી કાકા, ગેટ-૨ પરથી માત્ર મારી વાન છોડશો. મિતુલભાઈ, પાછળ થાઓ. તમારાથી ફરી ખોટું માપિંગ થયું તો આખું રૂટ બેસી જશે.”

આદેશો ટૂંકા હતા, અંદાજે કાપેલા. બીપ પર બીપ પડવા લાગ્યા. સ્કેનર હેતલના હાથમાં અટકતો ન હતો. એણે બે ખોટાં રૂટ તુરંત કાપીને સાચી વાનમાં બાંધી દીધાં. બેય-૨નું શટર અડધું ઊંચું કરાવી સમયસર પેલેટ ખસેડી. perishables નીકળી. પછી pharmacy. પછી સૂરતની વાન. દરવાજાની ધાતુના કિનારા યોગ્ય સમયે ટકાટક બંધ થતા ગયા. ટ્રોલીઓનું ભીડેલું ગળું પહોળું થવા લાગ્યું.

હવે crew સીધું એની પાસે જ પૂછતું. “આ કઈ?” “બેય-૧ કે બેય-૩?” “આ વળગેલી પેલેટ ક્યાં?” કોઈ મિતુલભાઈ તરફ જોયું નહીં. તેઓ ડેસ્કની બાજુએ ઊભા, પોતાના જ બેજને વારંવાર શર્ટ પર સીધું કરતા રહ્યા. તેમણે એક વાર બોલવાનો પ્રયાસ કર્યો, “પહેલા આ—” પરંતુ જિગ્નેશે વચ્ચે જ હેતલને પૂછ્યું, “બેન, પહેલા સૂરત કે વડોદરા?” અને હેતલે આંખ પણ ઉચક્યા વગર કહ્યું, “વડોદરા રોક. સૂરત છોડ.”

જૂનું authority ખોખલું થાય એવું જ લાગ્યું—બહારથી ઊભું, અંદરથી ખાલી.

પણ નિર્ણાયક લહેર હજુ આવવાની હતી. અંદરની cold-chain વાન મોડેથી આવી અને એક સાથે પાંચ પેલેટ દરવાજે ચડી. બેય-૩નું સેન્સર ફરી લાલ થયું. એ જ સમયે ઉપરથી સંદેશો આવ્યો કે રાતનો cut-off પાંચ મિનિટ પહેલા ખેંચાયો છે; હવે જે નીકળશે એ જ આજે ગણાશે. જો આ લહેર અટકે તો માત્ર ક્લાયન્ટ ગુમાવવાનો પ્રશ્ન નહીં—આજનો પૂર્ણાંક બગડશે, આખી શિફ્ટ પર દાગ લાગશે, અને મિતુલભાઈ આવતીકાલે કહેશે કે “મારી પાસે હોત તો બચી જાત.”

તેમણે તુરંત કટાક્ષનો છેલ્લો દાવ માર્યો. “સ્કેનર પાછું આપ. હવે final release હું કરું. ઉપર જવાબ મને આપવો છે.”

હેતલે સ્કેનર છાતી પાસે રાખ્યું. “જવાબ પછી આપજો. હાલ વાન મારી લાઇનથી નીકળશે.”

“તું ઓવર કરે છે.”

“હવે બધું જ ઓવર થઈ ગયું છે.” એણે ડેસ્કનો પ્રવેશ કાર્ટથી અડધો અટકાવી દીધો. “કોઈ મારા પછી બોલશે નહીં. જિગ્નેશ, cold-chain પહેલાં. કવિતા બેન, ગેટ પર જે ઊભો છે એને કહો—release ચાલુ છે.”

મિતુલભાઈ આગળ વધ્યા. એણે બાજુના કન્સોલ પરથી પોતાનું ઘસાયેલું બેજ ખેંચીને સ્કેનરના નીચે ફસાવી દીધું; લૉગ-ઇન એની ઓળખ પર સીલ થઈ ગયું. “હવે બદલી નહીં શકાય,” એણે સ્પષ્ટ કહ્યું. “મધ્યમાં હાથ નાખશો તો બધી વાન રોકાઈ જશે.”

આ સધી ધમકી નહોતી; કામનું નગ્ન સત્ય હતું. બધા સાંભળતા હતા. કોઈએ વાંધો લીધો નહીં.

પછી લહેર તૂટી. ઠંડકવાળા પેલેટના ચક્કા ભીનાં પટ્ટા પરથી સરક્યા. બે છોકરાઓએ એક સાથે દોરડું ખેંચ્યું. હેતલે દર ત્રણ સેકન્ડે સ્કેનર બીપ કરાવ્યો, વાન-કોડ બોલ્યા, ડૉક લોક ખોલાવ્યાં, બંધ કરાવ્યાં. એક ખોટો કાર્ટ રસ્તામાં અડગો ઉભો રહ્યો; એણે પગથી ધકેલી લાઇન બહાર ફેંકી દીધો. ફાટેલું કાર્ટન અંતે બાજુએ સરકાવાયું, ફોટો પછી. છેલ્લી દવાના ક્રેટ વાનની અંદર સરકી ત્યારે મિતુલભાઈએ ફરી હાથ લંબાવ્યો, કદાચ હવે તો કંઈ એક નિયંત્રણ પાછું મળે. હેતલે જોયું પણ નહીં. “દરવાજો બંધ.”

ધડાકાથી શટર બંધ થયું. વાનનું લોક લીલું થયું. સિક્યોરિટી કાકાએ ગેટ-૨નું બોલ્ટ ખેંચ્યું. પહેલી વાન નીકળી. પાછળ બીજી તૈયાર. હેતલનો અવાજ એક જ રાગમાં ફરી રહ્યો: “આગળી. રોક. હવે છોડ. પાછળ લેવો. બસ.”

હવે નુકસાન સૌને દેખાતું હતું—ફાટેલું કાર્ટન, ઢળી ગયેલી ક્રેટ, ખોટા રૂટની નોંધો, ગેટ પર ઉભેલા ચિડેલા ડ્રાઇવરો. અને ઉલટફેર પણ સૌની સામે હતો—જે સ્ત્રીને receiving lane પર ખસેડી દેવામાં આવી હતી, એની વિના અંતિમ release ચાલતો નહોતો. મિતુલભાઈનો અવાજ સૂકી દોરડી જેમ તૂટતો ગયો. “હા… એ જ… કરો…” અંતે તેઓ ફક્ત રસ્તો છોડતા રહ્યા.

છેલ્લી લહેરમાં બેય-૪ની વાન અટકી. સેન્સર લીલું થતું ન હતું. જિગ્નેશે ગભરાઈને પાછળ જોયું. મિતુલભાઈ તત્પર થઈ બોલ્યા, “મેં કહ્યું હતું ને, મને—”

હેતલે હાથ ઊંચકીને બધાને અટકાવ્યાં. એણે પગથિયા પરથી નીચે ઊતરતાં વાનના બારણાં વચ્ચે ફસાયેલો પ્લાસ્ટિક સીલ બહાર ખેંચી લીધો; ખોટું ક્લેમ્પ આખા સમયથી સેન્સર દબાવતું હતું. “હવે.” બીપ. લીલું. “છોડ.”

વાન ગેટ પાર ગઈ.

થોડા પળ પછી અવાજનો સ્વભાવ જ બદલાઈ ગયો. પહેલાં જે ગુંજારો ગળું દબાવતો હતો એ હવે ફેલાઈ ગયો. ટ્રોલીઓ ઓછી રહી. બેયની સામે ખાલી જગ્યા દેખાઈ. ડેસ્ક પાસે હેતલનું બેજ હજી કન્સોલ નીચે ફસાયેલું હતું. એણે સ્કેનર મૂકી, બેજ કાઢ્યું, પટ્ટી સીધી કરી અને મિતુલભાઈ તરફ જોયું. “આજ પછી final release પહેલાં મને receiving lane પર ઊભી રાખશો નહીં.”

તેમાં વિનંતીનો એક કણ પણ ન હતો. એ સીમા હતી, બધાના કામની વચ્ચે ઊભી કરેલી.

શિફ્ટ બંધ થતી વખતે સિક્યોરિટી lane સુધી લોકો એક પછી એક પાસ બતાવી રહ્યા હતા. બહારની હવા ભીની હતી; દૂર રિંગ રોડ પરથી વાનની લાઇટ્સ સરકતી. હેતલએ પોતાની ઘસાઈ ગયેલી બેજની પટ્ટી ગળેથી ઉતારી, clip ખોલી, અને control પાછું આવેલા હાથની ખાતરી જેવી સાવ ટૂંકી ચાળથી એ clip પોતાની હથેળીમાં પડવા દીધી.