મારા માટે ખોદેલો ખાડો એમાં જ પડ્યો

કાવ્યાએ ધકેલી રહેલી બે ચાકાવાળી ટ્રોલી મહિરભાઈએ પગરખાં આગળ મૂકી અટકાવી દીધી. લોડિંગ બેના પાટિયા પર પેલેટો અડધા ચઢેલા હતા, દરવાજો અડધો ઊંચકાયેલો, અને ગેટ પાસે ત્રણ ડ્રાઇવર પહેલેથી જ કાગળ હાથમાં લઈને રાહ જોતા હતા. મહિરભાઈએ પીળું ડિસ્પેચ પત્રક તેના ચહેરા સામે હલાવ્યું. “આજથી તારો રિલીઝ એકલો નહીં ચાલે. મારા સાઇન વગર એક બોક્સ પણ બહાર નહીં જાય. અને જો મોડું પડશે તો રોનકના ઘરે સમજાવી દેજે કે અમારી અહીં કામચલાઉ છોકરીઓ આમ જ કરે.”

કાવ્યાના જમણા હાથમાં મેટ્રો કાર્ડનો ઘસાયેલો કિનારો ચભડી રહ્યો હતો; સવારે ગીચ ભીડમાં દબાઈને આવી હતી, હવે સાંજ સુધીનો શિફ્ટ-થાક ખભા પર કપડાંની ગાઢ વાંકીઓમાં બેઠો હતો. ગેટ પાસે ચા લઈ ઉભેલો દિપેન એક પળ માટે નજર ચૂંથતો અટકી ગયો. સામે પાર્કિંગમાં રોનકની બાઈક હતી; તે આવવાનો હતો—ઘરે આજે હેતલબેન, તેની કાકી, આવવાની, અને પરિવારને અને ઓળખીતાઓને ખબર છે એવો સંબંધ એક જ જાહેર ભૂલથી હલકો પડી જાય છે, એ વાત મહિરભાઈને બહુ સારી રીતે ખબર હતી.

“પત્રક આપો,” કાવ્યાએ કહ્યું.

“હાથ લગાડવાનું નહીં,” મહિરભાઈએ પત્રક પાછું ખેંચી લીધું. “રિલીઝ કોડ મેં બદલી દીધો છે. ટ્રોલી અહીંથી સીધી કોર્નર-રૂટથી જ જશે. લાલ ટેપ જોઈ રહી છે ને? એ માર્ગ પરથી. કોઈ વાળાંક નહીં. જો અટકે તો જવાબદારી તારી.”

તે બોલતો હતો એમ ગેટની બાજુનો નાનો સ્કેનર ઝબૂક્યો. કાવ્યાની નજર ત્યાં અટકી. કોર્નર-રૂટ એટલે બહારના બેયથી જમણી વળાંક લઈ પાછળના રિટર્ન લેનેથી પસાર થવું. તે માર્ગ પર સામાન્ય રીતે પાછા ફરતાં માલ માટેનો સેન્સર હતો; અંદરથી બહાર જતાં લોડ માટે નહીં. મહિરભાઈએ લાલ ગેફર ટેપથી જમણા વળાંક સુધી રેખા ચોંટાડી દીધી હતી, જાણે આખો રસ્તો તેની આંગળી પર ચાલે. તેણે સ્કેનર પાસેની સીલ-મશીન ઉઘાડી રાખી હતી—જેનો અર્થ એ કે અંતિમ મુદ્રા વગર સિસ્ટમ હસ્તાંતરણ માનતી નથી.

કાવ્યાએ કોઈ વાંધો કર્યો નહીં. તેણે ટ્રોલી પાછી અડધી ઇંચ ખેંચી, ઉપરના પાંચ ડબ્બા ઉતાર્યા, નીચેનો ભારે કાર્ટન આગળ લાવ્યો, બાજુના બારકોડને કપડાંથી ઘસીને સાફ કર્યો. દિપેન તરફ જોયા વિના કહ્યું, “આ સીલ નંબરો ઊંચે વાંચ.” દિપેને ગભરાઈને વાંચ્યા. કાવ્યાએ દરેક નંબર ડિસ્પેચ પત્રકના ખૂણે મેલી આંગળીથી ગણતરી કરી. ઉપરનો લોટ બહાર જવાનો, નીચેનો કાર્ટન પાછો આવતી શાખાનો. જો બંને એક સાથે જમણા કોર્નર-રૂટે જશે, તો સેન્સર પાછા માલનો લોક લગાવશે.

મહિરભાઈ હસ્યા. “બહુ હોશિયારી ન કર. મેં મિક્સ લોડ માટે પણ નોંધ કરી છે.”

કાવ્યાએ ત્યારે પહેલી વાર પત્રકના નીચેના ભાગમાં નજર ગોઠવી. મહિરભાઈએ રૂટ નોંધમાં પોતાના હાથથી લખ્યું હતું: “સુપરવાઈઝર ઓથોરાઈઝ્ડ ડાયરેક્ટ રિલીઝ—કોર્નર માર્ગ ફરજિયાત.” નીચે સાઇન. કાવ્યાએ સીલ-મશીન તરફ આંગળી કરી. “છેલ્લી મુદ્રા કોણ મારશે?”

“હું,” મહિરભાઈએ કહ્યું, ઊંચા અવાજે, જેથી ડ્રાઇવરોએ પણ સાંભળે. “અને આજના લોડ માટે જવાબદારી પણ હું જોઉં છું. લખી દેવું?”

દિપેનના ચહેરા પર ક્ષણભરનું બદલાતું વાંકું આવ્યું. મહિરભાઈએ તરત જ પેન ખેંચી, પત્રકની નીચે બીજી લીટી દોરી અને લખી નાખ્યું: “તાત્કાલિક હસ્તાંતરણ—સુપરવાઈઝર દ્વારા.” પછી જોરથી સીલ મારી. મશીનનો ધડાકો સંકડાયેલા કોરિડોરના હમમાં ઘૂંજી ગયો. તેમણે પત્રક ટ્રોલી પર ફટકારી દીધું. “હવે ચલાવ. અત્યારે જ. સામે ગાડી ઉભી છે.”

એ પળે જ સ્કેનર પર લીલું બદલે પીળું પ્રકાશ જળવાયું. કાવ્યાએ ટ્રોલી ધકેલી. પહેલી ચાકડી લાલ ટેપ પાર ગઈ, બીજી જતાં જ બીપ લાંબું ખેંચાયું અને અંદરનું કાચનું દરવાજું નીચે સરકવા લાગ્યું. જમણા વળાંકના સેન્સરે મિક્સ લોડને રિટર્ન તરીકે પકડી લીધો. ટ્રોલી અચાનક કંપીને અટકી. પાછળ ઉભેલી નાની ટેમ્પોની ગાડી બ્રેક સાથે ખખડી; ડ્રાઇવર ગાળો દબાવી ગયો. દિપેનનો ચાનો કપ ઢાળી પડ્યો. કાવ્યાએ હાથ ટ્રોલી પરથી હટાવી દીધા. પત્રક પર મહિરભાઈની તાજી સીલ ચમકી રહી હતી.

“પાછળ ખેંચ! પાછું ખેંચ!” મહિરભાઈ ચીસ્યા.

કાવ્યા શાંતિથી બોલી, “તમે જમણો ફરજિયાત માર્ગ લખ્યો છે.”

“અરે તો હું કહું છું ને, હાથથી કાઢી નાખ. મેન્યુઅલ રિલીઝ કર.”

કાવ્યાએ સ્કેનર બાજુના લોક-પેનલ તરફ જોયું. સીલ પડ્યા પછી મેન્યુઅલ રિલીઝ માત્ર તે વ્યક્તિના કોડથી ખૂલે જેનાં નામે તાત્કાલિક હસ્તાંતરણ નોંધાયું હોય. મહિરભાઈએ જ થોડા ક્ષણ પહેલાં પોતાના નામે જવાબદારી ખેંચી હતી. હવે કાચનું દરવાજું અડધું નીચે આવી ગયું હતું; એક બાજુ પેલેટો, બીજી બાજુ ટ્રોલી, વચ્ચે લોકો. રસ્તો તંગ થઈ ગયો. ગેટ પાસે ઊભેલા ડ્રાઇવરો આગળ ખસી આવ્યા. હેતલબેન પણ આવી પહોંચી—બહારથી રોનક સાથે અંદર વળી હતી; કદાચ કાવ્યાને લેવા, કદાચ માત્ર જોવાનું કે આ છોકરીને અહીં કેટલું વજન છે.

મહિરભાઈએ હેતલબેનને જોઈને અવાજ ચોખ્ખો કર્યો. “નાની ટેક્નિકલ વાત છે. કાવ્યા સમજતી નથી. દિપેન, એને કહેજે કે મારું કહેવું માને.”

દિપેને પહેલી વાર સીધું કહ્યું, “મહિરભાઈ, સિસ્ટમમાં તમારું નામ ચઢી ગયું છે.”

આવાજ નાનો હતો, પણ નજીકના બધાએ સાંભળ્યો. મહિરભાઈએ પેનલ પર અંગૂઠો દબાવ્યો. લાલ પ્રકાશ. ફરી. ફરી. લોક ન ખૂલ્યો. કાચનું દરવાજું વધુ નીચે સરક્યું અને ઉપર અટવાયેલા પેલેટના પ્લાસ્ટિકને ઘસીને ચીરણનો અવાજ કર્યો. રાહ જોતી ગાડીના ડ્રાઇવરે કાગળ હલાવ્યા. બીજા ડ્રાઇવરે પાછળના માલનું ઢાંકણ બંધ કરી દીધું—બેમાં અટકાણ એટલે આખી લાઈન અટકવાની.

“કાવ્યા, કોડ નાખ,” મહિરભાઈએ નીચા દાંતથી કહ્યું.

“મારા કોડથી નહીં ખૂલે,” કાવ્યાએ કહ્યું.

“તારા વગર અહીં કોણ ખસેડશે? નાટક ન કર. બહાર ગ્રાહક ઊભો છે.”

રોનક ગેટ પાસે જ અટકી ગયો. તેણે કંઈ કહ્યું નહીં; માત્ર હેતલબેન તરફ એક નજર કરી. હેતલબેને હળવેથી ઓઢણીનો ખૂણો ચિન નીચે દબાવ્યો, જેમ વૃદ્ધ સ્ત્રીઓ ઘરમાં ગોટાળો વધે ત્યારે કરે. એમની આંખોમાં સહાનુભૂતિ નહોતી; અંદાજ હતો. કોની સામે ઊભાં રહેવું, એનો અંદાજ.

મહિરભાઈ હવે વિનંતી અને આદેશની વચ્ચે ઝૂલી રહ્યા હતા. “જુઓ, મારો સમય બગાડશો નહીં. પત્રક બદલી દઈએ. ઉપરની લીટી કાપી દઈએ. દિપેન, નવું કાઢ.”

“હસ્તાંતરણ પછી કાપી શકાતું નથી,” કાવ્યાએ કહ્યું. તેણે અટવાયેલી ટ્રોલીના પાછળથી વળી, પત્રક ઉપાડ્યું, તેના ખૂણાના સીલ-છાપ પર અંગૂઠો ફેરવ્યો અને સીધું પેનલની નીચેની નાની પારદર્શક ખિડકીમાં જમા થતી નોંધ તરફ જોયું. અંદર સ્ક્રીન પર એક જ લીટી ઊભી હતી: “રિટર્ન રૂટ લોક—સુપરવાઈઝર ઓથોરાઈઝ્ડ.”

મહિરભાઈએ દિપેનનો ખભો પકડી લીધો. “વેરહાઉસના ઉપરના દરવાજેથી કાઢી નાખીએ. કોણ જોશે?”

પણ હવે કોણ ક્યાં ઊભું હતું તે જ સમસ્યા બની ગઈ હતી. એક બાજુ અડધો પડેલો કાચનો દરવાજો, બીજી બાજુ પેલેટની દીવાલ, પાછળ રાહ જોતી ગાડી, આગળ ગેટના ડ્રાઇવરો. ઉપરનો દરવાજો ખોલવા પણ આ જ લોક છોડવો પડે. માર્ગ બધે જઈને કાવ્યાના હાથ પર અટકતો હતો—કારણ કે મિક્સ લોડ અલગ કરવાનો અધિકાર ફક્ત તેને હતો; એ તેનું રોજનું કામ, તેની જ ચોકસાઈ પર આખી શિફ્ટ ચાલતી. મહિરભાઈએ જેને કામચલાઉ ગણાવી હતી, એ જ જોડાણ હવે ગળે હાડકી બની ગયું હતું.

“તું જ છોડાવી શકે છે,” મહિરભાઈએ આ વખતે ધીમા સ્વરે કહ્યું, હેતલબેન સાંભળે એટલામાં. “પછી વાત કરીએ. ઘરની સામે વાત ન વધાર.”

કાવ્યાએ તેમની તરફ જોયું પણ નહીં. તેણે નીચો કાર્ટન બહાર ખેંચવા માટે લોડ-ક્લિપ માગ્યો. દિપેને તરત આપી દીધો. કાવ્યાએ ક્લિપ લગાડી, ટ્રોલીને સાવ મિલીમીટર જેટલી પાછળ ખસેડી, પછી નીચેનો રિટર્ન કાર્ટન અલગ કર્યો. બીપનો સ્વર બદલાયો, પણ લોક હજી જીવતો રહ્યો; કારણ કે ફરજિયાત કોર્નર માર્ગ અને સુપરવાઈઝર હસ્તાંતરણની નોંધ હજી યથાવત હતી. હવે આગળ વધવા માટે સુધારેલ ડિસ્પેચ ફરજિયાત હતો—અને પહેલાનું સીલવાળું પત્રક પાછું મોકલ્યા વગર નવું બની શકતું નહોતું.

મહિરભાઈને એ સમજાયું. એમના કપાળ પરનો પરસેવો ગાલે વળ્યો. “ઓફિસમાં લઈ જા. હું ઉપરથી કહી દઉં.”

“હસ્તાંતરણ ઝોન બહાર કાગળ લઈ જઈ શકાતું નથી,” કાવ્યાએ કહ્યું. “કોર્નર પર જ રિટર્ન થાય.”

રાહ જોતી ગાડીનો ડ્રાઇવર હવે ફોન કાને રાખી કોઈને બોલી રહ્યો હતો કે લોડ અટવાયું છે. હેતલબેને રોનકને ખૂબ નાનું પૂછ્યું, “આમાં કાગળ કોણે લખ્યો?” રોનકે જવાબ આપ્યો નહીં. તેની નજર મહિરભાઈના હાથમાં કંપતી પેન પર હતી.

કાવ્યાએ ટ્રોલીમાંથી સીલવાળું પીળું પત્રક ઉપાડ્યું. “કોર્નર.”

મહિરભાઈ એક ક્ષણ હલ્યા નહીં. પછી દબાયેલા ગુસ્સાથી આગળ વધ્યા. કાવ્યા જમણા વળાંક સુધી ગઈ જ્યાં લાલ ગેફર ટેપ જમીન પર ચોંટાડેલી લાઇન બની બહારના રિટર્ન ચિહ્ન સુધી લઈ જતી હતી. હવા અંદર ખેંચાતી હતી; ખુલ્લા બેયમાંથી ધૂળ અને ડીઝલની સુગંધ આવતી. ટેપના ખૂણાં પહેલેથી જ જૂતા અને ટ્રોલીના ચાકથી ઉચકાઈ રહ્યા હતા.

કોર્નર પર નાની સ્ટીલની ટેબલ હતી જ્યાં પાછા વળેલા માલની નોંધ પડતી. કાવ્યાએ પત્રક મહિરભાઈ સામે આગળ કર્યું. “તમારું ફરજિયાત રૂટ. તમારું હસ્તાંતરણ. રિટર્ન તમારા નામે.”

“તું પાગલ થઈ ગઈ છે?” તેણે દાંત કચકચાવ્યા.

“હું નહીં.” કાવ્યાએ ટેબલ પર પત્રક મૂકી દીધું, પછી એની આંગળીથી નીચેની સીલવાળી લીટી બતાવી. “સુધારેલ છૂટછાટ માટે પહેલું પત્રક પરત. જે સહી કરનાર, એ જ પરત સ્વીકારનાર.”

તે ન તો ઊંચા અવાજે બોલી, ન તો કોઈ તરફ વળી. બસ દિપેનને કહ્યું, “અલગ કરેલો બહારનો લોટ હવે નવા પત્રકથી ડાબા માર્ગે જશે. જૂનું આ તરફ રહેશે.” પછી તેણે પીળું પત્રક ટેબલ પરથી ઉઠાવી મહિરભાઈની છાતી સામે ધકેલી દીધું—સ્વીકારવા જેટલા જ બળથી, ટાળવા ન મળે એટલા જ સીધા હાથે. કાગળ તેમની શર્ટના ખિસ્સા અને કલમ વચ્ચે દબાઈ ગયો. પેન નીચે પડી.

પાછળથી સ્કેનરે ટૂંકો સ્પષ્ટ સ્વર કાઢ્યો. રિટર્ન નોંધ સક્રિય થઈ ગઈ. જમણા કોર્નર પર ચડાવેલો માલ આપોઆપ પાછા માર્ગે ગણાયો. રાહ જોતી ગાડીનો ડ્રાઇવર પોતાની ગાડી રિવર્સમાં લેતો પાછળ ખસી ગયો; બહાર જવાનું બદલે લોડ હવે પાછું વળતું હતું. મહિરભાઈએ પત્રક છાતી પરથી ખેંચવાનું શરૂ કર્યું, પણ ખેંચે તેટલું એનું કાર્બન નકલનું ધારિયું શાહી તેમની આંગળીઓ પર ફેલાતું ગયું. તેમની આજ્ઞાનો અવાજ ક્યાંક અડધે જ રહી ગયો.

કાવ્યાએ દિપેનના હાથમાં અલગ કરેલા લોટની સીલ મૂકી. “નવું પત્રક મારા નામે નહીં. જે રીતે રોજ થાય છે એ રીતે—દિપેન વાંચશે, હું ગણીશ, પછી છોડશું.” પછી તે વળી ગઈ.

બેની બહારના રૂટ કોર્નર પર પવન ચડ્યો. લાલ ગેફર ટેપ, જે માર્ગ મહિરભાઈએ બળજબરીથી ચોંટાડ્યો હતો, એ જ વળાંકે ચાકની ઘસાઈથી અડધું છૂટેલું ઊંચું ઉઠવા લાગ્યું; પાછું વળેલું લોડ અંદરની તરફ જઈ ચૂક્યું હતું, અને કાવ્યાએ સીલવાળું પત્રક મહિરભાઈની બાજુએ જ છોડીને પગ આગળ વધાર્યા.