પાથરેલો ફંદો એને જ ફસાયો

ગેટ નંબર ત્રણની રબરની પટ્ટી ધડાકે નીચે આવી અને નિશાએ દોડીને પલેટ અટકાવી, ત્યારે હેમાંગભાઈએ આખા બેએમાં ઊંચે અવાજે કહ્યું, “ફરી તારા હાથમાં જ કેમ ગોટાળો આવે છે? મેહુલ સામે રોજ મારી નાક કાપે છે તું.”

નિશાનો ડાબો હાથ હજુ પલેટના લોખંડિયા ખૂણે અટકેલો હતો. આંગળીની ચામડી છીલાઈ ગઈ હતી, પણ તેણે હાથ પાછો ખેંચ્યો નહીં. જો પલેટ બે ઇંચ પણ ખસી જાય તો પાછળની ટ્રોલી સાથે અથડાઈને આખી લાઇન રોકાઈ જાય. ગરમ ડીઝલનો વાસ, ભીની ગત્તાની ગંધ અને સ્કેનરના કટાકટ અવાજ વચ્ચે તેણે ફક્ત એટલું કહ્યું, “સીલ તૂટેલું બોક્સ ઉપર ચડાવ્યું કોણે? મેં નહીં.”

હેમાંગભાઈએ જવાબ નહીં આપ્યો. તેણે બાજુમાં ઉભેલા મેહુલ તરફ જોઈને હાસ્ય કર્યું, એવું હાસ્ય જે ગોડાઉનના લોકો માટે નહીં, ઘર સુધી પહોંચે એ માટે હોય. “કામમાં સમજ હોવી જોઈએ. ઘર ચલાવવું હોય, સંબંધ રાખવો હોય, તો જવાબદારી લેવી પડે.” મેહુલે કશું કહ્યું નહીં. એની હથેળીમાં ફોનનું અજવાળું નીચું દબાયેલું હતું; સ્ક્રીન બંધ થઈ ફરી ઝળહળી. નિશાને જાણ હતું—પરિવારને અને ઓળખીતાઓને ખબર છે. એટલા માટે અહીંનો અપમાન ફક્ત નોકરીનો નહોતો.

પાછળના સ્ટૂલ પર તેની ઠંડી પડી ગયેલી ટિફિનની ડબી હતી, ઢાંકણ પર તેલનો વારો બેસી ગયો હતો. તેની ખિસ્સામાં વાંકડું અડધું વળેલું દવાની દુકાનનું બિલ હતું, જે તે સવારથી બે વાર બહાર કાઢીને ફરી દબાવી ચૂકી હતી. બાપાના ઈન્સુલિનના પૈસા આજના વધારાના શિફ્ટ પર આધારેલા હતા. હેમાંગભાઈને આ બધું ખબર હતું. તેથી જ તે હંમેશા જોખમ ત્યાં નાખતો જ્યાં સામેનો માણસ ચૂપચાપ ઊભો રહે.

પલેટ સીધી કરીને નિશાએ બારકોટ ફરી સ્કેન કર્યો. યંત્રે લાલ રેખા ફટકારી. “હોલ્ડ લાગેલું છે,” તેણે કહ્યું.

“તો કાઢી નાંખ. તારા નામે છોડ. હું બોલું છું.” હેમાંગભાઈ આગળ આવ્યો. કંટાળેલી ઉતાવળમાં તેણે પોતાના કેબિનની કીચેન કમરને ટકરાવી. પછી તેણે રેક પરથી હેન્ડ સ્કેનર ઉઠાવીને નિશાના હાથમાં ઠેલ્યો. “લોગિન તારો છે. રેકોર્ડમાં નામ તારું જ પડશે. ચિંતા ન કર—ઘરે વાત કરવી હોય તો હું કાંતાબેનને કહી દઈશ કે છોકરી કામમાં મજબૂત છે.”

આ મજબૂત શબ્દમાં પ્રશંસા નહોતી; કાબૂ હતો. કાંતાબેન—મેહુલની મા—એક વાર કહી ચૂકી હતી કે “નોકરી કરે છે એ સારું, પણ ઘરમાં બોલે બહુ નહીં.” આજે તે જ માપ અહીં લોડિંગ બેએમાં વાગતું હતું. મેહુલે અડધો પગ આગળ મૂક્યો, પછી રોકાઈ ગયો. હેમાંગભાઈ એની સામે જ વધુ નરમ અવાજે બોલ્યો, “બધું જ શીખવાડવું પડે. લગ્ન પછી આટલો દબાણ સહન નહીં થાય તો?”

નિશાએ સ્કેનર હાથમાં લીધું, પણ બારકોટ પર ન મૂક્યું. “હોલ્ડ કોણે મૂક્યું?”

હેમાંગભાઈએ પોતાની જ ખીસ્સામાંથી છૂટક પ્રિન્ટઆઉટ ખેંચ્યો, બેફામ રીતે બે વાર ખોલ્યો-વાળ્યો અને બતાવ્યો. “રૂટ બદલી છે. ઉપરથી સૂચના છે.” પ્રિન્ટઆઉટ પર તેના દબાયેલા અંગૂઠાના કાળા ડાઘ હતાં. તેણે કાગળ પાછો ખેંચી લીધો. “સમય નથી. સ્કેન કર.”

તે ક્ષણે પહેલી નાની ખૂટ દેખાઈ. રૂટ નંબર જૂના ફૉન્ટમાં હતો, પણ તાજું ચોંટાડેલું પીળું ટૅગ નવા ગુંદરથી ચળકતું હતું. નિશાએ નજર ઉઠાવી. ડૉકની જમણી લાઇનમાં, જે ટ્રક સુરત માટે હતી, ત્યાં વડોદરાનો પલેટ-સ્ટ્રીમ વળગાડેલો દેખાતો હતો. કોઈએ ઉતાવળમાં બદલી કરી હતી. હેમાંગભાઈએ વિચાર્યું હતું—લોગિન નિશાનું, ભૂલ એની.

“સ્કેન કર ને, નિશા,” મેહુલે ધીમેથી કહ્યું. વિનંતી નહોતી; ભય હતો. ઘરના લોકો સાંભળે તે પહેલાં બાબત પૂરું થઈ જાય એવી મંગણી.

નિશાએ સ્કેન કર્યું—પણ હોલ્ડ કાઢવા માટે નહીં. તેણે સ્ક્રીન પર માલમાલિકીનો ઇતિહાસ ખોલ્યો. બે સેકંડ માટે લીટી ઝબકી. છેલ્લું રૂટ-ફેરફાર નામ: હેમાંગ આર. પટેલ. સમય: અગિયાર મિનિટ પહેલા. તેની બાજુમાં ઉભેલા ફૈયાઝ, જે સામાન્ય રીતે માથું નીચે રાખતો, એણે ચૂપચાપ ટ્રોલી રોકી. હેમાંગભાઈએ તત્કાળ નિશાના હાથમાંથી સ્કેનર ઝૂંટવી લેવા હાથ લંબાવ્યો.

એટલામાં પાછળથી બીજી ટ્રોલી ધકેલાતી આવી. પીળો ટૅગવાળો સ્ટ્રીમ ખોટી લાઇનમાં ચાલે ગયો હતો. દરવાજો ચડાવવા તૈયાર છોકરાએ સમજ્યું કે આ પણ એ જ કટારનો ભાગ છે; તેણે ગેટ અડધો ખોલી દીધો. ત્રણ પલેટ સરકતા સરકતા હેમાંગભાઈએ પસંદ કરેલી ટ્રક તરફ વળ્યા. પ્રથમ બોક્સ પર લાલ રંગે “દવા” લખેલું. બીજાં પર “કાચ.” ત્રીજા પર એ જ હોલ્ડ ચિહ્ન ઝળહળ્યું. ગતિથી જ ગોટાળો સ્પષ્ટ થયો—જ્યાં ફસાવવું હતું ત્યાંથી વળીને હવે એની પોતાની ટ્રકની કતારમાં હોલ્ડ જોડાઈ ગયું.

“રોકો! આ મારી લાઇનમાં કોણ મૂકી ગયું?” હેમાંગભાઈનો અવાજ હવે આજ્ઞા કરતાં વધુ ભભૂકો હતો. તેણે આગળ જઈને ટ્રોલીનો હેન્ડલ પકડી લીધો. પણ પાછળની ઢાળ પરથી આવતા વજનને તેણે ખોટું આંક્યું. ચાકડાં કટકટ્યાં, પલેટ અડધી ફરી, અને લોડિંગ બેએની પીળી દોરી પાર કરીને એની જ રવાના થતી લાઇન અટકી ગઈ. ગેટવાળો છોકરો સ્થિર થઈ ગયો. ફૈયાઝે ટ્રોલી છોડવાની બદલે હાથ કસ્યો. મેહુલે પ્રથમ વાર પૂરેપૂરો ફોન નીચે કર્યો.

નિશાએ એક પગ પાછળ લીધો. “તમારા ફેરફારથી હોલ્ડ તમારી લાઇન પર બંધાયું છે,” તેણે સાદા સ્વરે કહ્યું. કોઈને સમજાવ્યું નહીં; ફક્ત સ્થિતિ બોલી.

હેમાંગભાઈએ તરત જ જૂનો ઢબ પકડ્યો. “બચકાં ન ખા. તું લોગિનમાંથી ક્લિયર કરી દે. પછી જોઇશું.” તેણે સ્કેનર ફરી તેની તરફ ધકેલ્યું. “હવે જો ટ્રક મોડો ગયો તો નામ તારું જ આવશે.”

તેની સામે આખી બેએની નજર હતી, પણ નિશાને ખાસ મેહુલની નજર ભારે લાગી. એ નજરમાં સહારો નહોતો; માપતું ચિંતા-ગણિત હતું. જો આજેય તે બધું ગળી જાય, તો કાલે આ જ ગણિત ઘેરના ટેબલ પર બેસશે. કાંતાબેન પૂછશે—“તારા વગર કામ અટકી જાય એવું છે? કે ભૂલ પણ તારી જ?” અને મેહુલ કદાચ ફરી ચૂપ રહેશે.

નિશાએ સ્કેનર લીધો, સ્ક્રીન પોતાની તરફ ફેરવી, અને હોલ્ડ કાઢવાને બદલે “માલિકી પરત”નો વિકલ્પ ખોલ્યો. તેમાં એક જ નિયમ હતો—જેના નામે છેલ્લો રૂટ-ફેરફાર, તેને જ મુક્તિ કે જોખમ. તેણે અંગૂઠો દબાવી દીધો. યંત્રે ટૂંકું બીપ કર્યું. સ્ક્રીન પર નામ બદલી ગયું: જવાબદાર અધિકારી—હેમાંગ આર. પટેલ.

ફૈયાઝે તરત જ ગેટનો લાલ બટન દબાવ્યો. અડધો ઊંચેલો દરવાજો ત્યાં જ અટકી ગયો. બાકીના બે છોકરાઓએ પોતાની ટ્રોલીઓ પીછેહઠમાં ખેંચી લીધી. હવે લાઇનમાંથી એક જ નિર્ણય શક્ય હતો—હેમાંગભાઈ પોતાના નામે હોલ્ડ છોડે અથવા આખી લોડિંગ અટકાવી દે. વચ્ચે નિશા રહી જ ન હતી.

“તું કોણ હોય છે આ કરવા?” હેમાંગભાઈએ કડકાઈથી કહ્યું, પણ કડકાઈમાં પહેલી વાર ખાલીપો પડ્યો. તેણે સ્ક્રીન ખેંચી જોઈ, પછી મેહુલ તરફ ફર્યો. “આ છોકરીને વધારે ચડાવી છે. કામના નિયમ નથી આવડતા.”

મેહુલનો જવાબ તરત આવ્યો નહીં. એની નજર સ્ક્રીન પર અટકી રહી. ત્યાં સ્પષ્ટ સમય, ફેરફાર, નામ. ગોડાઉનની ટ્યુબલાઇટમાં તેના ચહેરા પરનું જૂઠું સંતુલન ઉતરી ગયું. તેણે માત્ર એટલું પૂછ્યું, “ફેરફાર તમે કર્યો?”

હેમાંગભાઈએ સાંભળ્યું જ નહીં એવા ઢબે હાથ ઝાટક્યો. “સામાન બહાર જવો જોઈએ. બસ.” પછી તેણે જોયું કે હવે મોઢે બોલવાથી કંઈ ખસતું નથી. તેણે પોતે ટ્રોલીનો હેન્ડલ જોરથી પકડી લીધો. “હટો બધાં.”

આજ્ઞા જૂની હતી; પાલન નવું નહોતું. કોઈ તરત ખસ્યું નહીં. નિશા બાજુએ સરકી, પણ રસ્તો આપવા માટે નહીં—રસ્તો સ્પષ્ટ કરવા માટે. આગળ ડ્રોપઓફ વળાંક હતો, જ્યાં બે પીળા બોલાર્ડ વચ્ચે સાંકળ લગાડેલી રહેતી; ભારે માલ વળાવવો હોય તો પહેલાં કડી ખોલવી પડે. સામાન્ય રીતે એ કામ ગેટવાળો કરે. હેમાંગભાઈએ ઉતાવળમાં વિચાર્યું—હું ધકેલી દઉં, પછી ખુલ્લું કરાવી લઉં. એ જ એક વધારું પગલું હતું.

તેણે ટ્રોલીને પોતે ઠેલ્યો. પલેટના વજનથી ચાકડાં કાંકરી પર કસકસ્યાં. પ્રથમ બોલાર્ડ પસાર થયો. બીજા સુધી પહોંચતાં ટ્રોલીનો ખૂણો વધારે વળી ગયો, કારણ કે પીછળાનો હોલ્ડવાળો સ્ટ્રીમ હજુ જોડાયેલો હતો. “સાંકળ ખોલ!” તે ચીસ્યો.

ગેટવાળો ઊભો રહ્યો. “મુક્તિ તમારા નામે છે, સાહેબ.”

આ જવાબમાં જ આખો કાબૂ તૂટી ગયો. હેમાંગભાઈએ એક હાથથી ટ્રોલી સંભાળી બીજા હાથથી સાંકળ ઉપરથી ઊંચકવા પ્રયત્ન કર્યો. સાંકળ અડધે ચડાવી, પણ ટ્રોલીનો ભાર આગળ ધકેલાઈ ગયો. કાચવાળો બોક્સ બાજુએ સરકી ઠપાકે અથડાયો. અંદર કશું ભાંગ્યું કે નહીં તે સાંભળવાની ફુરસદ કોઈને રહી નહીં, કારણ કે બીજા જ ક્ષણે હોલ્ડ જોડાયેલો પાછળનો સ્ટ્રીમ ખેંચાઈને રોકાયો, ટ્રોલી ખૂણે તિરકી થઈ, અને હેમાંગભાઈનો પોતાનો જ ધક્કો એની સામે વળી ગયો.

નિશાએ ત્યારે માત્ર એક ચાલ કરી. તેણે ગેટના પાટિયા પાસેનો છોડપત્ર—રવાના સ્લિપ—ઉંચક્યો, સ્કેનરના પકડ સાથે જ હેમાંગભાઈની તરફ આગળ ધકેલી દીધો. “છોડવું હોય તો તમે છોડો. તમારા નામે છે.”

તે વાક્યમાં ઊંચા અવાજનો ભાર ન હતો; નિયમનો હતો. બધા જોતા હતા. ફૈયાઝના હાથ ટ્રોલીથી હટેલા. મેહુલ એક પગ પાછળ. હેમાંગભાઈનો ખભો સાંકળ અને પલેટ વચ્ચે અટવાયેલો. તેણે સ્લિપ ઝૂંટવવા હાથ લંબાવ્યો, સાથે ટ્રોલીને ફરી સીધી ઠેલવાની કોશિશ કરી. એ વધારે જોર હતું. વળાંક પાસે સાંકળ આખી ખેંચાઈ, લોખંડે લોખંડ ઝાટક્યું, અને પીળા બોલાર્ડ વચ્ચે કડી અચાનક તાણાઈ ગઈ. ટ્રોલી આગળ નહીં જઈ શકી. પાછળના જોડાયેલા સ્ટ્રીમે આખી લાઇનને જકડી લીધી. હેમાંગભાઈનો હાથ હવામાં રહી ગયો; સ્લિપ નીચે સરકી. તેની પસંદ કરેલી જ ટ્રકનો મોં વળાંક પર બંધ થઈ ગયો.

એક પળમાં દેખાતું બધું બદલાઈ ગયું—દવા લાલ નિશાની સાથે અટકેલી, કાચવાળો ખૂણો કંપતો, ગેટ અડધું ખુલ્લું છતાં ઉપયોગહીન, અને હેમાંગભાઈ મધ્યમાં ઊભેલો પણ કંઈ ચલાવી ન શકતો. બેએમાં કોઈએ એને મદદ કરવા દોડ લગાવી નહીં, કારણ કે હવે મદદ પણ તેના આદેશથી નહીં, તેના નામથી બંધાતી હતી.

મેહુલે કંઈ બોલવા માટે હોઠ ખોલ્યા, કદાચ પહેલી વાર નિશાની તરફ, પણ તેણે એને જોતાં પણ નહીં. સ્કેનર ગેટવાળાની ટેબલ પર મૂકી, પોતાના ઠંડા ટિફિનની ડબી સ્ટૂલ પરથી ઉઠાવી, ખિસ્સામાં વાંકડું બિલ ફરી દબાવ્યું અને સીધી ચાલતી નીકળી. બેએના બહારના એલિવેટરના ધાતુના દરવાજા પર જૂનાં આંગળીનાં ડાઘ ધૂંધળા ઝળક્યા.

ડ્રોપઓફના વળાંક પાસે, હેમાંગભાઈએ જ ખોલેલો માર્ગ પાછો એની સામે વળી ગયો હતો. પીળા બોલાર્ડ વચ્ચેની સાંકળ ઝાટકાથી તણાઈને રસ્તા પર તીખી રેખા જેવી અટકી હતી. નિશા એ વળાંક કાપીને બાજુની લેનમાં ઉતરી ગઈ, પાછળ જોયા વગર.