યાદી એકવાર વાંચાઈ, રૂમ એમના સામે વળી ગયો

“મૈત્રી, તું બાજુએ ઊભી રહેજે. ગેસ્ટ-લિસ્ટ હું જોઈશ.” હેતાંશીબેને કાઉન્ટર પરની મોટી ફાઈલ તેના હાથમાંથી ખેંચી લીધી અને સાથે જ વાંકડો થઈ ગયેલો રસીદનો અડધો ટુકડો નીચે પડ્યો. પ્લાસ્ટિક ચેરના ખૂણેથી અડકાયેલી મૈત્રીને પાછું થવું પડ્યું. લોબીના કાચવાળા દરવાજા પાસે લાઈન ઊભી હતી—સગાં, ઓફિસના ઓળખીતાં, સોસાયટીના લોકો—બધાની આંખે એક જ વાત વાંચી લીધી: કામ એણે કર્યું, દેખાવ કોઈ બીજું કરશે.

આ અમદાવાદની એસ.જી. હાઈવે પરની મોટી હોટેલ હતી, પણ અંદરની ગાંઠ ઘરગથ્થુ હતી. જયદીપના ઘરના લોકો, મૈત્રીનું નામ જાણતા લોકો, અને જે સંબંધને લઈને પરિવારને અને ઓળખીતાઓને ખબર છે એવી અડધી જાહેર, અડધી અટકેલી વાત—બધું એ જ કાઉન્ટર પર બંધાયેલું હતું. મૈત્રીએ ત્રણ અઠવાડિયા થી મહેમાનોની પુષ્ટિ, રૂમ-ફાળવણી, જમણનો નંબર, વડીલો માટે લિફ્ટની નજીક બેઠક—બધું ગોઠવ્યું હતું. છતાં હેતાંશીબેનનો અવાજ એવો આવ્યો, જાણે મૈત્રી ફક્ત પાણી આપતી છોકરી હોય.

“આગળના પાંચ નામ અંદર મોકલો,” હેતાંશીબેને પાછળ ઊભેલા છોકરાને કહ્યું, “અને મૈત્રી, તું મનહરકાકાને ચા પૂછ. કાઉન્ટર પર ગોટાળો ન કરતો.”

લાઈનમાંથી કોઈએ ધીમે કહ્યું, “અરે, આ જ તો કાલે ફોન કરતી હતી ને?” બીજાએ ખભા ઉચક્યા. “હોય. પણ હુકમ તો બીજાનો ચાલે છે.”

મૈત્રીએ નીચે પડેલો રસીદનો ટુકડો ઉઠાવ્યો, સરખો કરી પર્સમાં ઠૂંસી દીધો. પછી કાઉન્ટર પરથી ચાવીઓની નાની ગાંઠ લીધી—જેનામાં બેક-ઓફિસનું કાચવાળું દરવાજું ખુલે—અને હેતાંશીબેન સામે મૂકી દીધી. “મનહરકાકાની ચા તમે પૂછજો,” એણે શાંત અવાજે કહ્યું. “બેક-ઓફિસની ચાવી મોડે આપું એ ગમે નહીં ને?” આ નાનું વળતર હતું, પણ તાત્કાલિક. હેતાંશીબેનનો હાથ અડધો હવામાં જ અટકી ગયો. લાઈનમાં ઉભેલા બે યુવાનોએ એકબીજાને જોયું; રૂમનો જૂનો આત્મવિશ્વાસ પહેલી વાર કરકરાયો.

પણ હેતાંશીબેન તરત જ સીધી થઈ. “ડ્રામો નહીં. વિપુલભાઈનું કુટુંબ ક્યાં છે? યાદીમાં નથી.” મૈત્રીનો ચહેરો એની તરફ ફર્યો. વિપુલભાઈ દાતા મહેમાન; એમને રોકાવા દેવા એટલે આખા ઘરની સામે અપમાન. હેતાંશીબેને નામ ઊંચું બોલ્યું જેથી પાછળ સુધી સાંભળાય. “જોયું? મેં કહ્યું હતું ને, બધું એને સોંપવું નહીં. યાદી અધૂરી છે.”

વિપુલભાઈની વહુએ બાળકને હાથમાં પકડી રાખ્યું હતું; બાળક ઊંઘમાં ચીડાઈ રહ્યું હતું. મનહરકાકા લિફ્ટ પાસે થી વળી આવ્યા. “શું થયું?” હેતાંશીબેને તાત્કાલિક દોષ મૂકી દીધો. “મૈત્રી પાસે કન્ફર્મેશન હતું. પણ નામ ચડાવ્યું નથી. હવે રૂમ અટકશે.”

મૈત્રી કાઉન્ટરની આ બાજુ નહોતી. એ બાજુએ ઊભી હતી જ્યાં રાહ જોનારા ઊભા રહે. આ જ અપમાનને હેતાંશીબેન હથિયાર બનાવી રહી હતી. “મારી પાસે કન્ફર્મેશન છે,” મૈત્રીએ કહ્યું. “તો બતાવ,” હેતાંશીબેન તરત બોલી, “હમણાં. નહીં તો મહેમાનોને કેમ રોકી રાખીએ?”

મૈત્રીએ ફોન બહાર કાઢ્યો, પણ ઊંચો નહીં કર્યો. હાથની હથેળીમાં સ્ક્રીનની ઝાંખી ચમક હતી. એણે બારણાં તરફથી આવતી પ્રકાશરેખા ટાળીને સ્ક્રીન ખોલી. હેતાંશીબેન ફાઈલના પાના ઉથલાવી રહી હતી, જાણે કાગળનો અવાજ જ સત્ય હોય. લાઈન આગળ સરકી ન શકી; પાછળથી આવનારા લોકો અટકી ગયાં. ગળામાં પહેરેલી સાડીઓના પલ્લા, સફેદ કુરતા, બાળકોના બૂટ—બધી દેહો રાહમાં દબાઈ રહી હતી.

“આ રહ્યું,” મૈત્રીએ કાઉન્ટરની ધાર પાસે આવીને કહ્યું. “ફોનમાં તો ઘણું હોય,” હેતાંશીબેને ઠંડો ઉપહાસ કર્યો. “અધિકૃત યાદી અહીં છે.” “તો વાંચી લો,” મૈત્રીએ ફોન એની સામે નહીં, મનહરકાકા તરફ ફેરવ્યો. સ્ક્રીન પર હોટેલ મેનેજરનો સંદેશ હતો: “Final entry freeze as per Maitri-ben shared sheet. VIP rooms released on her confirmation only.” નીચે સમય. નીચે મેનેજરનું નામ. નીચે વિપુલભાઈના કુટુંબ માટે રૂમ નંબર.

મનહરકાકા નજીક આવ્યા. “મને બતાવ.” હાથોની વચ્ચે સ્ક્રીનનો નરમ પ્રકાશ હતો, અને કાઉન્ટર આગળ દેહો ઉભાં હતા. મૈત્રીએ સ્ક્રીન સ્થિર રાખી. મનહરકાકાએ વાંચ્યું, પછી જરા ઊંચા અવાજે ફરી વાંચ્યું: “મૈત્રીબેનની યાદી પ્રમાણે અંતિમ પ્રવેશ. એમની પુષ્ટિ વગર રૂમ છોડવાના નહીં.”

પાછળ ઊભેલા વિપુલભાઈએ જોરથી કહ્યું, “તો પછી આપણને કોણ રોકે છે?” આ એક જ વાક્યે લાઈનમાં ભાર બદલી નાખ્યો. હમણાં સુધી જે આંખો હેતાંશીબેન તરફ સલામત રીતે જોતી હતી, એ હવે ફાઈલ, સ્ક્રીન અને મૈત્રીના ચહેરા વચ્ચે દોડવા લાગી. હેતાંશીબેનના હાથમાં પાનાં અટકી ગયા. એણે તરત કહ્યું, “અરે, એ તો અંદરની પ્રક્રિયા હશે. બહારનો પ્રવેશ તો—” “બહારનો પ્રવેશ પણ એ જ યાદીથી બંધાયો છે,” મનહરકાકાએ કડક બોલી દીધું. “અને તું હમણાં કોને ચા પૂછવા મોકલી રહી હતી?”

હેતાંશીબેનના હોઠ સુકાઈ ગયા. એણે હસવાનું નાટક કર્યું. “ઠીક છે, મિસઅન્ડરસ્ટેન્ડિંગ છે. મૈત્રી, તું આવ ને અંદર. આપણે શાંતિથી ગોઠવી દઈએ. ભીડ આગળ શા માટે—” “શાંતિથી?” મૈત્રીનો અવાજ પહેલી વાર ધારદાર થયો. “જે નામ ઊંચા બોલીને તમે રોક્યાં, એ જ નામ હવે ધીમે ગોઠવાશે નહીં.”

જયદીપ ત્યાં સુધી દૂરથી જોતો હતો; હવે એક પગ આગળ વધ્યો. હેતાંશીબેને એની તરફ જોઈને સહારો શોધ્યો. “તું કહે ને, લાઈન અટકી છે. હવે વાત વધારવાથી શું લાભ?” જયદીપના ચહેરા પર ગાંઠ પડી. પણ એણે કંઈ કહ્યું નહીં. એ મૌન હેતાંશીબેનને બચાવતું નહોતું; વધુ એકલું પાડતું હતું.

કાઉન્ટર પરની ફાઈલ મૈત્રીએ ખેંચી નહીં. એણે સીધી સરકાવી. જાડું રજીસ્ટર પોતાની બાજુ લાવ્યું. આવું જ કોઈએ થોડા મિનિટ પહેલાં એની પાસેથી છીનવી લીધું હતું; હવે એની આંગળીઓ સરકી નહીં, અડગ રહી. કાઉન્ટર પાછળનો છોકરો ગભરાઈ ગયો. મૈત્રીએ એની તરફ જોયું પણ નહીં. “પેન,” એણે કહ્યું. છોકરાએ તરત આપી દીધું.

“વિપુલભાઈ શાહ—ચાર મહેમાન—રૂમ ૬૦૩. અંદર.” વિપુલભાઈ આગળ વધ્યા. “રેશ્માબેન દેસાઈ—વડીલ સાથે—લિફ્ટની નજીક બેઠક. અંદર.” પાછળની સ્ત્રીએ રાહતનો શ્વાસ લીધો અને બાજુ ખસી. “મનહરકાકાના જૂથના પાંચ નામ—એક સાથે મોકલો. અલગ નહીં પાડતા.”

હેતાંશીબેને હાથ લંબાવ્યો. “મૈત્રી, ફાઈલ મને આપ. હવે ક્રમ ગડબડ થશે.” મૈત્રીએ નજર પણ ન કરી. “હેતાંશીબેન, તમે થોડી વાર બાજુએ રહો. તમે જે ત્રણ નામ રોક્યાં છે, એ પહેલા જશે. પછી બાકી.” “મને બાજુએ—?” શબ્દ એમના ગળામાં અડખેલો. આસપાસનાં બે દૂરના ફોઈઓ, જેઓ હમણાં સુધી એમની આસપાસ ફરતાં હતાં, હવે રસ્તામાંથી સરકી ગયાં.

હેતાંશીબેને છેલ્લો પ્રયત્ન કર્યો. અવાજ નરમ કર્યો. “જુઓ, ઘરની ઇજ્જતનો પ્રશ્ન છે. લોકો જોઈ રહ્યા છે. તું સમજદાર છે. આપણે પછી બેસીને વાત કરી લઈએ. જયદીપ સાથે—” “લોકો જોઈ રહ્યા છે એટલે જ,” મૈત્રીએ અટકાવ્યું. “ઘરની ઇજ્જત ગોટાળો કરીને બચતી નથી. કામ જેને આવડે, કાઉન્ટર એની બાજુ રહે.”

એણે આગળનું નામ ઊંચું બોલ્યું. “હર્ષદભાઈ અને કિરણબેન—રજીસ્ટર પર સહી કરીને અંદર.” લાઈન ખૂલી. લોકો હવે એની બોલાવેલી દિશામાં સરકવા લાગ્યા. કાઉન્ટર આગળ જે અટકેલી ગાંઠ હતી તે તૂટી ગઈ. ગેટ પાસેનો સ્ટાફ સીધો મૈત્રીની તરફ જોીને નામ પકડતો ગયો. આ હવે વિનંતી નહોતું; વ્યવસ્થા એની જીભ પરથી નીકળી રહી હતી.

હેતાંશીબેન એક પળ માટે ઉશ્કેરાઈને આગળ ધસી. “આ મારી જવાબદારી હેઠળ—” મૈત્રીએ પેનની અણી રજીસ્ટર પર ઠોકી. અવાજ નાનો હતો, પણ કાપ લાવી ગયો. “જવાબદારી જેની લખાઈ છે, નિર્ણય એ કરશે. અને હમણાંથી તમે કોઈ નામ બોલશો નહીં. જ્યાં સુધી હું કહું નહીં, તમે રાહ જુઓ.”

આ બોલતાં એણે કાઉન્ટર પર પડેલી નાની પ્રવેશ-મુદરા પણ પોતાની બાજુ ખેંચી લીધી. visible damage. power inversion. opponent destabilization. હેતાંશીબેનનો ચહેરો પીળો પડી ગયો; જે હાથ થોડા પહેલા લોકોને અટકાવતો હતો એ હવે ખાલી હવામાં ઊભો રહ્યો. પાછળથી એક ફોટોગ્રાફરે, કદાચ કોઈ અન્ય ક્ષણ માટે કેમેરો તૈયાર રાખેલો, ગળાની પટ્ટી સરખી કરી. મનહરકાકા શાંતિથી કાઉન્ટરથી એક પગ પાછળ થયા—એટલું પૂરતું હતું. કોઈને જાહેર ઘોષણા કરવાની જરૂર નહોતી; જગ્યા પોતે વળી ગઈ.

જયદીપ હવે આગળ આવ્યો, પણ મૈત્રીએ એની તરફ જોયું માત્ર એટલું જ કે એ આ દાવાનો માલિક નથી. “અગાઉ જે લોકોને રોકાયા હતા, એ પહેલા,” એણે કહ્યું. “પછી સ્પેશિયલ રૂમવાળા. અને જે વધારાની યાદી તમે તમારી તરફથી ઉમેરાવી છે”—એણે હેતાંશીબેન તરફ એકવાર સીધું જોયું—“એ બધા નામ હાલ રોકો. ચકાસણી પછી જ.”

હેતાંશીબેનના હોઠ ખૂલ્યાં. “તું મને રોકી નહીં શકે.” મૈત્રીએ આગળનું પાનું ફેરવ્યું. “શ્રીમતી હેતાંશી ત્રિવેદીના વધારાના ચાર એન્ટ્રી—પ્રતીક્ષા.” પેનથી એણે બાજુમાં ગોળ દોરી. “આ નામો હમણાં અંદર નહીં જાય.”

આ પહેલી વાર હતું કે હેતાંશીબેનનું પોતાનું નામ લાઈન સામે પ્રક્રિયાના સ્વરે બોલાયું—હુકમના સ્વરે નહીં, અટકાવવાના સ્વરે. એ જ કાઉન્ટર, એ જ ભીડ, એ જ લોબી. થોડા સમય પહેલાં જ્યાં મૈત્રીને હટાવી દેવામાં આવી હતી, હવે ત્યાંથી હેતાંશીબેનની એન્ટ્રીઓ રોકાઈ ગઈ. એણે જયદીપ તરફ જોયું; ત્યાંથી પણ તરત કોઈ આશ્રય મળ્યો નહીં. મૈત્રીએ ફરી કહ્યું, વધારે ઊંચું નહીં, પણ સ્પષ્ટ: “આજે કોણ અંદર જશે, કોણ રાહ જોશે—યાદી હું બોલીશ.”

એણે રજીસ્ટર સીધું કર્યું, વાંકડો રસીદનો ટુકડો પર્સમાંથી કાઢીને ઉપર દબાવી રાખ્યો જેથી પાનું બંધ ન થાય, અને આગળનું નામ બોલ્યું: “ડૉક્ટર નિરંજનભાઈ અને જૂથ—અંદર. પ્રતીક્ષાવાળા બાજુની પ્લાસ્ટિક ચેર પાસે ઊભા રહે.”

લોબીની વચ્ચે પસાર થતો રસ્તો થોડો ફાટી ગયો. એક બાજુ અંદર જતા લોકો, બીજી બાજુ અટકેલા. કાચના દરવાજા પર હોટેલની લાઇટ પડતી હતી. મૈત્રીએ એક હાથથી રજીસ્ટર પોતાની બાજુ થોભાવ્યું, બીજા હાથથી મુદ્રા ઊંચી કરી અને કહ્યું, “આ કાઉન્ટર હવે મારી યાદીથી ચાલશે.” એ જ પળે લોબીના કાચમાં કેમેરાનો ફ્લેશ તૂટ્યો અને સફેદ ઝબકારાનો પડછાયો બે ભાગ થયેલી ગલી ઉપર ચમકી ઊભો રહ્યો.