હિસાબ એ જ વેળાએ વસૂલ થયો

“રોકો, કાર્ડ આગળ ન ધપાવો,” પરમારે હાથ આડી લાવીને નિયતિના ગળાની ઊંચાઈએ અટકાવ્યો. પાછળના સેવા-પ્રવેશદ્વારના સાંકડા માર્ગમાં સ્ટીલની ઘૂમતી પટ્ટી અડધી ફરીને અટકી ગઈ. કાઉન્ટરની બાજુએ ચા, ટિફિનનો ઠંડો ડબ્બો અને કીઓનો ગૂંચવારો ધ્રુજી ઉઠ્યો. પરમારના હાથમાં ચેકલિસ્ટ હતું, ઉપર મીતેશભાઈની સહીવાળો આદેશ. “આજની સવારની યાદી મુજબ તમે અંદર નહીં જાઓ.”

નિયતિનો બસપાસનો ઘસાયેલો કિનારો તેની આંગળી વચ્ચે દબાઈ ગયો. આજે અંદર જવાનું મોડું થવું એટલે માત્ર શિફ્ટ નહીં, આખું નામ લપસી જવું. હૉસ્પિટાલિટી કંપનીના આ કેમ્પસમાં સેવા ક્ષેત્રનું કામ એટલું જ નહોતું કે રસોડું ચાલે, સ્ટોર ખૂલે, બેક-ઓફિસ શ્વાસ લે; અહીં કોણ કયા દ્વારથી ઘુસે તે પણ હાયરાર્કીનો ધર્મ હતો. વધુ કઠણ એ હતું કે આ દૃશ્ય સામે જશોદાબેન ઊભી હતી—ટ્રસ્ટી બોર્ડની સભ્ય, અને હર્ષની માતા. પરિવારને અને ઓળખીતાઓને ખબર છે કે હર્ષ અને નિયતિ વચ્ચે વાત આગળ વધેલી છે. એ જાણ્યા પછી આ રીતે અટકાવવામાં આવવું, એ માત્ર કામનું નહોતું.

મીતેશભાઈએ કાઉન્ટર પરની ફાઇલ સોયાની ટોચ જેવી આંગળીથી ખસેડી. “નિયમ બધાને એકસરખો,” એમણે ઊંચા અવાજે કહ્યું, એટલા ઊંચા કે વાસણધોવાની બાજુના બે છોકરાંએ પણ સાંભળ્યું. “જેણે ગઈ રાતે ચાવી મોડે સોંપી, જેને પરવાનગી-શૃંખલા વિના સ્ટોર ખોલવાનો પ્રયાસ કર્યો હોય, એ વ્યક્તિને પાછા દરવાજેથી અંદર નહીં લેવી. અને ખાસ કરીને—” એણે થોડી વાર જશોદાબેન તરફ જોઈ, પછી ફરી નિયતિ તરફ, “જેના વિશે ઘર સુધી ચર્ચા ચાલી રહી હોય, એ વધુ સાવચેતીથી રાખવી. અહીં પ્રતિષ્ઠા પહેલા.”

આ છેલ્લો વારો જરૂરી ન હતો; એટલે જ ઘાતક હતો. હર્ષ, જે અંદરના કોરિડોરમાંથી ફાઇલ લઈને આવી રહ્યો હતો, એકદમ અટકી ગયો. નિયતિએ માત્ર એક ક્ષણ એની તરફ જોયું, પછી નજર પરમાર પર જ મૂકી. “મોડે સોંપેલી ચાવી મેં નહીં, નાઇટ સ્ટોરે મોકલેલી હતી. સીલ મેં તોડ્યું નહોતું.”

“સમજૂતી પાછળ આપજો,” મીતેશભાઈએ કાપી નાખ્યું. “હમણાં પ્રક્રિયા. નામ યાદીમાં છે. સહી મારી છે.”

પરમાર અસ્વસ્થ થયો, છતાં કાગળ આગળ પકડી રાખ્યો. ચેકલિસ્ટના નીચેના ખૂણામાં સવારનો સમય, શિફ્ટ કોડ અને આંગળીથી ફટકારેલી એક લાઇન દેખાતી હતી. નિયતિએ તે લાઇન જોયી અને પહેલી વાર કંઈક અંદરથી ઠંડી રીતે સ્થિર થઈ. “કાગળ જરા સીધો રાખો,” એણે કહ્યું.

મીતેશભાઈ હસ્યા નહીં, પણ મોઢાના ખૂણા ચડી ગયા. “હવે વાંચન પણ તમે જ શીખવશો?”

“સીધો રાખો,” નિયતિએ ફરી કહ્યું, આ વખતે પરમારને. “લાઈન નીચેની પણ.”

જશોદાબેને કશું કહ્યું નહીં, પણ ચશ્મું ચડાવીને કાગળ તરફ વળ્યાં. પરમારે અનિચ્છાએ કાગળ સીધો કર્યો. ઉપર સહીવાળો હુકમ: ‘પાછળના સેવા-પ્રવેશદ્વારે માત્ર તે જ સ્ટાફને પ્રવેશ, જેઓ આજની નિયુક્તિ મુજબ કાર્યરત હોય અને ચાલુ શિફ્ટના કામગીરી-પ્રમુખની મંજૂરી હેઠળ આવે.’ નીચે મીતેશભાઈએ હડબડીમાં ઉમેરેલી બીજી લાઇન: ‘વિશેષ ચકાસણી સુધી નિયતિને રોકવી.’ એ બે વાક્ય એકબીજા પાસે ટકરાઈ રહ્યા હતા.

નિયતિએ શાંતિથી પૂછ્યું, “આજની ચાલુ શિફ્ટનો કામગીરી-પ્રમુખ કોણ છે?”

પરમાર બોલ્યા પહેલાં મીતેશભાઈએ જ ઉત્તર ઠાલવ્યો. “નામે કોણ છે એથી શું? દેખરેખ મારી છે.”

“કાગળમાં દેખરેખ નહીં લખ્યું,” નિયતિએ કહ્યું. એણે પોતાનો ફોન ખોલ્યો નહીં; પર્સમાંથી વાળેલી નકલ બહાર કાઢી. ગઈ કાલે મધરાતે મોકલાયેલ આંતરિક હુકમની પ્રિન્ટ, જેના માટે તેને રાત્રે ઘરે ભોજનનો ડબ્બો અધખુલ્લો છોડવો પડ્યો હતો. “મોર્નિંગ શિફ્ટ, બેક-ઓપરેશન, કામગીરી-પ્રમુખ—નિયતિ દેસાઈ. મીતેશભાઈ, તમે બાહ્ય ઑડિટ ટીમ સાથે હો, પ્રવેશ માત્ર કામગીરી-પ્રમુખની મંજૂરીથી.”

કાઉન્ટર પાસેની ચાની કપટી નીચે થીજેલી ચા જેવા ક્ષણભર બધું અટકી ગયું. હર્ષની આંગળીમાંથી ફાઇલ સરકી, પણ નીચે પડી નહીં. જશોદાબેન હવે સીધી ઊભી થઈ ગઈ.

મીતેશભાઈએ વાંકો થઈ કાગળ ઝાપટ્યો. “આ આંતરિક ફેરફાર છે. ગેટ પર લાગુ નથી. પરમાર, જે કહ્યું છે તે કરો.”

“કયું?” નિયતિએ પરમારને જ જોયો. “ઉપરનો સહીવાળો મુખ્ય આદેશ, કે નીચે હડબડીમાં ઉમેરેલી વ્યક્તિગત રોકટોક? અને ઉપર શું લખ્યું છે, એ જ જોરથી વાંચો.”

પરમારના ગળામાં હાડકું ઉતર્યું. ગેટ પર નિર્ણય ખોટો પડે તો જવાબદારી એની. જશોદાબેન સામે, હર્ષ સામે, મીતેશભાઈ સામે—પણ આદેશમાં સહી, સમય અને શિફ્ટની ભાષા સ્પષ્ટ હતી. એણે વાંચ્યું. શબ્દે શબ્દ. ‘ચાલુ શિફ્ટના કામગીરી-પ્રમુખની મંજૂરી હેઠળ.’ છેલ્લાં શબ્દો બોલતાં એની નજર મીતેશભાઈથી સરકી ને નિયતિ પર ગઈ.

મીતેશભાઈ આગળ વળ્યા. “હું કહેું છું ને, પહેલાં મને જવા દો. અંદર મીટિંગ છે.”

“સર,” પરમારે પહેલી વાર ‘સર’ કહીને પણ હાથ આડી લાવ્યો, “આ જ લખાણ પ્રમાણે પહેલાં કામગીરી-પ્રમુખની મંજૂરી—”

“મને રોકશો?” મીતેશભાઈનો પગ આગળ વધેલો જ રહ્યો, પણ ઘૂમતી પટ્ટી સામે પરમારે પોતાનું ખભું સરકાવ્યું. સાંકડા પ્રવેશમાં હવે એક શરીરને પાછું જવું જ પડે. મીતેશભાઈએ ક્ષણભર વિશ્વાસ જ ન કર્યો, પછી પાછળનું પગલું પાડવું પડ્યું. તેમની ચમકતી ચપ્પલનો તળિયો પીળા રંગની વળતર ટાઇલની ધારી પર અથડાયો. એ જ ટાઇલ જ્યાં લોકો અંદર ન જઈ શકે ત્યારે વળી ઊભા રહે.

નિયતિએ કોઈ વિજયી નજર નહોતી ફેંકી. એણે કાગળ પાછો માગ્યો. પરમારે સહીવાળો આદેશ તેની તરફ આપ્યો. તેણે ઉપરનો ભાગ ચોખ્ખો પકડીને નીચેનો વધારાનો ઉલ્લેખ અંગૂઠાથી દબાવ્યો અને કહ્યું, “ગેટ-લૉગમાં નોંધ કરો: મુખ્ય આદેશ મુજબ ચાલુ શિફ્ટની મંજૂરી વિના બાહ્ય ઑડિટ ગતિરોધિત. અને હા, મારી મંજૂરી વગર કોઈ પણ—કોઈ પણ—બેક-સ્ટોર, કોલ્ડ-રૂમ કે દવા-સપ્લાય કોરિડોરમાં નહીં જાય.”

મીતેશભાઈનો અવાજ કઠણ થઈ ગયો. “તમે મર્યાદા ભૂલી રહ્યા છો.”

“ના,” નિયતિએ કહ્યું. “મર્યાદા લખાણમાં છે.” પછી એણે ફોન બહાર કાઢ્યો અને નંબર દબાવ્યો. “કન્ટ્રોલ રૂમ? નિયતિ દેસાઈ. ગેટ-ત્રણ પર સહીવાળા આદેશની અમલવારી જોઈએ. બાહ્ય ઑડિટ હેડ મીતેશભાઈ મંજૂરી વિના પ્રવેશ માંગે છે. મુખ્ય લખાણ મુજબ તેમને હોલ્ડ પર રાખો જ્યાં સુધી હું અંદરથી અનુમતિ ન આપું. હા, હાલ જ.”

હર્ષ એક પગલું આગળ આવ્યો, જાણે વચ્ચે કંઈક બોલશે. નિયતિએ એની તરફ જોયું પણ નહીં. આ જગ્યા હવે કોઈ સંબંધ બચાવવાની નહોતી. આ જગ્યા પર નામ, ફરજ અને સહી જ બચતી.

મીતેશભાઈએ પરમારના હાથમાંથી ચેકલિસ્ટ ખેંચવા ગયા. કાગળ તિરાડ્યો; કાઉન્ટરની ધાર પર રાખેલી કપટી ખસી. ગરમ ન રહીેલી ચા છલકાઈને રજીસ્ટર પાસે વહી. પરમારે કાગળ બચાવ્યો, પણ કીઓનો ગૂંચવારો ધમાકાથી નીચે પડ્યો. જશોદાબેન એક બાજુ સરક્યાં. મીતેશભાઈનો સ્વર હવે નિયંત્રણથી પલળી ગયો હતો. “હું સહી કરનાર છું. મારું જ આદેશ છે.”

“એટલાં માટે જ,” નિયતિએ એ જ કાગળ પર એની સહીની નીચે પોતાની સમય-નોંધ લખી, “આદેશ પરત અમલમાં મુકાય છે.” એણે પરમારને કાગળ પાછો આપ્યો. “અત્યારેની નોંધ: સહી કરનાર વ્યક્તિ પોતે જ ચાલુ શિફ્ટની મંજૂરી બહાર છે. પ્રવેશ રોકો. કીઓ જપ્ત રાખો. અંદરનું કામ મારા હસ્તે જ ખુલશે.”

આ શબ્દો સાથે દૃશ્ય દેખાતું થઈ ગયું—કઈ વસ્તુ કોના હાથમાં રહી. પરમારે તરત જ કીઓનો ગૂંચવારો ઉઠાવી કાઉન્ટરની અંદર મૂકી દીધો; મીતેશભાઈએ પહેલી વાર ખાલી હાથ જોયા. હર્ષના ચહેરા પરથી વિરોધ ઉતરી ગયો; જશોદાબેને પોતાના પર્સનું બંધણ મજબૂત કર્યું, જાણે કોઈ રેખા સામે જ ખેંચાઈ ગઈ હોય. ઘૂમતી પટ્ટી પરમારે નિયતિ માટે ખોલી. “મેડમ,” એણે કહ્યું, હવે અવાજમાં ગેટનો નિયમ હતો, માણસનો ડર નહીં.

મીતેશભાઈ ફરી ધસી આવ્યા. “પરમાર! મેં કહ્યું ને નિયમ બધાને—”

“હા,” નિયતિએ વળી ને કહ્યું, અને બસ એટલું જ કહ્યું, “બધાને.”

તે અંદર ધસી નહોતી, સમતોલ પગલે પસાર થઈ. પસાર થતી વખતે એણે મોડે પરત આવેલી વધારાની ચાવી—જે ગઈ રાતે સ્ટોર-લૉક સાથે આવી હતી—કાઉન્ટર પર મૂકી. “આ પણ લૉગમાં,” એણે કહ્યું. “જે મોડું આવ્યું, એનું નામ સાચું લખજો.”

નિયતિ પટ્ટી પાર કરી ગઈ. પાછળના સેવા-માર્ગની વળતર ટાઇલ ઉપર કાઉન્ટરની ધારથી પડેલી ચાની રેલ પાતળી ભૂરા લીટી બની ખાચામાં ભરાઈ, પછી ઢાળ પકડીને પાછી વળી મીતેશભાઈના જૂતાં તરફ દોડવા લાગી.