ખોટો ચલાવનાર લાઇન અટકાવી ગયો

“મીરા, તું પાછળ રહે.” હેતાંશભાઈએ કાઉન્ટર ઉપરનો નિલો બેજ પોતાની ખિસ્સામાં સરકાવ્યો અને મુખ્ય મોનિટર આગળની ખુરશી ઘસડીને પોતે બેસી ગયો. કાચની બારી સામે ટોકનવાળી લાઇન પહેલેથી જ વાળી પડી હતી; એક બાજુ ચાની ગ્લાસે ટેબલ પર ગોળ દાગ મૂક્યો હતો, બીજી બાજુ કોઈનું ટિફિનબોક્સ ખુલ્લું રહીને ઠંડું પડી ગયું હતું. મીરા હાથમાં રજીસ્ટર લઈને ઉભી રહી. પાછળથી ફરીદા બેન ધીમે બોલ્યાં, “આજ સવારે ત્રણ ડૉક્ટરની કેમ્પ છે.” હેતાંશભાઈએ સાંભળ્યું, છતાં મીરાને જોતાં કહ્યું, “તું સેમ્પલ બેગ ગોઠવ. ફ્રન્ટ હું સંભાળી લઉં.”

કાચની આગળથી એક પુરુષ ગુસ્સે બોલ્યો, “ભાઈ, સાત વાગ્યાથી ઊભા છીએ.” બીજાની હાથમાં પેપરની કવરનો સુકો કરકરો અવાજ થતો હતો; લેબ ફોર્મ વારંવાર દબાતું હતું. મીરાએ આગળ વધીને બાજુના યુરિન-કિટવાળા ટ્રે ખેંચ્યા, કારણ કે હેતાંશભાઈ દર્દીઓના નામ ખોટા ક્રમમાં ખોલી રહ્યા હતા. એ અમદાવાદના આ ખાનગી નિદાન કેન્દ્રમાં ત્રણ વર્ષથી સવારે સૌપ્રથમ મશીન ચાલુ કરતી હતી; આજ ફક્ત એટલા માટે બાજુએ ધકેલાઈ ગઈ હતી કે હેતાંશભાઈ મેનેજરના સાળા હતા અને રવિવારે ઘરે ચર્ચા થઈ હતી—“છોકરી કામમાં સારી છે, પણ ફ્રન્ટ પર માણસ જોઈએ.” એ વાત પરિવારને અને ઓળખીતાઓને ખબર છે, તેથી અપમાન પણ છુપાતું ન હતું.

મીરાએ કશું કહ્યું નહીં. એ મુખ્ય કાઉન્ટરની બાજુની સાંકડી દરવાજીની ચૌખટ પર એક પળ અટકી, અંદર-બહારનું આવાગમન જોયું, પછી બાજુના નાનકડા ટેબલ પર પેશન્ટ ફાઇલોને ત્રણ ઢગલામાં વહેંચી દીધાં—ઉપવાસવાળા, ગર્ભવતી, અને સામાન્ય. હેતાંશભાઈએ ભોંએ ચડાવી, “કોણે કહ્યું તને ગોઠવવા?” મીરાએ ઉપર જોયા વગર કહ્યું, “જેના બ્લડ શુગર માટે ઉપવાસ છે એને દસ મિનિટ પણ વધારાના પડે.” એ જ પ્રથમ વળાંક હતો; લાઇનમાં ઊભેલી વૃદ્ધાએ તરત પોતાનું ટોકન આગળ ધકેલી દીધું. “હું ઉપવાસ પર છું બેટા.” લોકોની નજર પહેલી વાર હેતાંશભાઈ પરથી સરકી.

પણ એણે બેજ આપ્યો નહીં. “મારા કહેવા વગર કોઈ ફાઇલ નહિ ખસેડાય,” એ ગળો કઠણ કરીને બોલ્યો. પછી એણે સ્કેનરમાંથી એક જ ફોર્મ બે વખત ચલાવી દીધું. બીજા દર્દીનું નામ પહેલા કેસ સાથે ચોંટ્યું. ફરીદા બેન અંદરથી દોડી આવ્યા. “આ તો ગર્ભવતીનું છે; એને ફાસ્ટિંગમાં નાખી દીધું!” કાચની બહાર હળવો હંગામો ઊઠ્યો. એ જ સમયે દરવાજા પાસે મીરાનો મામા દેખાયો—માથા પર પરસેવો, હાથમાં રિપોર્ટની સ્લિપ. તેની બહેનપણી નિલય સાથે લગ્નની પ્રાથમિક વાતો ચાલતી, પરિવારને અને ઓળખીતાઓને ખબર છે; એટલે મામાનું ત્યાં ઊભું રહેવું કચેરીથી વધારે જાહેર મંચ જેવું બન્યું. મામાએ મીરાને જોયું, પછી હેતાંશભાઈને, અને ચુપ રહી ગયો. એ ચૂપ વધુ કઠણ હતું.

એક ગર્ભવતી સ્ત્રીની સાસુએ બારી ઠોકી. “ડૉક્ટરે નવ વાગ્યા પહેલાં સેમ્પલ કહ્યું છે. કોણ જવાબદાર?” હેતાંશભાઈએ સ્ક્રીન પર ગોથાં ખાધાં, કાગળ પાછાં ફરાવ્યાં, પછી સ્ત્રીને જ ઠપકો આપ્યો, “ફોર્મ જ ખોટું ભરાયું છે.” મીરાએ બાજુથી ફોર્મ ખેંચીને બે સેકન્ડમાં જોયું. “ફોર્મ સાચું છે. તમે એને રૂટિન પેનલમાં નાંખ્યું છે, પ્રિ-ઓપમાં જવું જોઈએ.” એણે ફરીદા બેનને નીચે અવાજમાં કહ્યું, “લાલ પટ્ટીવાળી ફાઇલ અંદર મોકલો, પહેલા વેનિપંક્ચર.” ફરીદા બેન એક પળ હેતાંશભાઈ તરફ જોયાં. “હું કહ્યું ને—” એ બોલ્યો, પણ ત્યાં સુધી ફરીદા બેન ફાઇલ લઈને વળી ગયાં હતાં. ગર્ભવતી સ્ત્રીને અંદર લઈ જવાઈ. કાચની સામે વાંકી પડેલી લાઇન એક ડગલું સરકી. હેતાંશભાઈને એ પહેલી જાહેર ચોટ લાગી.

“મારી ઇજાજત વગર કોઈ ચલાવશે નહીં,” એણે ઊંચે બોલ્યું, જાણે અવાજથી જ કાબૂ પાછો આવી જશે. મીરા બાજુએ ઊભી રહી, પણ એના હાથ સતત કામ કરતા રહ્યા—ખોટી લેબલ કાઢવી, સાચી બેગ પર ચીટી ચોંટાડવી, ટોકનમાંથી ઉપવાસવાળાં અલગ પાડવા. દરેક સુધારામાં બે સેકન્ડ લાગતા, અને દરેક બે સેકન્ડ પછી લાઇનમાંથી કોઈક સીધું એને જ કંઈક પૂછતું. “બેન, મારો નંબર કયો?” “બેન, urine sample ક્યાં?” કાચની બારી સામે હવે પ્રશ્નનો રુખ બદલાઈ ગયો હતો. હેતાંશભાઈ મુખ્ય ખુરશી પર હતા, પરંતુ કામનો તાલ એમની બહાર જતો હતો.

નિલય આવી પહોંચ્યો ત્યારે દસથી ઉપર ટોકન અટવાયેલા હતા. સફેદ શર્ટની બાંય ચડાવેલી, ફોન કાન પાસે, અને ચહેરા પર એ ઓળખીતી કાળજી—જે કાળજીમાં ઘરવાળાઓનો હિસાબ વધુ હોય. “મીરા, મામીનો રિપોર્ટ urgent છે,” એ ધીમેથી બોલ્યો, પણ નજર પહેલા હેતાંશભાઈ પર ગઈ. હેતાંશભાઈ તરત ઉભો થયો. “હા હા, હું જોઈ લઉં. VIP છે?” નિલય અચકાયો. મીરાએ એને સીધું જોયું નથી. એણે ફોર્મ લઈને એક જ નજરમાં કહ્યું, “રિપોર્ટ નહીં, પહેલા સેમ્પલ ગાયબ છે. ગઈકાલે સાંજે accession માં ચડ્યું જ નથી.” નિલયની આંખ ઝબકી. વાત ઘરે જાય એવી હતી. હેતાંશભાઈ બોલી પડ્યો, “એવું નથી થતું.” મીરાએ સ્ટોરેજ ટ્રે તરફ આંગળી કરી. “પાછળની ગ્રે ટ્રેમાં ગઈકાલના રિપિટ કવર્સ છે. કાળો ડોટ હોય એ અનએન્ટર થયેલ.” ફરીદા બેન દોડી ગઈ. બે શ્વાસ પછી સૂકો કાગળ કરકરાયો અને અંદરથી અવાજ આવ્યો, “મળી ગયું!”

લાઇનમાંથી કોઈએ તીખું કહ્યું, “પાછળ ઊભેલી બેનને ખબર છે, તો આગળ શા માટે નથી?” શબ્દ નાના હતા, પણ કાચ સામે વાગ્યા એમ વાગ્યા. હેતાંશભાઈએ ખુરશી પાછળ ધકેલી. “બધાને બહુ સમજ છે ને?” એણે બેજ પર હાથ મક્કમ રાખ્યો. મીરા પહેલી વાર મુખ્ય કાઉન્ટર સુધી આવી. “ટોકન સોળથી વીસ, જમણી બારી પર. ફક્ત ઉપવાસ. બાકીના ડાબે. ફરીદા બેન, પ્રિ-ઓપ અને ગર્ભવતી સીધા અંદર. નિલય, મામીનો કવર લેબ-ઇનવર્ડ પરથી સહી કરાવી લાવો, નહીં તો ફરી અટકાશે.” એ આદેશ હતો, ચર્ચા નહીં.

આદેશ પડતાં જ રૂમમાં કોઈ મોટી ઘટના જેવી કંઈ થઈ નહીં; ફક્ત લોકો હલવા લાગ્યા. ટોકન સોળવાળાએ તરત જમણી બારી લીધી. ફરીદા બેને લાલ પટ્ટીવાળી ત્રણ ફાઇલ ઉઠાવી. નિલય, જે હમણાં સુધી હેતાંશભાઈની તરફ મંજૂરી માટે જોતો હતો, સીધો કવર લઈને અંદર દોડ્યો. કાચની સામે અટવાયેલો ગાંઠ જેવો ભાગ ખૂલ્યો. હેતાંશભાઈએ “એક મિનિટ” કહ્યું, પણ એ શબ્દ ખાલી ગયો. આજ્ઞા ખુરશી સાથે નહોતી રહી.

પછી દબાણ વાસ્તવમાં ચડ્યું. સિવિલ હોસ્પિટલથી રેફર કરાયેલ એક નાનો છોકરો, શ્વાસ ચઢેલો, તેના પિતાએ હાથમાં સરકારી પત્ર દબાવીને બારી પર મૂકી દીધો. “બ્લડ ગેસ હજુ જ. ડૉક્ટર ફોન પર છે.” એ કેસમાં વિલંબનો અર્થ ફક્ત ફરિયાદ નહિ. હેતાંશભાઈએ પત્ર પલટ્યો, ખોટું વિભાગ ખોલ્યું, અને કહેવા લાગ્યો, “અહીં નહીં, ઇમરજન્સી ડેસ્ક...” ફરીદા બેન અટકી ગઈ. અંદરના ટેક્નિશિયન દરવાજા પર જ ઊભા. એક ખોટો વળાંક સીધો અડધો કલાક લઈ જાય.

મીરાએ પત્ર ખેંચી લીધો. “ઇમરજન્સી ડેસ્ક આજે બંધ છે, રવિવાર છે. અર્જન્ટ કોડ અહીંથી જ ખુલશે.” એણે કાઉન્ટરના અંદરની બાજુ હાથ લંબાવ્યો. “બેજ.” હેતાંશભાઈએ ખિસ્સા પર હાથ દબાવ્યો. “હું કરી દઉં.” એણે લોગિનમાં ત્રણ વખત ખોટું પાસ નાખ્યું. સ્ક્રીન લૉક થઈ. પાછળના પિતાના ગળામાંથી તૂટેલો શ્વાસ નીકળ્યો. કાચની બારી પાસે બાળકનું માથું પિતાના ખભા પર ઢળી રહ્યું હતું. હવે નિષ્ફળતા બધાને દેખાતી હતી—ખાલી ગપસપ નહીં, જીવંત નુકસાન.

મીરાનો અવાજ પહેલી વાર તીખો થયો. “ચાવી આપો.” એણે કાઉન્ટરની અંદરની નાની કી-હૂક તરફ આંગળી બતાવી. “સુપરવાઇઝર કેબિન. override ત્યાં છે.” હેતાંશભાઈએ એને અટકાવવા હાથ આગળ કર્યો, પણ પાછળથી ડૉ. શાહ પોતે દરવાજા સુધી આવી ગયા. “કોણ ખોલશે?” એમણે પ્રશ્ન હવામાં છોડ્યો. હેતાંશભાઈ બોલવા જતો હતો, ત્યારે મીરાએ જ જવાબ આપ્યો, “હું. જો બેજ પાછો મળે તો બે મિનિટ.” વાતમાં વિનંતી નહોતી. શરત હતી.

ડૉ. શાહની નજર સીધી હેતાંશભાઈ પર ગઈ. “બેજ?” હવે આખી લાઇન, મામા, નિલય, ટેક્નિશિયન—બધું સાક્ષી હતું. હેતાંશભાઈએ એક ક્ષણ વધુ વિલંબ કરવાનો પ્રયત્ન કર્યો; ખિસ્સામાંથી બેજ કાઢીને હાથમાં પકડી રાખ્યો, જાણે હજુ પોતાના શબ્દથી બાબત વાળી શકશે. પાછળના પિતાએ બારી પર મુક્કો મારી દીધો. બાળક ખાંસીમાં વળી ગયું. એ અથડામણ પછી હેતાંશભાઈનો હાથ ઢીલો પડ્યો.

“મીરા.” ડૉ. શાહે એક જ શબ્દ કહ્યું.

હેતાંશભાઈએ બેજ આગળ વધાર્યો, પરંતુ મીરાએ હાથથી લઈને ખિસ્સામાં નાખ્યું નહીં. એણે કાઉન્ટર પર જ ઝટકે દોરી ફેરવી, બેજ ગળામાં પહેર્યું, અને તરત મુખ્ય ખુરશી પોતાની તરફ ખેંચી લીધી. “ફરીદા બેન, અર્જન્ટ બારકોડ પ્રિન્ટ. સિરિન્જ કિટ તૈયાર. નિલય, આ પત્ર પર સમય લખાવો—હમણાં.” હેતાંશભાઈ હજુ બાજુમાં ઊભો હતો. મીરાએ એની તરફ જોયું પણ નહીં. “પાછળ ઊભા રહો. ખોટી ફાઇલને હાથ ન લગાડતા.” એ શબ્દો કાચની આડેથી પણ સ્પષ્ટ ગયા.

એ બેઠા પછી કાઉન્ટરનો તાલ બદલાઈ ગયો. એણે override ખોલ્યું, છોકરાનું અર્જન્ટ કોડ ચડાવ્યું, સેમ્પલ રૂટિંગ સીધું બ્લડ ગેસ મશીન સુધી મોકલ્યું, અને સાથે જ અટકેલી પાંચ ફાઇલના ક્રમ ફરી ગોઠવ્યાં. “ટોકન બાવીસ, નામ બોલું ત્યારે જ આવજો. બાકીના ફોર્મ તૈયાર રાખો.” લોકો હવે વાંધો ન ઉઠાવતા; એના કહેવા પ્રમાણે ખિસકતા. ફરીદા બેન પ્રિન્ટેડ પટ્ટીઓ એની ડાબી બાજુ જ મૂક્તાં. ટેક્નિશિયન દરવાજા પર પૂછે, “આગળ કોણ?” અને જવાબ હેતાંશભાઈ પાસે નહીં, મીરા પાસે આવતો.

હેતાંશભાઈએ એક છેલ્લો બચાવ કર્યો. “હું તો ફક્ત તેને સપોર્ટ—” મીરાએ એને વચ્ચે જ કાપી. “બાજુના કવરો સીધા કરો. વાંકા દબાયા છે.” એ કામ વાસ્તવમાં કનિષ્ઠ કર્મચારીનું હતું. એક ક્ષણ માટે એના ચહેરા પર ઊભી ગઇલી હવા પડી ગઈ. પરંતુ ન કરવાનું પણ શક્ય નહોતું; કારણ કે દરવાજા પાસે ડૉ. શાહ ઊભા હતા, મામા હજુ બારીની બાજુ, અને નિલય સમય લખાવેલો પત્ર લઈને પાછો ફરતો હતો. હેતાંશભાઈએ પાતળા કાગળના કવર ગોઠવ્યાં; સુકો કરકરો અવાજ એના હાથમાં કંપતો હતો.

બાળકનું સેમ્પલ અંદર દોડ્યું. ગર્ભવતી સ્ત્રીનું કામ પૂરું થયું. ઉપવાસવાળા ત્રણ કેસ નિપટ્યાં. મીરાએ રોકાયા વગર કહ્યું, “પાછળના બધા જૂના ડુપ્લિકેટ અલગ બોક્સમાં. આજે એકપણ ખોટું નામ અંદર નહીં જાય.” હેતાંશભાઈએ અનમનાથી જૂના કવર તરફ હાથ લંબાવ્યો. એ વચ્ચે નિલય ધીમેથી કાઉન્ટર પાસે આવ્યો. “મામીનો કવર ચડી ગયો.” એણે મીરાને કહ્યું; હેતાંશભાઈ તરફ નહીં. એ નાનો ફેરફાર હતો, પણ ઘરમાં સાંભળાવા જેટલો.

મીરાએ ફક્ત માથું હલાવ્યું. “સારું. હવે બહાર ઊભા રહો. ભીડ ન વધારશો.” સંબંધની રેખા જાહેર થઈ ગઈ—વ્યક્તિગત ઓળખાણ કામના આગળ અંદર પ્રવેશ ખરીદી શકતી નથી. નિલય એક પળ ઉભો રહ્યો, પછી ચૂપચાપ બાજુએ સરકી ગયો. મામાએ દૂરથી જોયું; કશું બોલ્યા વગર પત્ર વાળી ખિસ્સામાં મૂક્યો.

દસ મિનિટ પછી મુખ્ય દબાણ ઉતરવા માંડ્યું, પણ મીરા ખુરશી પરથી ઊભી ન થઈ. એણે કાઉન્ટરના નીચેથી સેમ્પલ-પુરવઠાવાળી ટ્રોલી બહાર ખેંચી. એક ચક્કર આખી સવાર વાંકો દોડ્યો હતો; હંમેશાં કોઈને કટકો મારીને સુધારવો પડતો. એણે ગળામાં પડેલો બેજ છાતી પર સ્થિર કર્યો, ટ્રોલીના હેન્ડલ પર હાથ મજબૂત રાખ્યો, અને કામવાળી મધ્ય ગલીમાં ધકેલ્યું. ભરેલી ટ્રે છતાં ચક્કાં આ વખતે સીધા દોડ્યાં; એક સમાન લયમાં, બિનઅટકતા.