એક વધારાના આદેશનો ભાવ એમણે તરત જ ચૂકવ્યો

લોખંડની ફેરતી બારી આગળ સિક્યુરિટી ગાર્ડે હાથ આડેધડ ફેલાવી દીધો. “નિશાબેન, અટકો. પાછળના ગેટની યાદીમાં તમારું નામ નથી.”

નિશાના પગ થંભી ગયા. અમદાવાદના સેટેલાઇટ પાસેના તે વિશાળ ક્લબના પાછળના પ્રવેશદ્વાર પર સવારથી જ ભીડ ચડી રહી હતી—સજાવટવાળા ફૂલોની ગંધ, ગેસના બળેલા ધુમાડા, સ્ટીલના ભાંડા અથડાય તેનો અવાજ, અને નાની ચેકપોસ્ટના કાઉન્ટર કિનારે ચાની ગ્લાસથી પડેલો સૂકાતો ગોળ દાગ. એ જ દાગની બાજુએ હિરેનભાઈએ યાદી પાથરી હતી, પોતાની નીળી શાહીનું જૂનું પેન દબાવી રાખ્યું હતું, જાણે ગેટ નહીં, ઘરનો ઓટલો હોય. પાછળ કેટરિંગના છોકરાઓ, ઇવેન્ટવાળાઓ, અને બે કાકીઓ ઊભી હતી—એમાંથી એક નિશાની કાકી. પરિવારને અને ઓળખીતાઓને ખબર છે કે નિશા અને મૌલિક વર્ષોથી સાથે હતાં. આ ગેટ પર રોકવી એટલે કામથી વધુ ઇજ્જત કાપવી.

હિરેનભાઈએ ચશ્માં નાક પર ચઢાવ્યાં. “મેઇન રજિસ્ટરમાંથી નામ કાઢાયું છે. હવે માત્ર સમયબદ્ધ પ્રવેશ. અને એ પણ સહાયક સ્ટાફની કતારથી. સમજ્યું? બધા માટે નિયમ એક જ.” તેણે ખાસ “સહાયક સ્ટાફ” પર ભાર મૂક્યો. બાજુમાં ઊભેલી કાકીએ તરત નજર ફેરવી લીધી, પણ નિશાએ જોયું—લાજ તેની નહોતી, તેમની હતી.

નિશાએ એક જ સેકન્ડ શ્વાસ અટકાવ્યો. આ દ્રશ્ય તે એકવાર જીવી ચૂકી હતી. ગયા જીવનમાં આજના જ દિવસે, આજના જ સમયે, એ અહીં ગેટ પાસે વિનંતી કરતી રહી હતી, અને અંદર ગયાં પછી હિરેનભાઈએ બધાને કહ્યું હતું કે “છોકરી ઉતાવળી છે, વ્યવસ્થા સમજતી નથી.” પછી મૌલિકને તેમના ઓફિસના કોન્ટ્રાક્ટમાંથી કાઢીને પોતાની બહેનપણીના દીકરાને ચઢાવ્યો હતો. નિશાએ ઘેર પાછી જઈને રડ્યું હતું; બે મહિના પછી મૌલિકનું કામ તૂટી ગયું, લગ્નની વાત અટકી, અને જે બચતથી તેમણે અમદાવાદમાં નાનકડું મકાન બુક કરવાનું વિચાર્યું હતું તે દહેજના દબાણમાં ગળી ગઈ. હવે એ જ સવાર ફરી સામે ઊભી હતી, પણ આ વખતે તેના હાથ ખાલી નહોતા.

“યાદી બતાવો,” નિશાએ કહ્યું.

“તમે વાંચીને શું કરશો?” હિરેનભાઈએ પાનાને આડું વાળી દીધું. “ઉપરથી આદેશ છે. મૌલિકને પણ કહેલું—વ્યવસ્થા જ્યાં મોટા લોકો કરે, ત્યાં નીચેના લોકો લાઇનમાં રહે.”

પાછળથી સ્ટીલના ટેમ્પાના ડ્રાઇવરે બૂમ પાડી, “મારું માલ ઉતારવું છે, સાહેબ.” હિરેનભાઈએ તેને હાથથી રોક્યો, પછી ગાર્ડને કહ્યું, “પહેલા પટેલ સાહેબના ભાણેજને અંદર મૂકો.” સફેદ શર્ટમાં એક છોકરો ગળામાં ઓળખપટ્ટો લટકાવતો સીધો અંદર ઘૂસી ગયો. એનો ચહેરો નિશાને ઓળખીતો—ગયા વર્ષે સુધી બેરોજગાર હતો, આ મહિને હિરેનભાઈએ એને “કૉઓર્ડિનેટર” બનાવી દીધો હતો. નિશાને સહાયક સ્ટાફની કતારમાં ધકેલાઈ જવાનું કહેવામાં આવ્યું, અને જેને કામ આવડતું નહોતું તે સીધો વળી ગયો. પહેલી ચીર ત્યાં પડી.

મૌલિક દોડતો આવ્યો. તેની શર્ટની બાહોમાં રાત્રિના કામની સિલવટો હતી. “હિરેનભાઈ, નિશાને અંદર જવું છે. પાછળના મહેમાન-લિફ્ટના ફૂલ અને વરઘોડાની સમયસૂચી એને જ ખબર છે.”

“હતી,” હિરેનભાઈ ઠંડા અવાજે બોલ્યા. “હવે એ જવાબદારી રોહિતને આપી છે. અને મૌલિક, તારે પણ સાવચેત રહેવું. સગાઈની વાત ચાલે છે એટલે કોઈને પોતાની જાત મોટી સમજાય એ ચાલશે નહીં. પરિવાર સામે દૃશ્ય ન બનાવડાવશો.”

કાકીનો ચહેરો આ વખતે સીધો નિશા પર આવ્યો—બોલ્યાં નહીં, પણ એ નજરમાં એક જ વાત: પાછી વળી જા, નહિંતર તારો જ દોષ ગણાશે. આસપાસના લોકો એ જ ખોટી વાત ઝડપી લેતા હતા. “નામ ન હોય તો નહીં જ,” એક છોકરો બોલ્યો. ગાર્ડ વધુ તાકાતથી ફેરતી બારીની પાસે ઊભો થઈ ગયો. હિરેનભાઈએ કાઉન્ટર પરનો ફાઇલ-ફોલ્ડર ખોલ્યો, અને લાલ પેનથી નિશાના નામ આગળ નાનો કાપ મૂકી દીધો. દેખાતું, સ્પર્શાતું અપમાન.

નિશાએ એ કાપ જોયો, પછી કાઉન્ટરના કિનારે પડેલી નાની ધાતુની ટાઇમર પેનલ જોઈ. પાછળના ગેટ માટે પાંચ મિનિટના સ્લોટ હતા—લોડિંગ, ડેકોર, ખાસ પ્રવેશ. જે સ્લોટ સહીથી બંધાઈ જાય પછી, બીજું કોઈ પક્ષ એ લેન વાપરી શકતું નહોતું. આ નિયમ હિરેનભાઈને ગમે એવો હતો, કારણ કે એથી તેઓ ગેટ અટકાવી શકતા. ગયા વખતે પણ એ જ કર્યું હતું. આ વખતે ફરક એટલો કે ગઈકાલે રાતે, આખી વ્યવસ્થા હલતી જોઈને, નિશાએ એક ફોન કર્યો હતો—સીધો કંપનીના ટ્રસ્ટ-ઓફિસના સંચાલક દેવાંગીબેનને. ક્લબનો સમારંભ પરિવારનો હતો, પણ પાછળનો પ્રવેશ તેમની સેવા ક્ષેત્ર કંપનીના કોર્પોરેટ আতిథ્ય કરાર હેઠળ ચાલતો હતો. દેવાંગીબેને કહ્યું હતું: “જે વ્યક્તિ પાસે સવારના આઠનો ‘ફૂલ-લિફ્ટ અને આગમન-માર્ગ સમન્વય’નો સહીવાળો સમય-આદેશ હશે, એને પ્રાથમિકતા. ગેટ પર કોઈ સગાં-વહાલા નક્કી નહીં કરે.”

નિશાએ બેગમાંથી પ્લાસ્ટિક કવર કાઢ્યું. અંદર કાર્બન નકલવાળો પાનોઃ ઉપર ક્લબનું નામ, નીચે દેવાંગીબેનની સહી, અને સમય—૦૮:૦૦ થી ૦૮:૨૦. “આ જીવંત સમય-આદેશ છે,” તેણે ગાર્ડની સામે રાખ્યો. “જે સ્લોટમાં તમે મને રોકી રહ્યા છો, એ જ સ્લોટમાં ફૂલ-લિફ્ટ, આગમન-માર્ગ, અને વરરાજાના પક્ષની પ્રવેશ રચના મારી જવાબદારી હેઠળ છે. નિયમ મુજબ સહીવાળો સમય પહેલાં ચાલે.”

ગાર્ડે કાગળ પકડ્યો, પણ હિરેનભાઈએ ઝટકા સાથે ખેંચી લીધો. “મને બતાવો.” તેમની આંખે એક ક્ષણ કંપી, પછી અવાજ વધુ ઊંચો થયો. “આ જૂની નકલ છે. મેં અહીં નવી યાદી મૂકી છે. ચેકપોસ્ટ પર જે ફાઇલ છે, એ જ અંતિમ.”

“અંતિમ ત્યારે જ,” નિશાએ શાંતપણે કહ્યું, “જો ઉપરથી બદલાવનો નોંધવાળો ફોન એન્ટ્રીમાં હોય. એન્ટ્રી છે?”

કાઉન્ટર પાછળ ઉભેલા સિક્યુરિટી સુપરવાઇઝરે અનાયાસ પોતાનો રજિસ્ટર ખોલ્યો. પાના પર આજની ત્રણ એન્ટ્રીઓ હતી—રાતે દૂધવાળો, સાતે ડેકોર ટ્રક, સાત પચાસે ગેસ સિલિન્ડર. બદલાવનો ફોન ક્યાંય નહોતો. સુપરવાઇઝરના અંગૂઠા પર શાહીનો જૂનો કાળો ડાઘ હતો; તે પાનાં પર અટકી ગયો.

હિરેનભાઈએ તરત જ હુમલો કડક કર્યો. “કોઈ ફોનની જરૂર નથી. મેં જ સૂચના આપી છે. અને હા, ગાર્ડસાહેબ, નિયમ કડક રાખજો—સહીવાળો સ્લોટ છે તો આ વીસ મિનિટ સુધી બીજું કોઈ નહીં જાય. કોઈ નહીં. પટેલ સાહેબનો પક્ષ પણ નહિ, સમજી ગયા? જે હું કહું તે જ લખજો.” આ એક વધારાનો આદેશ હતો. પોતાની જ જીભથી દોરો વધુ કસ્યો.

નિશાએ કંઈ કહ્યું નહીં. તેણે ફક્ત મૌલિક તરફ જોયું. મૌલિકનો ચહેરો તણાઈ ગયો, પણ એ આ વખતે આગળ ન બોલ્યો. તેને ગઈ જિંદગીની જેમ ઉતાવળમાં ઝગડો કરવો ન હતો; નિશાએ એને ઘેરથી નીકળતાં કહ્યું હતું, “મારી વાત પહેલાં તું ચૂપ.” હવે એ ચુપ જ રહ્યો.

પાછળથી ડીઝલની ગંધ સાથે કાળી એસયુવી પાછળના માર્ગે આવીને અટકી. અંદરથી વરરાજાના કાકા, બે વૃદ્ધ મહિલાઓ અને ફૂલના સોનેરી થાળીઓ ઉતરવાની તૈયારીમાં હતાં. સમય સરકતો હતો. ગેટ પાસે ઉભેલા દરેક માણસને હવે ખબર પડી કે પ્રશ્ન માત્ર એક છોકરીના પ્રવેશનો નથી; જે લેન હિરેનભાઈએ પોતાની હઠથી બંધાવી, એમાં હવે ઉપરના સગાં અટકી શકે.

સિક્યુરિટી સુપરવાઇઝરે ગળો સાફ કર્યો. “હિરેનભાઈ, જો સહીવાળો સમય સાચો હોય તો પહેલા ખાતરી કરવી પડે. અંદર કૉલ કરું?”

“કરો,” હિરેનભાઈએ કહ્યું, આ વખતે જોરથી, જેથી કાકી અને બાકીના સાંભળે. “અને પૂછજો, ચેકપોસ્ટની સહી પછી બીજું કોઈ દાખલ ન થાય. હું કહું છું, કડક રાખજો. જે પાસે સ્લોટ છે એ જ. બાકી બધાને રોકી દો.” હવે પાછા ફરવાનું રસ્તું તેમણે ખુદ જ બંધ કર્યું.

સુપરવાઇઝરે સ્પીકર પર ફોન લગાવ્યો. પહેલી વાર જવાબ ન આવ્યો. ભીડ તંગ થઈ. વૃદ્ધ મહિલામાંથી એકે એસયુવીનું દરવાજું અડધું ખોલીને પૂછ્યું, “અંદર કેમ નથી લેતા?” કોઈએ જવાબ ન આપ્યો. હિરેનભાઈએ હાથથી સંકેત કર્યો—એક મિનિટ. તેમનો આત્મવિશ્વાસ હજુ ઊભો હતો, પણ કાનની પાસે પસીનાની પાતળી લકીર દેખાઈ.

બીજી વાર ફોન જોડાયો. “ટ્રસ્ટ-ઓફિસ,” પેલે પારથી સ્ત્રી અવાજ આવ્યો.

સુપરવાઇઝરે વિગત કહ્યું, પછી કાગળનો નંબર વાંચ્યો. નિશાએ કંઈ ઉમેર્યું નહિ. હિરેનભાઈએ વચ્ચે બોલવાનો પ્રયત્ન કર્યો—“હું હિરેન પટેલ, પરિવાર તરફથી—”

સ્પીકર પરનો અવાજ કડક થયો. “પરિવાર તરફથી કોઈ વ્યક્તિ કોર્પોરેટ আতిథ્યના સહીવાળા સમયને બદલી નથી શકતી. આઠથી આઠ વીસ સુધી ફૂલ-લિફ્ટ અને આગમન માર્ગ માટે નિશા દેસાઈને પ્રાથમિક પ્રવેશ છે. સ્લોટ બંધ છે. જે પક્ષે આ સમય રોક્યો છે, એ પક્ષ બહાર રાહ જોશે. ગેટ પર વિલંબ માટે જવાબદાર વ્યક્તિનું નામ નોંધો.”

એક ક્ષણમાં અવાજ નહીં, દૃશ્ય બદલાયું. સુપરવાઇઝરે રજિસ્ટર પોતાની તરફ ખેંચ્યું. ગાર્ડ સીધો ઊભો થયો અને ફેરતી બારીનો ડાબો ભાગ ખોલીને નિશાની સામે જગ્યા ખાલી કરી. જમણી બાજુ, જ્યાં હિરેનભાઈ ઊભા હતા, લાલ લાઇટ ઝબકીને સ્થિર થઈ ગઈ. “સાહેબ, કૃપા કરીને પાછળ,” ગાર્ડે કહ્યું. આ જ ગાર્ડ બે મિનિટ પહેલાં નિશાને રોકી રહ્યો હતો.

હિરેનભાઈ તાવમાં બોલ્યા, “હું અંદર જઈશ. એ મારી ઇવેન્ટ છે.”

“ના, સાહેબ.” સુપરવાઇઝરે હવે તેમને ‘તમે’ નહીં, નિયમથી બોલાવ્યો. “તમે જ કહ્યું—સહીવાળા સ્લોટમાં બીજું કોઈ નહીં જાય. નોંધાઈ ગયું છે.” તેણે રજિસ્ટરમાં હિરેનભાઈના બોલેલા શબ્દો નજીક ઝડપથી લખાણ પૂરું કર્યું. કાઉન્ટર કિનારેનું ચાનો દાગ ફરી નજરે પડ્યો; બાજુમાં હિરેનભાઈનું જૂનું નીળું પેન પડેલું, કેપ વગર, શાહીનો ટીપો બહાર.

એસયુવીમાંથી ઉતરવા તૈયાર વૃદ્ધ મહિલાઓએ કાચમાંથી અંદર જોયું. કાકીના હોઠ સાવ બંધ થઈ ગયાં. સફેદ શર્ટવાળો રોહિત બે પગ પાછો ખસી ગયો; ગળાની ઓળખપટ્ટી જાણે એકાએક ભારે થઈ ગઈ. મૌલિકે ફક્ત નિશાની તરફ રસ્તો ખાલી કર્યો. કોઈ હર્ષનો અવાજ નહોતો. ફક્ત ગિયરની ખખડાટ, સ્ટીલના થાળનો ધીમો અથડામણ, અને હિરેનભાઈની આજ્ઞા ગળી જતી હતી.

“નિશાબેન,” સુપરવાઇઝરે કહ્યું, “તમારો પક્ષ.”

નિશાએ પ્લાસ્ટિક કવર પાછું લીધું. “વૃદ્ધ મહેમાનો પહેલાં,” તેણે કહ્યું. ન કોઈ નમ્ર દેખાવ, ન કઠોર ગર્વ—માત્ર વ્યવસ્થા. તેણે એસયુવી પાસે જઈને દરવાજો ખુલાડ્યો, થાળી સંભાળી, અને વૃદ્ધ મહિલાને ફેરતી બારીના ખુલ્લા ભાગથી અંદર દોરી. ગાર્ડે તરત બારી અડધી ફેરવી સ્થિર કરી, જેથી જમણી લેન બંધ જ રહે. હિરેનભાઈ એ જ તરફથી પસાર થવાનો પ્રયાસ કરતા હતા; લોખંડનો કાંધ તેમના હાથ સામે અટકી ગયો.

“હટાવો આ,” તેમણે ગાર્ડ પર ઝાટક્યું.

“સમય પૂરો થાય ત્યાં સુધી નહીં,” ગાર્ડ બોલ્યો. આ વખતે અવાજમાં વિનમ્રતા હતી, પણ આજ્ઞાપાલન નિશા તરફ હતું.

નિશા અંદર જવા ઊભી રહી ત્યારે હિરેનભાઈએ છેલ્લો દાવ માર્યો. “મૌલિક, તું પણ બહાર જ રહે. અંદર જશે તો પછી ઘેર વાત થશે.”

મૌલિકનો ચહેરો કઠણ થયો, પણ બોલવા પહેલાં નિશાએ સુપરવાઇઝરને સીધું કહ્યું, “બીજો નામ—મૌલિક શાહ. સહ-સમન્વય. આ જ આદેશના પરિશિષ્ટમાં છે.” તેણે કાગળની પાછળની જોડણી બતાવી. સુપરવાઇઝરે નજર ફેરવી, માથું હલાવ્યું, અને ગાર્ડે ડાબી લેન વધુ ખાલી કરી. હવે બદલાવ સંપૂર્ણ દેખાતો હતો: જે લોકોને બહાર રાખી એની સામે હિરેનભાઈએ જાતને જ બંધાવ્યા, અને જેમને નીચું બતાવ્યું તેઓ જ અધિકૃતપણે અંદર જઈ રહ્યા હતા.

હિરેનભાઈનો ફોન હાથમાંથી સરકી કાઉન્ટર સાથે અથડાયો. સ્ક્રીન પર ચીર પડી. તેઓ વળી સુપરવાઇઝર પર બૂમ પાડવા ગયાં, પણ પાછળની કતારમાં ઉભેલા ડ્રાઇવરે ટ્રોલી આગળ ધકેલી દીધી; હિરેનભાઈએ પગ બચાવવા પાછળ ખસવું પડ્યું. એ જ ક્ષણે ફેરતી બારી ફરી વળી અને તેમની બાજુનો ભાગ ક્લિક સાથે અટકી ગયો. અંદર જતા મહેમાનો, બહાર અટકેલો હિરેનભાઈનો પક્ષ, અને વચ્ચે નિયંત્રણ હવે તેમના હાથમાં નહોતું.

નિશા ટાઇમર પેનલ પાસે પહોંચી. નાની લાલ આંકડીઓ ૦૦:૪૩ બતાવી રહી હતી. ગાર્ડે પૂછ્યું, “મેમ, લેન હોલ્ડ પર રાખવી?”

“જે રીતે સહી છે એ રીતે,” નિશાએ કહ્યું. તેણે પેનલની બાજુનો નાનો લીલો સ્વિચ અંગૂઠાથી દબાવી સ્થિતિ પાછી સ્થિર કરી, જેથી રોકાયેલી લેન તેમ જ બંધ રહે. પછી, વૃદ્ધ મહેમાનો અને મૌલિક પસાર થઈ ગયા પછી, તેણે એ જ સ્વિચ ધીમેથી શૂન્ય પર પાછો ફેરવ્યો. ટાઇમર પેનલમાં લાલ અંક ૦૦:૦૧ પરથી ૦૦:૦૦ થયા; ક્ષીણ બીપનો અવાજ કપાઈ ગયો, અને જમણી બાજુની બંધ લેન ક્લિક સાથે જકડાઈ રહી.