લાઇવ સાઉન્ડચેકમાં નકલી માસ્ટર તૂટી પડ્યો

પડદા પાછળના સાઈડ વિંગમાં મીરાએ કેબલની ગૂંચ ખેંચીને સીધી કરી, પણ હાર્દિકે તેના હાથ પર પોતાના ફોલ્ડરનો કઠણ ખૂણો ઠોકી દીધો. “તુ̃ પાણીની બોટલ્સ સ્ટેજના ડાબા ભાગે મૂકી આવ. કન્સોલ પાસે ઊભી પણ નહીં રહે.” સામે કતારમાં ગાયિકા, નૃત્ય ટીમ, ઢોલિયા, એન્કર—બધા માઈક ચેક માટે અટવાયેલા. ડેસ્ક પાસે પડેલો ચાનો કપ ઠંડો થઈને ગોળ ચાંપ છોડતો હતો; મીરાએ સવારથી અડધી ચા પણ પૂરી નહોતી કરી. સ્ટેજ પર એલઇડી દિવાલ પર લગ્નનું નામ ચમકી રહ્યું હતું, અને સાઈડ વિંગમાં એક જ ભૂલથી આખું મોંઘું કાર્યક્રમ હસીનું બની શકે એવું તણાવ ઘેરાયેલું હતું.

“હાર્દિકભાઈ, ચેનલ સાતમાં હમ છે, રીટર્ન મોડું આવી રહ્યું છે,” મીરાએ ટૂંકું કહ્યું.

“તને બધું જ ખબર પડે છે ને?” હાર્દિક હસ્યો, એટલામાં નજીક ઊભેલી કિરણબેન તરફ વળી બોલ્યો, “આ છોકરી ફીલ્ડમાં નવી નથી, પણ કામનું માપ સમજવું પડે. દરેકને કન્સોલ નહીં આપાય.” કિરણબેન મીરાને જોઈને મોઢું સાવ કડક રાખ્યું. તેમની આંખોમાં એ જ જૂનો હિસાબ હતો—પરિવારને અને ઓળખીતાઓને ખબર છે કે મીરા અને રૌણક એકબીજાને મળતા હતા, પછી વાત અટકી; હવે આ ઘરના સંગીત સમારંભમાં મીરા કર્મચારી તરીકે ઊભી હતી. અપમાન માટે એથી સારો મંચ શું?

રૌણક પણ ત્યાં જ હતો, મહેમાન અને ઘરના માણસ વચ્ચે ફસાયેલો. તેણે અડધું પગલું મીરા તરફ ભર્યું, પણ હાર્દિકે તરત હાથ ઊંચો કર્યો. “રૌણક, તું ટેલેન્ટ સાઈડ જો. અહીંનું હું sambhāḷũ છું.” પછી મીરાના હાથમાંથી તૈયાર કરેલી ક્યૂ શીટ ખેંચી લીધી. તેના નોટ્સ—ક્યાં વરઘોડા માટે ઢોલ બૂસ્ટ કરવો, ક્યાં માતાજીના ગીતે સ્ત્રીગાયિકાનો માઈક થોડો કાપવો, ક્યાં એન્કરની બેકિંગ ટ્રેક કાપવી—બધું હાર્દિકે જાણે પોતે જ ગોઠવ્યું હોય એમ ફોલ્ડરમાં સરકાવી દીધું.

મીરાએ દાંત ભીંસ્યા. “તમે AUX-2 ને સ્ટેજ મોનિટર પર મોકલ્યો છે. અહીંથી ફીડબેક આવશે.”

“ચુપ,” હાર્દિકે સૌની સામે કટારી જેવા શબ્દો ફેંક્યા. “જેટલું કહ્યું છે એટલું કર. અહીં સેવા ક્ષેત્ર છે, ઘરના સંબંધનો ફાયદો લઈને કોઈ ઓપરેટર નથી બનતું.”

એમાં જ પહેલી નાની ચૂક જાહેર થઈ. એન્કરે હાથમાં માઈક લીધો; “એક, બે—” સ્પીકરમાંથી ઘસારો નીકળ્યો, પછી કડવો સીસકારો. આગળ ઊભેલા બે નૃત્યકારોએ કાન દબાવી લીધાં. હાર્દિકે ઝટથી માસ્ટર નીચે ખેંચ્યો, પણ ખોટી પટ્ટી પકડી. સાઈડ ફિલ બંધ થઈ ગયું; સ્ટેજ પર ગાયિકાએ ચીસ મારી, “મને કંઇ સાંભળાતું નથી!”

મીરાએ એક જ નજરમાં સ્ક્રીન પર લોડ સ્ટેટ જોયું, પછી ડાબે રૅક તરફ. “પાવર નહીં. રાઉટિંગ ગડબડ છે.”

“જશ, તું જા, DI બદલી નાખ,” હાર્દિકે એક છોકરાને કહ્યું. જશ ગભરાઈને બોક્સ ખોલવા લાગ્યો. મીરાએ જોયું—ખોટી જગ્યાએ ધકેલાતો ઉપાય. તેની ક્યૂ શીટ હવે હાર્દિકના હાથમાં હતી, છતાં એ કાગળનો ફાયદો ન હતો; કામ હાથે કરવાનું હતું.

મહેતા સાહેબ, જે છોકરીવાળા તરફથી આખા કાર્યક્રમ માટે પૈસા મૂકતા હતા, તેઓ સાઈડ વિંગ સુધી આવી પહોંચ્યા. સફેદ કુર્તા પર સુગંધિત અત્તરનો વાસ. “આટલો વિલંબ કેમ? મહેમાનો બેસી ગયા છે. પાંચ મિનિટમાં પરિવારનું પ્રવેશ ગીત જોઈએ.” તેમની પાછળ બે મામા, એક મામી અને કિરણબેન ઊભા. હવે આ માત્ર કામનો ખોટો નિર્ણય રહ્યો નહોતો; આખું કુટુંબ જોઈ રહ્યું હતું કોણ કમાન્ડમાં છે.

હાર્દિકે તરત સ્મિત ચડાવ્યું. “સર, નાનું ટેક્નિકલ છે. થઈ જશે.” પછી મીરાને આંખ બતાવી, “તુ̃ વાયર પકડી રાખ.”

મીરાએ વાયર પકડ્યો નહીં. તેણે બાજુની રૅકમાં લગાડેલું જૂનું માર્ક પડેલું પેન ખિસ્સામાંથી કાઢ્યું, જમણા હાથની પીઠ પરથી પરસેવો લૂછ્યો, અને ક્યૂ શીટના કિનારે ઝડપથી બે લાઈનો દોરી. “ચેનલ સાતથી નહિ, વાયરલેસ રીસીવર બેમાંથી નૉઇઝ આવી રહી છે. અને AUX-2 પાછું જ સ્ટેજ પર મારે છે. DI બદલશો તો સમય બગાડશો.”

હાર્દિકે કાગળ છીનવી લીધો. “મારા શબ્દ પછી જ બોલ.”

પણ મહેતા સાહેબે કાગળ પરના ટૂંકા નિશાન જોઈ લીધા. “આ કોણે લખ્યું?”

“સ્ટાફ છે,” હાર્દિકે કહ્યું, “છોટા કામની.”

તે જ ક્ષણે સ્ટેજ મેનેજરે પડદા વચ્ચેથી માથું બહાર કાઢ્યું. “સાઉન્ડ ચેક હમણાં. ડાન્સ ટીમ ઊભી છે. જે પાસે કન્સોલ સમજ છે એ આવો.” અવાજમાં હવે વિનંતી નહોતી; અંતિમ ચેતવણી હતી.

જશનો હાથ કાપતો હતો. તેણે રીસીવર ખોલતાં ખોટી એન્ટેના ઢીલી કરી. હાર્દિકે ખીસ્સામાંથી રૂમાલ કાઢીને ગળો સાફ કર્યો, કન્સોલ સામે ઊભો રહ્યો, પણ કઈ પટ્ટી કઈ હતી તે ક્ષણે જ તેની આંખો સરકી ગઈ. મીરાએ જોયું—તે પોતાની તૈયારીઓ પર નહીં, તેના ચોરાયેલા નોટ્સ પર ઉભો હતો, અને હવે લાઈવ ટ્રાયલ આવી ગયો હતો.

“હવે કોણ?” મહેતા સાહેબનો સ્વર કડક થઈ ગયો.

“હું છું ને,” હાર્દિક બોલ્યો, પણ તેનું અંગૂઠું ખોટા બેંક પર ગયું. સ્ટેજ પર ફરીથી સીસકારો ફાટ્યો. ગાયિકાએ માઈક છાતીથી દૂર ફેંકી દીધો. રૌણકનું મોઢું કઠણ પડી ગયું. કિરણબેનની ચૂડી ઝટકે અટકી.

મીરા આગળ વધી. હાર્દિકે હાથથી રસ્તો અટકાવ્યો. “પાછળ.”

“સાત સેકંડ આપો,” મીરાએ મહેતા સાહેબ તરફ જ જોઈને કહ્યું. “નહીં થાય તો હું જાતે હટી જઇશ.”

આ સાત સેકંડે જ રૂમનો વજન બદલી નાખ્યો. મહેતા સાહેબે હાર્દિકને નહિ, મીરાને જોયું. “કરો.”

હાર્દિકનો હાથ હજુ કન્સોલની બાજુએ હતો. મીરાએ તેને ધકેલ્યો નહીં; તેની અંદરથી પસાર થઈ ગઈ. ડાબો હાથ માસ્ટર નજીક, જમણો હાથ AUX સેન્ડ્સ પર. આંખ સ્ક્રીન પર—લોડ સ્ટેટ ઝબકી રહ્યું હતું, એક જૂથ પર લાલ ચિહ્ન. તેણે વાયરલેસ રીસીવર બેનું ગેઇન કાપ્યું, AUX-2 ને પાછું ફેરવ્યું, સ્ટેજ મોનિટરનો માર્ગ બદલી નાખ્યો, પછી ચેનલ સાત પર હાઇ-પાસ ચડાવી. “માઇક.”

ગાયિકાએ હચકીને માઈક હોઠ પાસે લાવ્યો. “હા…”

આ વખત અવાજ સીધો ગયો. સાફ. ગુંજ વગર. મોનિટરમાંથી ગાયિકાનો પોતાનો અવાજ પાછો આવ્યો ત્યારે તેની ભ્રૂકુટી શમી ગઈ. ડાન્સ કેપ્ટને સ્ટેજ પરથી અંગૂઠો બતાવ્યો. ઢોલિયાએ હાથથી તાલ આપીને પૂછ્યું, “મારું?”

મીરાએ આંખ હટાવી નહીં. “મારો ચાર કાઉન્ટ.” તેણે પાટા સરકાવ્યા, કિક થોડું દબાવ્યું, ઢોલનું માઇક ખોલ્યું. ઢમઢમાટ સ્ટેજ સુધી નહીં, હોલના પેટ સુધી ગયો. સાઈડ વિંગમાં ઊભેલા બે સંબંધીઓ જેમના ચહેરા પર અત્યા સુધી ઉપેક્ષા હતી, તેઓ એક સાથે મોઢું ફેરવીને કન્સોલ તરફ જોયા.

હાર્દિક બોલવા ગયો, “હા, એ મેં કહ્યું હતું—”

“ચુપ રહો જરા,” મહેતા સાહેબે પહેલી વાર તેને રોક્યો. સીધા, સૌની સામે. “તેને કામ કરવા દો.”

તે શબ્દો પછી હાર્દિકનું સ્થાન કાગળ જેટલું પાતળું થઈ ગયું. એન્કર કન્સોલ પાસે આવી, હાથે સ્ક્રિપ્ટ પકડીને સીધું મીરાને પૂછ્યું, “મારો પ્રવેશ પછી મ્યુઝિક અડધી થવા દેવું?” ગાયિકા નીચે ઊતરીને બોલી, “દીદી, મારા મોનિટરમાં થોડો મધ્યમ અવાજ વધારશો?” સ્ટેજ મેનેજરે પડદા વચ્ચેથી ચીસ મારી, “મીરા, આગળ પરિવાર પ્રવેશ. ક્યૂ તમારી પાસે.”

હવે હાર્દિક આદેશ આપતો રહ્યો, પણ કોઈએ તેની તરફ માથું પણ ન વાળ્યું. જશે પ્લગ હાથમાં લઈને પૂછ્યું, “દીદી, આ spare ક્યાં?” રૌણક બે પગલાં નજીક આવ્યો, પણ મીરાએ માત્ર આંગળીથી ડાબી બાજુના સ્ટૅન્ડ તરફ સૂચવ્યું—વાત માટે સમય નહોતો. તેની ખભામાં આખા દિવસની શિફ્ટની કઠણાઈ બેઠી હતી, કુરતાની બાંહ પર વાંકડા પડેલા, છતાં હાથ સ્થિર હતા.

“ફેમિલી એન્ટ્રી,” સ્ટેજ મેનેજરે ગણતરી શરૂ કરી, “ત્રીસ સેકંડ.”

હાર્દિકને છેલ્લી બચાવ ચાલ કરવી જ હતી. તે તાત્કાલિક બીજા ફોલ્ડરમાંથી પોતાની પ્રિન્ટેડ યોજના કાઢી કિરણબેનને બતાવવા લાગ્યો. “આ મૂળ ક્રમ છે. આ છોકરી spontaneous કરી રહી છે. રિસ્ક છે.” કિરણબેનનો ચહેરો ગૂંચવાયો; વર્ષોનો અભિમાન હજી પડ્યો નહોતો. તેમણે રૌણક તરફ જોયું, પછી મીરા તરફ. આ માત્ર કામ નહોતું; જે છોકરીને ક્યારેક ઘરનાં દરવાજે રાહ કરાવવામાં આવી હતી, એ જ આજે તેમની સામે બધા લોકોના અવાજને કાબૂમાં રાખતી ઊભી હતી.

પડદા આગળથી શહેનાઈનો નકલી ટ્રૅક ચાલુ થવો હતો, પછી જીવંત ઢોલ, પછી દાદી માટે ભજનની એક પંક્તિ, અને અંતે પરિવારનો નામોચ્ચાર. જો અહીં ક્યૂ તૂટી જાય તો આખું પ્રવેશ ભાંગી પડે. મહેમાનો સામે, વિડિઓમાં, બધે.

“વીસ સેકંડ!” સ્ટેજ મેનેજરે કહ્યું.

હાર્દિકે ઝટથી કન્સોલનો એક પાટો પકડવાનો પ્રયત્ન કર્યો. “હું ચલાવું. તું ઉભી રહે.”

મીરાએ કોઈ વાદ કર્યો નહીં. તેણે એની કળીથી તેનું હાથ હટાવી દીધું—સીધી, મજબૂત ગતિ. એક ક્ષણ માટે બધાના ચહેરા પર એ હલનચલન જ દેખાયું. હાર્દિકે બીજી વખત બોલવાનો પ્રયત્ન કર્યો, પણ મહેતા સાહેબે ફોલ્ડર તેના હાથમાંથી લઈ બાજુના ટેબલ પર મૂકી દીધું. “હવે નહિ.”

આદેશ ખસેડાઈ ગયો. એ જ હકીકત હતી.

“દસ,” સ્ટેજ મેનેજર.

મીરાએ સ્ક્રીન પર ક્યૂ યાદી જોયી. પ્રથમ ટ્રૅક લોડ. બીજું તૈયાર. ઢોલિયાને તેણે બે આંગળીઓ બતાવી; એન્કરને હાથથી થોભવાનું સંકેત આપ્યું; ગાયિકાને મોનિટરમાં થોડો મધ્યમ ઉમેર્યો. પછી પડદા તરફ જોયું જ નહીં. “રોલ.”

શહેનાઈનો સ્વચ્છ વહેણ હોલમાં સરક્યો. પડદા ખૂલતા વરકન્યાના પરિવારના વડીલો ચાલે તે તેટલામાં તેણે ધીમે ધીમે ઢોલ ખોલ્યો—બસ એટલું કે પગમાં તાલ ચડે, વાતચીત ડૂબી ન જાય. દાદી સ્ટેજની સીડીએ પહોંચતાં જ મીરાએ ટ્રૅક નરમ કર્યો, ગાયિકાને ક્યૂ આપી. “જય અંબે…” એક જ પંક્તિ, સાફ, ગરમ, બિનફીડબેક. કિરણબેનના હોઠ થોડા ખુલ્યા. મામી જે હમણાં સુધી સેવા ક્ષેત્રના માણસોને નજરમાંથી જ ગણતી ન હતી, એણે પોતાની સાડીનો પલ્લો જમાવ્યો અને મીરાને જોઈ રહી ગઈ.

પણ સૌથી કઠણ ભાગ આગળ હતો. પરિવારનો મુખ્ય પ્રવેશ પૂરો થતાં જ નૃત્ય ટીમનો જીવંત ટુકડો જોડાવાનો. ઢોલ, ટ્રૅક, હેન્ડહેલ્ડ માઈક, એલઇડી ક્યૂ—ચાર વસ્તુઓ એકસાથે. સ્ટેજ મેનેજરે ફસફસાટમાં કહ્યું, “જો અહીં ખસે તો વિડિઓ બગડે.” હાર્દિકના કપાળ પર પરસેવાનો મણકો છૂટી પડ્યો; તેણે ફરીથી કહેવા માંગ્યું, “ચેનલ નવ—” પણ એની વાણી કોઈએ પકડી નહીં.

મીરાએ જમણા હાથથી બે પટ્ટા ઉપાડ્યા, ડાબા હાથથી ટ્રૅકના પ્રવેશબિંદુને આગળ સરકાવ્યું, અને ઢોલિયાને આંખથી ત્રીજો તાલ આપ્યો. પહેલી જ બીટે સ્ટેજ પરની લાઈટિંગ ક્યૂ સાથે સંગીત ચોંટ્યું. નૃત્યકારોના પગ ભટક્યા નહીં. એન્કરે જે પંક્તિ બોલવી હતી તે માટે મીરાએ પૃષ્ઠસંગીત એક શ્વાસ જેટલું નીચે ઉતાર્યું; શબ્દો સ્પષ્ટ બહાર આવ્યા. પછી તેણે ફરીથી બીટ ઊંચો કર્યો. હોલના આગળના ભાગેથી ટાળીઓનો એક ગોળ મારો ઊઠ્યો—સમારંભ પ્રમાણે નહીં, રાહત પ્રમાણે. જેને ખબર હતી તે સમજી ગયા: અત્યારે જ કાર્યક્રમ તૂટી પડવાથી બચ્યો હતો.

હાર્દિકે છેલ્લું હથિયાર બચાવ્યું—ઊંચા સ્વરે, જાણે પોતે નિયંત્રણમાં હોય એમ, “લાઇટ ક્યૂ ત્રણ!” પરંતુ લાઇટિંગવાળો પણ કન્સોલ તરફ જ જોઈ રહ્યો હતો. “મીરાબેન, હવે?” તેણે પૂછ્યું.

“હા, હવે ત્રણ. પછી પાંચ રોકવી,” મીરાએ કહ્યું.

અહીંથી હાર્દિકનો અવાજ હવામાં લટકતો રહી ગયો. કોઈએ ઉઠાવ્યો નહીં. તેનું મોં ખૂલેલું, ફોલ્ડર ટેબલ પર, અને એ ટેબલ પર ઠંડી ચાની ચાંપની બાજુએ તેના નામનો બૅજ તિરાડે પડેલો. દેખાતું નુકસાન હતું; ઊભી ઊભી સત્તા ખસી ગઈ હતી. રૌણક એક ક્ષણ માટે મીરાને એવી નજરે જોયો જાણે પહેલી વાર સાચું કામ જોતો હોય; પણ મીરાએ એની નજર સુધી સમય આપ્યો નહીં.

અંતિમ ખતરો અચાનક આવ્યો. દુલ્હનની કઝિન માટે તૈયાર કરેલો લેપલ માઈક મરી ગયો. સ્ટેજ મેનેજરે ગભરાઈને માથું બહાર કાઢ્યું. “આગળનો અભિનય નહિ જાય જો અવાજ નહિ મળે. તરત.”

આ જ તે કિનારો હતો જ્યાંથી બધું પાછું ખાબકી શકે. હાર્દિકે તાબડતોબ એક ખોટો બૉડીપૅક ઉપાડ્યો. “આ લગાડો, ઝડપી.”

મીરાએ સ્ક્રીન પર ચેનલ મેપ જોયું; એ પૅક બંધ પડેલા જૂથમાં હતો. “એ મરણું છે.” તેણે બાજુના રૅકમાંથી બીજો પૅક ખેંચ્યો, ફ્રિક્વન્સી મિલાવી, પોતાના ખભા પર વાયર ઝટકાથી સીધી કરી, જશને કહ્યું, “દોડ. એની કમરની જમણી બાજુ.” પછી કન્સોલ પર પાછી આવી. “જ્યારે હાથે સંકેત કરું ત્યારે બોલાડજો.”

કઝિન સ્ટેજ પર ઊભી, આંખોમાં ડર. મીરાએ ચેનલ ખોલવા પહેલાં જ નીચલા મધ્યમ કાપ્યા, મોનિટર થોડું સરકાવ્યું, અને એન્કરને હાથના ઇશારે અટકાવી. જશે દોડીને ઇશારો આપ્યો. મીરાએ પટ્ટો ધીમે ઉપાડ્યો. “બોલો.”

“મારી બહેન માટે—” કઝિનનો અવાજ હોલમાં એક પણ કરકસર વગર ફેલાયો.

એ ક્ષણે સમારંભ બચી ગયો. લોકો વાક્ય સાંભળતા રહ્યા; મીરા સ્ક્રીન જોતી રહી. હાર્દિક એક પગલું પાછળ ગયો. પછી બીજું. તેની પાસે હવે સમજાવટ નહોતી, બહાનું નહોતું, જગ્યા નહોતી.

અભિનયનો ટુકડો પૂરો થયો ત્યાં મહેતા સાહેબે બાજુના મેનેજરને કહ્યું, “આ કન્સોલ હવે મીરા ચલાવશે. બાકી સૌ તેના કહે્યા પ્રમાણે.” વાક્ય ટૂંકું હતું, પણ પુરાવો જાહેર. કિરણબેને કંઇ કહ્યું નહીં; એ ન બોલવું જ આ ક્ષણે વધારે ભારે હતું. રૌણકે કશું શરૂ કરવાની હિંમત કરી નહીં. મોડું પડી ગયું હતું.

હાર્દિકએ હવે નમ્રતા પહેરી. “મીરા, આપણે પછી બેઠીને—”

“બહારના કેબલ્સ જોતાં રહો,” મીરાએ એની તરફ જોયા વગર કહ્યું. “અહીં ભીડ ન કરો.”

એ બોલવામાં ઝેર નહોતું, પણ દ્વાર બંધ થઈ ગયું. જશએ તરત હાર્દિકના હાથમાંથી ચાવીઓનો ગુચ્છો લઈ કન્સોલની બાજુ નહીં, બાહ્ય રૅક પાસે મૂકી દીધો. કોને ક્યાં ઉભું રહેવું, કોણ કોને સાંભળવું—બધું બદલી ગયું.

અંતિમ ગીતમાં અવાજ ચઢ્યો. મીરાએ એક હાથથી મુખ્ય પટ્ટો ઉંચક્યો, બીજા હાથથી મોનિટર રોક્યો, સ્ક્રીન પર લોડ સ્ટેટ સ્થિર જોયું. પછી સંગીતની ટોચ પસાર થતાં તેની આંગળીઓએ કન્સોલનો સ્લાઇડર ધીમે છોડ્યો; લીલા સ્તર એક ક્ષણ ચઢ્યા, પછી સરકી ને નીચે બેઠા, અને ટેક કન્સોલની સ્ક્રીન ઊભી રહી.