એક ટેસ્ટે બધું ખોલી નાખ્યું

મહી ધકેલીને કાચનો દરવાજો ખોલે ત્યારે એની આંગળીમાં અટવાયેલું ઠંડું ભોજનવાળું ડબ્બું અથડાઈને ટનક્યું, અને બીજા હાથમાં પકડેલી મેટ્રો કાર્ડની ઘસાઈ ગયેલી ધાર પસીનાથી ચોંટેલી હતી. અંદર આગળના ડેમો મેદાન પાસે રિયા પહેલેથી ઊભી હતી; મહીનું નામ મૂકેલું કાર્ડ તેણે વાળી નાખીને પોતાની આગળ સરકાવી દીધું હતું. “આજનો મુખ્ય gait-assessment હું લઈશ,” રિયાએ ઊંચા અવાજે કહ્યું, “મહી નોટ્સ અને ખેલાડીની ફાઇલ પાસ કરાવશે. સપોર્ટમાં રહેવું એની માટે બેસ્ટ છે.”

આ વાક્ય એમ જ ન પડ્યું. આગળની કતારમાં ક્લિનિકના ગ્રાહકો, બે જુના દોડવીર કોચ, હર્ષદભાઈ, અને ડૉ. પારીખની બહેન કૃતી પોતાની સાસુ સાથે બેઠી હતી. અહીં બધાને ખબર હતી—પરિવારને અને ઓળખીતાઓને ખબર છે—કે મહી અને ડૉ. પારીખ વચ્ચે વાત આગળ વધે કે ન વધે, આ ક્લિનિકમાં એની મહેનત અને નામ બંને જોડાયેલા છે. મહી ત્રણ મહિના સુધી અમદાવાદની મેટ્રો, બસ અને પગપાળા ફરીને આ નવા દોડવીર-આકલન કાર્યક્રમ માટે ડેટા ભેગો કરતી રહી હતી. અને આજે, એની સામે એની ખુરશી ખેંચી લેવામાં આવી હતી.

રિયાએ પાછળ જોયા વગર હાથ લંબાવ્યો. “ફાઇલ.” મહી ત્યાં જ આગળની ગલિયારાની ધાર પાસે અટકી. એણે ડબ્બું બાજુની બેન્ચ પર મૂક્યું; ઢાંકણું ખૂલ્યું નહીં, પણ અંદરની થેપલા અને બટાકાની સબ્જીનો ઠંડો સુવાસ એની પાસે જ અટવાઈ રહ્યો. ફાઇલ આપતી વખતે એણે અંગૂઠો છેલ્લાં પાનાં પર જ રાખ્યો. ખેલાડી યુવરાજ—રાજ્ય સ્તરનો સ્પ્રિન્ટર—ના વિડિયો ચિહ્નો, pain-log અને warm-up timing એકબીજાને મળતા નહોતા. રિયાએ લખેલું હતું: “ઓવરપ્રોનેશન, લેટ-સ્ટેજ કાલ્ફ લોડ.” પરંતુ વિડિયોમાં ડાબા પગનો mid-stance સમય ઓછો હતો, અને pain-mark તો જમણા હિપની પાછળથી શરૂ થતો હતો.

રિયાએ ફાઇલ ખેંચી. છેલ્લું પાનું નહોતું નીકળ્યું. “મહી, છોડી દે.” મહીનો અવાજ સપાટ હતો. “આ પાનું સ્કેન માટે બાકી છે.” “મારે ખબર છે શું બાકી છે.” “તો પછી આ પેન-માર્ક ખોટો છે.” એટલું કહીને મહીએ છેલ્લું પાનું પોતાના હાથમાં જ રાખી લીધું—વિડિયો ફ્રેમ્સની નાની છાપ, footstrike timing, અને યુવરાજની સહી સાથેનું pain map. રિયાની ભ્રૂ વળી. સામેની કતારમાં કૃતીની સાસુએ ચશ્મા નીચે સરકાવ્યા. પહેલી નાની ભંગાણ ત્યાં પડી.

ડૉ. પારીખે સગવડભર્યો હાસ્ય કર્યું, જેનાથી કંઈ સરખું પડતું ન હતું. “ચાલો, પહેલા રિયા ડેમો બતાવે. મહી, તમે aisle પાસે રહો. જો કંઈ જોઈએ તો—” “હા, એને બોલાવી લઈશ,” રિયાએ વાત કાપી. “યુવરાજ, ટ્રેડમિલ પર.”

ટ્રેડમિલની સામે મોટો સ્ક્રીન જળવાયો. યુવરાજ દોડ્યો; રિયાએ લેસર પોઈન્ટરથી પગની ગોઢી, કાફ, ઘૂંટણ પર ગોળ ઘુમાવ્યો અને તૈયાર ભાષણ બોલવા લાગી. “અહીં જુઓ, હીલ-સ્ટ્રાઈક પછી કાફ પર વધેલો ભાર—એથી tightness…” એની બોલવાની લય સરસ હતી, એનું કપડું સચવાયેલું, એનાં પ્રમાણપત્રો પાછળની સ્ટેન્ડી પર ચમકતા. જો માત્ર અવાજથી નિર્ણય લેવાતો, તો રૂમ એને જ માથે બેસાડે.

પણ મહી aisleની બાજુએ ઉભી રહીને સ્ક્રીનની નીચેનો ટાઈમકોડ જોતાં રહી. યુવરાજના જમણા પગનો contact frame દરેક ત્રીજા ચક્રમાં ખાઈ જતો હતો. રિયાએ એ ભાગ જ છોડ્યો. એણે ડાબા પગની ધીમેલી ફૂટેજ ફરી દેખાડી, જાણે બધું એ જ કહે છે. મહીના હાથમાં દબાયેલું છેલ્લું પાનું વાંકું પડી ગયું.

યુવરાજ ટ્રેડમિલ પરથી ઉતર્યો ત્યારે થોડું લંગડાયો. રિયાએ તરત એની કાફ દબાવી. “અહીં દુખે છે ને?” યુવરાજ થોભ્યો. “દોડ્યા પછી ક્યારેક… પણ શૂટ કરતી વખતે પાછળ અહીં…” એણે હાથ જમણા હિપની નીચે લઈ ગયો. રિયાનો ચહેરો જરા ટકોરાયો. “કમ્પેન્સેશન છે. મૂળ કારણ નીચે જ છે.” મહી બોલી જ ગઈ. “ફરી એક વાર રીપ્લે કરો. ફક્ત ત્રીજી અને ચોથી stride વચ્ચે.” રિયાએ જોયું પણ નહીં. “હવે પ્રશ્નો પછી.” “હમણાં.” મહી આગળ વધીને સ્ક્રીન પાસે પહોંચી. “જમણા પગનો forefoot contact એક ફ્રેમ માટે વહેલો આવી રહ્યો છે. એને વગર તમે કશું કહી જ નહીં શકો.”

પાછળની કતારમાં એક કોચે ખુરશીનો હેન્ડલ છોડ્યો. ડૉ. પારીખે ભોંયચાળો લીધો, પણ રૂમ હવે રિયાનો અવાજ નહીં, મહીએ કહ્યું તે ‘એક ફ્રેમ’ શોધવા લાગ્યો. રિયાએ રિમોટ ઉપાડ્યો, ટાઈમલાઈન સરકાવી, ખોટી જગ્યા રોકી. “આ?” “ના,” મહીએ કહ્યું, એની પાસે જ જઈને. “હીલ ઉતરતા પહેલાંના બે માર્કરમાં. zoom કરો.” રિયા અટકી. “એટલો fine difference અહીં matter નથી કરતો.” “તો zoom કરી બતાવો કે નથી કરતો.”

એ ક્ષણે રૂમમાં કોઈએ ખુલ્લેઆમ મહીનું નામ લીધું નહોતું, પણ નજરો મધ્યમાંથી સરકીને ગલિયારાની ધાર પર આવી ઊભી રહી. રિયાએ zoom કર્યું. ફ્રેમ મોટો થયો. જમણા પગનો આગળનો ભાગ પાટિયાને હળવો સ્પર્શીને તરત બહાર વળતો દેખાયો. મહીએ આગળ વધીને સ્ક્રીન પર બે બિંદુ દોર્યા—એક હિપ લાઇન પર, એક પગની landing પર. “અહીં જુઓ,” એ બોલી, “પગ ખોટો નથી પડતો. શરીર અહીંથી બચી રહ્યું છે.” એણે હિપની પાછળનું બિંદુ ટપટપાવ્યું. “જો કાફ મૂળ કારણ હોત, તો pelvis આટલું drop ન કરે.”

રિયાએ તરત જ એ જ રિમોટથી ફરી દોરવાનો પ્રયત્ન કર્યો. તેની લાઇન સ્લિપ થઈ ગઈ; બિંદુ landing બદલે ઘૂંટણ પર જઈ પડ્યું. મહીએ કંઈ કહ્યું નહીં. બસ પોતાના અંગૂઠાથી સ્ક્રીનનો pause frame સ્થિર રાખ્યો. યુવરાજે જાતે સ્ક્રીન તરફ આંગળી કરી. “હા, મારા દોડમાં આ જ ક્ષણે ખેંચાય છે.”

રિયાની તૈયાર કરેલી ભાષા ત્યાં જ અટકી. એણે ફરી કાફ દબાવવા હાથ લંબાવ્યો, પણ યુવરાજ એક પગ પાછળ સરક્યો. આ નાનું સરકવું પણ રૂમને દેખાયું. આગળ બેઠેલા હર્ષદભાઈએ ડૉ. પારીખ તરફ નહીં, મહી તરફ જોયું. કૃતીની સાસુએ પોતાની વહુને ધીમે પૂછ્યું, “આ છોકરી તો support હતી ને?” કૃતીએ જવાબ ન આપ્યો.

ડૉ. પારીખે પહેલી વાર સીધું કહ્યું, “મહી, આગળ આવો. એક વખત walking trial પણ લેવડાવો.” રિયા વળી. “સર, મારી sequence તૈયાર છે.” “હવે એની sequence ચાલશે,” હર્ષદભાઈએ સૂકો જવાબ આપ્યો. એ ક્લિનિકના ભાગીદાર હતા; તેમની બોલવાની જરૂર ઓછી પડતી, એટલે બોલે ત્યારે હવા કાપાતી. રિયાના હાથમાં રહેલો રિમોટ ઢીલો પડ્યો.

મહી ડેમો વિસ્તારમાં પૂરી રીતે ઊતરી. ઠંડું ડબ્બું હજુ બેન્ચ પર હતું; એની બાજુએ મોડું પરત આપવાની ચાવી પડેલી હતી—રિયાએ સવારે સ્ટોરરૂમની ચાવી મહીને સમયસર પરત ન આપી હતી, તેથી calibration મહીએ ગલિયારામાં ઊભી રહીને કર્યું હતું. એ યાદ હવે બિનજરૂરી હતી; કારણ કે રૂમમાં હવે ચાવી નહીં, કમાન્ડ બદલાતો હતો. મહીએ યુવરાજને કહ્યું, “ટ્રેડમિલ નહીં. bayમાં જાઓ. નંગાપગે બે પગલા, પછી જમણું single hop.”

ગલિયારાની બન્ને બાજુ ઊભેલા લોકો પોતે જ ખસી ગયા. ડેમો મેદાનનું કેન્દ્ર ખાલી હતું, પણ નજરો bay તરફ જવા લાગી. રિયા પાછળથી બોલી, “સ્ક્રિપ્ટ બહાર જશો તો ડેટા inconsistent આવશે.” મહીએ સાંભળ્યું પણ નહીં. “યુવરાજ, hop કરતાં પહેલાં થંભો નહીં.”

diagnosis bayનો સ્ક્રીન નાનો હતો, પણ નજીકથી વાંચી શકાય એવો. યુવરાજે single hop કર્યું અને ઉતરતાં જ ચહેરો વાંકો થયો. મહીએ pause મારી. “ફરી.” “દુખશે,” રિયાએ વચ્ચે કહ્યું. “એક જ વાર,” મહી બોલી. “જો મૂળ કારણ જ્યાં છે ત્યાં પકડાઈ જાય, તો વધુ નથી કરાવવું.” યુવરાજે બીજી વાર hop કર્યું. landing સાથે જ જમણા હિપ પાછળનો ભાગ કઠણ ખેંચાયો; પગ નહીં, પૂરી બાજુ બચવા લાગી. મહીએ તરત સાઈડ-view અને rear-view બાજુબાજુ ખોલ્યા. એની આંગળી કાંપતી નહોતી. “અહીં gluteal insertion પર load catch થઈ રહ્યો છે. કાફ નહીં. આ secondary guarding છે.”

ડૉ. પારીખ આગળ આવી ગયા. “કોઈ palpation?” મહી પહેલેથી જ યુવરાજની બાજુએ બેઠી હતી. “હા. અહીં.” એણે હિપની પાછળના ચોક્કસ બિંદુ પર દબાવ્યું. યુવરાજનો ખભો ઝટકાયો. “અને કાફ?” મહીએ બીજો દબાવો કર્યો; યુવરાજે માથું નકારમાં હલાવ્યું. હવે રૂમને અનુમાન કરવાની જરૂર ન રહી. દબાણ જ્યાં પડ્યું, પીડા ત્યાં ફાટી નીકળી. રિયાનો આખો સ્ક્રિપ્ટેડ માળો એક જ સ્પર્શે હલી ગયો.

“મને સ્ક્રીન આપો,” રિયા તીવ્ર થઈને આગળ આવી. “I can finish this.” મહી ઊભી થઈને સીધી મશીન સામે આવી. “Finish માટે પહેલા સાચું શરૂ હોવું જોઈએ.” રિયાએ કીબોર્ડ તરફ હાથ વધાર્યો. મહીએ એની કડી પર નજર નાખી, પછી diagnosis terminalની login key ખેંચીને પોતાની બાજુ મૂકી. એ જ late-return keyની જેમ નાની, ઠંડી, ધાતુની ચાવી હતી—પ્રવેશ કોનો, એ બતાવતી. રિયાનો હાથ હવામાં અટક્યો.

હર્ષદભાઈએ સ્પષ્ટ કહ્યું, “રિયા, પાછળ રહો.” આ વખતે વાક્ય રૂમમાં ભભૂકી જેવું નહીં, હુકમ જેવું પડ્યું. રિયા જરા હસી બચાવવા માગતી હતી, પણ એ હાસ્ય ચહેરા સુધી આવ્યું નહીં. એની સામે મહી સ્ક્રીન પર pain trace ચઢાવી રહી હતી—stride frame, pelvic drop angle, hop landing, palpation response. ચાર નિશાન લાલ રંગે જોડાયા. મહીએ ડૉ. પારીખને જોયા વગર કહ્યું, “training load બંધ નહીં, modify કરવો. બે અઠવાડિયા સીધી calf releaseથી કશું નહીં થાય. પહેલા posterior hip irritation ઉતારવું. નહીં તો sprint startમાં ફરી ખેંચશે.”

ડૉ. પારીખનો શ્વાસ અટકીને પછી સમ થયો. રૂમની આગળની બે બેઠકોમાંથી લોકો ઊભા થઈને bayની નજીક આવ્યા, કોઈએ રિયાને જગ્યા ન આપી. યુવરાજ હવે મહીને જ જોઈ રહ્યો હતો. “તો હું match ચૂકીશ?” “જો હમણાં ખોટું ઉપચાર લેશ તો ચૂકીશ,” મહીએ કહ્યું. “સાચું કરશો તો બચી શકે.” એ જવાબ ડર વેચતો ન હતો; સીધો હતો. એ સીધાશીથી જ વધુ લોકો મહી તરફ ખેંચાયા.

ડૉ. પારીખે આખરે જાહેરમાં કહ્યું, “આ કેસનો આગળનો લીડ મહી લેશે.” રિયાએ તરત કાપ માર્યો, “સર, એક frame પરથી—” “ફ્રેમ પરથી નહીં,” મહીએ સ્ક્રીન પરથી નજર ન હટાવી, “દોડ, hop, touch-response અને pain map—ચારેયમાંથી.” હર્ષદભાઈએ ઉમેર્યું, “અને આજનો પાર્ટનરશિપ ટ્રેક ડેમો પણ હવે એ જ પૂરો કરશે.”

આ એક વાક્યે નુકસાન દેખાય એવું બનાવ્યું. આગળની મેજ પર પડેલું રિયાનું નામવાળું સ્ટેન્ડ કોઈએ બાજુએ ખસેડી દીધું. કૃતીની સાસુ, જે થોડા સમય પહેલાં મહીને support ગણે બેઠી હતી, હવે સીધી ઊભી રહીને bayની અંદર જોઈ રહી હતી. રિયાના પ્રમાણપત્રોની પાછળનું કેન્દ્ર ખાલી પડી ગયું; જે જગ્યાએ એ ઊભી હતી ત્યાંથી હવે માત્ર એની બાજુ દેખાતી હતી, ચહેરો નહીં. એ ફરી બોલવા માગતી, પણ ક્યાંથી બોલે? દર્દી એને જોતો નહોતો, ડૉક્ટર એની રાહ ન જોતો, ભાગીદાર એને રોકી ચૂક્યા હતા, અને સ્ક્રીન એની પાસે નહોતું.

મહીએ diagnosis template ખોલી, અગાઉના ખોટા નિશાન એક પછી એક કાઢ્યાં. રિયા ઝટકાથી આગળ આવી. “Delete ના કરો, audit trail—” “રહેવા દો,” મહીએ કહ્યું. “માર્ક સાથે રહે.” એણે ખોટા calf નોંધને કાપી નહીં; એની બાજુએ નવો નોંધ ચઢાવ્યો—“જમણા posterior hip load catch / secondary calf guarding”—અને frame પર ગોળ દોરી, arrow નાખ્યો, hop landing નીચે સમય લખ્યો. પછી પોતાના નામનો નાનો initials મૂકી દીધો. વાંચી શકાય એવું, સાફ, કોઈને બાદમાં વાંધો ઉઠાવવો હોય તો પણ સ્ક્રીન સામે ઊભા રહીને જ ઉઠાવવો પડે એવું.

રિયા ફરી terminal સુધી પહોંચવા ખસી, પણ login key મહીની આંગળી નીચે હતી. મહીએ અંતિમ input દબાવ્યો. diagnosis bayના સ્ક્રીન પર લાલ ગોળ, સમયનો અંક, અને “M”ની બાજુએ તીર ઠરી ગયું; પછી કર્સર એક પળ ઝબૂકીને સ્થિર ઊભું રહી ગયું.