મારા માટે ખોદેલો ખાડો એ જ પડ્યો #2

ફોર્કલિફ્ટના કાંટા હવામાં અટકાવીને હિતેષભાઈ બૂમ્યા, “ગેટ બંધ રાખો. કાર્ટ નંબર ત્રણ બહાર નહીં જાય જ્યાં સુધી નિરવ ચેકલિસ્ટ પર સહી ન કરે.” લોડિંગ બેએ આગળ પેલેટોના ઢગલાં વચ્ચે નિરવના હાથમાં હજી સુધી ઠંડું પડી ગયેલું ટિફિન ડબ્બું દબાયેલું હતું; બપોરનું ખાવું ફરી વીત્યું હતું. પ્લાસ્ટિકની ખુરશીની ખૂણે તેનો જૂનો થેલો પડેલો, ઉપર ગોદામની ચાવી મોડે પરત કરેલી જેવી ઠપકો ખાઈને મૂકેલી. અમદાવાદની આ પાછળલી ગલીમાં આવેલા કુરિયર હબમાં, સેવા ક્ષેત્રની નોકરીમાં માણસનો અવાજ પહેલેથી નાનો હોય, અને તેના ઉપર હિતેષભાઈ જેવી પદવાવાળી છાંયડી પડે તો એ અવાજ ગળી જવો સહેલો.

નિરવે ટિફિન ડબ્બું કાર્ટની પટ્ટી પર મૂકી દીધું. સામે ડોક ડેસ્ક પર પીનથી ચોંટાડેલી રિલીઝ ચેકલિસ્ટ હતી, પણ આજે પીન કાઢી શીટ ઢીલી મૂકી હતી. કાળાં શાહીનો જૂનો પેનનો ડાઘ તેના ડાબા ખૂણે ફરી દેખાતો હતો; એ ડાઘ નિરવ ઓળખતો હતો. ગઈ કાલે આવું જ ફોર્મ તેણે ભર્યું હતું—ફરક એટલો કે માલની સીલ ચેક કરેલી હતી. આજે ઉપરના કૉલમમાં પહેલેથી જ બે ટિક હતાં.

“મારી સહી શેની?” નિરવે સીધું પૂછ્યું.

હિતેષભાઈ કાંટા નીચે ઉતાર્યા વગર નજીક આવ્યા. “સીલ તૂટી હતી. મોડું રિપોર્ટ કર્યું. જો કાર્ટ અટકી જશે તો પેનલ્ટી કોની? તારી. લખી દે—‘માલ સ્વીકારેલ સ્થિતિમાં બહાર મૂક્યો’. પછી ગેટ ખૂલશે.” બાજુમાં ડિસ્પેચ ક્લાર્કે આંખ ઉપાડી. બે હેલ્પરોએ કાર્ટના પૈડાં પર પગના વજન ફેરવ્યાં. ગેટ પાસે ઉભેલા જગદીશ કાકા—સિક્યુરિટી વાળા, અને કવ્યા ના પિતાના ઓળખીતાં—હળવી ખંખેરી સાથે ઊભા રહ્યા. અહીં બધાને બધાની ખબર રહેતી. પરિવારને અને ઓળખીતાઓને ખબર છે કે કવ્યા અને નિરવ એકબીજાને જોતાં હતાં; એટલે આજે ડોક પરનો અપમાન ફક્ત કામનો નહોતો.

કવ્યા રિલીઝ ડેસ્ક પાસે બિલોની ફાઈલ લઈને ઊભી હતી. એની નજર સીધી નિરવ પર નહોતી, પણ જમણી આંગળીના નખથી તે કાગળની ધાર ખંજવાળી રહી હતી. હિતેષભાઈએ એ જ દિશામાં જોઈને અવાજ વધુ જાહેર કર્યો. “જેને લગ્ન કરવાના હોય એને પહેલાં જવાબદારી શીખવી પડે. માત્ર બાઈક પર ફેરવવાથી ઘર નથી ચાલતું.” એક હેલ્પરે હાસ્ય દબાવીને માથું વાળ્યું. નિરવનું ગળું કડક પડ્યું, પણ તેણે આગળ વધીને શીટ હાથમાં લીધી. પ્રથમ વાંચનમાં જ ગોટાળો દેખાયો: ઉપર માલિક-પક્ષની કૉલમમાં ‘સીલ તપાસાઈ’ પર ટિક, નીચે હેન્ડઓવર કૉલમમાં ‘અપૂર્ણ સીલ ગ્રાહક સૂચના મુજબ મોકલી’ ખાલી. બે પરસ્પર ઉલટાં વાક્ય એક જ શીટમાં.

હિતેષભાઈએ ખિસ્સામાંથી પેન કાઢી તેની તરફ ધકેલ્યો. “અહીં. નીચે. વ્યક્તિગત જવાબદારી.” નિરવે પેન લીધો, પણ સહી કરવાને બદલે શીટને થોડી ઢાળથી પકડી. “જગદીશ કાકા,” તે ગેટ તરફ જોતાં બોલ્યો, “ગાડી બહાર જવા પહેલાં સમયનો સ્ટેમ્પ તમારે મારવો પડે ને?” “હા,” કાકાએ કહ્યું, “બે જગ્યાએ. ડોક બહાર અને ગેટ પર.” “અને સીલ તૂટી હોય તો નોંધ માલિક-પક્ષથી ઉપર થાય. હેન્ડઓવર વાળો માણસ પોતાની તરફથી કારણ ન લખી શકે.” હિતેષભાઈ તરત ચડ્યા. “મને નિયમ શીખવાડે છે? સાઇન કર, નહીં તો અત્યારે જ રિપોર્ટ મૂકી દઈશ.”

નિરવે પેનની અણીથી ખાલી લાઇન નીચે તારીખની બાજુ નાનકડી રેખા ખેંચી. “તમે કહો છો હું લખું—‘માલ સ્વીકારેલ સ્થિતિમાં બહાર મૂક્યો’. પણ ઉપર તમે પહેલેથી ‘સીલ તપાસાઈ’ પર ટિક મારી દીધી. જો હું નીચે એવું લખું, તો બે વાતોમાંથી એક ખોટી નીકળે. અને બંને પર પ્રથમ સહી કોની રહેશે?” હિતેષભાઈએ એક ક્ષણ માટે શીટ ખેંચી લેવી હતી, પણ આસપાસની આંખો હવે કાગળ પર આવી ગઈ. તે ક્ષણ જ પહેલી પલટી હતી—હુકમ થંભ્યો, કાર્ટ હલ્યાં વગર ઊભાં.

હિતેષભાઈએ પોતાનો અવાજ વધુ કડક કર્યો, જાણે જોરથી બોલવાથી શાહી સીધી થઈ જાય. “ઉપરની ટિક મેં પ્રક્રિયા માટે મારી છે. તું નીચે લખ. બાકી હું જોઈ લઉં.” નિરવે શીટ ડેસ્ક પર સપાટ મૂકી. “તો પહેલા તમે અહીં ઉપર સહી કરો કે સીલ તપાસાઈ હતી.” “હું?” “હા. પછી હું નીચે લખું.” કવ્યા એ સમયે પહેલું સ્પષ્ટ માથું ઊંચું કર્યું. જગદીશ કાકા ગેટ છોડીને બે પગલા આગળ આવ્યા. હિતેષભાઈએ કદાચ વિચાર્યું હશે કે આ નાનો છોકરો આખરે ફસાઈ જ જશે; તેમણે તરત પેન ઝપટ્યો અને ઉપરના કૉલમમાં પોતાના નામની ઘસી નાખેલી સહી મારી. “હવે કર.”

નિરવે નીચે સહી ન કરી. તેણે શીટ વાળી નહીં, છુપાવી નહીં. ફક્ત ડાબી આંગળીથી ઉપરની સહી પાસેનો ટિક અને નીચેનું ખાલી ઘરું એક જ નજરલાયક રેખામાં જોડી દીધું. પછી કવ્યા તરફ ન જોઈને કહ્યું, “ડિસ્પેચ કૉલ રેકોર્ડ પર મૂકો.” કવ્યાએ તરત અંદરનો ઇન્ટરકોમ ઉઠાવ્યો. “ઓપરેશન્સ સાહેબ, બેએ ત્રણ પર વિસંગતિ છે. રિલીઝ અટકાવી છે.” હિતેષભાઈ ભભૂક્યા. “કોણે કહ્યું કૉલ કરવાનું? હું અહીં ઇનચાર્જ છું.” “હતા,” જગદીશ કાકાએ સૂકા સ્વરે કહ્યું, “ગેટ પર હવે કાગળ બોલે.”

આ વખતે હિતેષભાઈએ કાર્ટ ખસેડવાનો આદેશ આપ્યો. “બેએ ખોલો. માલ બહાર કાઢો. પછી જોઈશું.” એ જ વધારાનો પગલું પડ્યો. ડોકનું શટર અડધું ઊંચાયું, ફોર્કલિફ્ટ આગળ સરક્યું, અને જગદીશ કાકાએ ગેટનો સ્ટેમ્પ હાથમાં લઈને સીધું પૂછ્યું, “રિલીઝ કયા કૉલમ પરથી? ઉપર માલિક-પક્ષ સહી કરી ચૂક્યા. નીચે સ્વીકારનાર ખાલી. ખાલી હોવા છતાં બહાર જાય તો જવાબદારી ઉપરવાળાની બંધાય.” ડિસ્પેચ ક્લાર્કે તરત રજીસ્ટરમાં સમય લખતાં હાથ અટકાવ્યો. હિતેષભાઈએ પાછું શટર બંધ કરવા કહ્યું, પણ મોડું પડી ગયું. બહાર નિકળવાના આદેશનો અવાજ, અંદર અધૂરી શીટ, ઉપર તેમની સહી—ત્રણેય હવે એક જ દોરીમાં બંધાઈ ગયાં હતાં.

ઇન્ટરકોમ પર ઉપરના ઓપરેશન્સ મેનેજરની શાંત અવાજ આવ્યો. “શીટ મારો ફોટો મોકલો.” કવ્યાએ કાગળ સીધો પકડીને ફોટો લીધો. જૂનો શાહીનો ડાઘ, ઉપરનો ટિક, હિતેષભાઈની તાજી સહી, નીચે ખાલી જવાબદારી—બધું એક જ ફ્રેમમાં. “ગેટ રોકો,” ઉપરથી અવાજ આવ્યો. “હિતેષભાઈને રિલીઝથી દૂર રાખો. હાલ માટે ડોક હેન્ડઓવર નિરવ મારફતે જશે. આગળની કાર્ટો એની ચકાસણી પછી.”

કોઈએ તાળી પાડી નહીં. તાળી જેવું કંઈક હતું તો ફક્ત હવામાં અટકેલા ફોર્કલિફ્ટના એન્જિનનો ખંખેરો, પછી તેની કી ઉતારાતી અવાજ. હેલ્પરોએ નજર બદલ્યા વગર કાર્ટ નં. ત્રણને પાછું લાઇનમાં ધકેલ્યું. પ્લાસ્ટિકની ખુરશી પર હિતેષભાઈનો પીઠવાળો બેગ એકલો રહી ગયો; તેઓ ઊભા જ રહી ગયા. કવ્યા ડેસ્કની આ તરફ આવી, પણ નિરવે એની સાથે નજર મિલાવી નહીં. તેણે પહેલું કામ કર્યું—ગેટ સ્ટેમ્પ, રજીસ્ટર અને નવી ખાલી શીટ પોતાની બાજુ ખસેડી.

હિતેષભાઈના ચહેરા પર પહેલી વાર ગોટાળો દેખાયો. “નિરવ, સમજથી કામ લે. કાર્ટ અટકશે તો ક્લાયન્ટનો દંડ—” “આજે જે કાગળ પર તમે મારી સહી શોધી રહ્યા હતાં,” નિરવે શાંત અવાજે કહ્યું, “એમાં તમારું નામ પૂરતું છે.” ક્લાર્કે રજીસ્ટર એની સામે ફેરવ્યું. હવે એ પૂછતો હતો, “ભાઈ, આગળની કાર્ટની સીલ અહીં ચકાસું?” સ્થાન બદલાતું એવું જ લાગતું નથી; ક્યારેક ફક્ત લોકો કોને પૂછે છે એ બદલાય. આજેએ બદલાયું.

હાર્ડ જમ્પ જેવી બપોર પછીની ઘડીએ બેએ ફરી દોડ શરૂ કરી, પણ હિતેષભાઈ ડેસ્કથી બે હાથ દૂર ઊભા રાખવામાં આવ્યા. ઓપરેશન્સમાંથી છોકરો નીચે આવીને તેમની ઍક્સેસ ચાવી માંગી ગયો. મોડે પરત કરાતી ચાવી જેવી ધાતુએ ડેસ્ક પર અથડાઈને ટૂંકો કટકો કાઢ્યો. નિરવે એક પછી એક પેલેટ ખોલાવ્યાં, સીલ ચકાસી, જગદીશ કાકાને સમય લખાવ્યો. કવ્યા બિલના બંડલ ગોઠવતી રહી; એની કંપતી આંગળીઓ હવે સ્થિર હતી.

પણ હિતેષભાઈનો સ્વભાવ ત્યાં અટકવાનો નહોતો. સાંજની છેલ્લી મોટી મોકલણી—દવા કંપનીનો જથ્થો—બેએ પાંચ પર આવી પહોંચ્યો ત્યારે તેઓ ફરી જોરમાં આવ્યા. “આ કાર્ટ અટકાવી નહીં શકાય,” તેઓ ઓપરેશન્સના છોકરાને કાપીને અંદર ઘુસ્યા. “સમય નીકળી જશે. બેએ ખોલો. જૂની શીટ જ વાપરો. માલિક-પક્ષની નોંધ તો થઈ ગઈ છે.” નિરવ સામે જ હતો. આ છેલ્લી મોકલણીમાં ભૂલ થાય તો આખા હબની મોડી રાત બગડવાની. હિતેષભાઈએ એ જ દબાણ ફરી હથિયાર બનાવ્યું. “તને ગાડી છોડવી જ પડશે. નહીં તો લખીશ કે તું રિલીઝ રોકી નુકસાન કરાવ્યું.”

નિરવે નવી શીટ હાથમાં લીધી નહીં. તેણે જૂની જ રિગ્ડ ચેકલિસ્ટ ઉઠાવી, જે સવારે હિતેષભાઈએ તેની સામે ધકેલી હતી. “બેએ ખોલો,” તેણે ગેટ તરફ કહ્યું. હિતેષભાઈના હોઠ પર અડધી જીત આવી. કદાચ તેમને લાગ્યું, આખરે દબાણ કામે આવ્યું. શટર ઊંચાયું. ફોર્કલિફ્ટ આગળ ધકેલાયું. કાર્ટ બોર્ડર લાઇન સુધી આવી. નિરવે પછી જગદીશ કાકાને કહ્યું, “સ્ટેમ્પ તૈયાર રાખો, પણ પહેલાં માલિક-પક્ષની બહાર મૂકવાની મંજૂરી અહીં વાંચી લો.” તેણે જૂની શીટના ઉપરના કૉલમ પર આંગળી રાખી—‘સીલ તપાસાઈ’. પછી નીચેના ખાલી ઘરના આગળ પેન મૂકી. “હું અહીં ખોટું નથી લખતો. જે બહાર મૂકે છે એ જ નોંધ કરશે.” “એ તો તું જ—” હિતેષભાઈ બોલ્યા. “ના,” નિરવે પહેલી વાર સીધું તેમના ચહેરા પર જોયું, “આ શીટ મુજબ બહાર મૂકવાનો આદેશ પહેલેથી તમે સહી કરીને આપ્યો છે. હવે ખાલી ઘરું તમારું છે. લખો કે અધૂરી સીલ હોવા છતાં તમે મોકલો છો. પછી ગેટ ખૂલે.”

બેએ પરનાં બધાં હલનચલન એક સૂક્ષ્મ આદેશની રાહમાં અટકી ગયાં. દવા કંપનીના ડ્રાઈવરે કેબીનમાંથી ગળું લંબાવ્યું. ક્લાર્કે રજીસ્ટરની પાને અંગૂઠો દબાવી રાખ્યો. હિતેષભાઈએ શીટ નિરવના હાથમાંથી ખેંચી. “અપશબ્દ કરે છે? હું કેમ લખું?” નિરવે છોડીને પાછળ ન હટ્યો. “કાર્ટ લાઇન પાર છે. શટર ખુલ્લું છે. ગેટ રાહે છે. જો ખાલી નીચેના ઘરના વગર બહાર જાય, તો ઉપરની સહી મુજબ માલિક-પક્ષે અજમાયશ વગર માલ છોડ્યો ગણાશે. તમારો આદેશ સાંભળીને બેએ ખૂલ્યું છે. હવે અથવા તમે લખો, અથવા કાર્ટ પાછી.” આ કોઈ ભાષણ નહોતું; ફક્ત પ્રક્રિયાનો કાપેલો ધારદાર ખૂણો હતો.

હિતેષભાઈએ આસપાસ જોયું. સવારે જેમ તેઓ બધાને સાક્ષી બનાવી નિરવને દબાવતા હતા, હવે એ જ આંખો માલ, સમય અને દંડના હિસાબથી તેમને જોઈ રહી હતી. જો તેઓ કાર્ટ પાછી ખેંચાવે તો તેમની સવારની સહી જ શંકાસ્પદ. જો આગળ ધપાવે તો ખાલી ઘરું તેમની સામે ખૂલેલું. તેમણે ગુસ્સામાં નીચેના ઘરમાં અડધા શબ્દે લખ્યું—‘મોકલવું’—અને સહી મારી. નિરવે તરત શીટ જગદીશ કાકાને આપી. “હવે ગેટ સ્ટેમ્પ ઉપર માલિક-પક્ષની જવાબદારીમાં.” કાકાએ એક ક્ષણ પણ ગુમાવી નહીં. સ્ટેમ્પ ધડાકે પડ્યો. ક્લાર્કે રજીસ્ટરમાં એન્ટ્રી કરી: બહાર મૂકવાની મંજૂરી—હિતેષભાઈ. ડ્રાઈવરે કાર્ટ ખેંચી લીધી.

એ ક્ષણે નુકસાન દેખાતું થઈ ગયું. દવા કંપનીના પેકિંગ પર બહારની પટ્ટી ફાટી હતી; ગેટની બહાર જ કંપનીના પ્રતિનિધિએ ફોટા લીધા. ઓપરેશન્સનો છોકરો ફાઇલ લઈને દોડ્યો, પણ હવે શબ્દ બચાવી શકતા નહોતા. જે જવાબદારી સવારે નિરવના ગળામાં બાંધવા માટે ખાલી ઘરું રાખ્યું હતું, એમાં હિતેષભાઈનો તાજો હસ્તાક્ષર કાળી માટી જેવી ભરી ગયો હતો. તેમનો અવાજ પહેલી વાર ભાંગી ગયો. “અરે, અટકાવો—હું તો…” નિરવે તેમની તરફ જોયું પણ નહીં. “આગળી કાર્ટ,” તેણે કહ્યું.

ડોક ડેસ્ક પર જૂની રિગ્ડ ચેકલિસ્ટ હજી ખુલ્લી હતી. ઉપરનો ટિક, વચ્ચેની તેમની ઘસાયેલ સહી, નીચે તાજું લખેલું ‘મોકલવું’, ગેટનો ભીનો સ્ટેમ્પ—બધું વાંચી શકાય એવું. નિરવે શીટને બે આંગળીથી પકડી, ડેસ્ક પર પોતાની બાજુ ફેરવી, અને માલિક-પક્ષના કૉલમ તરફના ચેકમાર્ક્સ સીધા હિતેષભાઈની સામે વાળી દીધા.