સ્પોટલાઇટ અચાનક એની તરફ વળી

“નિયતિ, તું વાયરિંગ અને બેકઅપ જોઈ લે. સેન્ટર ટેબલ પર હાર્દિક જશે.”

આદેશ માઇક વગર પણ આખા હોલમાં ફાટી ગયો. અમદાવાદના પાલડી પાસેના પ્રાઇવેટ ઇનોવેશન સેન્ટરના ડેમો હોલમાં આગળની બે કતારમાં બેઠેલા લોકો એકસાથે વળ્યા. પેનલ, કંપનીવાળા, ઓળખીતાં ઉદ્યોગપતિઓ, અને પાછળ જમણી બાજુએ મનીષાબેન—જેઓએ ત્રણ મહિના પહેલાં પોતાના ઘરે ચા ઉપર સ્પષ્ટ કહ્યું હતું કે “છોકરી સારી છે, પણ કારકિર્દીનો ચહેરો આગળ આવવો જોઈએ”—બધાં સાંભળે એમ જ બોલાયું હતું.

નિયતિએ પોતાની ગળામાં લટકતું પ્રવેશ-કાર્ડ સીધું કર્યું. તેની કિનારી ઘસાઈ ગઈ હતી; મેટ્રોમાં દરરોજ સ્કેન થતું કાર્ડ જેવી. હાથમાં ઠંડી પડી ગયેલો નાનો ભોજનનો ડબ્બો હતો, જે તે સવારથી ખોલી પણ શકી નહોતી. તેણે ડબ્બો બેગમાં સરકાવ્યો, ડેમો ટેબલ તરફ એક ક્ષણ જોયું, પછી આઇલની ધાર પાસે રાખેલી સહાયક ખુરશી પાસે ઊભી રહી. કેન્દ્રનો સ્લોટ—જે માટે મૂળ પ્રોટોકોલ તેણે લખ્યો હતો—હાર્દિકે મલકીને ખેંચી લીધો.

“લોજિકલ છે,” રૌનક કાને કહ્યું, પણ એટલું જોરથી કે બાજુના બે જજ સુધી પહોંચી જાય, “ક્લાયન્ટ-ફેસિંગ પ્રેઝન્સ જોઈએ. નિયતિ ટેક્નિકલમાં સારી છે.”

સારી. ફક્ત સારી. ચાર રાત્રિના સૂકા આંખો, બે વર્ષનું સેવા ક્ષેત્રનું મેદાની કામ, ગ્રાહકના ખરાબ મશીનોને જીવતા સ્ટેજ પર સુધારવાની ટેવ—બધું એક શબ્દમાં ઠલવાઈ ગયું. તેમ છતાં નિયતિ ખસી નહોતી. એજ તો તેમની ઇચ્છા હતી: તેને આઇલની ધાર પર ઊભી રાખો, ચહેરો નહીં, ફક્ત હાથ.

મધ્યમાં ડેમો ટેબલ પર મૉડ્યુલર ઓટોમેશન રિગ ચમકી રહ્યો હતો—સેન્સર લાઇન, કંટ્રોલ પેનલ, કલર-સોર્ટિંગ આર્મ, અને બાજુએ પ્રિન્ટ થતી પરિણામ-સ્લિપ માટેનું નાનું થર્મલ યુનિટ. નિયમ સાદો હતો: પાંચ મિનિટમાં મિશ્ર ઇનપુટમાંથી ખામી વગર સોર્ટિંગ, ઓવરલોડ હેન્ડલિંગ અને સેફ્ટી-રીકવરી દેખાડવી. જે ટીમનો જીવંત ડેમો સૌથી સ્થિર, સૌથી ચોક્કસ, તે ટીમને ફાઇનલ કરાર, નોકરીના સીઢીઓ, અને શહેરભરમાં બોલાતું નામ.

હાર્દિકે બ્લેઝરની સ્લીવ ઊંચી કરી. “અમે થોડું ઝડપી મોડમાં જઈશું,” તેણે પેનલ તરફ જોઈને કહ્યું. “ટાઇમ વેસ્ટ નહીં કરીએ.”

નિયતિની નજર તરત પેનલના જમણા ખૂણે ગઈ. ઝડપી મોડ નહીં. આજે ઇનપુટ બેચમાં અનિયમિત વજનના પીસ મૂકાયેલા હતા; ઓવરલોડ વૉર્નિંગ માટે પહેલા કેલિબ્રેશન ફરજિયાત હતું. તેણે આઇલ પરથી જ એક પગ આગળ મૂક્યો. “પહેલા બેઝ-રીડિંગ—”

હાર્દિકે હાથ હવામાં કાપ્યો. “હું જાણું છું.”

પેનલના એક જજએ, જે થોડા સમય પહેલાં હાર્દિક સાથે ફોટો પડાવી રહ્યા હતા, હળવી હાસ્યરેખા સાથે માથું હલાવ્યું. “કૉન્ફિડન્સ ગૂડ.”

નિયતિ પાછી અટકી. આ પ્રથમ ચીર હતી—મોટી નહીં, પણ દેખાતી. મશીનની ઉપરની પીળી લાઇટ એક ક્ષણ થથરી. તેણે જોતાં જોતાં ડેમો ટેબલની નીચેના કેબલ ટ્રેમાં બ્લુ લાઇન ઢીલી દેખાઈ. સવારમાં ચેક થઈ હતી. કોઈએ મુખ્ય ક્લેમ્પ બદલી નાંખ્યો હતો; બેકઅપ કનેક્ટર લગાડ્યો હતો, જે દેખાવમાં સાફ, વપરાશમાં નબળો. તેણે રૌનક તરફ જોયું. રૌનકે નજર સરકાવી દીધી.

હાર્દિકે સ્ટાર્ટ દબાવ્યું. પ્રથમ દસ સેકંડ બધું સરસ લાગ્યું. સ્ક્રીન પર લીલા આંકડા, આર્મના સ્મૂથ હલનચલન, આગળની કતારમાંથી ખુશ મંજૂરી. મનીષાબેનની બાજુએ બેઠેલી તેમની ભત્રીજી—જેને પરિવારને અને ઓળખીતાઓને ખબર છે કે મનીષાબેને ક્યારેક નિયતિ માટે રૌનકનું નામ આંચકામાં લીધું હતું—હળવેથી બોલી, “હવે તો સ્પષ્ટ છે.”

પાંચમા ઇનપુટ પર સોર્ટર આર્મ એક અડધા ઈંચ જેટલું વધુ વળ્યું. નિયતિનો શ્વાસ અંદર જ અટક્યો. “ઓવરલોડ થ્રેશહોલ્ડ ખોટો છે,” તે ફરી બોલી. “હાર્દિક, મેન્યુઅલ—”

“પ્લીઝ,” હાર્દિકે પહેલી વાર સીધું તેની તરફ જોઈને કહ્યું, “આઇલ પરથી કમાંડ ના આપ.”

હોલમાં બે-ત્રણ લોકો સ્મિત છુપાવતાં હતા. આ જાહેર અપમાન પણ પૂરું વિચારીને આપેલું—ખુરશી ખેંચી લો, સૂચન અવગણો, પછી તેને ગભરાયેલી સહાયકની જેમ દેખાડો. નિયતિએ ચુપચાપ બાજુના ટૂલ-ટ્રે તરફ હાથ લંબાવ્યો, જ્યાં માત્ર તે જ હેક્સ-કી રાખતી હતી. ટ્રે ખાલી હતી.

આ વખતે ખામી ફક્ત થિયરીમાં નહોતી. સાતમો પીસ અંદર પડતાં જ કલર સેન્સર અને વજન-ફીડે વિરોધી સંકેત આપ્યો. આર્મે પીસ પકડ્યો, મધ્યમાં અટકી ગયો, પછી આખું મૉડ્યુલ ઝટકાથી થરથરાયું. ગિયરકેસમાંથી કઠણ ઘર્ષણનો અવાજ નીકળ્યો. સ્ક્રીન પર પીળું ચમક્યું, પછી લાલ.

હાર્દિકે ગભરાઈને બીજી કી દબાવી. ખોટી. સેફ્ટી-રીકવરીના બદલે તેણે ફોર્સ-રન ચાલુ કરી દીધું.

“બંધ કર!” નિયતિનો અવાજ આ વખતે આખા હોલમાં ગયો.

આર્મે પકડેલો પીસ છોડી દીધો. મેટલનો ટુકડો ટેબલ પરથી સરકીને આઇલની ધાર સુધી આવ્યો અને પ્રથમ કતારના જૂતાની આગળ ઠકાકથી અટક્યો. એક મહિલા જજ તરત ખુરશી પાછળ ખસી ગઈ. ઉપરનો કવર અડધો ઊચકાઈ ગયો. મશીનના અંદરથી ધૂમાડા જેવી ગરમ ગંધ નીકળી. હાર્દિકનો હાથ પેનલ પર અટવાઈ ગયો; શું દબાવવું તે જ સમજાયું નહીં.

“હેક્સ-કી ક્યાં છે?” નિયતિએ રૌનકને પૂછ્યું.

રૌનક બોલ્યો નહીં.

નિયતિએ બેકઅપ કીટ સીધી આઇલની બાજુના સર્વિસ શેલ્ફ પરથી ખેંચી. આ કીટ તેણે જ ગોઠવી હતી, સહાયક ફરજના નામે તેની પાસે ધકેલી મૂકી હતી. તે ટેબલ સુધી પહોંચી ત્યાં સુધી કોઈએ તેને રોકી નહોતી; કારણ કે હવે અટકાવનારને જવાબદારી લેવી પડત. હાર્દિક સરી પડ્યો, પણ હજી ખુરશી છોડવા માંગતો નહોતો.

“હટ,” તેણે નીચા ગળે કહ્યું.

નિયતિએ તેની કળાઈ પરથી કંટ્રોલ-પેડ ઉપાડી લીધો. “હવે તું આઇલ પરથી જો.”

તે વાક્ય એટલું શાંત હતું કે પહેલા લોકો સમજ્યા જ નહીં. પણ દૃશ્ય સમજાઈ ગયું. સેન્ટર ટેબલ પર હાર્દિકના બદલે નિયતિ ઊભી હતી, અને હાર્દિકનો બ્લેઝરનો ખૂણો સ્ટૂલ સાથે અથડાઈ પાછળ વળી ગયો હતો. રૌનકનું મોં ખુલ્લું રહી ગયું. પેનલના મુખ્ય જજ ઊભા થવા લાગ્યા, “શું રીસેટ—”

“રીસેટ નહીં,” નિયતિએ કહ્યું, આંખો મશીન પર જ. “જીવંત ખામી છે. એ જ ટેસ્ટ છે.”

તેને ઢીલી બ્લુ લાઇન બે આંગળીમાં પકડી, ક્લેમ્પ બદલ્યો, ઓવરહીટેડ જૉઇન્ટને અલગ કર્યો, પછી સેફ્ટી-લૂપ બાયપાસ નહીં, મેન્યુઅલ રી-આર્મ કર્યું. તેના હાથ ઝડપથી ચાલતાં હતાં, પણ દોડતા નહોતા. પહેલા કવર બંધ. પછી ખામીવાળો પીસ બહાર. પછી વજન-માપની ફરી સીમા. ત્યારબાદ તેણે હાર્દિકે ખોટું મૂકેલી થ્રેશહોલ્ડ વેલ્યુ ડિલીટ કરી. સ્ક્રીન પર લાલ ધીમે ધીમે ઓસર્યું.

હોલની હવા બદલી ગઈ એમ કહેવું સસ્તુ પડે. ખરેખર જે થયું તે વધુ કડક હતું: પહેલાં આગળની કતાર ઝૂકી, પછી ડાબી આઇલમાંથી લોકો ઊભા થઈને જોવાના કોણ બદલી રહ્યા હતા, અને છેલ્લે મધ્યના લોકો સમજી ગયા કે કેન્દ્ર હવે ટેબલ પર નહીં, તેના હાથમાં છે. મનીષાબેનની આંગળી ચાની કાગળની કપની ધાર પર જ અટકી રહી.

“નિયતિ,” મુખ્ય જજ ફરી બોલ્યા, આ વખત આદેશમાં નહીં, સંમતિ માંગી હોય એમ, “તમે આગળ વધો.”

તે બોલી નહીં. તેણે ફીડમાં ત્રણ પીસ સાથે ઓવરલોડ સિમ્યુલેશન નાખ્યું—નિયમ કરતાં મુશ્કેલ, પણ મંજૂર મર્યાદામાં. આર્મ ફરી ચાલ્યો. પહેલો પીસ જમણે, બીજો ડાબે, ત્રીજા પર તાત્કાલિક બ્રેક, પછી સેફ્ટી-રીલીઝ, પછી ફરી પકડ. એક પણ ઝટકો નહીં. તે વચ્ચે તેણે આઇલની ધાર પર પડેલો સરકેલો મેટલ પીસ પગથી બાજુએ સરકાવ્યો, જેથી કોઈ કહી ન શકે કે ખતરો પૂરો ગોઠવાયો હતો.

હાર્દિકે નીચા અવાજે કહ્યું, “મારા સેટિંગ્સ હતા—”

નિયતિએ સાંભળ્યું પણ નહોતું. તેણે મશીનને છેલ્લો સ્ટ્રેસ-પાસ આપ્યો. સ્ક્રીન હવે લીલી હતી, પણ લીલું પૂરતું ન હતું. નિયમ પ્રમાણે અંતિમ વાચનીય પરિણામ થર્મલ સ્લિપ પર છપાઈને બાજુના પરિણામ-ડેસ્ક પર જવું જોઈએ, પછી દિવાલ પર લગાડાતી કાર્ડ પર દાખલ થવું જોઈએ. ઘણા લોકો અહીં સુધી પહોંચતાં રાહત અનુભવે; નિયતિએ નહોતી.

“ફાઇનલ રન,” તેણે પહેલી વાર માઇક વગર પણ સૌને સાંભળે એમ કહ્યું.

હાર્દિકે છેલ્લો બચાવ કર્યો. “આ ટીમ ડેમો છે. નામ એકલું નહીં જાય.”

મુખ્ય જજએ જવાબ આપ્યો નહીં; તેમણે ફક્ત અધિકારીને ઇશારો કર્યો કે પ્રક્રિયા ચાલુ રાખે. બસ એટલું જ પૂરતું હતું. કમાંડ ખસી ગયું. જે બોલતો હતો તે હવે ગણી શકાય એવો ન રહ્યો.

નિયતિએ કંટ્રોલ પેડ એકદમ સમતલ પકડીને અંતિમ ક્રમ શરૂ કર્યો. ઇનપુટ લાઇનમાં ખામીવાળો, વધારે વજનનો, અને રંગમેળ બગાડતો ત્રણેય પ્રકારનો માલ એક પછી એક ગયો. સેન્સર રીડ થયા. આર્મ નીચે ઝુક્યો. ઘર્ષણ વગર વળ્યો. બ્રેક લાગ્યું, રિલીઝ થયું, ફરી પકડાયું. છેલ્લો પીસ સાચી ટ્રેમાં પડતાં જ મશીનની ઉપરની લીલી પટ્ટી સતત જળવા લાગી. થર્મલ યુનિટ સળવળ્યું.

પાતળી સ્લિપ બહાર આવી.

નિયતિએ તે સ્લિપ ઉચકી. તેના ઉપર સ્પષ્ટ હતું: ભૂલ શૂન્ય. રીકવરી સમય નિયમથી ઓછો. ઓવરલોડ પ્રતિસાદ શ્રેષ્ઠ. નીચે ટીમ કોડ, અને ઓપરેટર વિભાગમાં, જીવંત હસ્તક્ષેપ નોંધાયેલી જગ્યાએ—નિયતિ શાહ.

પાછળથી હાર્દિકનો શ્વાસ તૂટી ગયો જેવો અવાજ આવ્યો. “એક મિનિટ, આ—”

“પ્રક્રિયા અટકાવશો નહીં,” અધિકારીએ કઠોર રીતે કહ્યું. હવે તેણે હાર્દિકને નહીં, નિયતિને જોયું.

પરિણામ-ડેસ્કની બાજુની દિવાલ પાસે લોકો જાતે જ રસ્તો છોડી રહ્યા હતા. આઇલની ધારથી જ શરૂઆત થઈ; જે લોકો થોડા પહેલાં તેને સાઇડમાં રાખતા હતા, એ જ હવે ખસી ખસી માર્ગ ખુલ્લો કરતા હતા. નિયતિ ત્યાં ચાલી. તેની બેગમાંથી ભોજનના ડબ્બાનો કોણ બહાર સરક્યો; ઠંડી વાસ આવ્યો. તેને યાદ પણ ન રહ્યું. રિઝલ્ટ વોલ સામે નાના ચુંબકીય ફ્રેમવાળા કાર્ડ હતાં. અધિકારીએ સ્લિપ જોઇ, કાર્ડ પર આંકડા લખ્યાં, અને મધ્યમાં લાલ અંકોની ડિજિટલ પટ્ટીએ તે જ આંકડા ચમકાવ્યાં.

૯૮.૭૨

હાર્દિકની ટીમના પહેલાંના પ્રી-સ્કોરની સામે ઘણું વધારે. એટલું વધારે કે ‘સમજાવટ’ નામની કોઈ જગ્યા જ ન રહી. સામેથી મનીષાબેન ઊભી થઈ ગઈ. તેમના હોઠ ખૂલ્યા, જાણે હવે કંઈક વાળી લેવા જેવી વાત કહેવી હોય. રૌનક બે પગ આગળ આવ્યો, અવાજમાં અચાનક નરમાઈ લાવી, “નિયતિ, એક વાર સાંભળ તો—”

તે વળી નહીં. તેણે પરિણામ-કાર્ડ પોતાના હાથથી ફ્રેમમાં સરખું બેસાડ્યું. જમણી બાજુનો ખૂણો થોડો ઊંચો હતો; તેણે નખથી દબાવીને ચુંબક સીધો કર્યો. ઉપર ડિજિટલ અંકો તેજમાં સ્થિર હતા. નિયતિએ કાર્ડની ધાર એક વાર સમારી, હાથ પાછો ખેંચ્યો, અને તેજસ્વી નંબરોને જ ત્યાં જળતા છોડ્યા.