રૂમ એની તરફ ફરી ગયું

“મનસીબેન, તમે પાછળ બેસો. પહેલા છોકરાવાળાં લોકો,” બારી પાછળનો છોકરો બોલ્યો અને નીલી ટોકન પચાસ નંબરની પાનખર જેવી ચીઠ્ઠી હેમાંગી ભાભીના હાથમાં સરકાવી દીધી. મનસીને અપાયેલો ટોકન તો બાર નંબરનો હતો, છતાં હેમાંગી એ જ ક્ષણે આગળ વધી ગઈ; બેન્ચ પર બેઠેલી કાકીઓએ ગળા લંબાવ્યા, નિરવએ આંખો નીચે કરી. કાચની બારી પાસે ચાની કપની ઠંડી વાટકીનો ગોળ ડાઘ પડ્યો હતો, એની બાજુમાં ફોર્મ, સેનિટાઇઝર અને તૂટી ગયેલી બોલપેનનો કાળો દાગવાળો ટોપલો ઠસેલો. એ બધાના વચ્ચેથી હેમાંગીનો અવાજ આખી લાઇનને સંભળાયો—“આવી છોકરીઓને બધું સમજાવવું પડે. હજુ ઘરવાળી નથી.”

મનસીએ ટોકનને બે આંગળી વચ્ચે સીધું કર્યું. કાગળનો ખૂણો ભીનો થઈ ગયો હતો. “મારું નંબર બાર,” એણે બારી તરફ જોતાં કહ્યું, “પાછળ હું નથી બેસવાની. તમે લખાણમાં બદલો, મૌખિકમાં નહીં.”

આ એક જ વાક્યે બેન્ચ પર પહેલી નાની ભંગાણ પાડી. રજિસ્ટર સંભાળતો છોકરો ગભરાઈને હેમાંગી તરફ જોયો; હેમાંગીના ચહેરા પરનું ખાતરીભર્યું સ્મિત અડધો શ્વાસ અટક્યું. પણ તરત જ તેણે દુપટ્ટો ખભા પર ચડાવ્યો અને કઠોર મીઠાશમાં બોલી, “લાઇન શીખવી છે? અહીં પ્રી-વેડિંગ ચેક છે, શાક લેવા આવ્યાં નથી. અમારા પરિવારને અને ઓળખીતાઓને ખબર છે સંબંધની, એટલે જ બધું સંભાળી રહી છું.”

અમદાવાદના નવરંગપુરા પાસેની આ ખાનગી ક્લિનિકમાં લગ્ન પહેલાંનો ચેક હવે માત્ર તબીબી બાબત નહોતો. કોણ પહેલા અંદર જાય, કોના કાગળ પૂરા હોય, કોણ સાથે કોણ ઉભું રહે—બધું જ સંબંધની કસોટી बनी જતું. મનસીના પિતા ગયા પછી એની મા અને મામા સીધા આવવાનું ટાળતા; “છોકરાવાળાં શું વિચારે” એનો ભાર એની ખભા પર જ મૂકાયો હતો. નિરવ સાથેનો સંબંધ છુપાયેલો નહોતો, પણ બંધાયેલો પણ નહોતો; એ જ ખાલી જગ્યા હેમાંગી ભાભી માટે સિંહાસન બની ગઈ હતી.

“ફોર્મ અહીં આપો,” હેમાંગી એણે હાથ લંબાવ્યો. મનસીએ આપ્યા. હેમાંગી એ પાનાં ઉલટ્યાં, એક પર અંગૂઠો મૂકી ઊભી રહી ગઈ. “અહીં એમ્પ્લોયરનું પ્રમાણપત્ર નથી.”

“છેલ્લા મહિને અપલોડ કર્યું હતું.”

“અહીં કાગળ જોઈએ. અપલોડથી ઘરમાં વહુ નથી થાતી.”

બેન્ચ પર બેઠેલી એક કાકી સ્મિત દાબીને બીજીના કાનમાં વળી. નિરવ આગળ આવ્યો, પણ આખું આગળ નહીં—માત્ર એટલું કે તેની હાજરી દેખાય, બચાવ નહીં. “મનસી, તું મને મોકલી દેતી તો હું પ્રિન્ટ લઈ આવત,” એણે ધીમે કહ્યું.

મનસી એની તરફ વળી પણ નહીં. “હવે યાદ આવ્યું?”

હેમાંગીને એની નિષ્ક્રિયતા ગમી ગઈ. “બેસી જા ને. પહેલા નિરવના ટેસ્ટ, પછી જોઈ લઈએ. છોકરાને ઉપવાસ છે. સમય જાય છે.” એણે બારીના છોકરાને કહ્યું, “આગળનું નામ બોલાવો.”

છોકરાએ લાલ રજિસ્ટર ખેંચ્યું. ઉપરના જમણા ખૂણે જૂનો શાહીનો કાળો દાગ હતો. એણે નિરવનું નામ શોધતાં કહ્યું, “આઈડી જોડવું પડશે. મેડમ, છોકરાનું પ્રોફાઇલ લૉક છે.”

“મારાં પાસે છે,” હેમાંગી તરત બોલી. એણે પોતાનો ફોન કાઢ્યો, ચશ્માં સરકાવ્યાં, કંઈક દબાવ્યું. સ્ક્રીન વારંવાર પાછી એ જ પૃષ્ઠ પર આવી અટકી. “પાસવર્ડ બદલી દીધો છે? નિરવ!”

નિરવ ગભરાયો. “હું… ગઈ કાલે મનસીએ જ બનાવ્યું હતું. બધાં રિપોર્ટ, ઓફિસ વેરીફિકેશન, એલર્જી હિસ્ટ્રી—એને ખબર છે.”

બારી પાછળનો છોકરો હવે પહેલી વાર સીધો મનસીને જોયો. “બેન, તમે લૉગિન ખોલશો? અંદરનું સ્લોટ રોકાયું છે.”

આ અવાજમાં ફરક સ્પષ્ટ હતો. હમણાં સુધી જેને પાછળ બેસાડાતી હતી, હવે એની રાહમાં બારી અટકી ગઈ. પાછળની લાઇનમાંથી એક માણસ બોલી ગયો, “જો એમને આવે તો એમને જ કરવા દો ને, બધાને મોડું થાય છે.” બેન્ચ પરની કાકીઓનાં ગળાં બીજી દિશામાં વળ્યાં.

મનસી ધીમેથી ઊભી થઈ. હાથમાં ટોકન, ખભા પર પર્સ, અને પર્સની નાની ચેન સાથે લટકતી એક ચાવી—નિરવે ક્યારેય ઓફિસના કેબિન માટે આપી પછી પરત લેવી ભૂલી ગયેલી—એના ચાલતાં ઢબકાઈ. એણે હેમાંગીના આગળ વધેલા ફોનને હાથ ન લગાવ્યો. “મારો ફોન,” એણે કહ્યું.

“અરે, હવે નાટક ના કર,” હેમાંગી દાંત ભીંસીને બોલી, “બધું તો ઘર માટે જ છે.”

“ઘર?” મનસીએ પહેલી વાર એની આંખમાં સીધી નજર ગોઠવી. “ઘરમાં નામ વગરની સ્ત્રીને પાછળ બેસાડો, પછી જરૂર પડે ત્યારે આગળ બોલાવો—એને ઘર નથી કહેવાતું.”

છોકરો બારીની અંદરથી ઝૂકી આવ્યો. “બેન, સ્લોટ જતો રહે છે.”

મનસીએ પોતાનો ફોન ખોલ્યો, ચાર આંકડા નાખ્યા, પછી નિરવનું પ્રોફાઇલ ખોલી સ્ક્રીન બારી પાસે ફેરવી. “આ રહ્યો. બ્લડ પેનલ, થેલેસેમિયા સ્ક્રીન, વેક્સિન રેકોર્ડ, એમ્પ્લોયર વેરીફિકેશન. હું સેવા ક્ષેત્રમાં છું; કાગળો અધૂરા રાખવાની મારી આદત નથી.” એણે નીચે સ્ક્રોલ કરીને કહ્યું, “અને આ નોંધ—‘કપલ કાઉન્સેલિંગ સેશન only with registered partner present.’ તમે એટલું વાંચ્યું હતું કે નહીં?”

બારીનો છોકરો સીધો થઈ ગયો. “તો પછી મેડમ, પાર્ટનર સહી વગર આગળ નહીં વધે.” હવે એ હેમાંગીને નહિ, મનસીને પૂછતો હતો, “તમારો ઓળખકાર્ડ?”

હેમાંગીનો હાથ હવામાં જ અટકી ગયો. “હું ભાભી છું.”

“અહીં ભાભી માટે કૉલમ નથી,” છોકરાએ નિષ્કપટ ક્રૂરતાથી કહ્યું.

આ બીજો ભંગ હતો. એક કાકીએ પોતાના પગ નીચેની થેલી ખેંચી મનસી માટે જગ્યા ખાલી કરવા જેવી હરકત કરી, પછી વિચાર બદલીને સીધી થઈ બેઠી રહી; હવે જગ્યા ખાલી કરવાની નહીં, જગ્યા માનવાની વાત હતી. નિરવના કપાળ પર પરસેવાનો એક ટીપો સરક્યો. હેમાંગી એ હાસ્યમાં ઢાંકવાનો પ્રયત્ન કર્યો. “ચાલ, મનસી, આવી જા આગળ. હું તો તારા જ કામે ઊભી હતી. મારી સાથે જ અંદર આવજે. હું કહું છું.”

મનસીએ ફોન પાછો લીધો, સ્ક્રીન બંધ કરી. “હવે?” એણે ખૂબ હળવે પૂછ્યું. “હવે બોલાવો છો?”

હેમાંગીનું સ્મિત કાચ જેવું થઈ ગયું. “લોકો જોઈ રહ્યા છે.”

“હા,” મનસીએ કહ્યું, “એટલે જ હું સાંભળું છું.”

નિરવ છેલ્લે બોલ્યો. એ અવાજમાં ઘરનો છોકરો ઓછો, પકડાયો માણસ વધુ હતો. “મનસી, પ્લીઝ. પહેલા ટેસ્ટ થઈ જાય. બાકી વાત બહાર કરીએ.”

મનસીએ પર્સ ખોલ્યો. અંદરથી પારદર્શક ફોલ્ડર, આધારની નકલ, અને એક નાનું કવર કાઢ્યું. કવરમાંથી ચાવી સરકી પડી—એ જ મોડેથી પરત થયેલી કેબિનની ચાવી. એણે ઝૂકી ઉચકી, પળભર નજર કરી, પછી સીધી નિરવની હથેળીમાં મૂકી. “આ તારી,” એણે કહ્યું. “જ્યારે સંબંધને બારી પાસે ઓળખ આપવી પડે અને તું ચૂપ ઊભો રહે, ત્યારે ઓફિસની ચાવી પણ મારી પાસે શી માટે?”

આ વખતે દેખાતું નુકસાન થયું. ચાવી એની હથેળીમાં વાગીને ટકોરો કરી. બેન્ચ પર બેઠેલા લોકોમાં કોઈ બોલ્યું નહીં, પણ બે લોકોના ફોન નીચે ઉતરી ગયા. હેમાંગી આગળ પડી, “આ બધું અતિ થઈ ગયું. ચાવી-વાવીની નાટકીયતા રાખ ઘરે. અહીં નામ બગાડે છે.”

“નામ?” મનસી હવે બારીના કાઉન્ટર પાસે હતી. “બગાડ્યું કોણે?”

છોકરો ફોર્મ ગોઠવતો બોલ્યો, “બેન, જો તમે રજિસ્ટર પાર્ટનર છો તો સહી અહીં. પછી કાઉન્સેલિંગ રૂમમાં પ્રવેશ એક જ જોડીને મળશે. સાથે કોણ જશે એ હાલ લખાઈ જશે.”

હેમાંગી એકદમ વચ્ચે પડી. “થોભો. પહેલાં વડીલો સાથે વાત થાય. આમ તાત્કાલિક નહીં લખાતું.”

“સ્લોટ પંદર મિનિટ રોક્યું છે,” અંદરથી નર્સે કાચ ખખડાવી કહ્યું, “નહિતર આગળના દંપતીને આપી દઈએ.”

હવે રૂમનો ભાર આખો મનસી પર આવતો હતો. લોકો નજરથી માપતા હતાં—કેવી રીતે ઊભી છે, શું કહે છે, પાછળ હટે છે કે નહીં. નિરવની મા આવી નહોતી; હેમાંગી એ ખાલી સિંહાસન પર બેસી હતી. નિરવ પોતે એની બાજુમાં માત્ર છાયા. મનસીના મોઢા પર કોઈ વિનંતી નહોતી. એણે કાગળ લઈ પેન માગી.

બારીનો છોકરો કાળો દાગવાળી પેન આગળ ધપાવી. “અહીં.”

હેમાંગીનો અવાજ તીખો થઈ ગયો. “મનસી, પહેલા મને બતાવી. શું સાઇન કરે છે તું?”

મનસીએ પેનની નીબ પર જૂનો શાહીનો દાબ જોયો, પછી કાગળ પર નામની જગ્યા શોધી. “જે હું પહેલાથી છું, એ જ લખું છું,” એણે કહ્યું. “પણ હવે સૌના સામે.”

નિરવ હચમચી ઊભો રહ્યો. “મનસી—”

એણે હાથ ઊંચકીને એને અટકાવ્યો. એક પળ માટે આખી લાઇન અટકેલી દોરી જેવી ખેંચાઈ ગઈ. પછી મનસીએ સ્પષ્ટ, સંભળાય એટલા ઊંચા અવાજે કહ્યું, “કાઉન્સેલિંગ રૂમમાં હું નિરવ સાથે જ જઈશ. કાગળ પર ‘પાર્ટનર’ તરીકે મારું નામ લખાવો. જો એ નામ લખાતું નથી, તો આજની પ્રી-વેડિંગ પ્રક્રિયા અહીં અટકાવો, કારણ કે એનો પ્રોફાઇલ, એની મેડિકલ ફાઇલ, એની પૂર્વ સંમતિ અને જોડાની નોંધ મારી પાસે છે. ભાભી તરીકે કોઈને પ્રવેશ નહીં.”

બારી પાછળનો છોકરો જડ થયો, પછી તરત જ રજિસ્ટર પોતાની તરફથી મનસી તરફ સરકાવ્યું. “નામ કહો, બેન.”

હેમાંગી almost ચીસે બોલી, “તું કોણ હોય નક્કી કરનાર? પરિવાર છે અહીં!”

મનસીએ એની તરફ જોયું પણ નહીં. “મનસી દેસાઈ,” એણે અક્ષરેઅક્ષર બોલ્યું. “નિરવ શાહની રજિસ્ટર પાર્ટનર. આજની એન્ટ્રી એમ જ કરો.”

આ ત્રીજો અને સૌથી ભારે આઘાત હતો. દેખાતી સત્તા જ સરકી ગઈ. છોકરાએ લાલ રજિસ્ટરમાં જૂની નોંધ કાપી નવી લીટી ખેંચી. નર્સે અંદરથી દરવાજો ખોલીને કહ્યું, “મનસીબેન, ઓળખકાર્ડ સાથે આવો.” હવે નિરવને નહિ, હેમાંગીને નહિ—મનસીને. પાછળની લાઇનમાં ઊભેલી સ્ત્રીએ પોતાના પતિને કહ્યું, “હટો જરા, એમને જવા દો.”

હેમાંગીનો અવાજ હવે આદેશનો નહોતો; બચાવનો હતો. “મનસી, લોકો સામે આ રીતે… પછી ઘરમાં શું સમજાવશું?”

મનસીએ સહી પૂરી કરી, પેન કાઉન્ટર પર મૂકી. “આજે પહેલી વાર સમજાવવું તમને પડશે.”

એણે પોતાની નકલ બારી પાસે રાખી, નિરવની તરફ એક ટૂંકો ઈશારો કર્યો—આવો કે ના આવો, હવે પસંદગી તારી નહિ, સ્થિતિની હતી—અને પછી કાચની બાજુની નોટિસ વૉલ પાસે ગઈ જ્યાં નામની પટ્ટીઓ ચુંબકથી લગાડાતી. હમણાં જ બારીનો છોકરો અંદરથી સફેદ પટ્ટી લઈને આવ્યો, કાળા અક્ષરમાં લખાયેલું: “કાઉન્સેલિંગ રૂમ ૨ — નિરવ શાહ / મનસી દેસાઈ.” મનસીએ પોતાના હાથથી જૂની અડધી ઘસાઈ ગયેલી પટ્ટી ઉતારી, નવી પટ્ટી મધ્યમાં દબાવી ચોંટાડી દીધી.

નોટિસ વૉલ પર એ અક્ષરો સીધા ઉભા રહ્યા: “નિરવ શાહ / મનસી દેસાઈ.” પાછળની લાઇન હવે એ વાંચવા માટે જ વળી હતી.