ખરો માલિક પાછો ફર્યો, બાકી બધાં બહાર

જયદીપભાઈએ રૂટ બોર્ડ પરથી પીળી ચુંબકી પટ્ટી ખેંચીને નિરવના નંબર પર તાબડતોબ “રોકો” ચોંટાડી દીધી અને હાથમાં રહેલો ગેટ-પાસ બીજાને આપતા કહ્યું, “આ લેનમાં તું નહીં. સ્ટોક ખુલશે ત્યારે પણ નહીં. બહાર ઊભો રહેજે.” ડિસ્પેચ બેમાં ટેમ્પોની ગરમ ધૂળ, ડીઝલની ગંધ અને પ્લાસ્ટિકના ક્રેટના અથડામણ વચ્ચે આટલું ઊંચે બોલવું જરૂરી નહોતું; છતાં તેમણે ઊંચે જ બોલ્યું, જેથી લોડરો, ડ્રાઇવરો, અને ટર્ન પોઇન્ટ પાસે ઊભેલો ચા લાવ્યો છોકરો બધાં સાંભળે. નિરવના ગળામાંનો જૂનો પટ્ટાવાળો ઓળખકાર્ડ ઘસાઈને કિનારેથી વળેલો હતો; તેણે હાથ આગળ કર્યો તો જયદીપભાઈએ પાસ તેની આંગળીઓને છૂટી જાય એટલો નજીક લાવી, પછી વાળીને જિગ્નેશને આપી દીધો.

“પણ સેકન્ડ વેવ માટે નામ મારું હતું,” નિરવે સીધી વાત કરી.

“નામ હોય તો ઘર લઈ જજે,” જયદીપભાઈએ હસ્યા વગર કહ્યું. “અહીં કૉલ હું કરું.”

બોર્ડ નીચે ઊભેલા બે ડ્રાઇવરે નજર ચોરી. નિરવ આખી રાત નરોડાથી ઇસણપુર સુધીના પાછા-પાછા ફેરી બાદ આવેલી ખભાની જકડણ સાથે ઊભો હતો; શર્ટના ખભા પર હેલ્મેટની પટ્ટીની ચાંપ પડી ગઈ હતી. એણે ફરી હાથ લંબાવ્યો નહીં. બસ બોર્ડ જોયું, જ્યાં તેની લાઇન ઉપર લાલ ખૂંટો મારીને બીજાનું નામ સરકાવાયું હતું. અહીં કામમાં જગ્યા કાપવી એટલે પગાર નહિ, નામ કાપવું.

ટર્ન લેનની બહારના દરવાજા પાસે થોડી ક્ષણ અટકેલું હળવું આછું લીલું દુપટ્ટું તેને દેખાયું. હેમાંગી. તેની સાથે મહેશકાકા. આજે સવારેએમને માત્ર દસ્તાવેજ પર સાઇન લેવા આવવાનું હતું; સાંજે હેમાંગીના ઘરે લગ્નની વાત આગળ વધે કે નહીં તે નક્કી કરવા મહેશકાકા જતાં. પરિવારને અને ઓળખીતાઓને ખબર છે—નિરવ અને હેમાંગી એકબીજાને પસંદ કરે છે—એટલે કામની જગ્યાએ તેને કેવી રીતે બોલવામાં આવે છે, એની પણ કિંમત હતી.

જયદીપભાઈએ જાણે ખાસ એ તરફ જોતાં કહ્યું, “કાકા, તમે જ કહો. જે માણસને સીધો રૂટ આપો તો પણ સમયસર ચલાવી ન શકે, એને ઘરની જવાબદારી આપવી?” પછી બોર્ડ પર પેન ઠોકી. “હબ મજાકથી નથી ચાલતું.”

મહેશકાકા દરવાજાના ફ્રેમમાં જ થંભી ગયા. હેમાંગીના ચહેરા પરનું કશું બહાર આવ્યું નહીં, પણ તેણીએ હાથમાં પકડેલી ફાઇલની ધાર વધુ કઠણ પકડી. નિરવને એ ક્ષણે ગુસ્સો નહોતો આવ્યો; એની જગ્યાએ અંદર કંઈક બહુ જૂનું, બહુ ઠંડું ઊઠ્યું. કારણ કે આ પહેલી વાર નહોતું. વર્ષો પહેલા તેના પિતાના મોત પછી આ જ હબના જૂના કાગળો, જૂની કીઓ, જૂના ખાતા કોણે ક્યાં સરકાવ્યાં હતા એ વાત નિરવે અધૂરી સાંભળી હતી. ત્યારે તે બાર વર્ષનો હતો. આજેય બધું અધૂરું જ રાખવામાં આવતું હતું.

જ્યારે જયદીપભાઈએ ડ્રાઇવરોને ચીસ પાડી, “ત્રણ નંબર જમણી લેન ખોલો, નિરવ સાઇડમાં,” ત્યારે ઓફિસમાંથી કાચનો દરવાજો ધકેલી એક સ્ત્રી બહાર આવી. સફેદ કોટન કુર્તા પર ધૂળની સાવ પાતળી રેખા, હાથમાં જૂનો ફાઇલ-બોક્સ. વૃંદા મેડમ—માલિકીના ટ્રસ્ટ તરફથી વાર્ષિક તપાસ માટે આવેલા લોકોમાંની. તેમણે સીધું પૂછ્યું, “જૂના સીલવાળું રૂટ રજીસ્ટર કોણે માંગેલું હતું?”

જયદીપભાઈએ તરત સ્મિત ચડાવ્યું. “અમે જોઈ લઈએ.”

“તમે નહીં,” વૃંદાએ કહ્યું. “નિરવ દેસાઇ.”

બેમાં હવા અટકી નહીં; પણ અવાજોની દિશા ખસી ગઈ. નિરવે તેની તરફ જોયું. વૃંદાએ ફાઇલ-બોક્સ ખોલ્યો, પીળાશ પડેલા પાનાઓમાંથી એક નકલ બહાર ખેંચી અને બોર્ડ પાસે જ ઊભી રહી વાંચવા લાગી. “મૂળ સેવા હક ટ્રાન્સફર નોંધ—દેસાઇ ટ્રાન્સપોર્ટ લાઇન. સંરક્ષક હસ્તાક્ષર સમયબદ્ધ. ઉંમર પૂર્ણ થતાં આંતરિક માર્ગ-અધિકાર અને સ્ટોક કેબિનેટની સંયુક્ત કી વાપરવાની સત્તા વારસને.” તેણીએ પાનું ઉંચું કર્યું. “વારસ—નિરવ નરસિંહ દેસાઇ.”

જયદીપભાઈના ચહેરા પર પહેલી વાર ખાલી જગ્યા દેખાઈ. “આ તો જૂની નોંધ છે. હાલનું સંચાલન—”

“હાલનું સંચાલન ઉધારની સહી પર ચાલતું હતું,” વૃંદાએ કાપીને કહ્યું. “અને આ ક્ષણથી ત્રણ નંબર જમણી લેન બંધ. પાંચ નંબર અંદરની લેન ખૂલે. નિરવના બોલ્યા વગર કોઈ ડિસ્પેચ નહીં.”

જોરથી હોર્ન વાગ્યો. પહેલેથી જ જમણી લેનમાં ઘૂસી ગયેલો નીલો ટેમ્પો અડધી વળાંક પર અટકાવી દેવાયો. લોડર છોકરાએ ક્રેટ ઉંચકતાં જ રોકી દીધો. ડ્રાઇવરોએ એકબીજાને જોઈને ગાળો ગળી લીધી. “પાંચ નંબર! પાંચ નંબર!” વૃંદાએ હાથ ઊંચો કરી બોલ્યા, પણ બીજો અવાજ નિરવનો હતો—સમ થઈને, કાપતો. “જિગ્નેશ, ગાડી પાછળ લે. રમેશ, અંદરની લાઇનમાં વાળો. બિન-મુદ્રિત સ્લિપ કોઈ નહીં ઉઠાવે.”

શરીરો ફરી વળ્યાં. એક ટેમ્પો પાછળ ગયો, બીજો આગળ સરક્યો, બે લોડરો જમણી તરફથી દોડીને અંદરનાં પટ્ટા તરફ વળ્યાં. જયદીપભાઈ વચ્ચે ઊભા રહી ગયા, જાણે પોતાની જ બેમાં માર્ગચિહ્ન बनी ગયા હોય પણ કોઈ એ મુજબ ન ચાલે. એ પહેલી નાની જીત હતી, પણ તે સમજાવવા જેવું કશું નહોતું; બધાને દેખાઈ ગયું.

વૃંદાએ બોક્સમાંથી ચાવીનો નાનો ઝુમખો કાઢ્યો. એક ચાવી જુની, ધાર ઘસાઈ ગયેલી. “આ કાલે રાતે આર્કાઇવ રૂમમાંથી મળી. મોડે પરત થયેલી કીનો દાખલો પણ સાથે છે.” તેણીએ ચાવી નિરવની હથેળીમાં મૂકી. ધાતુ ઠંડી હતી. “સ્ટોક કેબિનેટ તપાસજો. અને બોર્ડ પર માર્કિંગ હવે તમારું.”

હેમાંગી દરવાજા પરથી ખસી નહોતી. મહેશકાકાએ પહેલા વૃંદાને, પછી નિરવને જોયું. તેઓ આગળ ન આવ્યા; પણ પાછા પણ ન વળ્યા. એ જ પૂરતું હતું—હમણાં માટે.

નિરવે બોર્ડની નીચેનો કાળો માર્કર ઉઠાવ્યો, પોતાનું નામ ત્રણ નંબર પરથી કાપ્યું નહીં; સીધું પાંચ નંબરની અંદરલી લેન પર લખ્યું. પછી જિગ્નેશના ઉપરથી પાસ કાઢીને શંકરના નામ સામે લગાવ્યો. “તને શોર્ટ રૂટ. સમય બચાવી આપજે.” જૂના બે લોડરોને કહ્યું, “આજથી સ્ટોક છોડતા પહેલા સ્લિપ મારી પાસે.” તેણે કેબિનની બાજુના નાના હૂક પરથી બે ટેમ્પરરી પાસ ઉતારી લીધાં. “આ બંન્ને હવે બંધ.”

જયદીપભાઈએ હાથ લંબાવ્યો. “એ મારી પાસે રહેવા દે. ભીડમાં ગોટાળો થાય.”

નિરવે પાસ તેમની હથેળીમાં મૂક્યા નહીં. હૂક પરથી ઉતારેલા પાસ સીધા પોતાની ખિસ્સામાં સરકાવ્યાં. “ગોટાળો ત્યાંથી જ થતો હતો.”

ડિસ્પેચ બેની અંદર અવાજ હવે પણ ઘણો હતો—ક્રેટોની ઘસામણ, સ્કેનરના ટપાટપ બીપ, હોર્ન, બોલાવટ—પણ કૉલ કોણ કરે છે તે બદલાતાં ધ્વનિનો ભાર બદલાઈ ગયો. જયદીપભાઈ તુરંત ઝઘડો કરી શકે એવા માણસ હતા; છતાં તેઓએ ગળો સાફ કર્યો અને બોર્ડ સામે આવીને કાગળ બતાવ્યો. “આ લિસ્ટ પરના ચાર ઓર્ડર મારી સહીમાં ગયા છે.”

“ગયા હશે,” નિરવે કહ્યું, “પણ બહાર નહીં જાય. નવી સ્લિપ કાપાશે.”

“નિરવ, વેપાર છે. અહંકારથી ચાલે નહીં.”

“અહંકારથી જ ચાલતો હતો.”

એક ડ્રાઇવરે દબેલી હસીને ગળામાં અટકાવી. મહેશકાકાની આંખ સીધી બોર્ડ પર હતી. હેમાંગીએ ફાઇલ નીચે કરી. કોઈએ તેની તરફ જોયું નહીં, છતાં હવે તેને સાક્ષી તરીકે અલગ ઉભું રાખવાની જરૂર રહી નહોતી; આખી વ્યવસ્થા તેની સામે બદલાઈ રહી હતી.

બપોરના એક વાગતા પહેલા જ ફોનના રીંગ અને દોડધામ વધી. મોટી ઇ-કોમર્સ કન્સાઇનમેન્ટ આવી પહોંચી—દિવાળીની વેચાણ વેવનો અચાનક હાઇ-વેલ્યુ સ્ટોક. બહાર ત્રણ ટેમ્પો, બે મિની-ટ્રક અને અંદરથી સતત કૉલ. વેરહાઉસના પાછળના ભાગે પાણી લીક થતાં બે લેનમાંથી એક બંધ રાખવી પડી. હવે ફક્ત પાંચ નંબરની અંદરની લેન ચાલુ રહી શકતી. જે લેન પર હવે નિરવનું નામ હતું.

“ઝડપ કરવી પડશે!” કોઈએ અંદરથી બૂમ પાડી.

નિરવે બોર્ડ તરફ જોયું, પછી સ્ટોક કેબિનેટ તરફ. “માત્ર સીલવાળી સ્લિપ. અને કિંમતી માલ માટે ડબલ એન્ટ્રી.”

જયદીપભાઈનો અવાજ પહેલી વાર થોભી-થોભી આવ્યો. “હમણાં નિયમ કડક કરવાને સમય નથી. પહેલું માલ કાઢ.”

“કેબિનેટ ખૂલે પછી જ માલ બહાર જાય.”

તેઓ નજીક આવ્યા. કપાળ પર પરસેવો, પણ બોલવાનો અંદાજ હજી ઉપરથી. “કેબિનેટની અંદરની નીળી ક્રેટ માત્ર મને ખબર છે. ચાવી તું રાખ, કબાટ હું ખોલી દઉં.”

નિરવે સ્થિર નજરે જોયું. “ચાવી મારી છે એટલે કબાટ પણ હું ખોલીશ.”

બહારથી હોર્ન ઉપર હોર્ન. અંદર લોડર છોકરાઓ સ્લિપ લઈને અડધી દોડમાં. વૃંદા કાચના દરવાજા પાસે ઊભી હતી; તેણે કંઈ કહ્યું નહીં. સાક્ષી પૂરતી હતી. જયદીપભાઈએ અવાજ ધીમો કર્યો, પણ એ ધીમાપણું વિનંતી નહોતું—જૂની આદતનો છેલ્લો આવરણ હતું. “ઓછામાં ઓછું મારી ગાડીઓને પહેલું છોડ. ક્લાયન્ટ મારા પર છે.”

“આ ક્ષણે રૂટ પર જે છે તે હબ પર છે,” નિરવે કહ્યું. “અને હબનો કૉલ હું કરું.”

તેણે બોર્ડ પરથી ત્રણ ચુંબકી પટ્ટીઓ ઉખાડી. એક પર લખ્યું—“મહેશ ટ્રાન્સપોર્ટ, અંદરની લેન.” બીજી—“શંકર, તાત્કાલિક.” ત્રીજી પર જયદીપભાઈના ચિહ્નવાળી જૂની કોડ-પટ્ટી હતી. નિરવે તે હાથમાં પકડી રાખી. “આ કોડ હવે બંધ.”

“તને સમજાય છે કેટલી રકમ અટકશે?” જયદીપભાઈનો સ્વર તૂટ્યો. આ વખતે બધાએ સાંભળ્યો. કારણ કે તેઓ હવે ચીસતા ન હતા; પૂછતા હતા.

નિરવે ટર્ન પોઇન્ટ પાસે ઊભેલા ડ્રાઇવરોને જોરથી કહ્યું, “જયદીપભાઈની બંને ગાડીઓ સાઇડ લાઇનમાં રાખો. સીલ ચકાસણી પહેલા એક પણ ચક્કર નહીં ફેરવે. રમેશ, તું આગળ. શંકર, તારા પાછળ. બાકીના બે ટેમ્પો ડાબે રાહ જુએ.” પછી તેણે હાથમાંની જૂની કોડ-પટ્ટી બોર્ડની નીચેના ખાલી ડબ્બામાં નાખી દીધી.

એ જ ક્ષણે નુકસાન દેખાયું. જયદીપભાઈની પહેલી ગાડી, જે અડધી આગળ હતી, પાછી ખેંચાવવી પડી. ડ્રાઇવરે કાચમાંથી ચહેરો બહાર કાઢીને ભ્રૂ ચડાવ્યાં, પણ લોડરોએ તેની તરફ જોયું પણ નહીં; તેઓ નવા બોલાવ પ્રમાણે ક્રેટ ફેરવી રહ્યા હતા. બીજી ગાડીની ડિક્કીમાં પહેલેથી મુકાયેલ બે મોટાં કાર્ટન પાછાં ઉતારાયા. કાર્ટન જમીન પર પડતાં અંદરનું બબલ-રેપ અથડાઈને ભદ્દો અવાજ થયો. જયદીપભાઈએ આગળ વધીને એક છોકરાનો હાથ પકડવાનો પ્રયત્ન કર્યો. “અરે, એ મારું—”

નિરવે વચ્ચે જ કહ્યું, “હાથ છોડો. જે માલ ચકાસણી વગર ગયો ગણાશે, એની જવાબદારી લખિતમાં આપશો?” તેણે કાગળ આગળ કર્યો. “અહીં સહી કરો.”

જયદીપભાઈએ હાથ છોડી દીધો. છોકરાએ કાર્ટન ઊંચકીને અંદર વાળ્યું. નિરવે બીજા ડ્રાઇવર તરફ આંગળી કરી. “તારી સ્લિપ?” એણે બતાવી. “જોજો, અંદર જા.” ત્રીજા તરફ, “તમારી રાહ. ગેટ-પાસ મારી પાસે લઈ લો.” લોકો હવે સીધું નિરવ પાસે આવી રહ્યા હતા. લાઇન બદલાઈ ગઈ હતી; જ્યારેય માણસોને ખબર પડે કે કયાં ઊભાં રહેવું, ત્યારે જૂનું રુઆબ અડધું મરી જાય.

જયદીપભાઈ ફરી નજીક આવ્યા. આ વખતે કાંધો થોડો વાંકો. “નિરવ,” તેઓએ નામ એવું બોલ્યું જેમ પહેલાં કદી ન બોલ્યું હતું, “એક લોટ મારી તરફ ફેરવી દે. પછી બાકી તું જે કરવું હોય તે કરજે.”

મહેશકાકા હજી દરવાજા પાસે હતા. હેમાંગી થોડું આગળ આવી હતી, પણ બોલી નહોતી. વૃંદા બાજુએ ખસી ગઈ; જગ્યા ખાલી હતી, નિર્ણય માટે. કોઈ બચાવ નહોતો, કોઈ ઢાંકણ નહોતું.

નિરવે તેમનો ચહેરો નહિ, તેમની પાછળ ઉભેલી બંધ થયેલી ગાડી જોયી. “લાઇવ ઓર્ડર પહેલા. અંદરની લેનમાંથી માત્ર સીલવાળી સ્લિપ. તમારી ગાડી રાહ જોશે.”

“રાહ?” જયદીપભાઈએ જાણે શબ્દ ગળી ન શકાય એમ ફરી કહ્યું.

“હા. જેમ તમે મને ઊભો રાખતા હતા એમ. પણ અહીં લખાણ સાથે.”

તેણે તેમની તરફથી હાથ લંબાયેલો જ રહેવા દીધો અને બૂમ પાડી, “પાંચ નંબર ચાલુ! અંદરની લેન ખાલી રાખો. જયદીપભાઈની ગાડીઓ સાઇડ!” ડ્રાઇવરો તરત વળ્યાં. એક લોડરે જૂની ટેવથી જયદીપભાઈ તરફ જોયું, પછી નિરવના સંકેત પર કાર્ટન ઉપાડી આગળ દોડી ગયો. જયદીપભાઈ રસ્તાની બાજુએ જ રહ્યા—જ્યાંથી તેઓ બીજાને હટાવતા.

સ્ટોક કેબિનેટ બોર્ડની બાજુમાં હતું; જૂના લીલા રંગ પર નવા સ્ક્રેચ. તેના ઉપરના નાના ખાંચામાં પહેલા જે કી રહેતી, ત્યાં હવે ખાલી જગ્યા હતી. નિરવે ખિસ્સામાંથી ઘસાઈ ગયેલી ચાવી કાઢી. એક પળ માટે તેની આંગળીઓ પર જૂની ધાતુનો ભાર રહ્યો—મોડે પરત આવેલી કી, વર્ષોનું અટકાવેલું અધિકાર, આખી બેની સામે સાદી વસ્તુની જેમ. તેણે કેબિનેટના તાળામાં ચાવી સરકાવી, જયદીપભાઈની પહોંચ બહારથી દરવાજો પોતાની તરફ ખેંચ્યો, અને તાળું ફેરી દીધું. ક્લિક.