Sun raina ta, sai suka yi shiru

An manna takarda a gabanta a kan saukar bene, Malam Rabi’u ya buga yatsarsa kan layin ja ya ce, “Ga sunanki a nan. Ke kika jawo asarar hanyar Kano zuwa Zinder. A yau gaban dangi da masu mota za a gama da wannan maganar.”

Mutanen da ke hawa da sauka tsakanin bene na ofis da filin ƙasa suka tsaya. Wani direba ya daidaita igiyar katinsa mai tsufa a wuya. A gefen bango akwai kujerar roba ɗaya da aka cusa gefe, amma ba a ce Amina ta zauna ba. Kofin shayi da aka ajiye a matattakalar siminti ya riga ya bar zobe mai ɗumi a farfajiya. Amina ta tsaya da ƙafafunta masu nauyin gajiyar yini, hannunta a kan jakar da ta saba ɗaukar ƙananan takardu da wayarta. Ta ga Hajiya Binta a sama da saukar, ta nade mayafi ta ɗaure fuska; Alhaji Musa kuma na ƙasa, yana son a gama abin nan ba tare da zubar da mutunci ba.

“Asara ta faru ne ranar Litinin,” Malam Rabi’u ya ci gaba da karantawa, yana ɗaga murya kamar limamin da ya riga ya san hukunci. “An canja mota, an bi sabuwar hanya ba tare da izini ba. Wanda ya yi magana da direban farko ita ce Amina, diyata ko ba diyata ba, amma ba mai iko ba.”

Kalmar ta soka fiye da zafin rana. Ba wai diyata ko ba diyata ba. A gaban ma’aikatan mahaifinta marigayi, a gaban ‘yan uwa da ke jiran a rufe tsohon lissafi, ya mayar da ita baƙuwa a jinin kanta. Amina ta miƙa hannu ba da sauri ba. “Ka ba ni katin hanyar.”

Malam Rabi’u ya yi murmushin da ya saba yi idan yana jin ya rigaya ya danne mutum. “Me za ki yi da shi?”

“Idan sunana ne a kai, ka ba ni in karanta.” Ta faɗi haka a fili, ba roƙo ba.

Wani ɗan motsi ya bi saukar benen. Sadiq, ɗan’uwan mahaifinta ta wajen ƙani, ya daina taka matakala daga sama. Malam Rabi’u ya yi jinkirin da bai dace da ƙarfin da yake nunawa ba, sannan ya miƙa mata katin hanya mai lanƙwasa gefuna, wanda aka saba manna wa direbobi domin tantance hanya, ajiyar kaya da hatimin izini. Amina ta karɓa, ta juya shi da yatsa ɗaya. A saman katin akwai sabon layi da alkalami shuɗi ya shafe tsohon rubutu. Amma hatimin ƙasa bai yi daidai da sabon layin ba.

Ta ɗago kai. “An ce na canja hanya. Amma wannan katin bai fito Litinin ba.”

Malam Rabi’u ya ce, “Hatimi ne. Kowa na gani.”

“Eh. Kowa na gani.” Ta ɗaga katin kaɗan. “Hatimin ranar Asabar ne. Kuma tsohon lambar mota ce a ƙasa, sabuwar hanya a sama. Wanda ya yi gyara daga baya bai ma cire tsohon lamba ba.”

Direbobin biyu da ke ƙasa suka matsa kusa, ba da niyyar taimaka mata ba, sai don gani. Wani ya yi tsaki a hankali. Malam Rabi’u ya sa hannu ya nemi ya ƙwace katin, amma Amina ta mayar da shi baya ɗaya. Wannan shi ne ƙaramar fashewar farko: ba a sake kallon takardar a matsayin hukunci tsarkakakke ba, sai dai a matsayin abin da aka tabo.

“Takarda ɗaya ba ta goge laifi,” ya ce da sauri. “Dukkan hanyoyin marigayi Baba Ali ni nake kula da su tun kafin a rufe kabari. Na fi kowa sanin yadda ake juya kaya.”

“Ka fi kowa sanin yadda ake juya baki,” Hajiya Binta ta jefa daga sama, cikin sanyi mai kaifi. “Amma a nan ba hayaniya ake yi ba. A karanta sosai.”

Malam Rabi’u ya yi kamar bai ji ta ba. “Amina, tun mahaifinki yana raye kina gefe ne. Ke kina kawo saƙo, kina rubuta kuɗin POS, kina tura saƙon waya. Ba ke ake damƙa wa hanyar dare ba.”

Amina ta ji tsohon zafi ya motsa, amma ta barsa ya tsaya a ƙirji. Mahaifinta ne ya koya mata duba katin hanya, rubutun kwanan wata, bambancin hatimin shiga da fitowar kaya. Amma mutuwa na da sauri; maganar maza kuma tana da tsawo. Bayan jana’iza, an bar mata guri a bakin ofis, ba a ba ta kujera a ciki ba. A yau ma an kira ta ne domin ta ɗauki laifi, ba domin ta yi magana ba.

Ta buɗe jakarta. Ta fitar da ƙaramin littafin rijista mai duhun murfi da layukan datti a gefuna. “Idan magana kan Litinin ce, ga rajistar fitowar motoci.” Ta buɗe shafin da aka ninke kusurwa. “Mota 442 ta fita da tsohuwar hanya da safe. Mota 517 ce aka karkatar da ita da yamma. Amma a katin da ka karanta, lambar ƙasa 442 ce.”

Wani ma’aikaci da ke da katin wuya mai yamutse ya ce, “Ni na ɗaura kaya a 517.” Sai ya yi saurin rufe baki lokacin da ya ga fuskar Malam Rabi’u.

Amina ba ta kalle shi ba. Ta dai zura idonta kan Malam Rabi’u. “Idan ni na ba da umarnin canjin hanya, me ya sa rajistar fitowar shago ba ta da sa hannuna?”

Wannan ita ce tambayar da ta mayar da nauyi. Ba ta yi ihu ba. Ba ta yi dogon bayani ba. Ta jefa ta a tsakanin bene da ƙasa, inda kowa zai ji kuma kowa zai duba wanda ya kamata ya amsa. A karo na farko, Malam Rabi’u bai faɗa cikin magana kai tsaye ba. Idonsa ya sauka kan littafin, ya koma kan katin, sannan ya ce, “Ai… sa hannu nawa ya isa. Ni wakili ne.”

“Wakili da me?” Amina ta matsa mataki ɗaya ƙasa, ta sa ya danne baya ga bangon handrail ɗin ƙarfe. “Da wane takarda ka zama cikakken wakili bayan rasuwar Baba? Ka nuna inda aka ba ka ikon canja hanya ba tare da sa hannun magaji ko shaidar iyali ba.”

Sadiq ya tsaya tsakar matakala. Alhaji Musa da ke ƙasa ya ɗago sosai yanzu, ba don tsawatarwa ba sai don jin amsar. Hajiya Binta ta sauko mataki ɗaya. Mutane biyu da ke son wucewa daga filin ƙasa zuwa sama suka tsaya saboda babu sarari; saukar benen ya zama mashin ɗin da ba ya cin ƙarya. Malam Rabi’u ya share zufa a gefen hanci. “Dukkanmu mun san ni nake riƙe da al’amari.”

“Na ce ka nuna takarda,” Amina ta ce.

Ba wanda ya taimaka masa. Wannan shiru ba irin shiru ne na tausayi ba; irin na sake lissafi ne. Mutanen da suka zo suna ganin a yi mata hukunci yanzu suna kallon inda ikon yake da gaske. Hajiya Binta ta fitar da wayarta, ta buɗe hoton takarda da aka taɓa aikawa cikin group ɗin dangi. “Ga bayanin kotun rabon gado na farko,” ta ce. “An ce ya ci gaba da kula da aiki na wucin gadi har sai an kammala izinin hanya da rabon alhakin sa hannu. Wannan na watanni shida ne kacal.”

“Watanni shida sun wuce shekara biyu da rabi,” Sadiq ya faɗa.

Malam Rabi’u ya juya kansa da fushi. “Kai ka yi shiru. Manya na magana.”

“Manya na magana ne saboda kai ka ci ribar shirin yin magana a madadinsu,” Amina ta ce. Ta ɗaga littafin rajista da katin hanya a hannu biyu. “Kuma a yau ka kira ni ne don ka rufe abin da bai kammala ba.”

Ya yi yunƙurin sauko matakala biyu lokaci ɗaya ya karɓe takardun. Direban da ke ƙasa ya janye baya don kada ya buge shi. Amina ta matsa gefe, ta bar shi ya tsaya a tsakiya, tsakaninsa da mutanen da yake son umarta. Wani ƙaramin sauti daga janareta a bayan gida ya katse sannan ya dawo; hasken fitilar corridor ya yi rawa, ya sake daidaituwa. A irin wannan ɗan dishi-dishin ne fuskar mutum ke bayyana sosai. Fuskar Malam Rabi’u ta rasa tabbacin da ta zo da shi.

Alhaji Musa ya ce daga ƙasa, “A kawo babban fayil ɗin izinin hanyoyi.” Ba roƙo ba ne. Umurni ne.

Ba Malam Rabi’u ya tafi ɗauko shi ba. Wani ƙaramin ma’aikaci ne ya yi tsalle sama. Da ya dawo, ya miƙa fayil ɗin ga Alhaji Musa kai tsaye, ba ga Malam Rabi’u ba. Wannan ma wani sauyi ne da ba a buƙatar a faɗa. Alhaji Musa ya buɗe, ya juya shafuka da yatsun da suka san takarda fiye da surutu. “A nan,” ya ce a hankali. “An dawo da takardar da aka kai domin sabunta ikon hanyar Kano-Zinder. An yi gyaran layin magaji. An ce a jira sahalewar bangaren iyali. Ba a kammala ba.”

Malam Rabi’u ya yi saurin cewa, “Amma ni na ci gaba da tafiyar da hanya—”

“Na sani,” Alhaji Musa ya katse. “Amma cikakken iko daban yake da ci gaba da tafiyarwa.”

Mutanen da ke matakala suka sake sauya matsayi. Wanda yake sama ya daina saukowa. Wanda yake ƙasa ya daina hawa. Idanu sun koma takardun Amina, ba fuskar Malam Rabi’u ba. Ta ga yadda wannan ya karya masa kashin murya. Shekaru yana cin gajiyar irin ɗan tazarar da ke tsakanin “na wucin gadi” da “na har abada.” Yau an matse wannan tazara a gaban kowa.

Malam Rabi’u ya juya da wata dabara ta ƙarshe. “Ko da haka, mace ba ta tashi ta yi wa dangi ikirarin hanya a nan ba. Akwai manya. Akwai kunya.”

Kalaman sun yi wa wasu aiki a fuska; ba don gaskiya ba, sai don al’ada na son a kashe mace da kalmar kunya idan hujja ta fara cin maza. Hajiya Binta ta gyara mayafinta, amma kafin ta yi magana Amina ta riga ta sauka matakai biyu zuwa gefen da yake kallon filin ƙasa, inda ake yawan tsayar da masu mota don lissafi da ƙirga kuri’ar yarda cikin harkokin gida. A nan ne kowa daga sama da ƙasa zai iya karantawa idan aka ɗaga abu.

Ta buɗe jakarta a karo na biyu. Daga cikin murfin wayar ta zaro kwafin sabon takardar gyaran layin izini, wanda aka dawo da shi makon jiya daga ofishin lauya bayan an gyara sunan magaji na farko zuwa yadda aka rubuta a shari’ar gado: Amina Aliyu, a madadin gidan marigayi Baba Ali. A ƙasa akwai layin da ke nuna cewa duk wani wakilci na wucin gadi ya tsaya ne ga amincewar magaji da dattawan gida. Ba a taɓa samun wannan amincewar ba.

Ta haɗa takardar da katin hanya, ta ɗaga su sama, ta juya bangaren rubutun zuwa ga filin ƙasa. “Ku karanta,” ta ce. Muryarta ba ta hau ba, amma ta isa ko’ina. “Wannan gyaran layi ne. Wannan katin hanya ne da aka tabo daga baya. Wannan hanyar Kano-Zinder ba ta ƙarƙashin cikakken ikon Malam Rabi’u ba. Layin mallaka da sa hannun magana yana nan: Amina Aliyu, a madadin gidan Baba Ali.”

Malam Rabi’u ya miƙa hannu da sauri domin ya ci gaba da nuna wa ma’aikata inda za su tsaya, kamar tsohon dabi’a zai tsira da shi. Amma babu wanda ya motsa. Hannunsa ya rataye a iska ba tare da aiki ba.

Amina ta sauke katin hanya ɗaya daga kan takardun, ta riƙe shi sama shi kaɗai, gefen rubutu yana fuskantar masu kallo. “Daga yau,” ta ce, “duk zirga-zirgar wannan hanya ta dawo ƙarƙashin magana ta. Wanda zai ɗora kaya, wanda zai karɓi kuɗi, wanda zai canja mota, sai ya zo ta hannuna ko ta wanda na sa a rubuce. Shi kuma ya sauka daga wannan magana.”

Ta yi mataki ɗaya gaba zuwa gefen filin ƙasa, inda titin shiga ofis ke takure zuwa wannan saukar bene. Katin da ta ɗaga ya kama sararin hanya. Hannayen da suka saba nuna wa mutane hawa, sauka, jira, da tsayawa suka zube a gefenta.