Sai da hannuna aka ceci bay

Keken ɗaya ya bugi ƙofar bay ɗin har ya koma baya, rasitin da aka nannaɗe rabin-rabi suka zube a bakin kanter, Bilkisu ta miƙa hannu zuwa kabad ɗin makullai, sai Málam Rabi’u ya danna ƙofar da tafinsa ya ce, “Kar ki taɓa. Ni nake sallama yau.”

Ta tsaya da yatsunta a iska, igiyar katinta mai laushi ta gogar wuyanta. A can gefen karɓar kaya, babbar mota daga Sabon Gari ta tsaya a karkace, ta toshe hanyar fitowar ƙananan kekuna biyu da ke ɗauke da buhunan sukari. Ƙarar janareta na rawa a bango, fitilar ofis tana karkarwa kamar za ta mutu. A kan kanter akwai kofin shayi da ya huce, ya bar zobe mai duhu a saman katako. Bilkisu ta dubi jeren takardun sallama, ta ga kuskuren nan take.

“Idan ka saki motar flour kafin maganin roba, ƙofar uku za ta manne,” ta faɗa a taƙaice. “A fara cire kananan kaya daga layin hagu. Sai a juya trailer ɗin nan baya.”

Rabi’u ya ɗaga murya don direbobi su ji. “Ke yanzu mai lissafi ce kawai. Na ce ki zauna can ki rubuta abin da na ce. Kowa ya ji? Duk sallama ta hannuna za ta fita.”

Wani direba mai hula ya karkata ya leƙa Bilkisu, kamar yana jiran ta ƙi. Auwalu, ɗaya daga cikin masu ɗagawa, ya matsa ƙafarsa kan pallet ya ce a hankali, “Hajiya, bay ɗin nan zai toshe.” Bilkisu ba ta kalle shi ba. Ta ja kujera ta koma gaban littafin rajista, ta buɗe sabon shafi, ta rubuta lokacin da Rabi’u ya hana ta taɓa makulli. Wannan kaɗai ne abin da bai zata za ta yi ba. Ba gardama, ba roƙo. Rubutu.

Rabi’u ya saki wata ƙaramar dariya ta wulakanci. “Ki rubuta mana littafi ma.”

Jere ya fara kumbura kamar tsutsa cikin zafi. Mota ta biyu ta zo da kayan shagon Hajiya Ladi daga Kofar Wambai; ta tsaya a bayan trailer ɗin flour, direban yana danna ƙaho da gajiya. Wani yaro kan babur ya kawo takarda daga wani ɗan kasuwa a Singer, yana neman a fitar masa da kayan sabulu kafin azahar saboda motocin saye na fitowa Accra. Bilkisu ta miƙa hannu ta karɓi takardar, ta ga tambarin shagon, ta san wa’adin. Ta ajiye ta a jikin littafi. Rabi’u ya fizge ta ya zura a aljihunsa ba tare da karantawa sosai ba.

“Na ce ni nake gani,” ya faɗa.

Ya buɗe ƙofar biyu maimakon uku, ya saki pallet mai nauyi zuwa inda ƙananan keke-keke ke kai komo. Nan take gurɓin ya cushe. Ɗaya daga cikin keken ya makale da ƙafafun pallet, buhun sukari biyu suka tsage a ƙasa. Fari ya bazu kamar kura. Direban da ke gaba ya sauko ya fara zagi cikin haushin kasuwa. Wani ya ɗauki hoto da wayarsa. Sautin saƙon waya ya yi ta tsinkewa daga aljihun Rabi’u; yana dubawa, fuskar sa tana ta canzawa.

Bilkisu ta ce, “A rufe biyu yanzu. A buɗe uku. A saki maganin roba zuwa waje, a cire waɗannan keke biyu tukunna.”

Rabi’u bai ma kalleta ba. “Auwalu! Ku tura wannan can. Kada ku tsaya sauraren mace idan aiki ya yi yawa.”

Sai Hajiya Ladi ta bayyana a bakin bay ɗin da mayafinta mai kauri, numfashinta na fita da ƙarfi. Ba ta cika shigowa da kanta ba sai abu ya taɓa kuɗi. Ta nuna farin sukari da ya zube. “Wannan asara ta wa ce? Wa ya ba da izinin a toshe mini kaya? Na yi wa yayanku alƙawari a gida zan dawo da wuri. Yanzu ni zan tsaya ina kallon shirme?”

“Za a gyara, Hajiya,” Rabi’u ya ce da saurin baki. “Aiki ne kawai ya yi yawa.”

Hajiya Ladi ta juya idonta kan Bilkisu, ba tare da murmushi ba. “Ke kina nan? Ai duk lokacin da ke ke zaune a nan, lissafi baya rikicewa.”

Rabi’u ya yi saurin katsewa. “Na karɓi kujerar yau. Ita tana taimako ne kawai.”

Maganar “taimako” ta zauna a kan fatar Bilkisu kamar toka mai zafi. Ita ce ta tsara jadawalin fitowar bay, ita ce ta san wane kaya ake fara saki don hanya ta zauna, ita ce ke ajiyar makullin babban kabad idan mai gidan bai zo ba. Amma yau, saboda dan uwan mai gida ya zo daga Zinder jiya da babbar riga da sabon agogo, ana son a nuna cewa kujera na iya sauya hannu kamar kofin shayi.

Sai wata murya ta fito daga wayar Auwalu. “Bilkisu ina motar kayanmu? Wallahi idan ba ta fito kafin sallar la’asar ba zan karɓi kaya daga wani wuri.” Ya miƙa mata wayar ba tare da tunani ba. Muryar wani dattijo ce, mai taushi amma cike da barazana irin ta manyan ‘yan trade. Bilkisu ta gane Alhaji Sadiq, wanda ke da shaguna uku kuma yana da alaƙa da kawunta. Idan ya ɓata rai, labari zai isa gida kafin magariba.

Ta buɗe baki, amma Rabi’u ya cafki wayar daga hannun Auwalu. “Alhaji, komai yana ƙarƙashin iko—”

A can baya, ƙofar biyu ta makale da pallet ɗin flour da ya juya ba daidai ba. Ƙarar ƙarfe ta yanke maganarsa. Direbobi biyu suka yi ihu lokaci guda. Wani yaro ya yi tsalle ya guje wa buhun da ya zame. Layin ya tsaya gaba ɗaya.

Bilkisu ta rufe littafin rajista a hankali ta tashi. “Auwalu,” ta ce, “sanda ƙarfe na gajere tana ina?”

Rabi’u ya juya. “Na ce ki tsaya!”

Ta ratsa gabansa kamar ƙofa ce kawai. Auwalu ya nuna bayan janareta. Bilkisu ta ɗauko sandar, ta taka farin sukari da ya kama tafinta, ta hau kan gefen pallet ɗin da ya makale a ƙofar biyu. Ta danna sandar ƙarƙashin katakon, ta ce wa wani ƙaramin mai ɗagawa, “Kai, riƙe wheel ɗin hagu. Kada ka ja har sai na ce.” Ta ce wa direban trailer, “Juya sitiyari rabin hannu baya. Yanzu. Tsaya.”

Rabi’u ya zo yana ta magana, amma babu wanda ya tsaya sauraron sa saboda ƙofar na kuka da ƙarfe. Bilkisu ta zura kafarta ta danna pallet ɗin, ta sa sandar ta ɗago kusurwar da ta makale, ta yi ihu, “Yanzu ka ja!” Wheel ɗin ya motsa. Katakon ya sake. Ƙofar ta buɗe da rabin faɗinta. Nan take ta yi nuni. “Keken sukari biyu su fita. Roba ta biyo. Flour ya tsaya.” Auwalu ya maimaita umarnin nata da ƙarfi fiye da nata saboda hayaniya. Kekunan suka ratsa ƙofar uku da ta buɗe da sauri. Iska ta motsa a layin kamar an yanke igiya.

Mota ta farko da ta fita ta buga ƙaho sau biyu kamar sallama. Hajiya Ladi ta matsa gefe, idanunta sun koma kan Rabi’u. A hannunsa har yanzu wayar Alhaji Sadiq na kunne, amma bai san abin da zai ce ba. Dattijon can na ta kiran, “Hello? Hello?” sai ya katse.

Bilkisu ta share tafinta a jikin wando, ta ɗauki rasit uku daga kanter, ta jera su bisa tsari ba tare da kallon Rabi’u ba. “Idan flour ya fita kafin roba, ƙofar biyu za ta sake toshewa. Idan kayan Hajiya Ladi ba su fita yanzu ba, ta dakatar da biyan masu ɗagawa. Idan motar Sadiq ta makara, za a rasa sauran kwangila biyu gobe.” Ta nuna littafin rajista. “Lokaci yana nan. Kowa yana gani.”

Sai Rabi’u ya yi yunƙurin dawo da fuska. “Na ce na fahimta. Kawai ke kina son nuna—”

“Ka ce kana sallama,” Hajiya Ladi ta katse shi da murya mai sanyi fiye da ihu. “To ka sallami wannan da ta tsaya yanzu. Ba baki ba. Aiki.”

Wannan ne ya fi duka tsaya masa a maƙogwaro. Domin aiki na gaba ya rataya ne a kan makullan kabad. Kowane bay, kowace sarƙa, kowace ƙofar karɓa da fitar kaya tana da nata madannin. Jadawalin yau ma yana cikin kabad, da katin masu ɗagawa. Rabi’u ya riƙe ƙaramin zoben maɓalli kawai; babban zobe yana rataye a ciki. Tun da ya kore Bilkisu daga wurin nan, bai ba kowa damar taɓa su ba.

Wani matashi ya shigo da gudu daga gaban titi, zufa na yanke masa fuska. “Motar ƙarshe ta maganin jarirai ta iso daga ring road. Sun ce idan ba ta tashi yanzu ba kafin cunkoso da sallah, shagon asibiti ba zai karɓa ba. Sun riga sun yi transfer rabin kuɗi.”

Bilkisu ta ɗaga kai. Ta san motar. Ita ce mafi muhimmanci a yau; ba wai saboda kuɗin kaɗai ba, amma saboda mai kaya uban amaryar ƙanwarta ne. Tun jiya mahaifiyarta ta ce mata da daddare, “Ki kula da mutuncinmu. Aiki da zumunci a Kano ba sa tafiya dabam.” Yanzu wa’adin ya dawo ya tsaya a bakin bay kamar alkalin gida.

Rabi’u ya yi saurin buɗe kabad ɗin da ƙaramar maɓallinsa, amma ya tsaya cak. Cikin kabad akwai layin makullai goma sha biyu; launuka, lambobi, alamun tsohuwar fenti. Ya kai hannu ya ja guda biyu ya sake mayarwa. Bai san wanne ne na ƙofar bayan dakin sanyi ba, wanne ne na sarƙar lane ɗin waje, wanne ne ke buɗe katin ma’aikatan da za su sauke maganin cikin minti huɗu ba. Gumi ya bayyana a gefen hancinsa.

“A ba ni,” Bilkisu ta faɗa.

Ya rufe ƙofar kabad da sauri. “Zan iya.”

Motar maganin jarirai ta shigo da baya, tana neman sarari. Sabon cunkoso ya fara tattaruwa a bayanta. A can masallaci ya fara kiran sallar magariba a nesa, sautin ya zo a yanka-yanka ta saman rufin ƙarfe. Hajiya Ladi ta juya ta kalli ƙofar titi, sannan ta kalli farin sukari a ƙasa, sannan ta kalli Rabi’u kamar tana ƙididdige abin da mutuncin sa ya rage.

Mai gidan ya iso a lokacin da ya fi muni. Alhaji Musa ba ya yawan shiga tsakiyar hayaniya sai idan kudi ko suna ya fara zubewa. Ya sauko daga mota yana gyara hularsa, ya ga layin da ya tsaya, ya ga Hajiya Ladi a cikin bay, ya ga maganin jarirai yana jiran sallama. “Me yake faruwa?”

Kafin Rabi’u ya yi bayanin da zai ɓoye kansa, direban motar magani ya miƙa takarda ya ce, “Mun kusa wuce cutoff. Wanda ya san hanyar nan ya fitar da mu yanzu.”

Rabi’u ya daga murya da gaggawa, “Ina ciki, Alhaji, na kusa—”

“Wanne makulli ne na dakin sanyi?” Alhaji Musa ya tambaye shi kai tsaye.

Rabi’u ya yi shiru rabin bugun zuciya. Ya ce, “Na san su, kawai—”

“Wanne?”

Bai amsa ba.

Bilkisu ta tsaya inda ta ke, farin sukari yana manne a takalminta. Ba ta matsa kusa ba, ba ta roƙa ba. “Ja mai shuɗi ga dakin sanyi. Baƙi mai faffaɗa ga sarƙar lane na waje. Rawaya mai lamba uku ga katin masu ɗagawa na shift ɗin nan. Idan flour ya motsa yanzu, komai zai sake tsayawa. A fara magani, sai kayan Hajiya Ladi, sai sabulun Singer, flour ya karshe.”

Alhaji Musa ya kalli kabad, ya kalli Rabi’u, ya sake kallon layin motocin. Wannan karon bai duba fuska ba; ya duba asara. “Ba mu da lokacin adon magana.” Ya miƙa hannu. “Makullan.”

Rabi’u bai saki nan take ba. Wannan jinkirin ƙanƙani ne ya ƙara tona shi. Domin duk wanda ke kusa ya ga abin da yake yi: yana riƙe abu da ba zai iya amfani da shi ba, yana hana mai iya amfani da shi. Alhaji Musa ya ƙara tsaurara murya. “Ka ba ta yanzu.”

Zoben ya fito daga hannun Rabi’u kamar an ciro haƙori. Karaf ɗin makullan ya bugi tafin Alhaji Musa. Bai ma tsaya ba. Ya juya ya sa su cikin hannun Bilkisu.

Ta kama su da hannu ɗaya, kamar nauyin da ya saba. Nan take ta juya ta ja shuɗin maɓalli, ta buɗe ƙofar dakin sanyi, ta jefa wa Auwalu rawaya. “Kai da Nura ku shiga. Katinku ya koma aiki. Kada wani ya taba flour.” Ta ciro baƙin maɓalli ta miƙa wa direban lane na waje. “Buɗe sarƙa. Motar magani ta fara fita.” Ta zaro katin roster daga kabad ta cire sunan Rabi’u daga layin sallama na rana da alkalami mai ja, ta rubuta nata a wurin ba tare da ƙyallaro ba. “Duk rasitin da zai fita yau sai ta nan.”

Jikin aikin ya canza a lokaci ɗaya. Auwalu ya daina kallon Rabi’u gaba ɗaya; ya bi umarnin Bilkisu da gudu. Ƙofar dakin sanyi ta buɗe, iskar sanyi ta fito da hazo. A minti ɗaya kayan magani suka fara motsi kan trolley mai ƙarami, ba tare da wani pallet ya toshe su ba. Direban da ya dade yana huci ya sa mota gaba. Bilkisu ta ɗaga hannu guda biyu kamar sanda mai kula da hanya. “Kai baya ka tsaya. Kai flour, ka koma gefe. Hajiya Ladi naki a shirye yake. Rasit ɗin Singer ina?” Wani yaro ya kawo mata takardar da Rabi’u ya buya a aljihu; ta fisgo ta danna hatimi.

Rabi’u ya yi ƙoƙarin yin magana ga masu ɗagawa. “Ku ji—”

Bilkisu ba ta ɗaga murya ba, amma ta yanke shi daga aikin. “Ba wanda zai karɓi sallama daga gare shi. Auwalu, idan ba ya cikin roster, kada ka buɗe masa ko ƙaramar sarƙa.” Wannan ba magana ta mutunci ba ce; magana ce ta aiki. Ta fi ɗaukar sa kamar ta kora ƙafa daga ƙarƙashin kujera. Auwalu ya karɓa da “to” ɗaya, ya juya baya. Wannan ya fi wa Rabi’u ciwo fiye da zagi.

Motar maganin jarirai ta fita daidai lokacin da kiran sallah ya ƙara faɗi. Bilkisu ta juya ba tare da ɓata numfashi ba zuwa kayan Hajiya Ladi. “Ƙofa uku. Keke biyu gaba. Kada ku taɓa farin sukari yanzu, ku bar sharewa bayan sallamar ƙarshe.” Hajiya Ladi ta ɗaga yatsarta ga wani bawan shago nata ya zo ya karɓi kaya, tana bin umarnin Bilkisu kamar ta saba tun farko. Kayan sabulu na Singer suka bi. Flour, wanda ya jawo dukan fitina, aka bari a baya har sai komai ya samu hanya. Lokacin da aka saki shi a ƙarshe, ƙofar biyu ta buɗe da sauƙi kamar ba ita ce ta yi kuka da ƙarfe ba.

A gefe, Rabi’u ya tsaya da wayarsa a hannu, amma babu wanda yake ba shi wani abu ya gyara. Sabuwar asarar fuska ta bayyana cikin ƙananan abubuwa: direba ya wuce shi ya yi magana da Bilkisu kai tsaye; mai ɗagawa ya dawo da tambari ya ajiye a gaban ta, ba a gabansa ba; Alhaji Musa ya ce masa, “Ka koma ka tattara takardun da suka ɓaci,” ba “ka tsaya nan” ba. An cire shi daga cibiyar hayaniyar da ya so ya mallaka, a idon kowa.

Lokacin da motar ƙarshe ta wuce ƙofar waje, Bilkisu ta duba littafin rajista, ta sa lokacin fitar ƙarshe, ta zare alkalamin ja daga tsakanin yatsu. Hayaniya ta yi sanyi kaɗan-kaɗan; janareta kaɗai ke ci gaba da ɗaukar numfashi. Ta mayar da roster cikin kabad, ta rataye babban zoben makullai a ƙugiyar ciki, ta ture ƙofar kabad ɗin rufe. Makullan suka yi ƙaramin kara, suka kaɗa sau biyu, sannan suka tsaya cak.