An mayar min da iko a gaban layi

Malam Rabi’u ya fizge katin Aisha daga kirjinta da yatsun hannunsa biyu kamar yana cire ƙura daga tabarma. “Ki koma bayan teburin gyara,” ya ce da murya mai isa ga layin gaba ɗaya. “A yau ni zan zauna a gaba.” Ya jefa katin a saman na’urar rajista, ya zauna a kujerar da har yanzu zafin jikinta ke cikinta, sannan ya ture akwatin takardun da take jera wa masu kaya. Mutanen layi suka gani sarai: ita ce ta gama cika takardar fitar kaya ta Accra, ita ce ta tantance lambar injin ɗin da ya zo daga Zinder, amma shi ne ya ɗauki fuskar iko.

Aisha ba ta yi gardama ba. Hannunta ya tsaya a kan littafin karɓa na ɗan lokaci, jijiyoyin wuyanta a tsuke. Lanyard ɗinta tsoho mai lanƙwasasshen gefe ya rataye babu kati, ya zama kamar abin da aka yanke wa hukunci a bainar jama’a. A kusa da ƙafarta, ƙaramin akwatin abincin rana da bai taɓu ba ya yi sanyi tun azahar. Idan wannan layi ya tsaya, ba wai kunya kaɗai za ta faɗo ba; motar ɗaukar kaya ta yamma za ta tafi, kuɗin jama’a su makale, kuma a Kano babu wanda ke manta wanda ya sa aka tsaya a gaban jama’a.

“Mallam,” in ji wani dattijo mai farin hula daga layi, “takardata ta safiya ce. Sallar la’asar na gabatowa.”

Malam Rabi’u ya gyara zama ya ɗaga murya kamar shugaban taro. “Kowa zai bi tsari. Ba za mu yi hanzari mu ɓata aiki ba.” Sai ya juya ga Aisha ba tare da kallonta ba. “Ki duba tayoyi a lane, ki bar wajen gaba ga manya.”

Abin da bai yi tsammani ba shi ne ta juya ta ɗauko fayil ɗin motar Accra daga hannun wani yaro mai kaya kafin ya kai shi gefe. Ta kafe fayil ɗin a gaban teburin, ba tare da ɗaga murya ba. “Lambar hatimi ta fita a jiya,” ta ce. “Idan ba a sake saka ta yanzu ba, motar ba za ta tsallaka ba.” Ta yi maganar ga takarda, ba gareshi ba, amma layi ya ji. Wannan ne ƙaramin gibi na farko: ba ta koma inda ya tura ta ba.

Malam Rabi’u ya hura hanci. Ya buɗe tsarin rajista, ya taɓa maɓallan da sauri kamar saurin kansa zai zama ilimi. Amma ya saka lambar tsohon odar Zinder a maimakon ta Accra. Firintar ta yi tari, ta fitar da rabin takarda mai kuskure. Wani saurayi mai babur a baya ya ce, “Haba, wannan ba tawa ba ce.” Wata Hajiya mai ɗaure gyale mai tsada ta matsa gaba da wayarta a hannu. “Na riga na tura kuɗi ta waya,” ta ce. “Kada ku ce min kuɗina zai kwana.”

Aisha ta ga yadda layi ya fara lanƙwasawa zuwa ƙofa. Sani, ƙaramin ma’aikaci mai ɗaukar kaya, ya tsaya tsakanin teburin gaba da lane ɗin gyara yana kallon wanda zai bi. Ƙarƙashin fitilar da ke walƙiya saboda janareta, fuskar Malam Rabi’u ta soma sheƙi da zufa. Ya ɗaga muryarsa ya kori tambayoyi, amma kowace amsa tasa ta ƙara ɗaure abu. Takardar Accra ta ɓace a cikin jerin Zinder. Hajiya Binta, wadda ta zo da ɗan uwanta a matsayin shaida kan wani kaya mai lalacewa, ta tsuke baki. Ita ce irin macen da kalmarta ke shiga gida fiye da ƙofar masallaci; idan ta fita da labari, iyalai uku za su ji.

“Wane ne ya karɓi ragowar biyan gyaran nan?” Hajiya Binta ta tambaya.

Malam Rabi’u ya buɗe drawer ya kalli takardu kamar suna masa baƙin ciki. “Za mu gano.”

“Za mu gano?” dattijon nan ya maimaita, ya juya ya kalli mutanen baya. “Tun ɗazu wannan yarinyar tana ta gyara muku.”

Aisha ta sunkuyar da kai kaɗan. Ta ga kuskuren na biyu kafin kowa ya faɗa: Malam Rabi’u ya ɗora hatimin fitar kaya kan takardar da ba a gama tantance injin ba. Idan ya buga ta haka, za a mayar da motar daga check point. Hakan ba wai ɓata fuska kaɗai ba ne; hukuncin kuɗi ne, jinkiri ne, da zagi ga wanda ya sa hannu. Amma har yanzu katin iko yana gaban shi, kujerar tana ƙarƙashinsa, kuma jama’a suna kallon ikon da aka aro yana ta kare kansa da murya.

Layin ya ƙara tsawo har ya doshi ƙofar ƙarfe. Wani saƙon waya ya shigo a wayar kamfani, sautin “tin” ɗinsa ya fito fili. Sani ya ɗaga wayar ya karanta, muryarsa ta rikice. “Motar Accra ta iso bakin fitowa. Sun ce idan hatimi bai shiga cikin minti biyar ba, za su ɗauki wani kaya su tafi.” Wannan ne irin sakin da ke cin kudi kai tsaye a gaban kowa.

Malam Rabi’u ya miƙa hannu ga na’urar duba lambar injin, ƙaramin scanner mai igiya da ake ajiye a gefen Aisha kullum. “Ba komai ba ne,” ya ce. Amma ya janyo igiyar ta makale a bayan firinta. Ya sake ja, na’urar ta buge gefen tebur. Wani ƙaramin ƙara ya tashi. Layin ya yi shiru irin na mutanen da suka fara jin asara a jikinsu.

A nan Aisha ta motsa. Ba ta nemi izini ba. Ta zagaya gefen teburin gaba, ta sa hannu ta kwace scanner ɗin daga inda ya rikice a igiya, ta saka shi a tafin hannunta kamar kayan aiki ne da ya san zafin hannunta. “Sani, kawo min fayil ɗin Accra. Hajiya, ki bani sakon biyan kuɗinki.” Ta faɗi haka a tsaye a gaban teburin, a fili, ba tare da kallon Malam Rabi’u ba. Dukkan idanu suka koma hannunta.

“Wa ya ce ki shiga?” Malam Rabi’u ya miƙe daga kujerar rabin tashi, rabin zaune.

Aisha ta danna scanner ɗin a kan lambar injin da ke takarda, ta ɗora ta da sauri daidai da hatimin da bai dace ba, ta cire takardar kuskure daga firinta, ta miƙa wa Sani. “Yaga wannan. Kuskure ne.” Sai ta taɓa maɓalli biyu a tsarin rajista, ta fito da shafin da yake ɓoye a cikin jerin odar. “Wannan ta Accra ce.” Muryarta ba ta yi tsawo ba, amma aikin hannunta ya riga ya yi wa maganar hujja.

Hajiya Binta ce ta fara canza wa ɗakin suna. “Aisha,” ta ce kai tsaye, “na biya gyaran bearing guda biyu da safiya. Duba min.” Ba ta sake cewa “Malam” ba. Wannan sauyin ya isa ya fito fili.

Malam Rabi’u ya yi yunƙurin komawa cikin kujera ya maida hannunsa kan madannin shigar kuɗi. “Ni nake kula da gaba. Ki bar min.” Ya taɓa allon cikin sauri ya sake ƙara matsala: ya cire shaidar biyan Hajiya Binta daga bayanan yau. A kan allo ya ɓace gaba ɗaya. Hajiya ta ja dogon tsaki, wayarta ta daki saman tebur. “Kai! Za ka ce min ban biya ba ne yanzu?”

Aisha ta lanƙwashe gwiwa, ta buɗe ƙaramin akwatin rasit a ƙasa inda aka jefa abin da ya kamata ya shiga daidai. Ta zaro kwafen da aka lankwashe da tawada ta ɗan goggo, ta ɗora a saman teburin. “Ga shaidar. An karɓa 10:14.” Sai ta juya ga dattijon nan. “Baba, ka bani takardarka.” Ya miƙa mata cikin sauri kamar ya mika wuƙa ga likita.

Malam Rabi’u ya yi ƙoƙarin ɗaga murya ya mallaki sararin. “Kowa ya tsaya! Ba za a yi ta kutse a tsarin aiki ba.”

Amma tsarin ya riga ya zaɓi wanda yake iya jan sa. Aisha ta jera fayil uku a gefen dama, biyu a hagu. Ta sa rasit ɗin Hajiya a ƙarƙashin fayil ɗin bearing, ta saka lambar injin ta Baba cikin minti, sannan ta yi magana ga layi ba tare da wa’azi ba: “Masu fitar kaya su tsaya hagu. Masu gyara su tsaya dama. Wanda ya riga ya biya ya ɗaga saƙon waya.” Mutane suka motsa. Layi ya gyaru. Wannan ya fi kowace magana zafi; dakin ya saurari umarninta saboda umarnin nata yana motsa aiki.

Sani ya ciro sabon takardar hatimi, yana kallon Malam Rabi’u don izini. Malam ya miƙa hannu gare shi, amma babu tabbaci a yatsunsa. Aisha ta riga ta karɓa. Ta buga sabuwar takardar Accra daidai, ta sa scanner ya yi ƙaramar ƙara mai tsabta, ta rataya shi a gefen teburin cikin tsari. Firinta ya fitar da cikakkiyar takarda wannan karon. Saurayin babur ɗin ya ɗauka da sauri, ya duba, ya numfasa.

Sai abin da ya ɓoye tsawon lokaci ya fito da kansa. Ƙofar wajen kaya ta buga, wani direban motar fitar kaya ya shigo da sauri, ƙurar hanya a wandon sa. “Wace takarda ce ake ta ɓatawa? Ina fita yanzu. Idan wannan odar ta makara, kamfanin ba zai ɗauki uzuri ba.” Ya kai ido ga takardar da Aisha ta riga ta ɗaga. “Wannan ita ce.”

Malam Rabi’u ya ce, “Ni na—”

“Ka yi kuskure sau biyu,” Hajiya Binta ta sare shi. Ba ta ɗaga murya sosai ba, amma kalmarta ta fito da nauyin shekaru da kuɗi. “Kuma a gaban mutane.”

Wani dattijo daga baya ya ƙara da harshen da ya fi zafi a irin wurin nan: “A ba mai iya aiki wajen.” Ba wa’azi ba ne. Umarnin tsari ne daga wanda yake ganin asarar ta kusa sauka a kansa.

Malam Rabi’u ya kai hannu ga katin da ke kan tebur kamar zai kare shi da jiki. Amma Sani, cikin rikicewar gaggawa da tsoro, ya duba tsakanin fuskar direba, fuskar Hajiya Binta, da takardun da Aisha ke motsawa ba tare da tangarda ba. Sai ya ɗauki katin ya miƙa shi ba ga mai kujerar ba, ga mai tafiyar da dakin. “Aisha,” ya ce, murya a bushe, “ki karɓa.”

Wannan ya yi masa rauni fiye da zagi. Domin kowa ya gani: ba kwamitin ba ne ya yanke, ba magana ba ce ta rinjaya; ƙaramin ma’aikaci ne ma ya gane inda aiki ya koma. Malam Rabi’u ya tsaya a gefe da hannunsa a rataye, ba zai iya cewa “a’a” ba saboda motar Accra tana jiran fitowa kuma takarda ɗaya tak ce ke tsakaninta da gazawa.

Aisha ta karɓi katin daga hannun Sani ta maida shi cikin lanyard ɗinta mai tsohon lanƙwashe. Ta rataya shi a kirjinta cikin motsi guda, ta zauna a kujerar gaba ba tare da neman fili ba. Nan take ta jawo fayil na gaba. “Baba, ka zo.” Ta buga hatimi, ta ciro rasit, ta miƙa masa. “Sani, ka raka motar Accra yanzu. Hajiya, bearing ɗinki zai shiga lane na biyu.” Babu wani tsayawa don mutane su yaba; ta riga ta sa sabon layi ya fara gudu.

Firinta na aiki, scanner na amsawa, drawer na kuɗi na buɗewa da rufewa cikin tsari. Mutanen da suka ɗaure a baya suka fara matsawa gaba ɗaya, ba cikin hayaniya ba, cikin nutsuwar da ake samu idan injin ya dawo hannun mai shi. Direban ya fice da takardar Accra a tsakar hannunsa. Baba ya tattara nasa kamar an sauke masa nauyi daga kafaɗa. Hajiya Binta ta ɗauki rasit ɗinta daga inda Aisha ta daidaita, ta ja kujera gefe ga kanta, ba ga Malam ba.

Malam Rabi’u ya yi yunƙurin cewa wani abu, amma babu gurbi a cikin tafiyar aikin da zai saka kalmarsa. Ya tsaya ne kamar bako a wurin da ya saba ba da umarni. Aisha ba ta kalleshi ba. Ta gama na gaba, ta danna na’ura, ta nuna wa wani saurayi wajen tsayawa, ta gyara kuskuren rubutun suna cikin bugun ido. Komai da yake ƙoƙarin riƙewa ya zube masa a bainar jama’a: kujera ta fita daga ƙarfinsa, katin ya koma ga mai shi, kuma layin ya daina juyawa zuwa gare shi.

Da ɗan ɗanƙar la’asar ya shiga daga masallaci na kusa, Aisha ta ɗora rasit na ƙarshe na wancan turon a hannun mai shi, ta miƙe. “Sani, ka riƙe gaba minti uku. Zan shiga lane.” Ta taɓa katin a kirjinta kamar tana tabbatar da wani abu ba zai sake zamewa ba.

A lane ɗin gyara, ƙasan siminti na ɗauke da mai da ƙura, sautin janareta yana karkar da bango. Ta kama tool roll ɗin nan mai ƙafafun ƙarfe, ta ja shi daga gefen bango. Katin nata yana kwance a kirjinta, lanyard ɗin tsoho na gogayya da rigarta. Ta tura tool roll cikin layin gyara, ƙafafunsa suka fara juyawa daidai ƙarƙashin hannunta, suka kama hanya madaidaiciya ba tare da karkacewa ba.