Fayil din ya sauya baya

Rabi’u ya janye kujerar da Laila ke shirin zaunawa ya tura ta gefe da takalminsa, ya ce, “Ke a tsaya a baya. Ki kawo mana ledger ɗin dispatch kawai.” Ya faɗi haka a gaban Hajiya Binta, Mansur, da direban da ya zo daga kasuwar Dawanau, kamar ita yar aikin ɗauko ruwa ce ba mutumin da ya kwana yana gyara jadawalin motoci ba. A gaban Laila akwai kwalin abincinta da ya huce tun azahar, an manna masa tsohon tabon biro a murfi. A jikin bangon ofishin akwai allon toka mai taswirar hanyoyin kaya, an cusa masa alluran jan kai. Ta sunkuyar da kai kamar za ta karɓi wulaƙancin, amma idonta ya tsaya kan littafin zaman fita-da-shiga da aka buɗe a gefen Rabi’u. A layin yau na taro, inda ya kamata a rubuta “Laila Yusuf — ofishin jigila,” an tsallake sunanta an saka “mataimaki.”

Ta miƙa hannunta cikin sanyi, ta juya littafin zuwa gare ta kafin Rabi’u ya rufe shi. “Idan ni mataimaki ce,” in ji ta a nutsuwa, “wa ya sa lambar mabuɗin archive ta shiga da sunana da ƙarfe bakwai da goma sha biyu na safe?” Ta nuna wa Hajiya Binta hatimin shiga da aka buga a ƙasan shafin. Wannan ne karo na farko da idon tsohuwar matar ya daina bin Rabi’u kawai ya sauka kan layi.

Rabi’u ya yi murmushin raini da mutane ke yi idan suna son a dauki gaskiya a matsayin rashin kunya. “Na ba ta mabuɗi ne don ta ɗauko tsofaffin takardu. Wannan ba ya sa ta zama abin da ba ita ba.” Ya ɗaga wayarsa ya tura wani saƙo ga Sadiya a teburin gaba. Nan take ta buɗe kwamfuta ta cire sunan Laila daga jadawalin masu izinin sa hannu na rana. Sautin maballin ya fito a ɗaki kamar ana kulle ƙofa a gaban mutum.

Laila ta ji zafin ya tsaya mata a wuya, amma ba ta ba shi hawayen da yake jira ba. Ta ajiye littafin a hankali, ta ɗauki mabuɗin da ta dawo da shi jiya da daddare bayan kowa ya tafi, ta dora a kan teburin gaban Hajiya Binta. “To, ku karɓa. Amma a rubuta cewa an karɓa daga hannun wanda ya yi amfani da archive, ba daga ‘yar ɗauko takarda ba.” Mabuɗin ya buga itacen tebur da ƙarar ƙarfe mai kaifi. Mansur ya ɗago kai daga takardun invoice, ya kalli Rabi’u kamar ya fara jin warin abin da ba daidai ba.

A wajen la’asar an katse wuta, janareta ya ɗauki numfashi daga bayan ginin ya fara ruri. Hasken corridor mai tsawo ya koma rawaya mai gajiya, yana yin ƙaramar ƙara a sama. Laila na tsaye a can tana jiran a buɗe ɗakin archive saboda Hajiya Binta ta ce a kawo tsohon dispatch na Accra kafin magariba; ba wai don ta yarda da Laila ba, sai don motar kaya ta gobe ba ta iya fita idan ba a daidaita tsohon bashin kaya ba. Sai dai lokacin da Sadiya ta zo da katin shiga, ta wuce Laila ta miƙa wa Rabi’u.

“Ni zan shiga,” in ji Rabi’u. “Ba zan so a sake rudani da fayil ba.”

“Rudani?” Laila ta tambaya.

Sadiya ba ta kalleta ba. “Umarnin manya ne.” Daga ɗakin sallah na kusa ana jin muryar liman tana jan ayoyi a hankali. Cikin wannan nutsuwar ibada ne aka kulle mata ƙofa a fuska. Wannan ne abin da ya fi zafi: ba ihu, ba duka, sai kawai a gyara sunanka daga cikin aiki kamar ba ka taɓa zama a wurin ba.

Mansur ya fito daga gefen corridor da takardun shipping a hannu. Shi ɗan gidan ne ta wani reshe, ba babba ba, amma kalmarsa tana shiga kunne idan ya ga lissafi yana karkata. Ya kalli katin a hannun Rabi’u, sannan ya kalli Laila. “Wane ne ya yi reconciliation na dispatch ɗin Zinder makon jiya?”

“Ni,” Laila ta ce.

“Wa ya sa a cikin file an saka ‘prepared by R. Sani’?”

Rabi’u ya katse. “Aiki ne na ofishi. Kada mu riƙa ɗora wa sunaye daraja fiye da bukata.”

Amma Mansur ya riga ya karɓi takardar daga hannunsa. A ƙasan shafin akwai tsohon alamar goge-goge, an cusa sabon suna a wurin da biro ta baya ta taɓa huda takarda. Laila ba ta ce komai ba. Ta ga Mansur ya shafi wurin da yatsa, ya ji tuduƙin takarda. Wannan ƙaramin lahani ne kawai, amma ya buɗe kofa: wani ya taɓa canja suna da gaggawa.

Rabi’u ya fahimci abin da ya bayyana. Ya juya ya ce wa Sadiya, “Sauya kalandar gobe. Ba za a bari kowa ya yi handover da Alhaji Haruna sai ta ofishina ba.” Wannan ba shawara ba ce; wannan daskarar da ƙarya ce kafin ta samu rana. Alhaji Haruna, babban mai haɗin gwiwa daga gidan Kano, zai zo bayan asuba domin ya sanya sahihancin layin ikon sa hannu na sabon zagayen trade. Idan aka karanta kuskuren yau a gaban sa gobe, abin zai zama doka na wata-wata. Idan ba a karanta ba, Laila za ta cigaba da zama inuwa.

Ta bi Rabi’u har kofar archive. “Ka canja suna a dispatch ɗin Zinder.”

Ya tsaya kusa da fitilar corridor mai ruri, ƙamshin dizal daga janareta yana cika wurin. “Ki rage baki,” ya faɗa cikin ƙasa. “Akwai abubuwan da ake yi domin mutuncin gida. Ba komai ake kawo wa gaban manya ba.”

“Mutuncin wa?”

Ya ɗan matso, ba sosai ba, amma yadda zai isa ta ji barazanar ba tare da kowa ya ce ya yi kuskure ba. “Ki tuna matsayinki. An riga an yi miki alheri da aka barki kina aiki a nan. Kada ki sa a manta.”

Ta kalle shi kai tsaye. Wannan “alheri” ne da ake taɓa furta masa kamar sadaka, alhali ita ce ta fi kowa sanin hanyoyin kaya zuwa Accra da Zinder. “Ni ba sadaka ba ce,” ta ce.

Da magariba ta yi, harabar gidan Hajiya Binta ta cika da motoci biyu da babur uku. An yi sallah, an dawo ofishi da sauri saboda Alhaji Haruna ya aika cewa zai zo tun kafin safe don ya wuce taron kasuwa. A teburin shiga, Sadiya ta maida katin Laila zuwa akwati ta rubuta sunan ta a takardar masu ziyara maimakon ma’aikata. Wannan ƙaramin rubutu ne, amma ya yanke mutum daga cikin gida zuwa gefen ƙofa. Laila ta karɓi takardar ba tare da magana ba, ta sanya a jaka. Ta riga ta yanke shawarar cewa idan za a kashe ta da takarda, takarda za ta rama.

A lokacin da ta wuce gefen ɗakin archive, ta ji muryoyin ƙasa-ƙasa a ciki. Ƙofar ba a kulle ta da kyau ba. Ta leƙa ta ga Rabi’u da Sadiya a gaban tsohon akwatin fayil. Sadiya ta riƙe wayar da fitila, Rabi’u kuma ya zaro wani tsohon envelope mai rubutun dispatch 12/08. Ya ciro ƙaramar kaset recorder da aka saba dora wa direbobi tun da can kafin wayoyi su yawaita, ya furta, “Wannan ma a cire. Idan Alhaji ya ji murya, komai zai rikice.”

Laila ta tura ƙofar gabaki ɗaya. “Me ya sa za ka cire abin da ba ka taɓa amfani da shi ba?”

Rabi’u ya juya da tsoro na ɗan da aka kama a hannun tukunya. Sadiya ta yi yunƙurin ɓoye recorder a bayanta, amma Laila ta riga ta ɗauke ta. A jikin envelope ɗin akwai tsohon rubutu da biro mai shuɗi: “A karanta tare da izinin H.B.” H.B. Harshen Hajiya Binta ya bushe lokacin da ta same su a ƙofar tare da Mansur a bayanta; ta fito ne don ta ga dalilin hayaniyar.

“Wane envelope ne wannan?” ta tambaya.

Rabi’u ya yi sauri. “Tsohon dispatch ne kawai, babu amfani yanzu. Kaset ɗin ma ya lalace.”

Laila ba ta ba shi lokacin ya sake saka abin a duhu ba. Ta matsa ta kunna recorder. Na’urar ta yi ƙara kamar tsohon ƙaho da ya yi tsatsa, sannan murya ta cika ƙaramin ɗakin da rawa-rabar bandir. Muryar direba ce daga shekaru baya, tana karanta abin da aka ɗora masa kafin ya tafi Zinder: “Na karɓi kaya da umarni daga Hajiya Binta. Za a miƙa takardun asali ga ‘yarta Laila Binta, wadda za ta karɓi dispatch line idan aka iso...” Sautin ya yanke, ya dawo, sannan muryar Hajiya Binta kanta ta shiga a fili, ƙanana amma a sarari: “A rubuta sunanta cikin sirri a layin gida, ba a na Rabi’u ba. Har sai lokacin da na ce.”

Ba wanda ya motsa. Ba irin shirun da ake yabawa ba ne; Mansur ya sauke takardunsa har suka murɗe a ƙafarsa. Sadiya ta ja baya ta bugu da akwatin fayil. Rabi’u kuwa ya yi kamar zai yi magana, amma bakin bai samu iko ba. Duk kalaman da ya yi wa Laila tun safe—mataimaki, alheri, tsaya a baya—sun sake zama wani abu daban a cikin ɗakin. Ba raini kaɗai ba ne. Gogewa ce.

Hajiya Binta ta miƙa hannu. “Sake kunnawa.” Muryarta ta fito da tsami kamar mutum da ya ɗanɗani tsohon magani.

Laila ta mayar da kaset ɗin zuwa farkon layin da ya fi muhimmanci, ta sake kunna shi. Wannan karon kowa ya ji suna biyu suna haɗuwa a wuri guda: dispatch entry da umarnin gida. Tsohon layin da aka ɓoye ya bayyana sarai—ba Rabi’u aka ware wa layin asali ba; Laila ce. Ba maganar gadon kowa a kasuwa ba, amma a wannan ofishi, a wannan sarkar fita-da-shiga, an san tun da can cewa ita ce aka saka a layi, sannan aka binne sunan saboda sauƙin gidan.

Mansur ya janyo ledger na yau da kuma tsohon dispatch ya shimfiɗa a kan akwatin. Ya nuna wurin gogewar sunan da sabon rubutu. “An yi wannan da gangan,” ya ce a takaice. Wannan kaɗai ya isa ya tube Rabi’u daga ikon umarni na ɗakin. Ba sai ya yi musu wa’azi ba; ya riga ya rasa kujera.

Rabi’u ya tattaro numfashi. “Hajiya, ku sani dalili ne na mutunci. A lokacin—”

“Ka yi shiru.” Hajiya Binta ta katse shi, tana kallon wurin da murya ta fito daga recorder kamar tana kallon kanta ta shekaru baya. “Ba kai za ka fassara min abin da na faɗa da bakina ba.”

Laila ta ɗauki shafin da aka yi wa gyara daga ledger, ta zaro sabon takardar correction daga file drawer. Hannunta bai rawa ba. Ta rubuta sunan da aka daɗe ana yanke wa: “Laila Binta — dispatch line.” Ta haɗa da kwanan wata, ta liƙa da tsohon dispatch, sannan ta ɗaga su zuwa allon toka mai taswirar hanyoyi inda aka saba cusa alurar da ke nuna wane hanya ke karkashin wa. A gefen hanyar Zinder akwai tsohon alamar da allura ta taɓa tsayawa shekaru da yawa, an bar ƙaramar duhu a jikin allon.

Ta cusa jan allurar a kan takardar gyaran, ta saka ta daidai kan layin Zinder, kusa da tsohon gurbin da ya riga ya ci allon. Takardar ta manne da kyau. Rabi’u bai sake kusantar allon ba.

Mansur ya miƙa mata katin shiga da Sadiya ta cire daga akwatin ba tare da wata magana ba. Laila ta karɓa, amma ba ta saka a wuya ba. Ta ajiye shi a gefen recorder ɗin, ta nufi ƙasan allon inda aka manna jadawalin handover na safiya. Da biro ɗaya mai tabon tsoho a murfi—irin wanda take amfani da shi kullum—ta shafe sunan Rabi’u daga layin isar da takardu ga Alhaji Haruna, ta rubuta nata a sarari. Sannan ta gyara takardar da hannu, ta sake cusa allurar sosai har inuwarta ta tsaya a kan allon toka, manne kusa da tsohon alamar da ta jima tana can.