ಒಂದು ಹೆಜ್ಜೆ ಮೊದಲು ನಿಂತೆವು
“ನಯನಾ, ಅದು ಇನ್ನು ಮುಗಿದಿಲ್ಲವಾ? ಪಕ್ಕದ ಹಾಲ್ನ ಬಾಕ್ಸ್ಗಳನ್ನೂ ಮೇಲೆ ಕೊಂಡು ಹೋಗು,” ಎಂದು ಮಂಜುಳಾ ಅತ್ತೆ ಕೌಂಟರ್ ಮೇಲೆ ಇದ್ದ ಅರ್ಧವಾಗಿ ಮಡಚಿ ಮರುಮಡಚಿ ಸೊರಗಿದ ಖರ್ಚುಪಟ್ಟಿಯನ್ನು ಅವಳ ಕಡೆ ಎಸೆದಳು. ಬಿಲ್ಗಳ ಗುಚ್ಛ, ತಣ್ಣಗಾದ ಊಟದ ಡಬ್ಬಿ, ನೀಲಿ ಮಸಿ ಹೊಕ್ಕ ಹಳೆಯ ಪೆನ್—ಎಲ್ಲವೂ ನಯನಾಳ ಕೈಗೆ ತಕ್ಕಂತೆ ಸಾಲಾಗಿ ಬಿದ್ದಿದ್ದವು; ಆದರೆ ಹೆಸರಿಲ್ಲದ ಕೆಲಸ ಮಾತ್ರ ಯಾವಾಗಲೂ ಅವಳದ್ದೇ. ರಿಜಿಸ್ಟರ್ ಮೇಜಿನ ಪಕ್ಕದ ಬಾಗಿಲು ಒಂದೇ ಸಲ ಒಳಗಿನಿಂದ ತಳ್ಳಿಬಂದು ತೆರೆದಾಗ, ಅವಳು ಎರಡು ಬಾಕ್ಸ್ಗಳನ್ನು ಎತ್ತಿಕೊಂಡ ದೇಹದ ಸಮತೋಲನ ಕಳೆದುಕೊಂಡಳು. ಎದುರಿಗೆ ನಿಂತಿದ್ದ ವಿಕ್ರಮ್ ತಕ್ಷಣ ಬಾಗಿಲಿನ ಚೌಕಟ್ಟಿಗೆ ಕೈ ಅಡ್ಡಹಾಕಿ ನಿಂತ. ಅವಳ ಭುಜ ಅವನ ಎದೆಗೆ ತಾಗುವಷ್ಟರಲ್ಲೇ ನಿಂತಿತು. ಅವನ ದೃಷ್ಟಿ ಅವಳ ಮುಖದ ಮೇಲೆ ಇಲ್ಲ; ಬಾಕ್ಸ್ ಕೆಳಗೆ ಜಾರುತ್ತಿದ್ದ ಬೆರಳುಗಳ ಮೇಲೆ. “ಬಿಡಬೇಡ,” ಎಂದ ಅವನು ನಿಧಾನವಾಗಿ. ಅವಳ ಬೆರಳುಗಳಿಗೆ ತಾಗದೆ, ಬಾಕ್ಸ್ನ ತುದಿಯನ್ನು ಮಾತ್ರ ಸರಿಸಿದ. ಅರ್ಧ ಹೆಜ್ಜೆ ದೂರ ಉಳಿಯಿತು. ಅದೇ ಹೆಚ್ಚು ಆಯಿತು.
ಮೇಲಂತಸ್ತಿನ ಈ ಕಚೇರಿ ಮತ್ತು ಕೆಳಗಿನ ಮಂಟಪ ಎರಡೂ ಒಂದೇ ಕುಟುಂಬದ ವ್ಯಾಪಾರ. ಮದುವೆ ಕಾಲ ಬಂದಾಗ ರಾತ್ರಿ ಹನ್ನೊಂದು ದಾಟಿದರೂ ಸೇವಾ ವಲಯದ ಕೆಲಸಕ್ಕೆ ಅಂತ್ಯ ಇರಲಿಲ್ಲ—ಹೂವು, ಖರ್ಚು, ಸಂಬಂಧಿಕರ ಕುರ್ಚಿ, ದಾವಣಿಯ ತಟ್ಟೆ, ಮುಂಗಡ ಹಣ, ಉಳಿದ ಹಣ. ನಯನಾ ಇಲ್ಲಿ ಲೆಕ್ಕ ಮತ್ತು ಕರೆದೊಯ್ಯುವ ಕೆಲಸ ಎರಡನ್ನೂ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದಳು; “ತಾತ್ಕಾಲಿಕ” ಎಂದು ಸೇರಿಸಿ ಮೂರು ವರ್ಷವಾದರೂ, ಮಂಜುಳಾ ಅತ್ತೆಯ ಮನೆಯ ಟೇಬಲ್ ಬಳಿ ಅವಳಿಗೆ ಇನ್ನೂ ಹೊರಗಿನ ಕುರ್ಚಿಯೇ. ಊರಿಗೆ ಹಿಂತಿರುಗಿದ ತಂದೆಯ ಸಾಲದ ಚೀಟಿ, ತಂಗಿಯ ಶುಲ್ಕ, ಮೆಟ್ರೋ ಪಾಸ್—ಇವೆಲ್ಲ ಅಂಚುಮಡಚಿದ ರಸೀದಿಗಳಂತೆ ಅವಳ ಚೀಲದಲ್ಲಿ ಸದಾ ಇದ್ದವು. ವಿಕ್ರಮ್ ಆ ಮನೆಯ ದೊಡ್ಡ ಮಗನ ಅಳಿಯನ ಸಂಬಂಧದವನು; ಕಚೇರಿಯ ಅರ್ಧ ನಿರ್ಧಾರ ಅವನ ಮಾತು ಕೇಳುತ್ತಿದ್ದವು. ಆ ಅಂತರ ನಯನಾಳಿಗೆ ಗೊತ್ತು. ಅದಕ್ಕೇ ಅವಳು “ಸಾರ್” ಎನ್ನುವ ದೂರವನ್ನು ಎಂದಿಗೂ ಬಿಟ್ಟಿರಲಿಲ್ಲ.
ಆದರೆ ಆ ಬೆಳಗಿನ ಬಾಗಿಲಿನ ಅಂಚಿನಲ್ಲಿ ಏನೋ ಬದಲಾದಂತೆ ಅನುಭವವಾಯಿತು. “ನಾನೇ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತೇನೆ,” ಎಂದು ಅವಳು ತಕ್ಷಣ ಹಿಂದೆ ಸರಿದಳು. ವಿಕ್ರಮ್ ಕೈ ಹಿಂಪಡೆದ. “ತಗೋ,” ಎಂದಷ್ಟೇ. ಅವನ ಧ್ವನಿ ಬಾಗಿಲನ್ನು ಮುಚ್ಚಿದಾಗಿನ ಹೊಡೆತದಂತೆ ಚಿಕ್ಕದಾಗಿತ್ತು, ಆದರೆ ಅವನ ಕಣ್ಣು ಅವಳ ಬೆರಳಿನ ನಡುಕವನ್ನು ಬಿಡಲಿಲ್ಲ. ಮಂಜುಳಾ ಅತ್ತೆ ದೂರದಿಂದ ನೋಡುತ್ತ, “ಅಯ್ಯೋ, ಎರಡು ಬಾಕ್ಸ್ಗೆ ಇಷ್ಟು ಜಾಗ್ರತೆನಾ? ಅವಳು ಹೀಗೆ ನಿಧಾನವಾಗಿದ್ದರೆ ಈ ಸೀಸನ್ ಹೇಗೆ ನಡೆಯುತ್ತದೆ?” ಎಂದು ನಕ್ಕಳು. ಯಾರೂ ಉತ್ತರಿಸಲಿಲ್ಲ. ನಯನಾ ಮಾತ್ರ ಬಾಕ್ಸ್ ಹಿಡಿದು ಮೆಟ್ಟಿಲೇರಿದಾಗ ತನ್ನ ಉಸಿರು ಸರಿಯಾಗಿ ಬರುತ್ತಿಲ್ಲವೆಂದು ಅರಿತುಕೊಂಡಳು.
ಮಧ್ಯಾಹ್ನದ ಹೊತ್ತಿಗೆ ಒತ್ತಡ ಕಿಚ್ಚಿನಂತಾಯಿತು. ಮದುವೆ ಮನೆಯವರೊಬ್ಬರು ಮುಂಗಡ ಹಣದ ವಿವರ ಕೇಳಲು ಬಂದಿದ್ದರು. ರೋಹಿತ್, ಮಂಜುಳಾ ಅತ್ತೆಯ ಸೋದರಮಗ, ಮುಂದೆ ನಿಂತು ತಪ್ಪನ್ನು ನಯನಾಳ ಮೇಲೇ ತಳ್ಳಿದ. “ಪಟ್ಟಿ ತಪ್ಪಾಗಿದೆ. ಕ್ಲೈಂಟ್ ಮುಂದೆ embarrassment ಆಗಿದೆ. ಅವಳಿಂದ ಮತ್ತೆ ಚೆಕ್ ಮಾಡಿಸಬೇಕು,” ಎಂದವನು ಅವಳ ಕೈಯಲ್ಲಿದ್ದ ರಿಜಿಸ್ಟರ್ ಅನ್ನು ಕಸಿದುಕೊಂಡ. ಅದು ಕೇವಲ ಕಾಗದವಲ್ಲ; ಮೂರು ರಾತ್ರಿ ಮಲಗದೆ ಸರಿಪಡಿಸಿದ ಲೆಕ್ಕ, ಯಾರೂ ನೋಡದ ಪರಿಶ್ರಮ, ತಪ್ಪಿಲ್ಲದ ಸಾಲುಗಳು. ನಯನಾ ಮಾತು ಆರಂಭಿಸುವಷ್ಟರಲ್ಲೇ ಮಂಜುಳಾ ಅತ್ತೆ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ, “ಅವಳಿಗೆ ದೊಡ್ಡ ಕೆಲಸ ಕೊಟ್ಟದ್ದೇ ತಪ್ಪು. ಮನೆ-ಆಫೀಸ್ ಎರಡೂ ತಲೆಯ ಮೇಲೆ ಕೂತಂತಾಗಿದೆ,” ಎಂದು ಗ್ರಾಹಕರ ಮುಂದೆಯೇ ಹೇಳಿಬಿಟ್ಟಳು.
ಅದರಲ್ಲೇ ವಿಕ್ರಮ್ ತಲೆತ್ತಿ ನೋಡಿದ ರೀತಿ ಕೊಠಡಿಯನ್ನು ಕತ್ತರಿಸಿತು. ಅವನು ಮಾತು ಎತ್ತಿ ಜಗಳ ಮಾಡಲಿಲ್ಲ. ಆದರೆ ರೋಹಿತ್ ಕೈಯಲ್ಲಿದ್ದ ರಿಜಿಸ್ಟರ್ ಅವನಿಂದ ನೇರವಾಗಿ ತೆಗೆದುಕೊಂಡು, ತೆರೆದು, ಎರಡು ಪುಟ ತಿರುಗಿಸಿ, “ಇದು ನಯನಾಳ ಬರಹ ಅಲ್ಲ,” ಎಂದ. ಸುಮ್ಮನೆ ಹೇಳಿದ ವಾಕ್ಯ. ಆದರೂ ಮೇಜಿನ ಬಳಿಯಿದ್ದ ಹುಡುಗ ಚಹಾ ಗ್ಲಾಸ್ ಇಡುವ ವೇಳೆ ಕೈ ನಿಲ್ಲಿಸಿದ. “ಹಾಗಾದರೆ?” ಎಂದ ಮಂಜುಳಾ ಅತ್ತೆ. ವಿಕ್ರಮ್ ಹಳೆಯ ಪೆನ್ನ ಮಸಿ ಗುರುತು ಇರುವ ಮೂಲ ಪ್ರತಿಯನ್ನು ಕೆಳಗಿನ ಫೈಲ್ನಿಂದ ಎಳೆದ. “ಇದನ್ನೇ ಬದಲಾಯಿಸಲಾಗಿದೆ. ಮಧ್ಯಾಹ್ನ ಹನ್ನೆರಡು ಗಂಟೆಗೆ ನಂತರ. ಯಾರಿಂದ ಅಂತ ಇನ್ನೂ ಕೇಳಿಲ್ಲ.” ಅವನು ರೋಹಿತ್ ಕಡೆ ನೋಡಲಿಲ್ಲ; ಅದೇ ಹೆಚ್ಚು ಅವಮಾನವಾಯಿತು. ರೋಹಿತ್ ತುಟಿಗೆ ಬಂದ ನಗು ನಿಂತುಹೋಯಿತು.
ಆ ಸಣ್ಣ ತಿರುವು ಯಾರಿಗೂ ಸುಲಭವಾಗಲಿಲ್ಲ. “ಒಬ್ಬ ಸ್ಟಾಫ್ಗಾಗಿ ಇಷ್ಟು ಕಠಿಣವಾಗಿ ಮಾತನಾಡಬೇಕಾ?” ಎಂದು ಮಂಜುಳಾ ಅತ್ತೆ ಚಪ್ಪಟೆ ಸಿಹಿತನದಲ್ಲಿ ಕೇಳಿದಳು. “ಲೆಕ್ಕಕ್ಕಾಗಿ,” ಎಂದ ವಿಕ್ರಮ್. ಅವಳಿಗಾಗಿ ಎಂದು ಹೇಳಲಿಲ್ಲ. ಅದೇ ನಯನಾಳ ಗಲ್ಲಕ್ಕೆ ಬಿಸಿ ಹೊಡೆದಂತೆ ಆಯಿತು. ಏಕೆಂದರೆ ಅವನು ಕಾಪಾಡಿದ್ದು ಅವಳನ್ನು ಅಲ್ಲ—ಅವಳ ಕೆಲಸದ ಸತ್ಯವನ್ನು. ಆದರೆ ಜನರು ನೋಡಿದ್ದು ಬೇರೆ: ಅವನ ಸಹನೆ ಸಡಿಲವಾಗಿದೆ. ಆ ಕ್ಷಣದಿಂದ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಚಲನವಲನಕ್ಕೂ ಕಣ್ಣುಗಳು ಹುಟ್ಟಿದವು.
ಸಂಜೆಯ ವೇಳೆಗೆ ಕೆಳಗಿನ ಮಂಟಪದಲ್ಲಿ ಜರತಾರಿ ಸೀರೆಗಳು, ಬಂಗಾರದ ಹಾರಗಳು, ಜಾಸ್ಮಿನ್ ವಾಸನೆ, ಹಣದ ಮಾತು, ಸಂಬಂಧಿಗಳ ತೂಕ—ಎಲ್ಲ ಒಟ್ಟುಗೂಡಿದವು. ನಯನಾಳಿಗೆ ಕುಳಿತು ತಿನ್ನಲು ಸಮಯ ಇರಲಿಲ್ಲ. ಅವಳ ತಣ್ಣಗಾದ ಊಟದ ಡಬ್ಬಿ ಇನ್ನೂ ಮೇಲಿನ ಕೌಂಟರ್ ಮೇಲೆ ಇರಲೇ ಇತ್ತು. ಮಂಜುಳಾ ಅತ್ತೆ ಅವಳನ್ನು ಅಡುಗೆ ಕೋಣೆಗೂ, ಬಳಿಕ ಅತಿಥಿ ಪಟ್ಟಿಗೂ, ಮತ್ತೆ ಪ್ರವೇಶದ್ವಾರಕ್ಕೂ ಓಡಿಸಿದಳು. ಒಂದು ಹೊತ್ತಿಗೆ ಹೊರಗೆ ಬಂದ ಹಿರಿಯ ಸ್ತ್ರೀ ನಯನಾಳನ್ನು ನೋಡುತ್ತ, “ಇವಳು ಯಾರ ಮನೆ ಮಗಳು? ಕೆಲಸದವರಲ್ಲವೇ?” ಎಂದು ನೇರವಾಗಿ ಕೇಳಿದಳು. ಮಂಜುಳಾ ಅತ್ತೆ ನಗುತ್ತ, “ನಮ್ಮವರಿಗೆ ಪರಿಚಯದ ಹುಡುಗಿ. ಲೆಕ್ಕ ಚೆನ್ನಾಗಿ ಮಾಡ್ತಾಳೆ,” ಎಂದಳು—ಪರಿಚಯದ, ಆದರೆ ನಮ್ಮವಳಲ್ಲ ಎಂಬ ಗೀರು ಒಮ್ಮೆಲೇ ಎಳೆದಳು.
ಆ ಮಾತಿನಲ್ಲೇ ವಿಕ್ರಮ್ ಅವಳ ಪಕ್ಕದಿಂದ ದಾಟಲು ಬಂದ. ನಯನಾ ಹಿಂದೆ ಸರಿದಳು; ಅವಳ ಸೀರೆಯ ಅಂಚು ಅವನ ಕೈಗಡಿಯಾರಕ್ಕೆ ಸಿಕ್ಕಿಕೊಳ್ಳುವಷ್ಟರಲ್ಲಿ, ಅವನು ಕೈ ಹಿಂದಕ್ಕೆ ತಗ್ಗಿಸಿ ನಿಂತ. ಎಲ್ಲರ ಮುಂದೆ. ಅವಳಿಗೆ ದಾರಿ ಬಿಡಲು ಮಾತ್ರ ಅವನು ಹೀಗೆ ನಿಂತಿದ್ದಾನೆ ಎಂದು ಯಾರಾದರೂ ಹೇಳಬಹುದಾಗಿತ್ತು. ಆದರೆ ಅವನ ಕಣ್ಣು ಅವಳ ಸೀರೆಯ ಅಂಚು ಬಿದ್ದ ಜಾಗವನ್ನು ಕ್ಷಣಕಾಲ ಬಿಡದೆ ನೋಡಿದವು. ನಂತರ ಅವನು ತನ್ನ ದಾರಿಯ ಬದಲು ಬೇರೆ ಮಾರ್ಗದಿಂದ ಹೋಗಿಬಿಟ್ಟ. ಮಂಜುಳಾ ಅತ್ತೆ ಆ ದೃಶ್ಯವನ್ನು ತಪ್ಪಿಸಿಕೊಳ್ಳಲಿಲ್ಲ. ಅವಳ ಕಣ್ಣಲ್ಲಿ ಅನುಮಾನ ಕಸಿಯಾಗಿ ನೆತ್ತಿಯವರೆಗೂ ಏರಿತು.
ರಾತ್ರಿ ಒಂಬತ್ತು ಹೊತ್ತಿಗೆ ಮಳೆ ಬಂತು. ಹೊರಗಿನಿಂದ ಬಂದ ಅಲಂಕಾರ ಸಾಮಾನುಗಳನ್ನು ಮೇಲಿನ ಸಂಗ್ರಹ ಕೊಠಡಿಗೆ ಕೊಂಡೊಯ್ಯುವ ಗದ್ದಲ ಶುರುವಾಯಿತು. ರೋಹಿತ್ ತನ್ನ ಅಸಹನೆಯನ್ನು ಮರಳಿ ಪಡೆದುಕೊಂಡಿದ್ದ. “ಫೈಲ್ಗಳನ್ನು ಮೇಲಕ್ಕೆ ತೆಗೆದುಕೊಂಡುಬಾ. ಜಾರಬೇಡ,” ಎಂದು ಅವನು ನಯನಾಳ ಕೈಗೆ ದಪ್ಪ ಕಡತಗಳ ಗುಚ್ಛ ತಳ್ಳಿದ. ಮೆಟ್ಟಿಲಂಚಿನ ದಾರಿ ಇಳುವರಿ, ಮೇಲ್ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಹಗುರ ಬಿಳಿ ದೀಪದ ಹುಮ್ಮಸ್ಸಿನ ಶಬ್ದ, ಕೆಳಗಿಂದ ಬರುತ್ತಿರುವ ನಾದಸ್ವರದ ತುಂಡು—ಎಲ್ಲ ಸೇರಿ ಗಾಳಿ ಗಟ್ಟಿಯಾಗಿತ್ತು. ನಯನಾ ತಿರುಗಿ ಏರುವಾಗ ರೋಹಿತ್ ಹಿಂಬದಿಯಿಂದ ಮತ್ತೆ ಇನ್ನೊಂದು ಕಡತದ ಕಟ್ಟಿ ತಳ್ಳಿದ. ಅದು ಅವಳ ಕೈಯಿಂದ ಜಾರಿ ಮೆಟ್ಟಿಲಿನ ಬದಿಗೆ ಬಿದ್ದಿತು. ಕಾಗದಗಳು ಚಿಮ್ಮಿದವು. “ಅಯ್ಯೋ, ಹಿಡುಕೊಳ್ಳೋಕಾಗದೆಯಾ?” ಎಂದು ಅವನು ಮುಂದೆ ಬಾಗಿ ಅವಳ ಮೊಣಕೈಯನ್ನೇ ಕಠಿಣವಾಗಿ ಹಿಡಿಯಲು ಬಂದ.
ಅವನ ಕೈ ಅವಳಿಗೆ ತಾಗುವ ಮುಂಚೆ ವಿಕ್ರಮ್ ಮಧ್ಯೆ ಬಂತು. ಹೇಗೆ ಬಂದನೋ ನಯನಾಳಿಗೆ ಕಾಣಿಸಲಿಲ್ಲ; ಕೇವಲ ಮುಂದಿನ ಕ್ಷಣದಲ್ಲಿ ರೋಹಿತ್ ಕೈಮಣಿಯ ಮೇಲೆ ಅವನ ಬೆರಳುಗಳು ಬಿಗಿಯಾಗಿದ್ದವು. “ಬಿಡು,” ಎಂದ ವಿಕ್ರಮ್. ಅಷ್ಟೇ. ಧ್ವನಿ ಏರಲಿಲ್ಲ. ಆದರೆ ರೋಹಿತ್ ಮುಖ ಬಿಳಿಯಿತು. ಕಡತಗಳು ಮೆಟ್ಟಿಲಿನ ಮೇಲೆ ಹರಡಿಕೊಂಡಿದ್ದವು. ನಯನಾ ಕೆಳಗೆ ಬಾಗಿ ಕಾಗದ ಹಿಡಿಯಲು ಹೋಗುತ್ತಿದ್ದಾಗ, ಅವಳ ಕೈ ಕೂಡ ಅಂಚಿಗೆ ಜಾರಿತು. ವಿಕ್ರಮ್ ಇನ್ನೊಂದು ಕೈ ಮುಂದಕ್ಕೆ ಬಂತು—ಅವಳ ಮಣಿಕಟ್ಟನ್ನು ಹಿಡಿಯಲು ಸಾಕಾಗುವಷ್ಟು ಹತ್ತಿರ. ಅಲ್ಲೇ ನಿಂತಿತು. ಕಾಗದದ ತುದಿ ಮಾತ್ರ ಒತ್ತಿ ಅವಳ ಕಡೆ ಸರಿಸಿದ. “ನೀನೇ,” ಎಂದನು. ಅವನು ರೋಹಿತ್ ಕೈ ಬಿಡುವಷ್ಟರಲ್ಲಿ ಮೆಟ್ಟಿಲಿನ ಮೇಲೆ ನಿಂತಿದ್ದ ಬೆಳಕು ಮತ್ತಷ್ಟು ಬಿಳಿಯಾಗಿ ತೋರಿತು.
ಅದು ನೋಡಿದ ರೋಹಿತ್ ಉರಿದು, “ಇಷ್ಟು ಹೆಚ್ಚು ಏಕೆ? ತಪ್ಪು ಮಾಡ್ತಾ ಇದ್ದರೂ—” ಎಂದು ಶುರುಮಾಡಿದ. ವಿಕ್ರಮ್ ಅವನ ಕಡೆ ಸಂಪೂರ್ಣ ತಿರುಗದೆ, “ಈ ಮೇಲಿನ ಕಚೇರಿಗೆ ಇಂದಿನಿಂದ ಲೆಕ್ಕದ ಕಡತ ನಯನಾ ಹೊರತು ಯಾರೂ ಮುಟ್ಟಬಾರದು,” ಎಂದ. ಹೇಳಿಕೆಯಾಗಿರಲಿಲ್ಲ; ಕೆಲಸದ ಕ್ರಮ ಬದಲಾವಣೆ ಆಗಿತ್ತು. ಮಂಜುಳಾ ಅತ್ತೆ ಕೆಳಗಿನಿಂದ ಕೇಳಿ ಮೇಲೆ ಬಂದಳು. “ನಿರ್ಣಯಗಳನ್ನು ಈಗ ನೀನೇ ಒಬ್ಬನೇ ಮಾಡ್ತೀಯಾ?” ಎಂದು ಕೇಳಿದಳು. ವಿಕ್ರಮ್ ಉತ್ತರವಾಗಿ ಕಡತಗಳ ಕೀಲಿಕೈಗಳನ್ನು ನಯನಾಳ ಕೈಗೆ ಕೊಟ್ಟ. ಅವಳು ಅವನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಬೇಕೋ ಬೇಡವೋ ಎನ್ನುವಷ್ಟರಲ್ಲಿ, ಮಂಜುಳಾ ಅತ್ತೆಯ ಕಣ್ಣುಗಳಲ್ಲಿ ನೇರ ವಿರೋಧ ಹೊತ್ತಿತು. ಆದರೆ ಮೆಟ್ಟಿಲಿನ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿದ್ದ ಆ ಕೀಲಿಕೈ ಹಿಂದಕ್ಕೆ ಹೋಗಲಿಲ್ಲ.
ಅದರ ನಂತರದ ಬದಲಾವಣೆಗಳು ಮಾತಿಲ್ಲದೆ ನಡೆದವು. ರಾತ್ರಿ ಊಟಕ್ಕೆ ಮನೆಯ ಒಳಮನೆಗೆ ಕರೆಯಲ್ಪಟ್ಟವರ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ನಯನಾಳ ಹೆಸರು ಇರಲಿಲ್ಲ; ಆದರೆ ವಿಕ್ರಮ್ ಕುಳಿತುಕೊಳ್ಳಬೇಕಿದ್ದ ಮುಖ್ಯ ಟೇಬಲ್ ಮೇಲೆ ಅವನು ತನ್ನ ಫೈಲ್ಗಳನ್ನು ಇಡಿಸಿ, ಎದುರಿನ ಖಾಲಿ ಕುರ್ಚಿಗೆ ನೀರಿನ ಗ್ಲಾಸ್ ಇಡಿಸಿದ. ಅವನು ಅವಳನ್ನು ಕರೆಯಲಿಲ್ಲ. ಮಂಜುಳಾ ಅತ್ತೆ ಕೂಡ ಎಲ್ಲರ ಮುಂದೆ ವಿರೋಧಿಸಲಿಲ್ಲ. ಏಕೆಂದರೆ ಅದು ಊಟದ ಆಹ್ವಾನವಲ್ಲ, ಕೆಲಸದ ಕುರ್ಚಿ ಎಂಬ ನೆಪ ಉಳಿದಿತ್ತು. ಆದರೂ ನಯನಾ ಆ ಕುರ್ಚಿಯಲ್ಲಿ ಕುಳಿತಾಗ ಬಂಧು-ಬಳಗಕ್ಕೆ ತಿಳಿದಿರುವ ಸಂಬಂಧಗಳಂತೆ ಅಳೆಯುವ ಕಣ್ಣುಗಳು ಅವಳ ಮೇಲೆ ಹರಿದವು—ನಿಜ ಸಂಬಂಧವಿಲ್ಲದಿದ್ದರೂ, ಏನೋ ರೇಖೆ ಸಾಗಿ ಹೋಗಿದೆಯೆಂಬ ಸಂಶಯದ ಕಣ್ಣುಗಳು. ಅವಳು ತಲೆತಗ್ಗಿಸಿ ಕೇವಲ ಫೈಲ್ ತೆರೆದಳು. ಎದುರಿಗೆ ಕುಳಿತ ವಿಕ್ರಮ್ ಅವಳನ್ನು ನೋಡಲಿಲ್ಲ. ಆದರೆ ಇಡೀ ರಾತ್ರಿ ಕೆಲಸದ ಪ್ರಶ್ನೆ ಬಂದಾಗ ಉತ್ತರ ಅವಳಿಂದಲೇ ಶುರುವಾಯಿತು.
ಅವಳಿಗೆ ಅದಕ್ಕಿಂತ ಭಯಾನಕವಾದುದು ಇಲ್ಲ: ಯಾರೋ ಕಾಪಾಡಿದರು ಎಂಬುದು ಅಲ್ಲ; ಯಾರೋ ತನ್ನ ದಿನಚರಿಯನ್ನು ತಮ್ಮ ಸುತ್ತ ಮರುಕ್ರಮಗೊಳಿಸಿದ್ದಾರೆ ಎಂಬುದು. ಅದೂ ಎಲ್ಲರ ನಡುವೆ ದೂರ ಕಾಪಾಡುತ್ತಲೇ. ಆ ದೂರವೇ ಇನ್ನಷ್ಟು ಕಾಡಿತು.
ರಾತ್ರಿ ಮುಗಿದ ನಂತರ ಮೇಲಂತಸ್ತಿನ ಕಚೇರಿಯಲ್ಲಿ ಉಳಿದದ್ದೇ ಕಾಗದದ ವಾಸನೆ, ಮಳೆ ತಟ್ಟಿದ ಕಿಟಕಿಯ ತಂಪು, ಬೆಳಕಿನ ಸಣ್ಣ ಹುಮ್ಮಸ್ಸು. ನಯನಾ ತನ್ನ ತಣ್ಣಗಾದ ಊಟದ ಡಬ್ಬಿಯನ್ನು ಮುಚ್ಚಿ ಚೀಲಕ್ಕೆ ಹಾಕಿದಳು. ಕೀಲಿಕೈಗಳನ್ನು ಮೇಜಿನ ಮೇಲೆ ಇಡಬೇಕೆಂದುಕೊಂಡು ನಿಂತಳು. ಇಟ್ಟರೆ ಹಳೆಯ ಜಾಗಕ್ಕೆ ಹಿಂತಿರುಗಬಹುದು. ತೆಗೆದುಕೊಂಡರೆ ಬೇರೆ ಕಥೆ ಆರಂಭವಾಗಬಹುದು. ಅವಳು ಕೀಲಿಕೈಗಳನ್ನು ಚೀಲಕ್ಕೆ ಹಾಕದೆ ಕೈಯಲ್ಲಿ ಹಿಡಿದುಕೊಂಡೇ ಹೊರಬಂದಳು.
ಮೆಟ್ಟಿಲಿನ ತಿರುವಿನ ಬಳಿ ವಿಕ್ರಮ್ ನಿಂತಿದ್ದ. ಕೆಳಗೆ ಇಳಿಯಲು ಆ ದಾರಿಯೇ. ಮೆಟ್ಟಿಲು ಇಳುವರಿ; ಒಂದೇ ವೇಳೆ ಇಬ್ಬರು ಸರಿಯಾಗಿ ದಾಟಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ. ಕೆಳಗಿನಿಂದ ಬಂದ ಮಂಜುಳಾ ಅತ್ತೆಯ ಧ್ವನಿ ದೂರದಲ್ಲಿ ಯಾರಿಗೋ ಆದೇಶಿಸುತ್ತಿತ್ತು. ಅಂದರೆ ಇನ್ನೂ ಸಂಪೂರ್ಣ ಏಕಾಂತ ಇರಲಿಲ್ಲ; ಹಿಡಿಯಬಹುದಾದಷ್ಟು ಖಾಸಗಿ, ಸಿಕ್ಕಿಬೀಳಬಹುದಾದಷ್ಟು ತೆರೆಯಾದ ಜಾಗ.
“ಕೀಲಿಕೈ,” ಎಂದ ವಿಕ್ರಮ್. ಕೈ ಮುಂದಾಗಲಿಲ್ಲ.
ನಯನಾ ಒಂದು ಕ್ಷಣ ಅವನನ್ನು ನೋಡಿದಳು. ಈ ಎಲ್ಲಾ ಹೊತ್ತೂ ಅವನು ನಿರ್ಧಾರಗಳನ್ನು ತನ್ನ ಕೈಯಿಂದ ತೆಗೆದುಕೊಂಡಿದ್ದ. ಈಗ ಮತ್ತೆ ಅದೇ ಆಗಬಾರದು ಎಂಬ ದಣಿವಿನ ಕೋಪ ಅವಳಲ್ಲಿತ್ತು. “ನಾಳೆಯಿಂದ ನಾನು ಕೆಳಗಿನ ಕೌಂಟರ್ನಲ್ಲೇ ಕೆಲಸ ಮಾಡ್ತೀನಿ,” ಎಂದಳು ಅವಳು. “ಮೇಲಿನ ಲೆಕ್ಕ ಬೇರೆ ಯಾರಿಗಾದರೂ ಕೊಡಿ.”
ಅವನು ಸರಿಯಲಿಲ್ಲ. “ಏಕೆ?”
“ಯಾಕಂದ್ರೆ ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಅರ್ಥವಾಗುವ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಮಾತು ಬರೋ ಮೊದಲು ನಾನು ಕೇಳಬೇಕು. ಯಾರ ದಯೆಯಿಂದಲೂ ಅಲ್ಲ.” ಅವಳ ಧ್ವನಿ ಕಂಪಿಸಿತು, ಆದರೆ ಪದಗಳು ನೇರ ಬಂದವು. “ನನ್ನ ಮೇಲೆ ಕೆಲಸ ಹಾಕಬಹುದು. ಅವಮಾನ ಕೂಡ ಮಾಡಬಹುದು. ಆದರೆ ಯಾರು ನನಗಾಗಿ ನಿಂತರು ಅಂತ ಕೇಳಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಜಾಗಕ್ಕೆ ನಾನು ಬರೋದಿಲ್ಲ.”
ಅವಳು ಒಂದು ಹೆಜ್ಜೆ ಕೆಳಕ್ಕೆ ಇಳಿಯಲು ತಿರುಗಿದಳು. ಮೆಟ್ಟಿಲಂಚಿನ ಕಬ್ಬಿಣದ ರೇಲಿಂಗ್ ಚಳಿಯಾಗಿತ್ತು. ಅವಳ ಬಲಗೈ ಅದನ್ನು ಬಿಗಿಯಾಗಿ ಹಿಡಿದಿತು. ಅದೇ ಕ್ಷಣದಲ್ಲಿ ವಿಕ್ರಮ್ ಕೂಡ ಕೆಳಕ್ಕೆ ಸರಿದು ದಾರಿ ಕೊಡುವುದಕ್ಕೆ ಬರಬಹುದಿತ್ತು; ಅಥವಾ ತನ್ನ ಹಕ್ಕಿನಂತೆ ಮೆಟ್ಟಿಲಿನ ಮಧ್ಯ ಜಾಗ ಕತ್ತರಿಸಿ ಅವಳನ್ನು ಆವರಿಸಬಹುದಿತ್ತು. ಅವನು ಎರಡನ್ನೂ ಮಾಡಲಿಲ್ಲ. ಅವಳತ್ತ ಒಂದು ಅರ್ಧ ಹೆಜ್ಜೆ ಬಂದ. ನಯನಾ ಕದಲಲಿಲ್ಲ.
ಆ ನಿಲ್ಲುವಿಕೆಯೇ ಅಂತಿಮ ಆಯ್ಕೆಯಾಯಿತು.
ವಿಕ್ರಮ್ ಭುಜ ತಗ್ಗಿಸಿ ತನ್ನ ದೇಹವನ್ನು ಅಂಚಿನ ಕಡೆ ತಿರುಗಿಸಿದ—ಈ ಮನೆಯ ಮೇಲಂತಸ್ತು, ಕೀಲಿಕೈ, ದಾರಿ, ನಿರ್ಧಾರ ಎಲ್ಲವೂ ತಾನೇ ಹಿಡಿದಿರುವವನಂತೆ ಅವನಿಗೆ ಇದ್ದ ಒಳಗಡ್ಡೆ ಹಕ್ಕನ್ನು ಅವನು ಮೊದಲು ತನ್ನ ಮೇಲೆಯೇ ಕಡಿತಮಾಡಿದ. ಕೆಳಗೆ ಹೋಗುವ ದಾರಿ ಅವಳಿಗೇ ತೆರೆಯಲು ಸಾಕಾಗುವಷ್ಟು ಜಾಗ ಉಳಿಸಿದ. ಅವಳ ಕೈಯಲ್ಲಿದ್ದ ಕೀಲಿಕೈಗಳನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಲು ಅವನ ಕೈ ಏರಿತು; ಆದರೆ ಅವಳ ಬೆರಳಿನ ಹತ್ತಿರ, ರೇಲಿಂಗ್ ಪಕ್ಕದಲ್ಲಿ, ಸ್ಪರ್ಶವೇ ಇನ್ನೊಂದು ಅರ್ಥವಾಗುವ ಆ ಅಂಚಿನಲ್ಲಿ ನಿಂತಿತು. “ಅದು ನಿನ್ನ ಕೆಲಸ,” ಎಂದನು ನಿಧಾನವಾಗಿ. “ಯಾರ ದಯೆಯಲ್ಲ.”
ನಯನಾ ಉಸಿರೆಳೆದಳು. ಕೀಲಿಕೈಗಳನ್ನು ಹಿಂದಕ್ಕೆ ಸೆಳೆದುಕೊಳ್ಳಲಿಲ್ಲ. ಮುಂದೂ ನೀಡಲಿಲ್ಲ. ಅವಳು ಮೊದಲು ಒಂದು ಹೆಜ್ಜೆ ಇಳಿದಳು—ಅವನಿಂದ ತೆರೆಯಲ್ಪಟ್ಟ ಜಾಗದೊಳಗೆ, ಆದರೆ ಅವನನ್ನು ತಾಕದೆ. ಮೆಟ್ಟಿಲಂಚಿನ ರೇಲಿಂಗ್ ಮೇಲೆ ಅವಳ ಬೆರಳುಗಳು ಇನ್ನಷ್ಟು ಬಿಗಿಯಾದವು. ಅವನ ಕೈ ಆ ರೇಲಿಂಗ್ ಪಕ್ಕದಲ್ಲೇ, ಅವಳ ಕೈಗೆ ತಾಗದೇ, ಒಂದು ಅರ್ಧ ಹೆಜ್ಜೆ ದೂರ ನಿಂತಿತ್ತು. ಹಗುರ ಬಿಳಿ ದೀಪದ ಹುಮ್ಮಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಆ ಅಂತರ ಕತ್ತರಿಸಿದ ರೇಖೆಯಂತೆ ಉಳಿಯಿತು.