ಗೆರೆ ಸುಟ್ಟರೂ ಮುರಿಯಲಿಲ್ಲ

ಶೈಲಜಾ ಅತ್ತೆ ತಟ್ಟೆಯ ಅಂಚಿಗೆ ಕೀಲಿಯನ್ನು ಝಣಕ್ ಎಂದು ಎಸೆದು, “ಇದು ಇವಳಿಗೆ ಈಗೇಕೆ ಬೇಕು? ಕೆಳಗಿನ ಸ್ಟೋರ್‌ರೂಮ್‌ನ್ನು ನಾಳೆ ತೆರೆದರೂ ಸಾಲುತ್ತದೆ,” ಎಂದಳು. ನಂದಿನಿ ಕೈಯಲ್ಲಿ ಹಿಡಿದಿದ್ದ ಕಾಗದದ ಹೊದಿಕೆಯ ಸದ್ದು ಒಣವಾಗಿ ಮಡಚಿಕೊಂಡಿತು. ಸಂಜೆ ಚಹಾ ಕಪ್ ಮೇಜಿನ ಮೇಲೆ ಚಳಿ ಹಿಡಿದು ಹಾಲಿನ ತೆಳು ಪೊರೆಯನ್ನೇ ಕಟ್ಟಿಕೊಂಡಿತ್ತು; ಅದರ ಕೆಳಗೆ ಉಂಗುರದಂತೆ ವೃತ್ತ ಬಿದ್ದಿತ್ತು. ಆ ಮನೆಯ ತಿಂಗಳ ಪೂಜೆ, ಬಂಧು-ಬಳಗಕ್ಕೆ ತಿಳಿದಿರುವ ಸಂಬಂಧದ ಮಾತುಕತೆ, ಮದುವೆ ಜಮಾಖರ್ಚಿನ ಲೆಕ್ಕ—ಎಲ್ಲಕ್ಕೂ ಓಡಾಡಿದ್ದು ನಂದಿನಿಯೇ; ಆದರೆ ಕೀಲಿಯ ವಿಷಯಕ್ಕೆ ಬಂದಾಗ ಅವಳು ಹೊರಗಿನವಳು.

“ಸ್ಟೋರ್‌ರೂಮ್‌ನಲ್ಲಿ ರೆಂಟ್ ಮನೆಗೆ ತಂದುಕೊಳ್ಳೋ ಪಾತ್ರೆಗಳಿವೆ,” ನಂದಿನಿ ನಿಧಾನವಾಗಿ ಹೇಳಿದಳು. “ನನ್ನ ಅಮ್ಮ ನಾಳೆ ಬರುತ್ತಾರೆ.”

ಮಧುಸೂದನ್ ಮಾವ ತುಟಿಯ ಕೋನದಲ್ಲಿ ನಗು ಹಾಕಿದ. “ಮೊದಲು ಮನೆಯ ಹುಡುಗಿಯ ಕೆಲಸ. ನಂತರ ಬಾಡಿಗೆ ಮನೆಯಿಂದ ಬಂದವರ ಕೆಲಸ. ಸರದಿ ಗೊತ್ತಿರಲಿ.” ಅವನ ಪಕ್ಕದಲ್ಲಿ ಶೈಲಜಾ ಅತ್ತೆ ಕುತ್ತಿಗೆಯ ಸುತ್ತ ಸರಪಳಿ ಸರಿಪಡಿಸಿಕೊಂಡಳು. ಅಲ್ಲಿ ಕುಳಿತಿದ್ದ ಆದಿತ್ಯ ಏನೂ ಹೇಳಲಿಲ್ಲ. ದೊಡ್ಡ ಮನೆಯ ಮೇಜಿನ ಬಳಿಯ ಮೌನವೇ ಯಾವಾಗಲೂ ಅವರ ಬದಿಯದ್ದಾಗಿರುತ್ತಿತ್ತು.

ರಾತ್ರಿ ಹತ್ತು ಮೀರಿದ ಮೇಲೆ, ಬಸವನಗುಡಿಯ ಆ ಹಳೆಯ ಕಟ್ಟಡದ ಮೆಟ್ಟಿಲಿನಲ್ಲಿ ನಂದಿನಿ ನಿಂತಿದ್ದಳು. ಅವಳ ಬಾಡಿಗೆ ಫ್ಲಾಟ್‌ದ ಬಾಗಿಲಿನ ಚೌಕಟ್ಟಿನ ಬಳಿಯ ಸಣ್ಣ ಜಾಗದಲ್ಲಿ ಬೆಳಕು ಅರ್ಧಕ್ಕೇ ಬಿದ್ದಿತ್ತು. ಕೆಳಗಿನಿಂದ ಹೆಜ್ಜೆಗಳ ಧ್ವನಿ ಬಂದು ನಿಂತಿತು. ಆದಿತ್ಯ ಕೀಲಿಯನ್ನು ಕೈಯಲ್ಲಿ ಹಿಡಿದು ಮೇಲೇರಿದ. “ಮಾವ ಕೊಟ್ಟರು,” ಎಂದನು. ಸುಳ್ಳು ಅಷ್ಟು ಸರಳವಾಗಿದ್ದರೆ ಅದನ್ನು ಕೇಳಿದವಳಿಗೇ ಅವಮಾನ ಹೆಚ್ಚಾಗುತ್ತದೆ.

“ಅವರು ಕೊಡಲಿಲ್ಲ,” ಎಂದಳು ನಂದಿನಿ.

ಅವನು ಉತ್ತರಿಸದೆ ಕೀಲಿಯನ್ನು ಮುಂದಿಟ್ಟ. ಆ ಸಣ್ಣ ಚೌಕಟ್ಟಿನ ವಿರಾಮದಲ್ಲಿ ಅವನ ಬೆರಳುಗಳ ಉರಿ ಕೀಲಿಯ ಕವಲಿನ ತಣ್ಣಗಿಗೆ ಬೆರೆತು ನಿಂತಿತ್ತು. ಅವಳು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಲು ಕೈ ಚಾಚಿದಾಗ ಇಬ್ಬರ ಬೆರಳುಗಳ ನಡುವೆ ಒಂದು ಉಸಿರಿನ ಅಂತರ ಮಾತ್ರ ಉಳಿಯಿತು. ಅವಳು ಹಿಂದೆ ಸರಿಯಲಿಲ್ಲ. ಅವನು ಒಳಗೆ ಹೆಜ್ಜೆ ಹಾಕಲಿಲ್ಲ. ಕೀಲಿಯು ಅವಳ ಕೈಗೆ ಬಿದ್ದರೂ ಆ ತೂಗು ಕ್ಷಣ ಮಾತ್ರ ಕೆಳಗೆ ಬೀಳಲಿಲ್ಲ.

“ತಡವಾಯ್ತು,” ಅಷ್ಟೇ ಎಂದನು.

“ಹೌದು,” ಅವಳು ಹೇಳಿದಳು. ಬಾಗಿಲು ತೆರೆದು ಒಳಗೆ ಹೋಗಬಹುದಾಗಿದ್ದರೂ, ಅವಳು ಮೊದಲು ಅವನ ಕೈ ಖಾಲಿಯಾಗಿರುವುದನ್ನು ನೋಡಿದಳು. ನಂತರ ಮಾತ್ರ ಕೀಲಿಯನ್ನು ಒಳಗೆ ಸರಿಸಿಟ್ಟಳು. ಅವನು ತಿರುಗಿ ಇಳಿದಾಗ ಮೆಟ್ಟಿಲಿನ ಗೋಡೆಯ ಮೇಲಿದ್ದ ಅವನ ನೆರಳು ಬಾಗಿಲಿನ ಅಂಚನ್ನು ಮುಟ್ಟಿತು, ಅವಳನ್ನು ಅಲ್ಲ.

ಮುಂದಿನ ವಾರ ಕೋರಮಂಗಲದ ಕಚೇರಿಯಲ್ಲಿ ಲೆಡ್ಜರ್ ಪುಸ್ತಕವೇ ಚಿಕ್ಕ ಯುದ್ಧದಂತಾಯಿತು. ಶೈಲಜಾ ಅತ್ತೆಯ ಮದುವೆ-ವಸ್ತ್ರ ಅಂಗಡಿ ಮತ್ತು ಆನ್‌ಲೈನ್ ಆದೇಶಗಳ ಲೆಕ್ಕ ಇಟ್ಟುಕೊಳ್ಳುವುದನ್ನು ನಂದಿನಿ ತಿಂಗಳಿಂದ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದಳು; ಆದರೆ ಹೊರಗೆ ಹೇಳುವಾಗ ಅವಳು “ಸ್ವಲ್ಪ ಸಹಾಯಕ್ಕೆ ಬರುವ ಹುಡುಗಿ.” ಬೆಳಿಗ್ಗೆ ಮಾವ ಲೆಕ್ಕ ಪುಸ್ತಕವನ್ನು ಕೌಂಟರ್‌ನಿಂದ ತೆಗೆದು ರಶ್ಮಿಗೆ ಕೊಟ್ಟ. “ಇನ್ನಿಂದ ಮುಂದೆ ಗ್ರಾಹಕರ ಜೊತೆ ಕೂತು ಮಾತಾಡೋದು ನೀನು. ಇವಳು ಹಿಂಬದಿಯ ಪ್ಯಾಕಿಂಗ್ ನೋಡಲಿ.”

ರಶ್ಮಿ ಹೊಸದಾಗಿ ಬಂದ B.Com ಹುಡುಗಿ; ಒಳ್ಳೆಯ ಕುಲ, ಒಳ್ಳೆಯ ಮಾತು, ಮದುವೆಗೆ ನೋಡಬಹುದಾದ ವಯಸ್ಸು—ಮಾವನ ಕಣ್ಣಿಗೆ ಈ ಮೂರೇ ಅರ್ಹತೆ. ನಂದಿನಿ ಪೇಪರ್ ಕವರ್‌ಗಳನ್ನು ಮಡಿಸುತ್ತ ಕುಳಿತಳು. ಕಾಗದದ ಸದ್ದು ಅವಳ ಬೆರಳಲ್ಲಿ ಚಿರಚಿರನೆ ಒಡೆಯುತ್ತಿತ್ತು.

ಅಷ್ಟರಲ್ಲಿ ಆದಿತ್ಯ ಹೊರಗಿಂದ ಬಂದು ನೇರವಾಗಿ ಕೌಂಟರ್‌ಗೇ ಹೋದ. ಅವನು ಈ ಅಂಗಡಿಯಲ್ಲಿ ಪಾಲುದಾರನಲ್ಲ; ಆದರೆ ಮನೆಯ ಎಲ್ಲಾ ನಿರ್ಧಾರಗಳ ಸುತ್ತ ಅವನ ಹೆಜ್ಜೆ ಗುರುತು ಇರುತ್ತಿತ್ತು. ಮಾವ, “ರಶ್ಮಿಗೆ ತೋರಿಸಪ್ಪಾ, ಯಾವ ಖಾತೆ ಎಲ್ಲಿದೆ ಅಂತ,” ಎಂದಾಗ ಆದಿತ್ಯ ಕಣ್ಣೆತ್ತಿ ರಶ್ಮಿಯ ಕಡೆ ನೋಡಲಿಲ್ಲವೂ.

“ಹಿಂಬದಿ ಪ್ಯಾಕಿಂಗ್‌ನಲ್ಲಿ ಕಳೆದ ವಾರದ ಮರಳಿದ ಸರಕುಗಳ ಲೆಕ್ಕ ಯಾರಿಗೆ ಗೊತ್ತು?” ಎಂದು ಕೇಳಿದ.

ಯಾರೂ ಮಾತಾಡಲಿಲ್ಲ.

ಅವನೇ ತಿರುಗಿ ನಂದಿನಿಯ ಕಡೆ ನೋಡಿದ. “ನಂದಿನಿ, ನೀನು ಬಾ.”

ಅದು ಆ ದಿನದ ಮೊದಲ ಹೊರತಾಕು. ರಶ್ಮಿಯ ಮುಖಕ್ಕೆ ಬಣ್ಣ ಬಂದು ಹೋಗಿತು. ಮಾವ ನಕ್ಕಂತೆ ಮಾಡಿ, “ಅಯ್ಯೋ, ಅದಕ್ಕೆ ಅವಳನ್ನೇ ಕರೆಸಿಕೊಂಡಿದಿಯಾ? ಇಲ್ಲಿ ಕುಳಿತರೆ ಶೋಭೆ ಕಾಣಬೇಕು,” ಎಂದನು.

“ಶೋಭೆ ಲೆಕ್ಕ ನೋಡೋದಿಲ್ಲ,” ಆದಿತ್ಯ ಚಳಿಯಾಗಿ ಹೇಳಿದ. “ತಪ್ಪು ಬಂದರೆ ಹಣ ಹೋಗೋದು.” ಅವನು ರಶ್ಮಿಯ ಕೈಯಲ್ಲಿದ್ದ ಪುಸ್ತಕ ತೆಗೆದು ನಂದಿನಿಯ ಕಡೆ ಸರಿಸಿದ. ಬಾಯಲ್ಲಿ ಅಷ್ಟೇ; ಆದರೆ ಅಂಗಡಿಯ ಗಾಜಿನ ಬಾಗಿಲಲ್ಲಿ ಕಾಣುತ್ತಿದ್ದವರಿಗೂ ಆ ಸರಿತೂಗು ಗೋಚರಿಸುವಷ್ಟು ಸ್ಪಷ್ಟ.

ಆ ದಿನ ಸಂಜೆ ಅವಳ ಬಸ್ ತಪ್ಪಿತ್ತು. ಮಳೆ ಬಿದ್ದಿತ್ತು. ಅಂಗಡಿ ಶಟರ್ ಅರ್ಧ ಇಳಿದ ಮೇಲೆ ನಂದಿನಿ ಹೊರಗೆ ಬಂದಾಗ ಆದಿತ್ಯ ಬೈಕ್‌ ಹತ್ತಿರ ನಿಂತಿದ್ದ. “ಮೆಟ್ರೋವರೆಗೆ ಬಿಡುತ್ತೇನೆ,” ಎಂದನು.

“ಬೇಡ.”

“ನಾನು ಈಗಲೇ ಮನೆಗೆ ಹೋಗಲ್ಲ.”

“ಆದರೂ ಬೇಡ.”

ಅವನು ಒತ್ತಾಯಿಸಲಿಲ್ಲ. ಆದರೆ ಬೈಕ್ ಸ್ಟಾರ್ಟ್ ಮಾಡದೇ, ಮೆಟ್ರೋ ನಿಲ್ದಾಣದ ಪ್ರವೇಶದವರೆಗೆ ನಡೆದುಕೊಂಡೇ ಬಂದ. ಜನದಟ್ಟಣೆಯಲ್ಲಿ ಭುಜಗಳು ಒದ್ದಾಡುತ್ತಿರಲು ಒಂದು ಸಲ ಅವಳ ಕಡೆ ಬಹಳ ಹತ್ತಿರ ಬಂದ. ಆ ಹತ್ತಿರಿಕೆಯನ್ನು ಅವನೇ ತಕ್ಷಣ ಅಳೆಯಿಕೊಂಡು ಅರ್ಧ ಹೆಜ್ಜೆ ದೂರ ಸರಿದ. “ಕಾರ್ಡ್ ಇದೆಯಾ?” ಎಂದು ಕೇಳಿದ. ತನ್ನ ಜೇಬಿನಿಂದ ಒಂದು ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಕಾರ್ಡ್ ತೆಗೆದರೂ ಅವಳ ಕೈಗೆ ಮುಟ್ಟುವ ಮುಂಚೆ ನಿಂತ. ಅವಳದೇ ಕಾರ್ಡ್ ಹೊರಬಂದ ಮೇಲೆ ಮಾತ್ರ ಅವನು ಅದನ್ನು ಹಿಂದಕ್ಕೆ ಹಾಕಿದ. ಯಾರೂ ಗಮನಿಸದ ಅಷ್ಟೊಂದು ಸಣ್ಣ ಹೊರತಾಕು; ಆದರೆ ಗಮನಿಸದಿರಲು ಆಗದಷ್ಟು ಸರಿಯಾದದ್ದು.

ಇಂಥ ಸಣ್ಣ ವಿಷಯಗಳೇ ಅಪಾಯಕರ. ಅವನು ಕಾಯುವುದು. ಅವಳಿಗೋಸ್ಕರ ಬೇರೆ ದಾರಿಯಿಂದ ದಾಖಲೆ ತರುವುದು. ಮನೆಯವರು ಒಳಗಿದ್ದಾಗ ಮೆಟ್ಟಿಲಿನ ತಿರುವಿನಲ್ಲಿ ದೂರ ಕಾಪಾಡಿಕೊಂಡೇ ನಿಲ್ಲುವುದು. ನಿಯಮ ಪಾಲಿಸುವವನಂತೆ ಕಾಣುತ್ತಾ ಒಂದೇ ಒಬ್ಬಳಿಗೆ ನಿಯಮವನ್ನು ಅಡ್ಡವಾಗಿ ಮಡಚುವುದು. ನಂದಿನಿಗೆ ಅದರಿಂದ ನೆಮ್ಮದಿ ಬಂದಿಲ್ಲ; ಬದಲಿಗೆ ಕಣ್ಣಿನ ಮೇಲೆ ಇನ್ನಷ್ಟು ದೃಷ್ಟಿ ಬಂತು.

“ಅವಳು ಹೆಚ್ಚು ತಲೆ ಎತ್ತುತ್ತಿದ್ದಾಳೆ,” ಶೈಲಜಾ ಅತ್ತೆ ಒಂದು ಸಂಜೆ ತೆರೆದ ಪಾಕೆಟ್‌ಗಳನ್ನು ಗುಜ್ಜುತ್ತ ಹೇಳಿದಳು. “ಕೆಲಸ ಮಾಡಿಸಿಕೊಂಡರೆ ಮೇರೆಯೇ ಮರೀತಾಳೆ. ಆದಿತ್ಯ ಕೂಡ ತುಂಬ ಜಾಣತನ ಮಾಡ್ತಾನಲ್ಲಾ.”

ಮಧುಸೂದನ್ ಮಾವ ಅದನ್ನೇ ಮುಂದಿನ ಹೆಜ್ಜೆ ಮಾಡಿದ. ಭಾನುವಾರದ ಸಂಕ್ರಾಂತಿ ಊಟಕ್ಕೆ ಬಂಧುಗಳು ಬಂದಿದ್ದಾಗ, ನಂದಿನಿಗೆ ಒಳಮನೆಗೆ ಕೂತುಕೊಳ್ಳುವ ಜಾಗ ಕೊಡದೆ ಅಡುಗೆಮನೆಯ ಬಾಗಿಲ ಬಳಿಯ ಪ್ಲಾಸ್ಟಿಕ್ ಕುರ್ಚಿ ತೋರಿಸಿದ. ರಶ್ಮಿಯನ್ನು ಮಾತ್ರ ಹಾಲ್‌ನಲ್ಲೇ ಹಿರಿಯರ ಎದುರು ಕುಳ್ಳಿರಿಸಿ, “ಇವಳು ನಮಗೆ ಪರಿಚಿತ ಮನೆತನದ ಹುಡುಗಿ,” ಎಂದು ಪರಿಚಯಿಸಿತು. ಆ ಮಾತಿನೊಳಗೆ ಅರ್ಥ ಇನ್ನೊಂದು: ನಂದಿನಿ ಪರಿಚಿತ ಕೆಲಸದವಳು, ಮನೆತನ ಅಲ್ಲ.

ನಂದಿನಿ ಪಾತ್ರೆಗಳಲ್ಲಿ ಬೇಳೆ ಸಾರು ಹಾಕುತ್ತ ನಿಂತಿದ್ದಳು. ಬೆವರು ಕುತ್ತಿಗೆ ಹಾದು ಇಳಿಯುತ್ತಿತ್ತು. ಅವಳ ಹೆಸರನ್ನು ಯಾರೂ ಕರೆಯಲಿಲ್ಲ. ಕೆಲಸಕ್ಕೆ ಕೈ, ಸಂಭಾಷಣೆಗೆ ನೆರಳು—ಅದೇ ಅವಳ ಸ್ಥಾನ.

ಅಷ್ಟರಲ್ಲಿ ಅತ್ತೆ, “ಆದಿತ್ಯ, ಈ ಚಿನ್ನದ ಕೀಲಿಬಂಚನ್ನು ರಶ್ಮಿಗೆ ಕೊಡು. ಮೇಲಿನ ದಾಖಲೆ ಕಪಾಟು ಅವಳೇ ನೋಡಲಿ ಇನ್ನು,” ಎಂದಳು.

ಹಾಲ್‌ನಲ್ಲಿದ್ದವರು ತಲೆ ತಿರುಗಿಸಿದರು. ಕೀಲಿಬಂಚು ಮೇಜಿನ ಮೇಲೆ ಚಮತ್ಕಾರವಾಗಿ ಬಿತ್ತು. ಮಾವನ ಕಣ್ಣಲ್ಲಿ ಸಿದ್ಧ ಉತ್ತರ ಇತ್ತು: ಮನೆಯ ವಿಶ್ವಾಸ ಯಾವ ದಿಕ್ಕಿಗೆ ಹೋಗಬೇಕು ಎಂಬುದು ಇದೇ. ರಶ್ಮಿ ನಾಚಿಕೆಯಂತೆ ಕೈ ಚಾಚಿದಳು.

ಆದಿತ್ಯ ಕೀಲಿಬಂಚನ್ನು ಎತ್ತಿಕೊಂಡ. ಒಂದು ಉಸಿರು ಕಾಲ ಯಾರೂ ಮಾತಾಡಲಿಲ್ಲ. ನಂತರ ಅವನು ಅಡುಗೆಮನೆಯ ಬಾಗಿಲಿನವರೆಗೂ ನೇರವಾಗಿ ನಡೆದು ಬಂದು, ಸಾರು ಚಮಚ ಹಿಡಿದಿದ್ದ ನಂದಿನಿಯ ಬದಿಯಲ್ಲೇ ನಿಂತ. “ರಿಟರ್ನ್‌ಗಳ ಲೆಕ್ಕ, ಕಪಾಟಿನ ಹಳೆ ಫೈಲ್, ಆರ್ಡರ್ ಸ್ಟಾಂಪ್—ಇವುಗಳ ಜವಾಬ್ದಾರಿ ಇದುವರೆಗೆ ಯಾರದು?” ಎಂದನು.

ಮಾವನ ನಗು ಕಠಿಣವಾಯಿತು. “ಪ್ರಶ್ನೆ ಬೇಡ. ಕೊಡಪ್ಪಾ.”

ಆದಿತ್ಯ ನಂದಿನಿಯ ಎದುರೇ ಕೈ ಚಾಚಿದ. “ನಿನ್ನದು. ಇನ್ನು ಮುಂದೆ ಕೂಡ ನಿನ್ನದೇ.”

ಸಾರು ಹನಿ ಅವಳ ಬೆರಳ ಮೇಲೆ ಬಿಸಿ ಹರಿದರೂ ನಂದಿನಿ ಚಮಚ ಬಿಡಲಿಲ್ಲ. ಕೀಲಿಬಂಚನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಲು ಕೈ ಎತ್ತಿದಳು. ಹಾಲ್‌ನಲ್ಲಿದ್ದ ಬಂಧುಗಳ ಕಣ್ಣೆದುರೇ ಆ ಲೋಹದ ತೂಕ ಅವಳ ಕರಗೈಯಲ್ಲಿ ನೆಲೆಗೊಂಡಿತು. ಹಿರಿಯರ ಚಮಚಗಳು ತಟ್ಟೆಗಳಿಗೆ ಬಿದ್ದ ಸದ್ದು ಮಾತ್ರ ಕೇಳಿಸಿತು. ರಶ್ಮಿ ಕೈ ಹಿಂದಕ್ಕೆಳೆದಳು. ಮಧುಸೂದನ್ ಮಾವ ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಆ ಕೋಣೆಯಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಮಾತು ಯಾರಿಗೂ ಚಲಿಸಲಿಲ್ಲ ಎಂಬ ಮುಖ ಮಾಡಿಕೊಂಡನು.

ಆ ತಿರುವಿನ ನಂತರ ಮನೆಗೆ ಹಿಂತಿರುಗುವ ಎಲ್ಲ ದಾರಿಗಳೂ ಕಠಿಣವಾದವು. ಅತ್ತೆಯ ಧ್ವನಿ ಹಗಲು ತೆಳ್ಳಗಿದ್ದು ರಾತ್ರಿ ತೀಕ್ಷ್ಣವಾಯಿತು. “ಅವನು ನಿನ್ನನ್ನು ಕಾಪಾಡ್ತಿದಾನಂತೆ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳ್ಬೇಡ. ಹಂಗಾಮಿ ಗೌರವ ಕೊಡಿಸಿದ್ರೆ ಸಾಕಪ್ಪಾ,” ಎಂದು ಅವಳು ಒಮ್ಮೆ ಮೆಟ್ಟಿಲಿನ ಕೆಳಗೆ ಹಿಡಿದು ಹೇಳಿದಳು. “ನಿನಗೆ ಯಾವ ಸ್ಥಾನ ಕೊಡ್ಬೇಕು ಅನ್ನೋದನ್ನ ನಾವು ತೀರ್ಮಾನಿಸ್ತೀವಿ.”

“ನನಗೆ ಸ್ಥಾನ ಬೇಕಿಲ್ಲ,” ನಂದಿನಿ ಹೇಳಿದಳು. “ಕೈಗೆ ಕೊಟ್ಟ ಕೆಲಸವೇ ಬೇಕು.”

“ಕೆಲಸವೂ ಮನೆ ನೋಡಿಕೊಂಡೇ ಸಿಗ್ತದೆ,” ಅತ್ತೆ ಕಣ್ಣು ಮಿಟುಕಿಸಿದಳು. “ಇಲ್ಲಿ ಯಾರು ಯಾರ ಜೊತೆ ಎಷ್ಟು ಹೊತ್ತಿಗೆ ನಿಂತಿದ್ದಾರೆ ಅನ್ನೋದನ್ನ ಜನ ಎಣಿಸುತ್ತಾರೆ.”

ಆ ರಾತ್ರಿ ನಂದಿನಿ ಫ್ಲಾಟ್‌ಗೆ ಬಂದಮೇಲೆ ಬಾಗಿಲನ್ನು ಪೂರ್ಣ ಮುಚ್ಚದೆ ಚೌಕಟ್ಟಿನ ಅಂತರದಲ್ಲಿ ನಿಂತಳು. ಒಳಗೆ ಚಳಿಯಾದ ಚಹಾ ಕಪ್ ಮತ್ತೆ ಮೇಜಿನ ಮೇಲೆಯೇ ಇದ್ದಿತು. ಅವಳು ಅದನ್ನು ತೊಳೆದುಕೊಳ್ಳುವುದಕ್ಕೂ ಮುಂಚೆ ಕೆಳಗಿಂದ ಹೆಜ್ಜೆ ಸದ್ದು ಏರಿತು. ಆದಿತ್ಯ ಬಂದಿದ್ದನು; ಆದರೆ ಈ ಸಲ ಕೈಯಲ್ಲಿ ಕೀಲಿ ಇರಲಿಲ್ಲ, ಒಂದು ಕಡತದ ಹೊದಿಕೆ ಮಾತ್ರ.

“ಅತ್ತೆ ಏನಾದರೂ ಹೇಳಿದರು?” ಅವನು ಕೇಳಿದ.

“ನಿಮ್ಮ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲರೂ ಏನಾದರೂ ಹೇಳ್ತಾರೆ.”

“ನಾನು—”

“ಒಳಗೆ ಬಾರದಿರಿ.” ಅವಳ ಮಾತು ಮೃದುವಾಗಿರಲಿಲ್ಲ. ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿತ್ತು.

ಅವನು ಅಲ್ಲಿ ನಿಂತ. ಬಾಗಿಲ ಚೌಕಟ್ಟಿನ ವಿರಾಮದಾಚೆ ಅವನ ಉಸಿರು ಮಾತ್ರ ಕೇಳಿಸಿತು. “ನಿನಗೆ ಕಪಾಟಿನ ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಕೀಲಿ ಕೊಡಬೇಕು,” ಎಂದು ಕಡತದ ಹೊದಿಕೆಯನ್ನು ತೋರಿಸಿದ. “ಮಾವ ನಾಳೆ ಮತ್ತೆ ಮಾತು ತಿರುಗಿಸುತ್ತಾರೆ.”

“ಈಗ ಕೊಡಬೇಡಿ.”

ಅವನ ಬೆರಳು ಹೊದಿಕೆಯ ಅಂಚನ್ನು ಬಿಗಿಯಾಗಿ ಮಡಚಿದವು; ಕಾಗದ ಒಣವಾಗಿ ಚಿರಚಿರನೆ ಸದ್ದುಮಾಡಿತು. “ನಿನ್ನನ್ನೇ ಹೊರಗೆ ನಿಲ್ಲಿಸೋದು ನನಗೆ ಬೇಸರವಾಗುತ್ತಿದೆ,” ಎಂದನು.

“ನನ್ನನ್ನ ಹೊರಗೆ ನಿಲ್ಲಿಸಿದ್ದು ನೀವು ಅಲ್ಲ,” ಅವಳು ಹೇಳಿದಳು. “ಆದ್ರೆ ಒಳಗೆ ತಳ್ಳಬೇಡಿ. ಅದಕ್ಕೂ ಬೆಲೆ ಇದೆ.”

ಅವನು ಮೊದಲ ಬಾರಿ ತುಂಬ ಹತ್ತಿರಕ್ಕೆ ಬಂದ ಹಾಗೆ ಕಂಡು, ತಕ್ಷಣವೇ ನಿಂತ. ಮೆಟ್ಟಿಲಿನ ತಿರುವಿನ ಬಿರುಕು ಗಾಳಿಯಲ್ಲಿ ನೆರೆಮನೆಯ ಬಾಗಿಲು ಮುಚ್ಚಿದ ಶಬ್ದವಾಯಿತು. ಈ ಕಟ್ಟಡದಲ್ಲಿ ರಾತ್ರಿ ಹತ್ತು ಬಳಿಕ ಒಬ್ಬ ಹುಡುಗಿ ಬಾಗಿಲಲ್ಲಿ, ಒಬ್ಬ ಗಂಡು ಅರ್ಧ ಹೆಜ್ಜೆ ದೂರ ನಿಂತಿದ್ದರೆ, ಅದೇ ಸಾಕು ಕಥೆ ಹುಟ್ಟಲು. ಇಬ್ಬರಿಗೂ ಆ ನಿಯಮ ಗೊತ್ತು. ಇಬ್ಬರೂ ದಾಟಲಿಲ್ಲ.

ಮುಂದಿನ ಎರಡು ದಿನ ಮಾವ ತನ್ನ ಕೊನೆಯ ದಾಳಿ ಮಾಡಿದ. ಕಚೇರಿಯ ಸಂಬಳ ತಡೆದ. “ಮೊದಲು ಮನೆಯವರನ್ನ ಗೌರವಿಸೋದು ಕಲಿತುಬಿಡು,” ಎಂದನು. ನಂತರ ಶೈಲಜಾ ಅತ್ತೆಯ ಮೂಲಕ ಸಂದೇಶ ಕಳಿಸಿದಳು—ಕೀಲಿಬಂಚನ್ನು ಹಿಂತಿರುಗಿಸಬೇಕು, ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೆ ಕೆಲಸ ಬೇಡ. ಜೊತೆಗೆ ಇನ್ನೊಂದು ಕೀಳು ಷರತ್ತು: ರಶ್ಮಿಯ ಕೆಳಗೆ ಕುಳಿತು ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದರೆ ಮಾತ್ರ. ನಂದಿನಿ ಉತ್ತರ ಕಳಿಸಲಿಲ್ಲ. ಮೂರನೇ ದಿನ ಅವಳು ಕೀಲಿಬಂಚನ್ನು, ಲೆಕ್ಕ ಪುಸ್ತಕದ ಪ್ರತಿಗಳನ್ನು, ತಾನು ಮಾಡಿದ್ದ ಎಲ್ಲಾ ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳನ್ನು ಕಾಗದದ ಹೊದಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಸರಿಪಡಿಸಿ ತನ್ನ ಬ್ಯಾಗಿನೊಳಗೆ ಇಟ್ಟುಕೊಂಡಳು. ರಾಜೀನಾಮೆ ಬರೆಯಲಿಲ್ಲ. ಬೇಡಿಕೊಂಡೂ ಇಲ್ಲ. ಯಾರ ಮನೆಯಿಂದ ಯಾವ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಹೊರಹಾಕಲು ಯತ್ನಿಸುತ್ತಾರೋ, ಅದೇ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಕೈಯನ್ನು ಮುಂದಿಡಬಾರದು ಎಂಬುದನ್ನು ಅವಳು ಈಗಾಗಲೇ ಕಲಿತಿದ್ದಳು.

ಆ ಸಂಜೆ ಮಳೆಮೋಡಗಳಿಂದ ಬೆಂಗಳೂರು ಬೇಗ ಕತ್ತಲಾಗಿತ್ತು. ಅವಳು ತನ್ನ ಕಟ್ಟಡದ ಮೆಟ್ಟಿಲು ಏರಿ ಅರ್ಧ ತಿರುವಿನಲ್ಲಿ ನಿಂತು ಬ್ಯಾಗಿನಿಂದ ಕೀಲಿಯನ್ನು ತೆಗೆದು ನೋಡಿದಳು. ಕೆಳಗೆ ಯಾರೋ ಬೇಗನೆ ಏರುತ್ತಿರುವ ಶಬ್ದ. ನಂದಿನಿ ಮೇಲಿನ ಪಡಿಯ ಮೇಲೆ ನಿಂತಳು. ಆದಿತ್ಯ ಕೆಳಗಿನ ಅರ್ಧ ಹೆಜ್ಜೆಯಲ್ಲೇ ನಿಂತ. ಅವನ ಕೈಯಲ್ಲಿ ಅವಳ ಕಾಗದದ ಹೊದಿಕೆ, ಮತ್ತೊಂದು ಸಣ್ಣ ಕವಲು—ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಕೀಲಿ.

“ಮಾವ ನಿನ್ನ ಮನೆಗೆ ಜನ ಕಳಿಸಿ ಬೀಗ ಬದಲಿಸ್ತೀನಿ ಅಂತ ಹೇಳಿದರು,” ಎಂದನು. ಧ್ವನಿ ಕಡಿಮೆಯಿತ್ತು; ಆದರೆ ಉಸಿರು ಸವಿದಂತೆ ಇರಲಿಲ್ಲ. “ಅದರಿಗಿಂತ ಮೊದಲು ಇದು ನಿನಗೆ ಬರಬೇಕು.”

ನಂದಿನಿ ಬಾಗಿಲು ತೆರೆದಿಲ್ಲ. “ಇಲ್ಲೇ ಕೊಡಿ.”

ಅವನು ಒಂದು ಹೆಜ್ಜೆ ಮೇಲೇಳಲು ಯತ್ನಿಸಿ ನಿಂತ. ಆ ನಿಲ್ಲುವಿಕೆಯಲ್ಲೇ ಮಾತಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಒತ್ತಡವಿತ್ತು. “ಒಳಗೆ ಇಟ್ಟು ಹೋಗಬಹುದು,” ಎಂದನು. ಅವನು ಹೇಳಿದ್ದು ಅಷ್ಟೇ; ಆದರೆ ಆ ಅಷ್ಟರಲ್ಲೇ ಎಷ್ಟು ದಾಟುವುದು, ಎಷ್ಟು ನಿಲ್ಲುವುದು ಎಂಬುದರ ಹೊರೆ ಇತ್ತು.

“ಬೇಡ,” ಎಂದಳು ನಂದಿನಿ. ಅವಳ ಧ್ವನಿ ಕಂಪಿಸಲಿಲ್ಲ. “ನನ್ನ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಯಾರು ಎಲ್ಲಿ ನಿಲ್ಲಬೇಕು ಅನ್ನೋದನ್ನು ನಾನು ಹೇಳುತ್ತೇನೆ.”

ಆ ಮಾತಿನ ನಂತರ ಮೆಟ್ಟಿಲಿನ ಇಳುಕು ಇನ್ನೂ ಕಿರಿದಾಯಿತು. ಅವನು ಅವಳ ಕಡೆ ನೋಡುವುದಿಲ್ಲದಂತೆ ನೋಡಿದ; ಆದರೆ ಅವಳಿಂದ ಕಣ್ಣು ತೆಗೆಯಲೂ ಇಲ್ಲ. ಕೈಯಲ್ಲಿದ್ದ ಕೀಲಿ ಕವಲನ್ನು ಮುಂದಿಟ್ಟ. ಅವಳು ಕೈ ಚಾಚಿದಳು. ಈ ಸಲ ಅವರ ಮಧ್ಯೆ ಲೋಹದ ತಣ್ಣಗು ಮಾತ್ರ ಇರಲಿಲ್ಲ; ಇವರೆಲ್ಲ ದಿನಗಳಿಂದ ಸುಟ್ಟುಕೊಂಡಿದ್ದ ತಡೆಯ ಉರಿ ಕೂಡ ಇತ್ತು.

ಅವನು ಮತ್ತೆ ಅಲ್ಪವಾಗಿ ಮುಂದೆ ವಾಲಿದ. ಆ ಚಲನೆ ಮುಗಿದಿದ್ದರೆ ಅವನ ಭುಜ ಬಾಗಿಲ ಚೌಕಟ್ಟಿನೊಳಗೆ ಬಂದೇ ಬಿಡುತ್ತಿತ್ತು. ಅವನ ಕೈದೂರವು ಅವಳ ಮಣಿಕಟ್ಟಿನ ಉಸಿರಿಗೆ ತಲುಪುವಷ್ಟಿತ್ತು. ನಂದಿನಿ ಹಿಂದೆ ಸರಿಯಲಿಲ್ಲ. ಬದಿಗೂ ಸರಿಯಲಿಲ್ಲ. ಬಾಗಿಲನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣ ತೆರೆಯಲಿಲ್ಲ. ಕೀಲಿಯನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಲು ಕೈಯನ್ನೇ ನೇರವಾಗಿ ಹಿಡಿದುಕೊಂಡಳು—ಒಳಗೆ ಬರುವ ಆಹ್ವಾನವಲ್ಲ, ಹೊರಗೆ ತಳ್ಳುವ ನಿರಾಕರವೂ ಅಲ್ಲ, ಆದರೆ ಅಂತರವನ್ನು ಅಳೆಯುವ ತನ್ನದೇ ಗೀರೆ.

ಅವನ ದೇಹದಲ್ಲಿ ಆ ನಿಲ್ಲುವಿಕೆ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಮೂಡಿತು. ಪಾದದ ಭಾರ ಮೆಟ್ಟಿಲಿನ ಅಂಚಿನಲ್ಲಿ ತಡೆದಂತೆ ನಿಂತಿತು. ಅವನು ಕೀಲಿಯನ್ನು ಅವಳ ಕೈಮೇಲೆ ಇಟ್ಟಾಗ ಬೆರಳುಗಳು ಮುಟ್ಟದಷ್ಟು ಎಚ್ಚರಿಕೆಯಿಂದ ಇಟ್ಟ; ಆದರೆ ಮುಟ್ಟದಿರಲು ಬೇಕಾದ ಆ ಎಚ್ಚರಿಕೆಯೇ ಒಮ್ಮೆಲಿನ ಗಾಯದಂತೆ ತೀವ್ರವಾಗಿತ್ತು. ಕಾಗದದ ಹೊದಿಕೆಯನ್ನೂ ಅವಳ ಕಡೆ ಚಾಚಿದ. “ನಿನ್ನ ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು,” ಎಂದನು. “ಯಾರೂ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಲ್ಲ.”

ನಂದಿನಿ ಮೊದಲು ಹೊದಿಕೆ ತೆಗೆದುಕೊಂಡಳು. ನಂತರ ಕೀಲಿಯನ್ನು. ಬಳಿಕ ಅವನ ಕೈ ಇನ್ನೂ ಮಧ್ಯಂತರದಲ್ಲಿ ಉಳಿದಿರುವುದನ್ನು ನೋಡಿದಳು. ಅದೇ ಕ್ಷಣದಲ್ಲಿ ಅವಳ ನಿರ್ಧಾರ ಮುಗಿಯಿತು. ಅವಳು ಬಾಗಿಲಿನೊಳಗೆ ಅರ್ಧ ಹೆಜ್ಜೆಯಷ್ಟು ಮಾತ್ರ ಹಿಂದಕ್ಕೆ ಸರಿದು, ದಾರಿ ಬಿಡಲಿಲ್ಲ. ಕೀಲಿಯನ್ನು ಒಳಗಡೆ ತೂಗಿ ಹಾಕಲಿಲ್ಲ. ಕರಗೈಯಲ್ಲೇ ಬಿಗಿಯಾಗಿ ಹಿಡಿದುಕೊಂಡಳು. “ಇಲ್ಲಿಗೇ ಸಾಕು,” ಎಂದು ನಿಧಾನವಾಗಿ ಹೇಳಿದಳು.

ಅವನು ಕೇಳಿದ. ಹಾಗೆಯೇ ನಿಂತ. ಮುಂದಿನ ಚಲನೆ ಅವನದು ಇರಬಹುದಾದ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ, ಅವನು ಚಲಿಸಲಿಲ್ಲ. ತಲುಪಬಹುದಾದ ಅಂತರವನ್ನು ಅವನೇ ಉಳಿಸಿಬಿಟ್ಟ. ಅದು ಸೋಲುಗಿಂತ ಸ್ಪಷ್ಟ, ಬೇಡಿಕೆಯಿಗಿಂತ ದೊಡ್ಡ, ಮೌನಕ್ಕಿಂತ ತೆರೆದ ಒಪ್ಪಿಗೆಯಂತಿತ್ತು.

ನಂದಿನಿ ಬಾಗಿಲಿನ ಅಂಚಿಗೆ ಕೈ ಇಟ್ಟಳು. ಸಂಪೂರ್ಣ ಮುಚ್ಚಲಿಲ್ಲ. ಸಂಪೂರ್ಣ ತೆರೆಯಲೂ ಇಲ್ಲ. ಅವಳು ತನ್ನ ಹೆಸರನ್ನೇ ಮುಚ್ಚಿಟ್ಟಂತೆ ಅಲ್ಲ, ಕಾಯಿಸಿಕೊಂಡಂತೆ, “ಶುಭ ರಾತ್ರಿ, ಆದಿತ್ಯ,” ಎಂದಳು.

ಅವಳ ಚಪ್ಪಲಿಯ ಮುಳ್ಳು ಅರ್ಧ ಮೆಟ್ಟಿಲಿನ ಮೇಲಂಚಿನಲ್ಲಿ ನಿಂತಿತ್ತು; ಅವನ ಪಾದ ಕೆಳಗಿನ ಹೆಜ್ಜೆಯ ಗಡಿಯೊಳಗೆ ತಡೆದುಕೊಂಡಿತ್ತು. ಗೋಡೆಯ ಮೇಲೆ ಬಿದ್ದ ಎರಡು ನೆರಳುಗಳು ತುಂಬ ಹತ್ತಿರ ಬಂದು ಕೂಡ ಒಂದಾಗಿ ಬೆರೆತಿಲ್ಲ.