ನಾವು ನಿಂತದ್ದು ಸೀಮ್ ಬಳಿ

“ಇಲ್ಲ, ಈ ಫೈಲ್‌ಗೆ ನಿನ್ನ ಹೆಸರು ಹಾಕಬೇಡ,” ಎಂದು ಮಧು ನಯನಾಳ ಕೈಯಲ್ಲಿದ್ದ ಮುದ್ರಿತ ವರದಿಯನ್ನು ಕಿತ್ತುಕೊಂಡು, ಮೇಲಿನ ಮೂಲೆಯಲ್ಲಿ ಇದ್ದ “ತಯಾರಿಸಿದವರು: ನಯನಾ ಆರ್” ಅನ್ನೋದರ ಮೇಲೆ ತನ್ನ ಪೆನ್ನಿನಿಂದ ಒಂದೇ ಸಾಲು ಎಳೆದು, “ಟೀಮ್ ಡೆಸ್ಕ್” ಎಂದು ಬರೆದು ಬಿಟ್ಟಳು.

ರಾತ್ರಿ ಪಾಳಿ ಮುಗಿದ ಗಂಟೆಯ ಹೊತ್ತಿನ ಬೆಳಕು ತರಬೇತಿ ಕೇಂದ್ರದ ಗಾಜಿನೊಳಗೆ ಹಳದಿ ಆಗಿ ನಿಂತಿತ್ತು. ಅರ್ಧ ಕುಡಿಯಲ್ಪಟ್ಟ ಚಹಾ ಕಪ್ ಪ್ಲಾಸ್ಟಿಕ್ ಮೇಜಿನ ಮೇಲೆ ತಣ್ಣಗಾಗುತ್ತಾ ವೃತ್ತದ ಗುರುತು ಬಿಟ್ಟಿತ್ತು. ನಯನಾಳ ಭುಜಗಳಲ್ಲಿ ಪಾಳಿಯ ಕಟ್ಟಿದ ನಿಟ್ಟುಸಿರು ಇನ್ನೂ ಇತ್ತು; ಚುಡಿದಾರದ ಮಡಿಚುರುಕು, ಕೈಮುಟ್ಟಿನ ಸಡಿಲಿಕೆ, ಕಣ್ಣುಗಳ ಕೆಳಗಿನ ಕತ್ತಲೆ—ಎಲ್ಲವೂ ಕೆಲಸದ ಸಾಕ್ಷಿ. ಆದರೂ ಮಧು ತನ್ನ ಹೆಸರನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಂಡಳು, ಅವಳದ್ದು ತೊಳೆದುಹಾಕಿದಳು.

“ಮೂರು ರಾತ್ರಿ ನಾನು ಕೂತು ಡೇಟಾ ಕ್ಲೀನ್ ಮಾಡಿದ್ದೆ,” ನಯನಾ ನಿಧಾನವಾಗಿ ಹೇಳಿದಳು. ಗಟ್ಟಿಯಾಗಿ ಹೇಳಿದರೆ ಒಡೆದುಹೋಗುವಂಥ ಧ್ವನಿ.

“ನೀನು ಮಾಡಿದ್ದೆ, ಸರಿ. ಆದರೆ ಕ್ಲೈಂಟ್ ಮುಂದೆ ಯಾರನ್ನು ಇಡಬೇಕು ಅಂತ ಮೇಲಿಂದ ತೀರ್ಮಾನ ಆಗಿದೆ.” ಮಧು ತನ್ನ ಗುರುತಿನ ಕಾರ್ಡ್‌ನ್ನು ಮಡಚಿಕೊಂಡಂತೆ ತಿರುಗಿಸುತ್ತಾ ಹೇಳಿದರು. “ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಶ್ನೆ ಬೇಡ. ಇವತ್ತೇ ಸಂಜೆ ವಸುಂಧರ ಅತ್ತೆ ಮನೆಗೆ ಟೈಮ್‌ಗೆ ಹೋಗು. ಅಲ್ಲಿ ಮಾತು ಬಿಗಿಯಬೇಕು. ಕೆಲಸಕ್ಕಿಂತ ಜೀವನ ಮುಖ್ಯ.”

ಆ ಕೊನೆಯ ಮಾತೇ ನಯನಾಳ ಹೊಟ್ಟೆಗೆ ಬಿದ್ದ ಕಲ್ಲು. ಕೆಲಸದಲ್ಲೂ ಅವಳ ಹೆಸರಿಲ್ಲ; ಮನೆಯಲ್ಲೂ ಅವಳ ಮಾತಿಲ್ಲ. ಅವಳು ವರದಿಯನ್ನು ಮರುಕೊಂಡುಕೊಳ್ಳಲು ಕೈ ಚಾಚುತ್ತಿದ್ದಾಗ ಗಾಜಿನ ಬಾಗಿಲಿನ ಪರಾವಲೋಕನದಲ್ಲಿ ಇನ್ನೊಬ್ಬನ ನೆರಳು ನಿಂತಿತು.

ಅನಿರುದ್ಧ.

ಕೇಂದ್ರದ ಹೊಸ ಕಾರ್ಯಾಚರಣಾ ಮುಖ್ಯಸ್ಥ. ಕಟ್ಟೆದೆಯ ಸ್ವರ, ಕಡಿಮೆ ಮಾತು, ಯಾರೊಂದಿಗೂ ಚಹಾ ಹಂಚಿಕೊಳ್ಳದವನ ಖ್ಯಾತಿ. ವಸುಂಧರ ಅತ್ತೆಯ ಅಕ್ಕನ ಮಗ—ಅಂದರೆ ಈ ಸಂಜೆ ಅತ್ತೆ ಮನೆಗೆ ಬರಲಿರುವ “ಮೇಲ್ಮನೆತನದ ಹುಡುಗ” ಕೂಡ ಅವನೇ. ಈ ಸಂಬಂಧ ಬಂಧು-ಬಳಗಕ್ಕೆ ತಿಳಿದಿರುವ ಸಂಬಂಧವಾಗಬೇಕೆಂದು ಹಿರಿಯರು ಆಸೆಪಟ್ಟಿದ್ದರು; ನಯನಾ ಅದರಿಂದ ದೂರವೇ ನಿಂತಿದ್ದಳು. ಈಗ ಅವನ ಕಣ್ಣೆದುರೇ ಅವಳ ಹೆಸರು ಓರೆಯಾಯಿತು.

ಅವನು ಒಳಗೆ ಬಂದಿಲ್ಲ. ಕೇವಲ ಬಾಗಿಲ ಪಕ್ಕ ನಿಂತು ಆ ಕಾಗದದ ಮೇಲೆ ಎಳೆದ ಶಾಯಿಯ ಸಾಲನ್ನು ನೋಡಿದ. ನಂತರ ನಯನಾಳ ಕಡೆಗೆ ನೋಡಿದ. ಆ ಒಂದು ದೃಷ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಕರುಣೆ ಇರಲಿಲ್ಲ, ಸಮಾಧಾನವೂ ಇರಲಿಲ್ಲ. ಆದರೆ “ನೋಡಿದ್ದೇನೆ” ಎಂಬ ಕಠಿಣ ಗುರುತು ಇತ್ತು. ಮಧು ತಕ್ಷಣ ಸಿದ್ದಗೊಂಡ ಮುಖ ಮಾಡಿಕೊಂಡಳು.

“ಸಾರ್, ತಂಡದ ಸಲ್ಲಿಕೆ ಸಿದ್ಧ,” ಅಂದಳು.

ನಯನಾ ವರದಿಯ ಕೆಳದಂಚನ್ನು ಬಿಡುವ ಮುನ್ನ ಅವನ ಬೆರಳುಗಳು ಫೈಲ್ ತಗೊಳ್ಳಲು ಮುಂದೆ ಬಂದವು. ಅವಳ ಕೈ ಇನ್ನೂ ಕಾಗದಕ್ಕೆ ತಗುಲಿ ಇತ್ತು. ಒಂದು ಅಳತೆಯಷ್ಟೇ ದೂರ. ಬೆರಳುಗಳು ತಾಕಲಿಲ್ಲ. ಆದರೂ ಮಧು ಒಂದು ಹೆಜ್ಜೆ ಹಿಂದೆ ಸರಿದಳು. ಅನಿರುದ್ಧ ಫೈಲ್ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುವಾಗ, ಶಾಯಿಯಿಂದ ಕತ್ತರಿಸಿದ ಹೆಸರಿನ ಮೇಲೆ ಕ್ಷಣಕಾಲ ಕಣ್ಣು ನಿಂತಿತು. “ಸಂಜೆದ ವೇಳೆಗೆ ಮೂಲ ಪ್ರತಿಯೂ ನನ್ನ ಮೇಜಿಗೆ,” ಅಂದನು. ಯಾರ ಹೆಸರನ್ನೂ ಹೇಳಲಿಲ್ಲ. ಅದೇ ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ನಯನಾಳ ಉಸಿರನ್ನು ಅಡ್ಡಗಟ್ಟಿತು.

ಮೆಟ್ರೋದಿಂದ ಇಳಿದು ಯಲಹಂಕದ ಬಾಡಿಗೆ ಅಪಾರ್ಟ್‌ಮೆಂಟ್ ಬ್ಲಾಕ್‌ಗೆ ಬಂದಾಗ ಸಂಜೆಗಾಳಿ ಈರವಾಗಿತ್ತು. ಕೆಳಗಿನ ಅಂಗಡಿಯಿಂದ ಬಜ್ಜಿ ವಾಸನೆ, ಮೇಲಿನ ಮಹಡಿಯಿಂದ ದೇವರ ಧೂಪ, ಮಧ್ಯದ ಪ್ಯಾಸೇಜ್‌ನಲ್ಲಿ ಮಕ್ಕಳ ಸೈಕಲ್. ನಯನಾ ಫೋನ್ ಅನ್ನು ಕೈಗವಸಿನಂತೆ ಹಿಡಿದುಕೊಂಡಿದ್ದಳು; ಪರದೆ ಬೆಳಕು ಹಸ್ತದ ಒಳಗೆ ಮಗ್ಗುಲಾಗಿತ್ತು. ಮಧು ಕಳುಹಿಸಿದ ಸಂದೇಶ ಇನ್ನೂ ತೆರೆಯದದ್ದೇ—“ಬಂದಿಯಾ? ತಡ ಮಾಡ್ಬೇಡ. ಅತ್ತೆ already irritated.”

ವಸುಂಧರ ಅತ್ತೆಯ ಮನೆ ಬಾಗಿಲು ತೆರೆದಾಗ ಒಳಗೆ ಬಾಳೆ ಎಲೆಗಳ ಸದ್ದು, ಸ್ಟೀಲ್ ಗ್ಲಾಸ್‌ಗಳ ಚಪ್ಪಟೆ, ಮೃದುವಾದ ಭಕ್ತಿಗೀತೆ. ಇದು ದೊಡ್ಡ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವಲ್ಲ; ಆದರೆ ಯಾರನ್ನು ಎಲ್ಲಿ ಕೂತಿರಿಸುತ್ತಾರೆ ಎಂಬುದರಿಂದಲೇ ಮನೆಯ ತೀರ್ಪು ಹೊರಡುವ ಸಂದರ್ಭ. ಅತ್ತೆ ಅವಳನ್ನು ತಲೆಯಿಂದ ಕಾಲುವರೆಗೆ ನೋಡಿ, “ಒಳಗೆ ಬಾ. ಚಹಾ ಹಾಕು. ನಂತರ ಕೂತು,” ಅಂದಳು. “ಕೂತು” ಎಂದರೂ ಅವಳಿಗೆ ಕೊಟ್ಟ ಜಾಗ ಅಡಿಗೆಮನೆ ಬಾಗಿಲ ತುದಿಯ ಪ್ಲಾಸ್ಟಿಕ್ ಕುರ್ಚಿ.

ಹಾಲ್‌ನಲ್ಲಿ ಅನಿರುದ್ಧ ಈಗಾಗಲೇ ಕುಳಿತಿದ್ದ. ತೆಳುವಾದ ಶುಭ್ರ ಅಂಗಿ, ತೊಳೆಯಾದ ಮೌನ. ಅವನ ಎದುರು ಮೈಸೂರು ಮೂಲದ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಅಧಿಕಾರಿಯ ಮಗನ ಬಗ್ಗೆ ಮಾತು ನಡೆಯುತ್ತಿತ್ತು—ಮಾಸಿಕ ವೇತನ, ಫ್ಲ್ಯಾಟ್ ಮುಂಗಡ, ಮದುವೆ ಖರ್ಚು ಯಾರವರು ಹೊರುತ್ತಾರೆ, ನಯನಾಳ ಅಮ್ಮ ಏನು ಕೊಡಬಲ್ಲರು. ನಯನಾಳ ಬಗ್ಗೆ ಮಾತಾಡುತ್ತಿದ್ದರು; ನಯನಾಳ ಜೊತೆ ಅಲ್ಲ.

“ಇವಳ ಕೆಲಸ ರಾತ್ರಿ ಪಾಳಿಯದು,” ವಸುಂಧರ ಅತ್ತೆ ತುಟಿ ಸಣ್ಣದಾಗಿಸಿಕೊಂಡು ಹೇಳಿದಳು. “ಸೇವಾ ವಲಯ ಅಲ್ವಾ, ಹೊರಗೆ ಹೇಗೆ ಕಾಣಿಸ್ತದೆ ನಿಮಗೆ ಗೊತ್ತು. ಮದುವೆಯಾದ ಮೇಲೆ ಬಿಟ್ಟ್ರೆ ಒಳ್ಳೇದು. ನಮ್ಮ ಮಗಳಂತೆ ನೋಡ್ಕೊಳ್ತೀವಿ.”

ನಯನಾ ಚಹಾ ಟ್ರೇ ಹಿಡಿದು ಬಂದಳು. ಅತ್ತೆ ಅವಳ ಕೈಯಿಂದ ಒಂದು ಕಪ್ ತೆಗೆದು ಬ್ಯಾಂಕ್ ಅಧಿಕಾರಿಯ ತಾಯಿಗೆ ಕೊಟ್ಟಳು. ನಂತರ ಖಾಲಿ ಕೈಯಿಂದ ಅವಳನ್ನು ಬದಿಗೆ ಸರಿಸಿದಳು. “ಅಯ್ಯೋ, ನೀನು ನಿಂತಿರು. ಅತಿಥಿಗಳು ಮೊದಲು.”

ಅವಳ ಕೈಮಣಿಯಲ್ಲಿ ಟ್ರೇ ತೂಕದಿಂದ ಸಣ್ಣ ನಡುಕ. ಅನಿರುದ್ಧ ಕಪ್ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುವಾಗ ಮತ್ತೆ ಆ ಅಳತೆ ಬಂತು—ಒಂದು ಕೈದೂರ, ಒಂದು ಉಸಿರಿನ ಎಳೆ. ಅವನು ಕಪ್ ತೆಗೆದುಕೊಂಡು ಕುಡಿಯಲಿಲ್ಲ. ಅವಳ ಕೈಮಣಿಯ ನಡುಕದ ಕಡೆ ಕಣ್ಣೊಮ್ಮೆ ಹೋಗಿ ಹಿಂದಿರುಗಿತು. “ತಣ್ಣಗಾಗಿದೆ,” ಅಂದನು ಸಮವಾಗಿ. “ಇನ್ನೊಂದು ಹಾಕಿಸಿಕೊಳ್ಳಿ.”

“ಬಿಡು,” ಅತ್ತೆ ಕಟುವಾಗಿ ಹೇಳಿದಳು. “ಇಷ್ಟು ಚಿಕ್ಕ ವಿಷಯಕ್ಕೂ—”

“ತಣ್ಣಗಾಗಿದೆ,” ಅನಿರುದ್ಧ ಪುನಃ ಹೇಳಿದ. ಈ ಬಾರಿ ಯಾರತ್ತ ನೋಡಿದನೋ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿತ್ತು. ನಯನಾ ಟ್ರೇ ತೆಗೆದುಕೊಂಡು ಹಿಂತಿರುಗುವಾಗ ಅವನು ಕುರ್ಚಿಯಿಂದ ಅರ್ಧ ಎದ್ದ. ಅವಳ ದಾರಿಯಲ್ಲಿ ಕುಳಿತಿದ್ದ ಸೋಫಾ ಕೊನೆಯವನಿಗೆ ಸ್ವಲ್ಪ ಸರಿಯಲು ಹೇಳಿದ. ಅದು ಹೇಳಿಕೆಯಷ್ಟೇ ಸಣ್ಣ ಚಲನೆ. ಆದರೆ ಅವಳಿಗೆ ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಹಾಲ್ ಮಧ್ಯೆ ಸಾಗಲು ಜಾಗ ಸಿಕ್ಕಿತು.

ಚಹಾ ಮತ್ತೆ ಕುದಿಯುವಷ್ಟರಲ್ಲಿ, ಮಧು ಸಹ ಬಂದಳು. ಕೆಲಸದ ಜಾಗದ ಮಿನುಗು ಇಲ್ಲಿ ಮನೆಯ ಮುದ್ದಾದ ಭಾಷೆಗೆ ಬದಲಾಗಿತ್ತು. “ಅತ್ತೆ, ನಯನಾ ಸ್ವಲ್ಪ ಹಠಿ. ಆದರೆ ಒಳ್ಳೇ ಹುಡುಗಿ. ನಾವು ಆಫೀಸ್ನಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ನೋಡ್ಕೊಳ್ತೀವಿ,” ಅಂದಳು. “ಅವಳ ವರದಿ ಕೂಡ ನಾನು ನೋಡಿದ್ಮೇಲೆ ಮಾತ್ರ ಹೊರಗೆ ಹೋಗುತ್ತದೆ.”

ಅಡಿಗೆಮನೆ ಬಾಗಿಲ ಬಳಿ ನಿಂತ ನಯನಾಳ ಕೈ ಗಟ್ಟಿಯಾದವು. ಇದೇ ಸರಿ ಸಮಯ—ಅಥವಾ ಮೌನಕ್ಕೋ, ಅಥವಾ ಮಾನ ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳುವುದಕ್ಕೋ. ಅವಳು ಹೊರಗೆ ಬಂದು ಹೇಳಿದಳು, “ಆ ವರದಿ ನಾನು ಮಾಡಿದ್ದೆ.”

ಒಂದೇ ಕ್ಷಣದಲ್ಲಿ ಮೂವರು ಮುಖಗಳು ಬೇರೆ ಬೇರೆ ರೀತಿ ತಿರುಗಿದವು. ಮಧು ನಕ್ಕಳು. “ಟೀಮ್ ಕೆಲಸ ಅಲ್ವಾ, ನಯನಾ.”

ವಸುಂಧರ ಅತ್ತೆ ಮುಗುಳ್ನಗೆಯೊಳಗೆ ಎಚ್ಚರಿಕೆ ಹಾಕಿದಳು. “ಇಲ್ಲಿ ಕೆಲಸದ ಜಗಳ ಬೇಡ.”

ನಯನಾ ಮೌನವಾಗಲಿಲ್ಲ. “ಮೂಲ ಪ್ರತಿ ನನ್ನ ಮೇಲ್‌ನಲ್ಲಿ ಇದೆ. ಸಂಖ್ಯೆಗಳನ್ನು ನಾನು ಸರಿಪಡಿಸಿದ್ದೆ. ಹೆಸರು ಮಾತ್ರ ಕತ್ತರಿಸಲಾಗಿದೆ.”

ಆ ಮಾತಿನ ತೀವ್ರತೆಗೆ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಅಧಿಕಾರಿಯ ಕುಟುಂಬದವರು ಕುರ್ಚಿಯಲ್ಲಿ ಸರಿದರು. ಮಧು ತಕ್ಷಣ ಅನಿರುದ್ಧ ಕಡೆ ನೋಡಿದಳು, ಸಹಾಯಕ್ಕಾಗಿ ಅಲ್ಲ—ಅಧಿಕಾರದ ಮುದ್ರೆಗಾಗಿ. ಅವನು ಇನ್ನೂ ಕುಡಿಯದ ಕಪ್ ಅನ್ನು ಟೇಬಲ್ ಮೇಲೆ ಇಟ್ಟ. “ಮೂಲ ಪ್ರತಿ ನನ್ನ ಮೇಜಿನ ಮೇಲೆ ಬಂದಿದೆ,” ಅಂದನು.

ಮಧುವಿನ ತುಟಿ ನಿಂತಿತು. “ಸಾರ್, ನಾನು ಅಂದ್ರೆ—”

“ಮೇಲೆ ಯಾರ ಹೆಸರಿತ್ತು ಅಂತ ನನಗೆ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ.” ಅವನ ಧ್ವನಿ ಏರಲಿಲ್ಲ. ಅದಕ್ಕೇ ಅದು ಇನ್ನೂ ಕೆಟ್ಟದಾಯಿತು. “ನಾಳೆಯ ಪ್ರಸ್ತುತಿಯಲ್ಲಿ ಸಂಖ್ಯೆಗಳನ್ನ ಹೇಳೋದು ನಯನಾ. ನೀನು ಸ್ಲೈಡ್ ಫಾರ್ಮ್ಯಾಟ್ ಮಾತ್ರ ನೋಡಿಕೋ.”

ಹಾಲ್‌ನಲ್ಲಿ ಯಾರೂ ಜೋರಾಗಿ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯಿಸಲಿಲ್ಲ. ಆದರೆ ವಸುಂಧರ ಅತ್ತೆಯ ಕೈಯಲ್ಲಿದ್ದ ಕಾಜುಬುರಫಿ ತಟ್ಟೆ ಗಾಜಿಗೆ ತಗುಲಿ ಸಣ್ಣ ಶಬ್ದ ಮಾಡಿತು. ಮಧು ನೇರವಾಗಿ ನಿಂತು, ಕೆಲಸದ ಭಾಷೆ ಮತ್ತು ಬಂಧುತ್ವದ ಭಾಷೆ ಎರಡನ್ನೂ ಹುಡುಕಿ ಸಿಕ್ಕದೆ ಬಾಯನ್ನ ಮುಚ್ಚಿಕೊಂಡಳು. ನಯನಾಳ ಹೊಟ್ಟೆಯೊಳಗಿನ ಖಾಲಿತನಕ್ಕೆ ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಬಿಸಿತಟ್ಟಿತು. ಆ ಬಿಸಿ ಧೈರ್ಯವೋ ಭಯವೋ ಗೊತ್ತಾಗಲಿಲ್ಲ.

ಆದರೆ ಅದೇ ಕ್ಷಣದಲ್ಲಿ ಅತ್ತೆ ಇನ್ನೊಂದು ಪೆಟ್ಟು ಕೊಟ್ಟಳು. “ಕೆಲಸದ ವಿಷಯ ಮುಗಿತು. ಈಗ ದೊಡ್ಡವರ ಮಾತು.” ಅವಳು ನಯನಾಳ ಮುಂದೆ ಇದ್ದ ಏಕೈಕ ಕುರ್ಚಿಯತ್ತ ಕೈ ಹಾಕಿ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಅಧಿಕಾರಿಯ ತಾಯಿಯನ್ನು ಕುಳ್ಳಿರಿಸಿದಳು. “ನೀನು ಅಡಿಗೆಮನೆ ಕಡೆ ನಿಂತಿರು. ನಿನ್ನ ಬಗ್ಗೆ ನಾವು ತೀರ್ಮಾನ ಮಾಡ್ತಿದ್ದೀವಿ.”

ಆ ಕುರ್ಚಿ ಕಳೆದುಕೊಂಡ ಕ್ಷಣದಲ್ಲಿ ಕೊಠಡಿ ಮತ್ತೆ ಸರಿಯಾದ ಜಾಗಕ್ಕೆ ಮರಳಿದಂತೆ ಎಲ್ಲರೂ ವರ್ತಿಸಿದರು. ಕೆಲಸದಲ್ಲಿ ಹೆಸರು ತೆತ್ತಿದ ಜಾಗದಿಂದ ಸ್ವಲ್ಪ ಎತ್ತಿಕೊಂಡ ಕೂಡಲೇ, ಮನೆಯವರು ಅವಳ ಕಾಲಿನ ಕೆಳಗಿನ ನೆಲವನ್ನೇ ಹಿಂದಕ್ಕೆಳೆದರು. ನಯನಾ ಟ್ರೇಯನ್ನು ಕೌಂಟರ್ ಮೇಲೆ ಇಟ್ಟಳು. “ನನ್ನ ಬಗ್ಗೆ ನೀವು ತೀರ್ಮಾನ ಮಾಡೋದಕ್ಕೆ ನಾನು ಇಲ್ಲೇ ನಿಂತಿರಬೇಕಾ?” ಅಂದಳು.

“ನಯನಾ,” ಅತ್ತೆ ದವಡೆ ಬಿಗಿದು, “ಮಿತಿ ಮೀರುಬೇಡ.”

“ಮಿತಿ ನನ್ನಿಗೇನಾ?” ಅವಳ ಸ್ವರ ಇಷ್ಟು ಸಮವಾಗಿರಬಹುದು ಎಂದು ಅವಳಿಗೇ ಆಶ್ಚರ್ಯ. “ಕೆಲಸದಲ್ಲಿ ಹೆಸರು ಕತ್ತರಿಸೋದು ಮಿತಿ ಅಲ್ಲ. ಇಲ್ಲಿ ಖರ್ಚು ಪಟ್ಟಿ ಹಾಕೋದು ಮಿತಿ ಅಲ್ಲ. ರಾತ್ರಿ ಪಾಳಿಗೆ ಹೋಗೋವರೆಗೂ ನನ್ನ ಹಣ ಬೇಕು. ಮದುವೆ ಮಾತಿಗೆ ಬಂದಾಗ ನನ್ನ ಬಾಯಿ ಬೇಡ. ಅದು ಮಿತಿ ಅಲ್ಲವೇ?”

ಅವಳು ತನ್ನ ಚೀಲದಿಂದ ಮನೆಯ ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಕೀಲಿಯನ್ನು ತೆಗೆದು ಸೆಂಟರ್ ಟೇಬಲ್ ಮೇಲೆ ಇಟ್ಟಳು. ತಿಂಗಳಿನಿಂದ ಅತ್ತೆ ಬೇಕಾದಾಗ ಒಳಬರಲು ಹಿಡಿದುಕೊಂಡಿದ್ದ ಕೀಲಿ. “ಇನ್ನು ಮುಂದೆ ಹೀಗೆ ಬರೋದಿಲ್ಲ,” ಅಂದಳು. “ಕರೆಯಿದ್ರೆ ಕೂಡ.”

ವಸುಂಧರ ಅತ್ತೆ ಎದ್ದುಕೊಂಡಳು. “ಈ ಮನೆಗೆ ಕಾಲಿಡೋದು ಕೂಡ—”

“ಅವಳನ್ನು ಬಿಡಿ,” ಅನಿರುದ್ಧ ಹೇಳಿದ.

ಅದು ಜೋರಾದ ಪದವಲ್ಲ. ಆದರೆ ಹಾಲ್‌ನ ಗಾಳಿಯ ದಿಕ್ಕೇ ಬದಲಾಗಿದೆ. ಅತ್ತೆ ಅವನತ್ತ ತಿರುಗಿದಳು. “ನೀನೇಕೆ ಮಧ್ಯೆ ಬರುತ್ತೀಯ? ನಾವೇ ನೋಡ್ಕೊಳ್ತೀವಿ.”

ನಯನಾ ಹಿಂಬಾಗಿಲ ಪ್ಯಾಸೇಜ್ ಕಡೆ ನಡೆದು ಹೊರಟಳು. ಲಿಫ್ಟ್ ಎದುರು ನಿಂತಾಗ ಹೃದಯ ಮಾತ್ರ ಜೋರಾಗಿತ್ತು; ದೇಹ ವಿಚಿತ್ರವಾಗಿ ಶಾಂತ. ಹಿಂದೆ ಚಪ್ಪಲಿ ಶಬ್ದಗಳು, ಅತ್ತೆಯ ಗದ್ದಲಗಟ್ಟಿದ ಪಿಸುಮಾತು, ಯಾರೋ “ಹೊರಗಿನವರು ಕೇಳ್ತಾರೆ” ಎಂದು ಹೇಳಿದ ಸ್ವರ. ಲಿಫ್ಟ್ ಬಾಗಿಲು ತೆರೆಯಿತು. ಒಳಗಡೆ ಕನ್ನಡಿಯ ಲೋಹದ ಮೇಲ್ಮೈ ಮೇಲೆ ಹಳೆಯ ತೂತು ಗುರುತುಗಳು, ಬೆರಳಚ್ಚಿನ ಮಸುಕು. ಅವಳು ಒಳಗೆ ನಿಂತು “ಮುಚ್ಚು” ಗುಂಡಿಯನ್ನು ಒತ್ತಲು ಹೋಗುವಷ್ಟರಲ್ಲಿ ಹೊರಗಿನಿಂದ ಒಂದು ಕೈ ಬಾಗಿಲು ತಡೆದಿತು.

ಅನಿರುದ್ಧ.

ಅವನು ಒಳಗೆ ಬಂದಿಲ್ಲ. ಬಾಗಿಲ ನಡುವಿನ ಜಾಗದಲ್ಲೇ ನಿಂತ. ಹೊರಗೆ ಪ್ಯಾಸೇಜ್ ಬೆಳಕು, ಒಳಗೆ ಲಿಫ್ಟ್‌ನ ನಿಷ್ಪ್ರಾಣ ಬಿಳಿ ಬೆಳಕು. ಎರಡು ಬೆಳಕುಗಳ ಮಧ್ಯೆ ಅವನ ಮುಖ ಕಲ್ಲಿನಂತೆ. ಅತ್ತೆಯ ಸ್ವರ ದೂರದಲ್ಲಿ ಇತ್ತು, ಆದರೆ ಈಗ ಮಾತು ಇವರಿಬ್ಬರ ಉಸಿರಿಗೆ ಸೀಮಿತವಾಗಿತ್ತು.

“ನಿನ್ನ ಮೇಜಿನ ಮೇಲೆ ಫೈಲ್ ಇದೆ,” ಅವನು ಹೇಳಿದ. “ನಾಳೆ ಬೆಳಿಗ್ಗೆ ಮೊದಲು ಹೋಗು. ಯಾರೂ ನಿನ್ನ ಹೆಸರನ್ನು ಕತ್ತರಿಸುವುದಿಲ್ಲ.”

ನಯನಾ ಬಾಗಿಲಿನ ಹತ್ತಿರ ಒಂದು ಹೆಜ್ಜೆ ಮುಂದೆ ಬಂತು. ಅಷ್ಟು ಹತ್ತಿರ ಬರುವ ಅಪಾಯವನ್ನು ಅವರು ಇಬ್ಬರೂ ಒಂದೇ ಕ್ಷಣದಲ್ಲಿ ಅಳೆಯಿದರು. “ಕೆಲಸದ ಹೆಸರು ಉಳಿಸಿದೆ,” ಅಂದಳು. “ಇಗೋ ಎಲ್ಲರೂ ನೋಡಿದ ಮೇಲೆ, ನೀವೂ ಹಿಂದೆ ಸರಿಯುತ್ತೀರಾ?”

ಅವಳೇ ಕೇಳಿದ ಪ್ರಶ್ನೆ ಪ್ಯಾಸೇಜ್ ಗೋಡೆಗೆ ಹೊಕ್ಕು ಮರಳಿ ಬಂತು. ‘ನೀವೂ.’ ಅಂದರೆ ಮಧುವಿನಂತೇ? ಅತ್ತೆಯಂತೇ? ಈ ಕ್ಷಣದವರೆಗೂ ಕೇವಲ ನೋಡಿದವನೇ ಉಳಿಯುತ್ತಾನಾ?

ಅನಿರುದ್ಧನ ಬೆರಳುಗಳು ‘ಮುಚ್ಚು’ ಗುಂಡಿಯ ಮೇಲಿದ್ದವು. ಬಾಗಿಲು ಚಲಿಸಲು ಶುರುಮಾಡಿತು. ಅವರ ನಡುವಿನ ಅಂತರ ನಿಧಾನವಾಗಿ ಕುಗ್ಗಿತು—ಒಂದು ಹೆಜ್ಜೆ, ಅರ್ಧ ಹೆಜ್ಜೆ, ಒಂದು ಉಸಿರು. ಅವನು ಒಳಗೆ ನುಗ್ಗಬಹುದಿತ್ತು. ಅವಳು ಹಿಂದೆ ಸರಿಯಬಹುದಿತ್ತು. ಯಾರು ಮಾಡಿದರೂ ಈ ಕ್ಷಣಕ್ಕೆ ಹೆಸರು ಬರುತ್ತಿತ್ತು. ಯಾರು ಮಾಡದಿದ್ದರೂ ಅದು ಸುಮ್ಮನೇ ಉಳಿಯುವುದಿಲ್ಲ.

ಬಾಗಿಲು ತಾಗುವ ಮುನ್ನ ಅವನು ಗುಂಡಿಯನ್ನು ಹಿಡಿದು ಲಿಫ್ಟ್ ನಿಲ್ಲಿಸಿದ.

ಲೋಹದ ಎರಡು ಬಾಗಿಲಿನ ಮಧ್ಯೆ ಕೇವಲ ಒಂದು ಕರದಷ್ಟು ಅಂತರ ಉಳಿಯಿತು. ಆ ಚಿಕ್ಕ ಜಾಗದಲ್ಲಿ ಅವನ ಕೈ ಒಳಗೆ ಬಂದಿಲ್ಲ, ಅವಳ ಕೈ ಹೊರಗೆ ಹೋಗಲಿಲ್ಲ. ಕೇವಲ ಅವನ ಧ್ವನಿ ಮಾತ್ರ ಆ ಅಂತರವನ್ನು ದಾಟಿತು—ಕಡಿಮೆ, ಸ್ಪಷ್ಟ, ಯಾವುದಕ್ಕೂ ಆಸರೆ ಕೇಳದ ಹಾಗೆ.

“ನಿನ್ನನ್ನು ಮತ್ತೆ ಹೊರಗೇ ನಿಲ್ಲಿಸೋದಿಲ್ಲ.”

ಅದು ಸ್ವಾಧೀನದ ಮಾತಲ್ಲ. ಸಮಾಧಾನದ ಮಾತಲ್ಲ. ಬದಲಾಗಿ ನಿಯಮ ಬದಲಾಗಿದೆ ಎಂಬ ಶಬ್ದ.

ನಯನಾ ಅವನತ್ತ ಇನ್ನೊಂದು ಹೆಜ್ಜೆ ಹೋಗಲಿಲ್ಲ. ಅದೇ ಅವಳ ನಿರ್ಧಾರ. ಅವಳು ತನ್ನ ಬೆನ್ನನ್ನು ಲಿಫ್ಟ್ ಗೋಡೆಗೆ ಸರಿಪಡಿಸಿಕೊಂಡು, ಕೀಲಿಯಿಲ್ಲದ ತನ್ನ ಖಾಲಿ ಬೆರಳುಗಳನ್ನು ಕೆಳಗೆ ಬಿಗಿದುಕೊಂಡು, “ಹಾಗಾದ್ರೆ ನಾನು ಒಳಗೆ ನಿಂತಿರುವ ಜಾಗ ನನ್ನದೇ,” ಅಂದಳು.

ಅವನು ತಲೆಯನ್ನು ಸ್ವಲ್ಪ ಜೂಕಿಸಿದ. ಅಷ್ಟೇ. ನಂತರ ಬೆರಳನ್ನು ಬಿಟ್ಟನು.

ಬಾಗಿಲಿನ ಸೀಮ್ ನಿಧಾನವಾಗಿ ಒಂದಕ್ಕೊಂದು ಜಾರಿಬಂತು; ಕನ್ನಡಿಯ ಮಸುಕಿನಲ್ಲಿ ಅವಳ ಬದಿಯ ಖಾಲಿ ಜಾಗ ಒಮ್ಮೆ ಮಿನುಗಿ, ಅಂತರ ಸಣ್ಣದಾಗಿ, ಸಣ್ಣದಾಗಿ ಬಂದು, ಮುಚ್ಚುವ ಕೊನೆಯ ಕ್ಷಣದಲ್ಲಿ ನಿಂತಂತೆಯೇ ತಡೆದು ಉಳಿಯಿತು.