ನನ್ನ ಜಾಗವನ್ನು ಅವರು ಅಳಿಸಲಿಲ್ಲ

ನಂದಿನಿ ಬಿಸಿ ಸಾಂಬಾರದ ಬಕೆಟ್ಟಿನ ಹಿಡಿಯನ್ನು ಎರಡು ಕೈಗಳಿಂದ ಹಿಡಿದು ಮೇಲಕ್ಕೆ ಎತ್ತುತ್ತಿದ್ದಷ್ಟರಲ್ಲಿ, “ಅದು ಬಿಡಮ್ಮ, ನೀನು ಹಿಂದೆ ನಿಲ್ಲು,” ಎಂದು ರೇಖಾ ಅತ್ತೆ ಅವಳ ಮಣಿಕಟ್ಟನ್ನೇ ತಟ್ಟಿಬಿಟ್ಟಳು. ಬಕೆಟ್ಟು ಜಾರಿ ಉಕ್ಕಿನ ಮೇಜಿನ ಅಂಚಿಗೆ ಝಣ್ ಎಂದು ತಾಗಿತು; ಹಳದಿ ಸಾಂಬಾರ ಚಿಮ್ಮಿ ಬಾಳೆ ಎಲೆಗಳ ಮೇಲೆ ಬಿತ್ತು. ಹಿಂಬದಿಯಲ್ಲಿ ನಿಂತಿದ್ದ ಹುಡುಗರು ಸರಿದುಕೊಂಡರು. ಮುಂದೆ ವೇದಿಕೆಯ ಪಕ್ಕದಲ್ಲಿ ಇಟ್ಟಿದ್ದ ಬಿಳಿ ಕುರ್ಚಿಗಳ ಸಾಲಿನಲ್ಲಿ ಒಂದು ಕುರ್ಚಿಯ ಬೆನ್ನಿಗೆ ಹಾಕಿದ್ದ ಕಾಗದವನ್ನು ರೇಖಾ ಅತ್ತೆ ಸುಮ್ಮನೆ ತಿರುಗಿಸಿ ಹಾಕಿದಳು—ಅದರ ಮೇಲೆ ಇದ್ದ “ನಂದಿನಿ” ಅನ್ನೋ ಪೆನ್ನಿನ ಹಳೆ ನೀಲಿ ಗುರುತು ಒಳಮುಖವಾಗಿ ಮಾಯವಾಯಿತು.

ಅವಳು ಬೆಳಿಗ್ಗೆ ಏಳರಿಂದಲೇ ಓಡಾಡುತ್ತಿದ್ದಳು. ಮೆಟ್ರೋದಿಂದ ಇಳಿದು ಕಾಲೇಜಿನ ಸಂಸ್ಕೃತಿಕ ಭವನಕ್ಕೆ ತಲುಪುವಷ್ಟರಲ್ಲಿ ಭುಜದ ಮೇಲೆ ಬ್ಯಾಗಿನ ಪಟ್ಟೆಯ ಗುರುತು ಕಪ್ಪಾಗಿ ಅಚ್ಚೊತ್ತಿತ್ತು; ಕ್ರೀಮ್ ಬಣ್ಣದ ಕುರ್ಥಿಯ ತೋಳುಗಳಲ್ಲಿ ಮುರಿದ ಮಡಚುಗಳು ಗಟ್ಟಿ ಆಗಿದ್ದವು. ವಿಕ್ರಮ್ ಅವರ ವಿಭಾಗದ ಹಬ್ಬ, ಅಂತಿಮ ವರ್ಷದ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳ ಕುಟುಂಬಗಳನ್ನೂ ಕರೆಸಿಕೊಂಡಿದ್ದ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ. ಬಂಧು-ಬಳಗಕ್ಕೆ ತಿಳಿದಿರುವ ಸಂಬಂಧ ಅಂದರೆ ಇಂಥ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಇನ್ನೂ ಹೆಚ್ಚು ಗೋಚರವಾಗುತ್ತದೆ—ಯಾರು ವೇದಿಕೆ ಹತ್ತಿರ, ಯಾರು ನೀರು ಕೊಡೋ ಸಾಲಿನಲ್ಲಿ, ಯಾರು ಹೆಸರು ಬೋರ್ಡ್‌ನಿಂದಲೇ ಅಳಿದುಹೋಗುತ್ತಾರೆ ಅನ್ನೋದರಲ್ಲಿ.

“ನಾನು ಹಿಂದೆ ನಿಂತರೆ ಇದು ಬೀಳುತ್ತೆ,” ನಂದಿನಿ ಸಮವಾಗಿ ಹೇಳಿ ಬಕೆಟ್ಟನ್ನು ಮೇಜಿನ ಮಧ್ಯಕ್ಕೆ ಇಳಿಸಿದಳು. “ಬಳಸಿ ಹೋಗಿ. ಆದರೆ ನನ್ನ ಹೆಸರನ್ನು ತಿರುಗಿಸಬೇಡಿ.” ಧ್ವನಿಯಲ್ಲೊಂದು ಬೇಡಿಕೆ ಇರಲಿಲ್ಲ; ಕಾಗದವನ್ನು ಅವಳು ತಿರುಗಿಸಿ ಸರಿಪಡಿಸಲಿಲ್ಲ ಕೂಡ. ಕೇವಲ ಕೈ ತೊಳೆದು ಬದಿಗೆ ಸರಿದಳು. ಅದು ಕೇಳುವಷ್ಟು ಚಿಕ್ಕ ಮಾತಾಗಿತ್ತು, ಆದರೂ ಹತ್ತಿರದ ಇಬ್ಬರು ಹುಡುಗಿಯರು ಮುಖ ನೋಡಿಕೊಂಡರು.

ರೇಖಾ ಅತ್ತೆ ನಗುವ ಮುಖವನ್ನು ಹೊರಳಿಸಿಕೊಂಡೇ, “ಎಲ್ಲರ ಮುಂದೆ ಇಂಥ ಹಕ್ಕು ತೋರಿಸಿಕೊಳ್ಳೋದು ಸರಿಯಲ್ಲ. ನೀನು ಮಕ್ಕಳು ಜೊತೆ ಕುಳಿತುಕೋ. ಮನೆಮಂದಿ ಕುಳಿತುಕೊಳ್ಳೋ ಸಾಲು ಬೇರೆ,” ಎಂದಳು. ಮನೆಮಂದಿ. ಆ ಶಬ್ದವನ್ನು ಆಕೆ ಸಕ್ಕರೆ ಹಚ್ಚಿದಂತೆ ಹೇಳಿದರೂ ಕತ್ತರಿಸುವುದು ಒಳಗೇ ಇತ್ತು. ವಿಕ್ರಮ್ ಮೆಟ್ಟಿಲಿನಿಂದ ಇಳಿದು ಬರುತ್ತಿದ್ದನು; ಅವನ ಕೈಯಲ್ಲಿ ನೋಂದಣಿ ಪಟ್ಟಿ. ಅವನ ಕಣ್ಣು ಒಂದು ಕ್ಷಣ ನಂದಿನಿಯ ಕಡೆ, ಆಮೇಲೆ ತಿರುಗಿಸಿದ ಕಾಗದದ ಕಡೆ ಬಿತ್ತು. ಏನೂ ಹೇಳಲಿಲ್ಲ.

ನೋಂದಣಿ ಮೇಜಿನ ಬಳಿ ಇನ್ನೊಂದು ಹೊಡೆತ ಕಾಯುತ್ತಿತ್ತು. ಪ್ರತಿ ವಿಭಾಗ ಪ್ರತಿನಿಧಿಯ ಹೆಸರಿನ ಮುಂದೆ ಆತಿಥೇಯ ಕುಟುಂಬ ಸದಸ್ಯರಿಗಾಗಿ ಎರಡು ಸ್ಥಾನಗಳು. ನಂದಿನಿಯು ನಿನ್ನೆ ರಾತ್ರಿ ಪಟ್ಟಿ ಟೈಪ್ ಮಾಡಿ ಕೊಟ್ಟಿದ್ದಳು; ವಿಕ್ರಮ್‌ ಅಮ್ಮ ಬರ್ತಾರೋ ಇಲ್ಲವೋ ಗೊತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ, ಆದರೂ ಅವಳ ಹೆಸರನ್ನು ಖಾಲಿ ಬಿಡದೇ ಇದ್ದಳು. ಈಗ ಪಟ್ಟಿ ಮೇಲೆ ನೀಲಿ ಪೆನ್ನಿನಿಂದ ತಿದ್ದಿ ಹಾಕಲಾಗಿತ್ತು—ವಿಕ್ರಮ್‌ ಪಕ್ಕದ ಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ “ಮಂಜುಳಾ ಚಿಕ್ಕಮ್ಮ” ಎಂದು. ನಂದಿನಿಯ ಹೆಸರು ಕೆಳಗೆ ಸ್ವಯಂಸೇವಕರ ಸಾಲಿಗೆ ಸರಿಸಲಾಗಿದೆ.

ಅವಳು ಪಟ್ಟಿಯನ್ನು ಓದಿದಳು. ಹಾಳೆಯ ಮೂಲೆ ಬಳಿ ಹಳೆಯ ಪೆನ್ನಿನ ಗುರುತು ಒರೆಸಿದಂತೆ ಕಾಗದ ಚಿರಕಾಗಿತ್ತು. “ಇದನ್ನು ಯಾರು ಬದಲಿಸಿದ್ದಾರೆ?” ಅವಳು ಕೇಳಿದಳು.

“ಹಿರಿಯರು ನೋಡ್ಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ,” ರೇಖಾ ಅತ್ತೆ ಕಣ್ಣು ಮೇಲೆತ್ತದೆ ಹೇಳಿದಳು. “ನಿನಗೆ ಕೆಲಸದ ಜಾಗ ಇದೆ. ಕುಳಿತುಕೊಳ್ಳೋ ಜಾಗ ಬೇಡ.”

ಒಂದು ಕ್ಷಣ ನಂದಿನಿಗೆ ಗಂಟಲು ಒಣಗಿದಂತೆ ಆಯಿತು. ಹಿಂದಿನಿಂದ ವಿಕ್ರಮ್ ಹತ್ತಿರ ಬಂದರೂ ಅವಳು ಅವನ ಕಡೆ ನೋಡಲಿಲ್ಲ. “ಸರಿ,” ಅಂದಳು. “ಹಾಗಿದ್ರೆ ಕೆಲಸದ ಕೆಲಸ ಮಾತ್ರ ಮಾಡ್ತೀನಿ. ನನ್ನ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಇಟ್ಟಿದ್ದ ಪಾತ್ರೆ, ಕಿಟ್, ಮತ್ತು ಭಾಗವಹಿಸುವವರ ಟೋಕನ್ ಕಟ್ಟು ಯಾರಿಗೆ ಬೇಕೋ ಅವರು ನೋಡ್ಕೊಳ್ಳಲಿ.” ಎಂದು ಹೇಳಿ ತನ್ನ কোমರಕ್ಕೆ ಅಂಟಿಸಿದ್ದ ಕೀಲಿಕೈಯನ್ನು ಮೇಜಿನ ಮೇಲೆ ಇಟ್ಟಳು. ಕೇಳುವಂತೆ ಝಳಪ್ ಎಂದಿತು. ಬೇಡಿ ನಿಲ್ಲಲಿಲ್ಲ; ಬದಿಯ ಬಾಗಿಲಿನ ಅಂಚಿನಲ್ಲಿ ನಿಂತುಕೊಂಡಳು. ಅರ್ಧ ತೆರೆದ ಬಾಗಿಲು, ಅದರ ನೆರಳು, ಅವಳ ಮೌನ—ಅಲ್ಲೇ ಅವಳು ಗಡಿ ಹಾಕಿದಳು.

ಮೊದಲ ಓದು ಅಷ್ಟರಲ್ಲಿ ಬಂತು. ವಿಕ್ರಮ್ ಪಟ್ಟಿಯನ್ನು ಎಳೆದಿಟ್ಟುಕೊಂಡು ನೋಡಿದ. ಯಾರಿಗೂ ಕೇಳಿಸದಷ್ಟು ನಿಧಾನವಾಗಿ, ಆದರೆ ರೇಖಾ ಅತ್ತೆಗೂ ಕೇಳಿಸುವಂತೆ, “ನೋಂದಣಿ ಸಾಲಿನ ಹೆಸರು ಹೀಗೇ ಇರಲಿ,” ಎಂದನು. ಆ ಒಂದು ಸಾಲಿಗೇ ಪೂರ್ತಿ ಕಾಗದ ಬದಲಾಗಲಿಲ್ಲ; ಆದರೂ ಮಂಜುಳಾ ಚಿಕ್ಕಮ್ಮನ ಹೆಸರಿನ ಮೇಲೆ ಅವನ ಬೆರಳು ನಿಂತೇ ಬಿಟ್ಟಿತು. ರೇಖಾ ಅತ್ತೆಯ ಮುಖದ ನಗು ಕ್ಷಣಕ್ಕೊಮ್ಮೆ ಕಠಿಣವಾಯಿತು. ನಂದಿನಿ ಏನೂ ಹೇಳಲಿಲ್ಲ. ಬಾಗಿಲಂಚಿನಲ್ಲೇ ನಿಂತಳು.

ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ ಶುರುವಾದ ಮೇಲೆ ಹಾಲ್ ಕಾವುಗೊಂಡಿತು. ಪೋಷಕರು, ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕರು, ಜೂನಿಯರ್‌ಗಳು. ಹೊರಗೆ ಕ್ಯಾಂಟೀನ್‌ನಿಂದ ಚಹಾ ಬರುವುದರಲ್ಲಿ ತಡವಾಯಿತು; ಒಳಗೆ ನಿರೂಪಕನ ಮೈಕ್ ಮಧ್ಯೆ ಮಧ್ಯೆ ಉಸಿರಾಡುವಂತೆ ಕಿರಿಕಿರಿ ಕೊಟ್ಟಿತು. ಹಿಂಭಾಗದ ವಿದ್ಯುತ್ ಪ್ಯಾನಲ್ ಬಳಿ ಚಿಂಚಿಣಿ ವಾಸನೆ ಹೊಕ್ಕಿತು. ಯಾರೋ “ಪ್ಲಗ್ ತೆಗೆಡಿ” ಎಂದು ಕೂಗುವಷ್ಟರಲ್ಲಿ ಸ್ಪಾರ್ಕ್ ಹೊಡೆದು ಸಣ್ಣ ಹೊಗೆ ಹೊರಬಂತು. ವೇದಿಕೆಯ ಹಿಂಬದಿ ಪರದೆಗೆ ಬೆಂಕಿ ಹಿಡಿದಿರಲಿಲ್ಲ, ಆದರೆ ಇನ್ನೂ ಎರಡು ನಿಮಿಷಕ್ಕೆ ಹಿಡಿಯಬಹುದಿತ್ತು.

“ನಂದಿನಿ, ನೀನು ಹೋಗಿ ಮೆಂಟೆನನ್ಸ್ ಹುಡುಗನನ್ನು ಕರೆ. ಇಲ್ಲಿ ನಿಂತುಕೋಬೇಡ,” ರೇಖಾ ಅತ್ತೆ ಕಿರುಚಿದಳು. ಅರ್ಥ ಸ್ಪಷ್ಟ: ಅಪಾಯದ ಜಾಗಕ್ಕೆ ಓಡು, ಕ್ರೆಡಿಟ್ ಇಲ್ಲ; ಜನರ ಮುಂದೆ ಉಳಿಯುವ ಹಕ್ಕು ಇಲ್ಲ.

ನಂದಿನಿ ಅಚಲವಾಗಿ ನಿಂತಳು. “ನಾನು ಒಬ್ಬಳೇ ಮಾಡುವುದಿಲ್ಲ,” ಅಂದಳು. “ನಾನು ಹಿಂದುಗಡೆ ಮೇನ್ ಸ್ವಿಚ್ ಇಳಿಸ್ತೀನಿ. ಆಗ ವೇದಿಕೆಯಲ್ಲಿರುವವರು ಕೂಡಲೇ ಕೆಳಗಿಳಿಯಬೇಕು. ಅದನ್ನು ನೀವು ಅಥವಾ ವಿಕ್ರಮ್ ಹೇಳಿ. ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೆ ಯಾರಾದ್ರೂ ಮೈಕ್ ಹಿಡಿದು ನಿಂತೇ ಇರುತ್ತಾರೆ.”

“ಇಷ್ಟೂ ಹೊತ್ತಲ್ಲಿ ತರ್ಕವೇ?” ರೇಖಾ ಅತ್ತೆಯ ಧ್ವನಿ ಉಕ್ಕಿನಂತೆ ಆಯಿತು.

ಅಷ್ಟರಲ್ಲಿ ವಿಕ್ರಮ್ ಮೈಕ್ ಕಸಿದುಕೊಂಡ. “ಎಲ್ಲರು ಎಡಬದಿಗೆ ಇಳಿಯಿರಿ. ಇಗೇ.” ಈ ಬಾರಿ ಅವನು ಹಿಂಜರಿಯಲಿಲ್ಲ. ಮೈಕ್ ಗದ್ದಲದ ಮೇಲೆ ಅವನ ಧ್ವನಿ ಕಡಿದು ಹೋಯಿತು. ನಂದಿನಿ ಓಡಿ ಪ್ಯಾನಲ್‌ಗೆ ಹೋಗಿ ಸ್ವಿಚ್ ಇಳಿಸಿದಳು. ಹಾಲ್ ಅರ್ಧ ಕತ್ತಲಾಯಿತು. ಜನ ಚಡಪಡಿಸಿ ಎದ್ದರು. ಒಬ್ಬ ಹುಡುಗ ಕೇಬಲ್‌ಗೆ ಕಾಲು ಸಿಕ್ಕಿಸಿಕೊಂಡು ಬಿದ್ದ; ನಂದಿನಿ ಅವನ ಭುಜ ಹಿಡಿದು ಸರಿಸಿದಳು. ವಿಕ್ರಮ್ ವೇದಿಕೆಯಿಂದ ಎರಡು ಮಕ್ಕಳನ್ನು ಇಳಿಸಿ ಪಕ್ಕಕ್ಕೆ ತಳ್ಳಿದ. ಹೊಗೆ ದಪ್ಪವಾಗುವ ಮುನ್ನ ಪ್ಯಾನಲ್‌ನ ಹತ್ತಿರದ ಬಿಸಿ ಪ್ಲಗ್ ಅನ್ನು ಅವಳು ಬಟ್ಟೆಯಿಂದ ಹಿಡಿದು ಕಿತ್ತೆಳೆದಳು.

ಕತ್ತಲಿನಲ್ಲಿ ಜನರ ಮುಖ ಕಾಣಿಸಲಿಲ್ಲ, ಆದರೆ ವರ್ತನೆ ಕಾಣಿಸಿತು. ಇನ್ನಷ್ಟೇ “ಮಕ್ಕಳು ಜೊತೆ ಕುಳಿತುಕೋ” ಎಂದವರೇ ಈಗ “ಇನ್ನೊಂದು ದಾರಿ ಎಲ್ಲಿದೆ?” ಎಂದು ಅವಳ ಕಡೆ ತಿರುಗಿದರು. ರೇಖಾ ಅತ್ತೆ ಕ್ಷಣಕಾಲ ಬಾಯಾರಿಹೋದಂತೆ ನೋಡುತ್ತಿದ್ದಳು; ಆಕೆ ವಿಕ್ರಮ್‌ಗೆ, “ನಿನ್ನ ಅಪ್ಪನನ್ನ ಕರೆ,” ಅಂದಳು. ವಿಕ್ರಮ್ ತಲೆಬಾಗದೆ, “ಮೊದಲು ನೀರು ತಂದೀರಿ, ಹಿಂದುಗಡೆ ಯಾರೂ ಉಳಿದಿಲ್ಲ ಅಂತ ಚೆಕ್ ಮಾಡೋಣ,” ಎಂದನು. ಆ ‘ನಾವು’ಯಲ್ಲಿ ನಂದಿನಿಯನ್ನು ಹೊರಗಿಟ್ಟ ಧ್ವನಿ ಇರಲಿಲ್ಲ.

ಹತ್ತು ನಿಮಿಷದ ಗೊಂದಲದ ನಂತರ ಸಭಾಂಗಣದ ಬದಿಯ ವರಾಂಡಾದಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲರನ್ನೂ ನಿಲ್ಲಿಸಿದರು. ವಿದ್ಯುತ್ ಇಲಾಖೆ ಕಾಲೇಜಿನ ಸಿಬ್ಬಂದಿ ನೋಡಿಕೊಳ್ಳುವ ತನಕ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ ತಾತ್ಕಾಲಿಕ ನಿಂತಿತು. ನೋಂದಣಿ ಮೇಜಿನ ಹಾಳೆಗಳು ಚದರಿಹೋಗಿದ್ದವು. ನಂದಿನಿಯ ಕೀಲಿಕೈ ಇನ್ನೂ ಅಲ್ಲೇ ಇತ್ತು. ವಿಕ್ರಮ್ ಅದನ್ನು ಎತ್ತಿಕೊಂಡು ಅವಳಿಗೆ ಕೊಡಲು ಬಂದ. “ತೀಗೋ,” ಎಂದನು.

“ನನಗೆ ಕೆಲಸದ ಕೀಲಿಕೈ ಬೇಕಿಲ್ಲ,” ಅವಳು ಹೇಳಿದಳು.

ಅವನು ಕ್ಷಣಕಾಲ ನೋಡಿದ. “ಕೆಲಸದದ್ದು ಅಲ್ಲ,” ಎಂದನು. ನಂತರ ಅದೇ ಕೀಲಿಕೈಯಿಂದ ನೋಂದಣಿ ಪೆಟ್ಟಿಗೆಯನ್ನು ತೆರೆದು ಒಳಗಿದ್ದ ಪ್ಲಾಸ್ಟಿಕ್ ಹೆಸರು ಚೀಟಿಗಳನ್ನು ಹೊರತೆಗೆದನು. ಪ್ರತಿನಿಧಿಗಳ ಸಾಲಿನ ಬಾಕ್ಸ್ ಬೇರೆ, ಸ್ವಯಂಸೇವಕರದ್ದು ಬೇರೆ. ವಿಕ್ರಮ್ ತನ್ನ ಹೆಸರಿನ ಪಕ್ಕದ ಖಾಲಿ ಸ್ಲಾಟ್‌ಗೆ ನಂದಿನಿಯ ಚೀಟಿಯನ್ನು ಮೌನವಾಗಿ ಜಾರಿಸಿದ. ಆ ಚಿಕ್ಕ ಪ್ಲಾಸ್ಟಿಕ್ ತುಂಡು ಕ್ಲಿಕ್ ಎಂದು ಕುಳಿತುಕೊಂಡಿತು. ಯಾರೂ ಘೋಷಿಸಲಿಲ್ಲ. ಆದರೂ ರೇಖಾ ಅತ್ತೆಯ ಕಣ್ಣು ತಕ್ಷಣ ಅಲ್ಲಿ ಹೋಯಿತು. ಅದು ಮೊದಲ ಬಾರಿ ನಂದಿನಿಗೆ ಹಿಂದಿರುಗಿದ ಜಾಗ—ಪೂರ್ಣ ಜಯವಲ್ಲ, ಆದರೆ ಅಳಿಸಲಾದ ಹೆಸರು ಮತ್ತೆ ಮೇಲ್ಸಾಲಿಗೆ ಬಂದ ಗುರುತು.

“ಇಷ್ಟೊಂದು ಗಲಾಟೆಯ ನಂತರ ಇದನ್ನೇ ಮುಖ್ಯ ಮಾಡ್ತಿಯಾ?” ರೇಖಾ ಅತ್ತೆ ತುಟಿಯಂಚಿನಿಂದ ಕಚ್ಚಿದಳು.

ನಂದಿನಿ ಅವಳತ್ತ ತಿರುಗಿ ನೋಡಿದಳು. “ಗಲಾಟೆ ಮುಗಿದಮೇಲೆ ನನ್ನ ಜಾಗವನ್ನು ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ಕೆಳಗೆ ಇಳಿಸಲು ಬಿಡೋದಿಲ್ಲ ಅಷ್ಟೇ.” ಅವಳ ಧ್ವನಿ ಶಾಂತವಾಗಿತ್ತು; ಅದೇ ರೇಖಾ ಅತ್ತೆಗೆ ಇನ್ನೂ ಕೆಟ್ಟದಾಗಿ ಹೊಡೆತಕೊಟ್ಟಿತು.

ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ ಉಳಿದ ಭಾಗವನ್ನು ಕ್ಯಾಂಪಸ್‌ನ ಮುಂಭಾಗದ ತೆರೆದ ಮಂಟಪಕ್ಕೆ ಸರಿಸಿದರು. ಪ್ಲಾಸ್ಟಿಕ್ ಕುರ್ಚಿಗಳನ್ನು ಮರುಹೊಂದಿಸುವಾಗ ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ಪರೀಕ್ಷೆ ಬಂತು. ವಿಕ್ರಮ್‌ ಪಕ್ಕದ ಕುರ್ಚಿಯನ್ನು ಯಾರೋ ಬ್ಯಾಗ್ ಇಟ್ಟು ಹಿಡಿದರು; ರೇಖಾ ಅತ್ತೆ ಹೋದಾಗ, “ಇದು ಚಿಕ್ಕಮ್ಮಗೆ,” ಎಂದಳು. ವಿಕ್ರಮ್ ಬ್ಯಾಗ್ ತೆಗೆದು ಹಿಂಬದಿಯ ಸಾಲಿಗೆ ಇಟ್ಟ. ಮಾತೇ ಇಲ್ಲ. ಕೆಲವು ನಿಮಿಷಕ್ಕೆ ನಂದಿನಿ ನೀರಿನ ಕನ್ನಡಿ ಇಟ್ಟು ಸರಿದಾಗ, ಅದೇ ಕುರ್ಚಿ ಖಾಲಿಯೇ ಉಳಿದಿತ್ತು. ಅವಳು ಕೂತಿಲ್ಲ. ನಿಂತೇ ಕೆಲಸ ನೋಡಿದಳು. ಆದರೆ ಯಾರು ಬಂದರೂ ಆ ಕುರ್ಚಿಗೆ ಇನ್ನೊಬ್ಬರನ್ನು ಕೂರಿಸಲಿಲ್ಲ. ಆ ಖಾಲಿ ಜಾಗವೇ ಈಗ ಸಣ್ಣ ಜಗಳದ ರೇಖೆ.

ಮಧ್ಯಾಹ್ನಕ್ಕೆ ಮಳೆ ಬಂತು. ಮಂಟಪದ ಅಂಚಿನಿಂದ ನೀರು ಸೀಳಿ ಕುರ್ಚಿಗಳ ಕೆಳಗೆ ಚಿಮುಕಿತು. ಜನರು ಕ್ಯಾಂಟೀನ್ ಕಡೆ ಸರಿಯತೊಡಗಿದರು. ಒದ್ದೆಯಾದ ನೆಲದ ಮೇಲೆ ಜಾರುವ ಪಾತ್ರೆಗಳನ್ನು ಹಿಡಿದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾ ನಂದಿನಿ ದಣಿದಳು; ಪಾದರಕ್ಷೆಗಳ ಬಳಿ ಕೆಸರು ಒಣಗಿ ಕಂದು ಗೀರು ಬಿಟ್ಟಿತ್ತು. ಅವಳ ಫೋನ್ ಪರದೆ ಕೈದೋಣಿಯಲ್ಲಿ ಕತ್ತಲಾಗಿಯೇ ಹೊಳೆಯುತ್ತಿತ್ತು—ಅಮ್ಮನ ಎರಡು ಮಿಸ್‌ಡ್ ಕಾಲ್‌, ಮನೆಯಿಂದ “ಎಷ್ಟು ಹೊತ್ತು?” ಎನ್ನುವ ಸಂದೇಶ. ಬೆಂಗಳೂರಿನ ಅಂಚಿನ ಬಾಡಿಗೆ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಸಂಜೆ ಊಟದ ಚಿಂತೆ ಕಾಯುತ್ತಿರಬಹುದು; ಸೇವಾ ವಲಯದಲ್ಲಿ ಡಬಲ್ ಶಿಫ್ಟ್ ಮಾಡುವ ಅಮ್ಮಗೆ ಮಗಳ ಕಾಲೇಜಿನ ಮಾನಭಂಗದ ಸುದ್ದಿಗಿಂತ ಬಸ್ ಸಮಯವೇ ಮುಖ್ಯ. ಆದರೆ ನಂದಿನಿಗೆ ಈಗ ತೆರಳುವುದೂ ಸೋಲಿನಂತೆ ಕಂಡಿತು.

ಕ್ಯಾಂಟೀನ್ ಒಳಗೆ ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ಸಾಲುಗಳ ರಾಜಕೀಯ. ಪ್ರತಿನಿಧಿಗಳಿಗೆ ಮುಂಚಿನ ಮೇಜು, ಇತರರಿಗೆ ಹಿಂದುಗಡೆ. ಟ್ರೇಗಳನ್ನು ಹಂಚುವ ಹುಡುಗ ಗಾಬರಿಯಿಂದ ಹೆಸರು ಕೇಳುತ್ತಾ ಕೊಟ್ಟ. ರೇಖಾ ಅತ್ತೆ ಮುಂಚೇ ನಿಂತು, “ವಿಕ್ರಮ್‌ ಟ್ರೇ ಒಂದೇ ಸಾಕು. ಅವನ ಜೊತೆ ಮಂಜುಳಾ ಬರುತ್ತಾರೆ,” ಎಂದಳು. ಆ ವಾಕ್ಯವನ್ನು ಹಾಗೇ ಬಿಡುವುದಾದರೆ ದಿನವೆಲ್ಲಾ ಮಾಡಿದ ಪರೀಕ್ಷೆಗಳ ಅಂತಿಮ ಮುದ್ರೆ ಅದಾಗುತ್ತಿತ್ತು.

ವಿಕ್ರಮ್ ಟ್ರೇ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಲಿಲ್ಲ. “ಎರಡು,” ಎಂದನು.

“ಅವಳು ತಿಂದ್ಮೇಲೆ ತಿನ್ನಲಿ. ಮೊದಲು ಹಿರಿಯರಿಗೆ ಕೊಡು,” ರೇಖಾ ಅತ್ತೆ ಮತ್ತೆ ಹೇಳಿದರು.

ನಂದಿನಿ ಮುಂದೆ ಹೋಗಲೇ ಇಲ್ಲ. “ನನಗೆ ಈಗ ಬೇಡ,” ಅಂದಳು. ಅವಳು ಹಿಂದಕ್ಕೆ ಒಂದು ಹೆಜ್ಜೆ ಇಟ್ಟಳು. ಮುಖದ ಮೇಲೆ ದಣಿವು, ಕಣ್ಣಲ್ಲಿ ಬೀಗ. ಕೊನೆಯ ಬಾರಿ ಯಾರಾದರೂ ತೋರುವ ಮುಖರಕ್ಷಣೆಗಾಗಿ ‘ನಂತರ ಕೊಡ್ತೇವೆ’, ‘ಅದಕ್ಕೆ ಬೇರೆ ವ್ಯವಸ್ಥೆ’ ಎಂಬ ಮಾತನ್ನು ಅವಳು ಸ್ವೀಕರಿಸುವುದಿಲ್ಲ ಅನ್ನೋದು ಅಷ್ಟರಲ್ಲೇ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಯಿತು.

ವಿಕ್ರಮ್ ಟ್ರೇಗಳ ಮೆಟ್ಟಿಲಿನ ಪಕ್ಕದಲ್ಲಿದ್ದ ಮಾರ್ಕರ್‌ ಪೆನ್ನನ್ನು ಹಿಡಿದುಕೊಂಡು, ಒಂದರ ಅಂಚಿನ ಕೆಳಗೆ ಚಿಕ್ಕದಾಗಿ ‘ವಿ’ ಎಂದು ಹಾಕಿದ, ಇನ್ನೊಂದರ ಕೆಳಗೆ ನಂದಿನಿಯ ಹೆಸರಿನ ಮೊದಲ ಅಕ್ಷರ. ಪೆನ್ನಿನ ಹಳೆಯ ನೀಲಿ ಮಸಿ ಕ್ಷಣಕ್ಕೆ ಅವನ ಬೆರಳಿಗೆ ಅಂಟಿತು. ನಂತರ ಅವನು ಎರಡು ಟ್ರೇಗಳನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಂಡು ಜನರು ಹಿಂದಿರುಗಿಸಿ ಇಡುವ ಉಕ್ಕಿನ ಟ್ರೇ-ರಿಟರ್ನ್ ಸಾಲಿನ ಹತ್ತಿರದ ಕಿಟಕಿಯ ಮೇಜಿನ ಮೇಲೆ ಇಟ್ಟನು—ಒಂದು ತನ್ನ ಮುಂದೆ, ಮತ್ತೊಂದಕ್ಕೆ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಸ್ವಲ್ಪ ಜಾಗ ಬಿಡಿಸಿಕೊಂಡು. ಯಾರೋ ಆ ಎರಡನೇ ಟ್ರೇ ಕಡೆ ಕೈ ಚಾಚಿದಾಗ, ಅವನು ನೋಡದೆ, “ಅದು ಇಟ್ಟಿರಲಿ,” ಎಂದನು.

ರೇಖಾ ಅತ್ತೆ ಅವಸರದ ಮೃದುವಿನೊಂದಿಗೆ ಹತ್ತಿರ ಬಂದು, “ಸರಿ, ಅವಳಿಗೆ ಅಲ್ಲಿ ಬದಿಯಲ್ಲಿ ಕುಳ್ಳಿರಿಸ್ತೀವಿ. ಎಲ್ಲರ ಮುಂದೆ ಹಠ ಬೇಡ. ನಂತರ ಮಾತನಾಡ್ಕೊಳ್ಳಿ,” ಎಂದಳು. ಇದೇ ಆಕೆಯ ಮುಖರಕ್ಷಣೆಯ ಕೊನೆಯ ಪ್ರಯತ್ನ—ಜಾಗವನ್ನೇ ಹಿಂದಿರುಗಿಸುವುದಿಲ್ಲ, ಬದಲಿಗೆ ಉಪಕಾರದಂತೆ ಬದಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆ.

ನಂದಿನಿ ಅವಳನ್ನು ನೇರವಾಗಿ ನೋಡಿದಳು. “ಬದಿಯ ಜಾಗ ಬೇಡ,” ಎಂದಳು. “ಇದ್ದ ಜಾಗವೇ ಇರಲಿ. ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೆ ಬಿಡಿ.” ಅವಳು ಮುಂದೆ ಹೋಗಲಿಲ್ಲ. ಕೈಗಳನ್ನು ಜೋಡಿಸಲಿಲ್ಲ. ವಿನಯ ತೊರೆದಿಲ್ಲ; ವಿನಂತಿಯನ್ನೂ ತೊರೆದಳು.

ಆ ಉತ್ತರದ ನಂತರ ರೇಖಾ ಅತ್ತೆ ನೇರವಾಗಿ ವಿಕ್ರಮ್ ಕಡೆ ತಿರುಗಿದರು. “ನಿನ್ನಿಂದಲೇ ಇದು,” ಎಂದು ಕಡಿಮೆ ಧ್ವನಿಯಲ್ಲಿ ಹೇಳಿದರು. “ಎಷ್ಟು ಜನ ನೋಡ್ತಿದ್ದಾರೆ ಗೊತ್ತಾ?”

ವಿಕ್ರಮ್ ಈ ಬಾರಿ ಜನರನ್ನು ನೋಡಲಿಲ್ಲ. ಟ್ರೇಗಳಿಬ್ಬರ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿದ್ದ ಅಂತರವನ್ನು ಅವನು ಬೆರಳಿನಿಂದ ಸರಿಪಡಿಸಿದ—ಯಾರೂ ನುಗ್ಗದಷ್ಟು, ಜೋರಾಗಿ ಘೋಷಣೆಯಾಗದಷ್ಟು. ನಂತರ ಕ್ಯಾಂಟೀನ್ ಹುಡುಗ ಮತ್ತೆ ಬಂದು, “ಅಣ್ಣ, ಈ ಟ್ರೇ ಕೊಡ್ಲಾ?” ಎಂದು ಕೈ ಚಾಚಿದಾಗ, ವಿಕ್ರಮ್ ತನ್ನದನ್ನು ಎತ್ತಿಕೊಂಡು ಬದಿಗೆ ಸರಿಯುವ ಬದಲು ಅಲ್ಲೇ ನಿಂತು, “ಇದು ಅವಳದು,” ಎಂದನು. ಒಂದೇ ಸಾರಿ, ಶಾಂತವಾಗಿ. ಆ ಮಾತು ದೊಡ್ಡದಾಗಿರಲಿಲ್ಲ; ಆದರೆ ತಾತ್ಕಾಲಿಕ ದಯೆಯ ಧ್ವನಿಯೂ ಆಗಿರಲಿಲ್ಲ. ಯಾರಿಗಾಗಿ ಕಾಯುತ್ತಿರುವುದು ಅಲ್ಲ—ಯಾರ ಜಾಗ ಖಾಲಿ ಇಡಲಾಗಿದೆ ಅನ್ನೋದನ್ನು ಹೇಳುವ ಸ್ವರ.

ನಂದಿನಿ ಅಲ್ಲೇ ನಿಂತಿದ್ದಳು. ಹತ್ತಿರದ ಕೈತೊಳೆಯುವ ಸಿಂಕ್‌ನಿಂದ ನೀರು ಜಿನುಗುತ್ತಿತ್ತು; ಮಳೆಯ ತೇವದಿಂದ ನೆಲ ಗೂದು ವಾಸನೆ ಕೊಡುತ್ತಿತ್ತು. ಅವಳ ಭುಜದ ದಣಿವು ಇನ್ನೂ ಇಳಿದಿರಲಿಲ್ಲ. ಆದರೆ ಈ ಬಾರಿ ಅವಳನ್ನು ಯಾರೂ ಕರೆಯಲಿಲ್ಲ, ತಳ್ಳಲಿಲ್ಲ, ಬದಿಗೆ ಸರಿಯಲು ಹೇಳಲಿಲ್ಲ. ಖಾಲಿ ಇಟ್ಟ ಜಾಗದ ಬೆಲೆ ಈಗ ಯಾರಿಗಾದರೂ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುವಷ್ಟು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿತ್ತು.

ಅವಳು ನಿಧಾನವಾಗಿ ಮುಂದೆ ಹೋಗಿ ತನ್ನ ಟ್ರೇ ತೆಗೆದುಕೊಂಡಳು. ಕುಳಿತು ತಿನ್ನುವ ದೃಶ್ಯವೇ ಅಂತಿಮ ಅಲ್ಲ; ದಿನ ಮುಗಿಯುವ ಸ್ಥಳ ಟ್ರೇ ಹಿಂತಿರುಗಿಸುವ ಸಾಲು. ಊಟದ ನಂತರ ಜನರು ಒಂದೊಬ್ಬರಾಗಿ ಬಂದು ಉಕ್ಕಿನ ರ್ಯಾಕ್ ಮೇಲೆ ಟ್ರೇಗಳನ್ನು ಜೋಡಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ವಿಕ್ರಮ್ ತನ್ನ ಟ್ರೇ ಇಟ್ಟು ಬದಿಗೆ ನಿಂತಿದ್ದನು; ಅವನ ಟ್ರೇ ಪಕ್ಕದ ಸಣ್ಣ ಅಂತರ ಖಾಲಿಯಾಗಿಯೇ ಇತ್ತು. ನಂದಿನಿ ಬಂದು ತನ್ನ ಟ್ರೇಯನ್ನು ಅದೇ ಜಾಗದಲ್ಲಿ, ಅವನ ಟ್ರೇಗೆ ಅಂಟದಷ್ಟು ಹತ್ತಿರ, ದೂರವಾಗದಷ್ಟು ಸಮವಾಗಿ ಇಟ್ಟಳು.