ಒಂದು ಕೆಲಸ, ಎರಡು ಕೈಗಳು
“ನಯನಾ, ಅಲ್ಲಿ ಕೈ ಹಾಕ್ಬೇಡ,” ಎಂದು ಚಿಕ್ಕಮ್ಮ ಶಾಂತಾ ಬಿರುಸಾಗಿ ಹೇಳುವಷ್ಟರಲ್ಲಿ ನಯನಾ ಈಗಾಗಲೇ ಬಿಸಿ ಪಾಯಸದ ಪಾತ್ರೆಯನ್ನು ಗ್ಯಾಸ್ದಿಂದ ಕೆಳಗಿಳಿಸಿ ತೇವವಾದ ಬಟ್ಟೆಯ ಮೇಲೆ ಇಟ್ಟಿದ್ದಳು. ಸ್ಟೌವ್ ಮೇಲೆ ಹಾಲು ಉಕ್ಕಿ ಹರಿದ ಗೀಳು ಇನ್ನೂ ಚಿಳಚಿಳ ಸದ್ದು ಮಾಡುತ್ತಿತ್ತು. ಮೇಜಿನ ಮೇಲೆ ಅರ್ಧತಂಪಾದ ಚಹಾ ಕಪ್ ಬಿಟ್ಟು ಹೋದ ವಲಯ ಕಂದುಗಟ್ಟಿದ ಗುರುತು ಬಿಟ್ಟಿತ್ತು. ಅಡುಗೆಮನೆಯ ಬಾಗಿಲಲ್ಲಿ ನಿಂತ ಶಾಂತಾ ಚಿಕ್ಕಮ್ಮ ಮೊದಲು ಪಾತ್ರೆ ಸುರಕ್ಷಿತವಾಗಿದೆಯೇ ಎಂದು ನೋಡಲಿಲ್ಲ; ನಯನಾಳ ಕೈ ಎಲ್ಲಿ ತಟ್ಟಿದೆ ಅನ್ನೋದನ್ನೇ ನೋಡಿದಳು. “ಮನೆಯೊಳಗಿನ ವಿಧಿ ಕೆಲಸಗಳಿಗೇನು ಕ್ರಮ ಇರುತ್ತದೆ. ಗೊತ್ತಿಲ್ಲದೇ ಮುಂಚೆ ಮುಂಚೆ ಬಂದರೆ ಸರಿಯಾಗೋದಿಲ್ಲ.”
ನಯನಾ ಉತ್ತರಿಸದೆ ಪಾತ್ರೆಯ ಕೆಳಗೆ ಇನ್ನೊಂದು ಬಟ್ಟೆ ಸರಿಪಡಿಸಿದಳು. ಉಕ್ಕಿ ಬಿದ್ದ ಹಾಲು ಕೆಳಗೆ ಹರಿದು ನೆಲ ಜಾರುಗಟ್ಟಿತ್ತು; ಇನ್ನೆರಡು ಹೆಜ್ಜೆ ಯಾರಾದರೂ ತಪ್ಪಿದ್ರೆ ಪಾತ್ರೆಯೇ ಉರುಳುತ್ತಿತ್ತು. ವಿಕ್ರಮ್ನ ಮನೆದಲ್ಲಿ ಇಂದು ವರಪೂಜೆಗೂ ಮುಂಚಿನ ಚಿಕ್ಕ ಕೂಟ—ಬಂಧು-ಬಳಗಕ್ಕೆ ತಿಳಿದಿರುವ ಸಂಬಂಧ ಇದ್ದರೂ ನಯನಾಳಿಗೆ ಸ್ಥಳ ಯಾವಾಗಲೂ ಸ್ಪಷ್ಟವಿರಲಿಲ್ಲ. ಕರೆದು ಕೆಲಸ ಮಾಡಿಸೋ ಹಕ್ಕು ಎಲ್ಲರಿಗೂ, ಹತ್ತಿರ ನಿಲ್ಲಲು ಹಕ್ಕು ಯಾರಿಗೂ ನೆನಪಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಅವಳು ತನ್ನ ಚೀಲದಿಂದ ಹಳೆಯ ನೀಲಿ ಪೆನ್ನಿನ ಕಲೆ ಹಚ್ಚಿದ ರುಮಾಲನ್ನು ತೆಗೆದು ಸ್ಟೌವ್ ಬದಿಯ ಹಾಲು ತೂಳೆದಳು.
“ಹರ್ಷಿತ್ ಬಂದಿದಾನಾ?” ಎಂದ ಶಾಂತಾ ಚಿಕ್ಕಮ್ಮ ಹೊರಗಡೆ ಕೇಳಿದ ಧ್ವನಿಗೆ ತಕ್ಷಣ ಮೃದುಸ್ವರ ಹಾಕಿಕೊಂಡಳು. “ಅವನನ್ನು ಹಾಲ್ಗೆ ಕೂರಿಸ್ರಿ. ಅಂಜಲಿ ಪಕ್ಕದ ಕುರ್ಚಿ ಖಾಲಿ ಇದೆ.” ನಂತರ ನಯನಾಳ ಕಡೆ ಕಣ್ಣು ಹಾಕಿ, “ನೀನು ತಟ್ಟೆಗಳು ತೊಳೆದು ಕೆಳಗಡೆಿಂದ ಇನ್ನೂ ಎರಡು ಬಕೆಟ್ ನೀರು ತಂದುಬಿಡು. ಮೆಟ್ಟಿಲಿನ ಹತ್ತಿರದ ಗಿಡಗಳಿಗೆ ಸುರಿದದ್ದನ್ನೂ ತೊಳೆಯಬೇಕು.”
ಹಾಲ್ಗೆ ಹೋದಾಗ ಉತ್ತರವೇ ಗೋಚರಿಸಿತು. ಹರ್ಷಿತ್—ಚಿಕ್ಕಮ್ಮನ ತಮ್ಮನ ಮಗ, ಬ್ಯಾಂಕ್ನಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ, ಒಳ್ಳೆ ವೇತನ, ಹೊಳೆಯುವ ಗಂಟೆ—ಸೋಫಾದ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಕುಳಿತಿದ್ದ. ವಿಕ್ರಮ್ ಅವನ ಪಕ್ಕದಲ್ಲಿ ಬಲವಂತದ ನಗು ಹಿಡಿದು ನಿಂತಿದ್ದ. ನಯನಾಳಿಗೆ ಜಾಗ ಕೊಡೋದು ಬೇಡವೆನ್ನಿಸಿದಂತೆ ಒಂದು ಕುರ್ಚಿಯ ಮೇಲೆ ಹೊಸ ಸೀರೆಯ ಪೊಟ್ಟಣ, ಇನ್ನೊಂದರ ಮೇಲೆ ಹೂಗಳ ತಟ್ಟಿ. “ನಯನಾ, ನೀನು ಬಂದಿದೀಯಲ್ಲ, ಸೂಪರ್,” ಎಂದ ವಿಕ್ರಮ್ ಅತಿಥಿಯ ಕಡೆ ನೋಡುತ್ತಲೇ, “ಕೆಳಗಡೆಿಂದ ನೀರು ತರುತ್ತೀಯಾ? ಇಲ್ಲಿ ಸ್ವಲ್ಪ ಅಸ್ತವ್ಯಸ್ತವಾಗಿದೆ.”
ಅವಳು ಅವನನ್ನು ನೆಟ್ಟನೆ ನೋಡಿದಳು. ಬೆಳಿಗ್ಗೆ ಮೆಟ್ರೋದಲ್ಲಿ ಬಂದು, ತನ್ನ ಸೇವಾ ವಲಯದ ಕಚೇರಿಯಿಂದ ಅರ್ಧದಿನ ರಜೆ ಕೇಳಿ, ವಿಕ್ರಮ್ಗೆ ಮೂರ್ನಾಲ್ಕು ಬಾರಿ “ಬಂದ್ಮೇಲೆ ನಾನೇ ನೋಡ್ಕೊಳ್ತೀನಿ” ಎಂದು ಭರವಸೆ ಕೊಟ್ಟಿದ್ದವನೇ ಇದು. ಈಗ ಅವನ ಕೈಸೆರೆಯಲ್ಲಿ ಮನೆಯ ಚಾವಿ ತಡವಾಗಿ ಹಿಂತಿರುಗಿದ ಬೆಚ್ಚಗಿನ ಲೋಹದ ನೆನಪು ಮಾತ್ರ ಉಳಿದಿತ್ತು—ನಿನ್ನೆ ರಾತ್ರಿ ಅವನು ತನ್ನ ಬಳಿ ಇಟ್ಟಿದ್ದ ಕೀಗಳನ್ನು ಮೆಸೇಜ್ ಕೂಡ ಇಲ್ಲದೆ ಬೆಳಿಗ್ಗೆ ಗಾರ್ಡ್ ಬಳಿ ಬಿಡಿಸಿದ್ದ. ಅವಳು ಏನೂ ಹೇಳಲಿಲ್ಲ. ಬಕೆಟ್ ಹಿಡಿದು ತಿರುಗುತ್ತಿದ್ದಾಗ ಮಾತ್ರ ವಿಕ್ರಮ್ ಅರ್ಧ ಹೆಜ್ಜೆ ಮುಂದೆ ಬಂದು, “ಜಾಗ್ರತೆ, ನೆಲ ಜಾರುತ್ತದೆ,” ಎಂದ. ಅದೇ ಮೊದಲ ಬಹಿರಂಗ ಸಡಿಲಿಕೆ—ಕಾಳಜಿ ಅಲ್ಲ, ಕೆಲಸ ಕೊಟ್ಟವನ ಹೊಣೆಪೂರ್ತಿ.
ಕೆಳಗಿನ ಟ್ಯಾಪ್ ಹತ್ತಿರ ವಾಚ್ಮನ್ ರಮೇಶ್ ಇದ್ದ. “ಮೇಲಿಂದಲೇ ಹೇಳಿದ್ರು, ಇನ್ನೂ ನೀರು ಬೇಕಂತೆ,” ಎಂದನು. ನಯನಾ ಬಕೆಟ್ ಹಿಡಿದು ತುಂಬಿಸುತ್ತಿದ್ದಾಗ ಲಿಫ್ಟ್ ಬಾಗಿಲಿನ ಮೆಟಲ್ ಪ್ಯಾನೆಲ್ನಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಪ್ರತಿಬಿಂಬ ಕಣ್ಣಿಗೆ ಬಂತು—ಬೆರಳಚ್ಚುಗಳು, ಹಳೆಯ ಒರೆಗು ಗುರುತುಗಳು, ಮಧ್ಯೆ ತನ್ನ ಮುಖ ತುಂಡಾಗಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಿತು. ಅದೇ ಪ್ಯಾನೆಲ್ನಲ್ಲಿ ವಿಕ್ರಮ್ ಓಡಿಬಂದು ನಿಂತ. “ಇದನ್ನ ನಾನು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತೀನಿ,” ಎಂದು ಬಕೆಟ್ ಕೈಗೆತ್ತಿಕೊಳ್ಳಲು ಮುಂದಾದ.
“ಮೇಲೆ ಎಲ್ಲರ ಮುಂದೆ ಬೇಡ,” ಎಂದಳು ನಯನಾ ಸಣ್ಣಸ್ವರದಲ್ಲಿ. “ನೀನೇ ಕೊಟ್ಟ ಕೆಲಸ ಅಲ್ವೇ.”
ಅವನು ಕೈ ಹಿಂಪಡೆದ. ಆದರೆ ಖಾಲಿಹಸ್ತದಿಂದ ಹೋಗಲಿಲ್ಲ; ಪಕ್ಕದಲ್ಲಿದ್ದ ಚಿಕ್ಕ ಬಕೆಟ್ನನ್ನೂ ಹಿಡಿದುಕೊಂಡ. ಇಬ್ಬರೂ ಮೆಟ್ಟಿಲೇತ್ತಿದರು—ಅದೇ ಮೊದಲ ಬಹುಮಾನ, ಅರ್ಧದಷ್ಟು ಮಾತ್ರ, ಆದರೂ ಕಾಣುವಷ್ಟು. ಮೇಲಿನ ಮಹಡಿಯಲ್ಲಿ ಶಾಂತಾ ಚಿಕ್ಕಮ್ಮ ಕಣ್ಣಾಲಿಯಂತೆ ನೋಡಿ, “ಏಕೆ ಇಬ್ಬರೂ ಬಂದಿರಿ? ವಿಕ್ರಮ್, ಅತಿಥಿಗಳ ಕಡೆ ನೋಡು,” ಎಂದಳು. ವಿಕ್ರಮ್ ಕ್ಷಣಕ್ಕೊಂದು ನಿಂತು, ನಯನಾಳ ಕೈಯಲ್ಲಿದ್ದ ಭಾರವಾದ ಬಕೆಟ್ ಕೆಳಗೆ ಇಳಿಸದೆ, “ಇದು ಜಾಸ್ತಿ ತುಂಬಿದೆ,” ಅಂದಷ್ಟೇ ಹೇಳಿದ. ಹೇಳಿಕೆಯಂತಿರದ, ಆದರೂ ಅವಳೊಂದಿಗಿನ ಅಪಾಯವನ್ನು ಒಂದು ಕ್ಷಣವಾದರೂ ಹಂಚಿಕೊಂಡ ಸೂಚನೆ.
ಆಮೇಲೆ ಜಾಗಗಳು ಮತ್ತೆ ತಮ್ಮ ತಮ್ಮವರನ್ನು ಆರಿಸಿಕೊಂಡವು. ಹರ್ಷಿತ್ಗೆ ಫಿಲ್ಟರ್ ಕಾಫಿ ಸ್ಟೀಲ್ ದವರೆ-ಟಂಬ್ಲರ್ನಲ್ಲಿ ನುರೆಯೊಟ್ಟಿಗೆ ಹೋಗಿತು; ನಯನಾಳಿಗೆ ಅಡುಗೆಮನೆಯೊಳಗಿನ ಸಿಂಕ್ ಪಕ್ಕದ ತಟ್ಟೆಗಳ ಗದ್ದುಗೆ. “ಈ ಹೂಗಳನ್ನು ಕತ್ತರಿಸು. ಪ್ಲಾಸ್ಟಿಕ್ ಕವರ್ಗಳನ್ನು ತೆಗೆಯು. ಊಟದ ಮೇಜಿನ ಮೇಲೆ ಆ ಬಟ್ಟೆ ಬೀಸು,” ಎಂಬ ಆದೇಶಗಳು ಅವಳತ್ತ ಮಾತ್ರ ತಿರುಗುತ್ತಿದ್ದವು. ಹರ್ಷಿತ್ ನಗುತ್ತಾ, “ಇಷ್ಟು ಸಿದ್ಧತೆ ಯಾಕಪ್ಪಾ? ರಿಜಿಸ್ಟರ್ನಲ್ಲಿ ಸಹಿ ಮಾಡಿದ್ರೆ ಸಾಕಲ್ಲವಾ,” ಎಂದಾಗ ಶಾಂತಾ ಚಿಕ್ಕಮ್ಮ ನಾಚಿಕೆಯ ನಗು ನಕ್ಕಳು. “ಹುಡಗನ ಮನೆಗೆ ಮೆರಗು ಇರಬೇಕು. ನಮ್ಮ ಮುಖ.”
ಅಷ್ಟರಲ್ಲಿ ವಿಕ್ರಮ್ನ ತಾಯಿ ಬಿದ್ದ ಬಟ್ಟೆಗಳಿಂದ ಅಲಂಕರಿಸಿದ ದೇವರ ಕೋಣೆಯ ಬಳಿಯ ಪಿತ್ತಳದ ಕಲಶ ತೆಗೆದುಕೊಂಡು ಬರುತ್ತಿದ್ದಳು. ನೆಲದ ಮೇಲೆ ನಯನಾ ತೂಳಿದರೂ ಪೂರ್ಣ ಒಣಗದ ಹಾಲಿನ ತಳಪು ಇದ್ದೇ ಇತ್ತು. “ಅಲ್ಲಿ ಬೇಡ,” ಎಂದು ನಯನಾ ಬಾಯ್ಬಿಟ್ಟಳು. ಯಾರೂ ಕೇಳಲಿಲ್ಲ. ಮುಂದಿನ ಕ್ಷಣದಲ್ಲಿ ಕಾಲು ಜಾರಿ, ಕಲಶ ಅವಳ ಕೈಯಿಂದ ಬಿಟ್ಟು ಬಿದ್ದಿತು. ತಣ್ಣೀರು, ಹೂಗಳು, ಕಂಕುಮ, ಅರಿಶಿನ—all ಒಂದುಸಾರಿ ನೆಲದ ಮೇಲೆ ಹರಡಿತು; ಕಲಶದ ಅಂಚು ಟೈಲಿಗೆ ತಾಗಿ ಕಟಕ್ ಎಂದು ಮೊಳಗಿತು. ಬಾಗಿಲಿನ ಹತ್ತಿರ ನಿಂತಿದ್ದವರು ಹಿಂದೆ ಸರಿದರು. ಯಾರಾದರೂ ಮೊದಲು ಅಮ್ಮನನ್ನ ಹಿಡಿಯಬೇಕೋ, ನೆಲ ಮುಚ್ಚಬೇಕೋ ಅನ್ನೋ ಒಂದು ಉಸಿರಿನ ಅಂತರ.
ನಯನಾ ಚಿಂತೆಯಿಲ್ಲದೆ ಮಣಿಕಾಲಿಗೆ ಇಳಿದಳು. “ಅಮ್ಮ, ಗೋಡೆ ಹಿಡಿದು ನಿಲ್ಲಿ,” ಎಂದು ಹೇಳಿ ಮೊದಲು ಕಲಶದ ಗುಂಡಿಯನ್ನು ಕಾಲಿನಿಂದ ತಡೆದಳು, ನಂತರ ತಲೆಯ ಮೇಲಿದ್ದ ದುಪ್ಪಟ್ಟೆಯನ್ನು ತೆಗೆದು ಹರಿದ ನೀರಿನ ದಾರಿಗೆ ಅಡ್ಡಹಾಕಿದಳು. “ಮೇಲಿನ ವಿದ್ಯುತ್ ಪ್ಲಗ್ ಹತ್ತಿರ ಹೋಗ್ತಿದೆ. ಒಣ ಬಟ್ಟೆ ಬೇಕು. ಇನ್ನೊಂದು ಬಕೆಟ್ ಕೂಡ.”
“ಬಿಟ್ಟುಬಿಡು,” ಎಂದ ಶಾಂತಾ ಚಿಕ್ಕಮ್ಮ ಚಡಪಡಿಸಿ, “ಮೊದಲು ಅಕ್ಕನನ್ನು ಒಳಗೆ ಕೂರಿಸೋದು ಮುಖ್ಯ. ನಯನಾ, ನೀನು ಸರಿಯಪ್ಪಾ, ಆದರೆ ಇಂಥದನ್ನು ಕೈಗೆತ್ತಿಕೊಳ್ಳಬೇಡ—”
ಅವಳ ಮಾತು ಮುಗಿಯುವ ಮುಂಚೆ ವಿಕ್ರಮ್ ಹಾಲ್ನಿಂದ ಓಡಿ ಬಂದು ಹರ್ಷಿತ್ ಕೈಯಲ್ಲಿದ್ದ ಕಾಫಿ ಟಂಬ್ಲರ್ ಅನ್ನು ಸೆಂಟರ್ ಟೇಬಲ್ ಮೇಲೆ ಇಟ್ಟ. ನಯನಾ ಬಕೆಟ್ ಎಲ್ಲಿದೆ ಎಂದು ಕಣ್ಣಾರೆ ಹುಡುಕುತ್ತಿದ್ದದ್ದನ್ನು ನೋಡಿ, ತಕ್ಷಣ ಅಡುಗೆಮನೆಯೊಳಗೆ ನುಗ್ಗಿ ಹಳೆಯ ಮೊಪ್ ಬಟ್ಟೆ, ಖಾಲಿ ಬಕೆಟ್, ನೆಲ ಒರೆಸುವ ದಂಡ ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಎತ್ತಿಕೊಂಡು ಬಂದ. “ಅಮ್ಮ, ಒಂದಿಷ್ಟು ಅಲ್ಲಿ ನಿಲ್ಲಿ,” ಎಂದು ತಾಯಿಯನ್ನು ಗೋಡೆಯತ್ತ ಸರಿಸಿ, ನಯನಾಳ ಪಕ್ಕದಲ್ಲೇ ಮಣಿಕಾಲಿಗೆ ಬಿದ್ದ. “ನೀರು ಈ ದಿಕ್ಕಿಗೆ ಹೋಗದಂತೆ ಹಿಡಿ. ನಾನು ಇಲ್ಲಿ ಮುಚ್ಚುತ್ತೀನಿ.”
ನಯನಾ ಅವನತ್ತ ಕ್ಷಣಕಾಲ ನೋಡಿದಳು. ಮನೆಯೊಳಗೆ, ಎಲ್ಲರ ಕಣ್ಣೆದುರು, ಅವನು ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಯಾವ ಆದೇಶವನ್ನೂ ಕೇಳದೆ ಅವಳ ಮಾತಿನ ರೇಖೆಯೊಳಗೆ ಬಂದಿದ್ದ. “ಕಲಶದ ತುಂಡು,” ಎಂದಳು ಮಾತ್ರ. ಅವನು ಕೈಯಿಂದ ಹಿಡಿಯಲು ಹೋಗುತ್ತಿದ್ದಂತೆ ಅವಳು, “ಬೇಡ, ಬಟ್ಟೆಯಿಂದ,” ಅಂದಳು. ವಿಕ್ರಮ್ ತಕ್ಷಣ ಬಟ್ಟೆ ಸುತ್ತಿಕೊಂಡು ತುಂಡುಗಳನ್ನು ಎತ್ತಲು ಆರಂಭಿಸಿದ.
ಶಾಂತಾ ಚಿಕ್ಕಮ್ಮ ಇನ್ನೂ ಮುಖ ಉಳಿಸುವ ದಾರಿ ಹುಡುಕುತ್ತಿದ್ದಳು. “ವಿಕ್ರಮ್, ನೀನು ಹೊರಗೆ ಬಾ. ಹರ್ಷಿತ್, ನೀನೇ ಅಕ್ಕನನ್ನು ಒಳಗೆ—ಈ ಕೆಲಸಗಳನ್ನು ರಮೇಶ್ ಮಾಡುತ್ತಾನೆ. ನಯನಾ, ನೀನು ಕೂಡ ಬಿಡು, ಸಾಕಾಗಿದೆ.” ಅವಳ ಧ್ವನಿಯಲ್ಲಿ ಕಾಳಜಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಇತ್ತು—ಯಾರು ನೆಲದ ಮೇಲೆ ಮಣಿಕಾಲಿಗೆ ಬಿದ್ದು ಕಾಣಬೇಕು, ಯಾರು ಕಾಣಬಾರದು ಎನ್ನುವ ತುರ್ತು ಲೆಕ್ಕ.
ವಿಕ್ರಮ್ ತಲೆಯೆತ್ತಲಿಲ್ಲ. “ರಮೇಶ್ ಮೇಲಕ್ಕೆ ಬರೋಷ್ಟರಲ್ಲಿ ಪ್ಲಗ್ ತಟ್ಟುತ್ತದೆ,” ಅಂದವನು ತೇವವಾದ ಕೇಬಲ್ ಬದಿಗೆ ಸರಿಸಿದ. ಹರ್ಷಿತ್ ಹಾಲ್ ಬಾಗಿಲಲ್ಲೇ ನಿಂತ. ಅವನ ಹೊಸ ಚಪ್ಪಲಿಯ ಮೂಗು ನೀರಿಗೆ ತಾಗದಂತೆ ಅಳೆಯುತ್ತಿದ್ದ ಅಸಹಜ ಕಾಳಜಿ ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಗೋಚರಿಸಿತು. ಶಾಂತಾ ಚಿಕ್ಕಮ್ಮ ಮತ್ತೆ, “ಹೀಗೇ ಕುಳಿತುಕೊಂಡ್ರೆ ಜನ ಏನು ಅನ್ಕೋತಾರೆ?” ಅಂದಳು.
ಈ ಬಾರಿ ನಯನಾ ನಿಂತುಕೊಳ್ಳಲಿಲ್ಲ, ತಿರುಗಿಯೂ ನೋಡಲಿಲ್ಲ. “ಚಿಕ್ಕಮ್ಮ, ಈ ನೀರು ಮೊದಲು ನಿಲ್ಲಿಸಬೇಕು,” ಅಂದಳು. ಅವಳ ಧ್ವನಿ ಬೆನ್ನುಹುರಿಯಂತೆ ಸರಳ. “ನೀವು ಒಂದು ಒಣ ಹಾಸಿಗೆಬಟ್ಟೆ ಕೊಡಿ. ಇಲ್ಲ ಅಂದ್ರೆ ನಾವು ಕೆಳಗಡೆ ತೆಗೆದುಕೊಂಡು ಹೋಗ್ತೀವಿ.” ಅವಳು ‘ನಾವು’ ಎಂದಾಗ ಅಡುಗೆಮನೆಯೊಳಗಿನ ಗದ್ದಲ ಒಂದು ಉಸಿರು ನಿಂತಂತಾಯಿತು.
ವಿಕ್ರಮ್ ಆ ಪದವನ್ನು ಹಿಡಿದ. ನೆಲದ ಮೇಲೆ ಇಟ್ಟ ಖಾಲಿ ಬಕೆಟ್ಗೆ ಕಂಕುಮ ಬೆರೆತ ನೀರನ್ನು ಕೈ ಮೊಪಿನಿಂದ ಓಡಿಸುತ್ತಾ, “ಹಾಸಿಗೆಬಟ್ಟೆ ಬೇಡ. ದೊಡ್ಡ ಬಕೆಟ್ ಕೊಡಿ,” ಎಂದು ಬಾಗಿಲಿನತ್ತ ನೋಡಿದ. ಯಾರೂ ಕದಲದಿದ್ದಾಗ ಅವನೇ ಎದ್ದು ಸ್ಟೋರ್ರೂಮಿಗೆ ಹೋಗಿ ಹಳದಿ ಪ್ಲಾಸ್ಟಿಕ್ ಬಕೆಟ್ ತೆಗೆದುಕೊಂಡು ಬಂತು. ವಾಪಸ್ ಬರುವಾಗ ಹರ್ಷಿತ್ಗೆ ಪಕ್ಕದಿಂದ ಸರಿಯಬೇಕಾಯಿತು. “ಜಾಗ ಕೊಡು,” ಎಂದ ವಿಕ್ರಮ್ ಸುಮ್ಮನೆ. ವಿನಯದಿಂದಾದರೂ ಮಾರ್ಗ ಅವನೇ ಆರಿಸಿಕೊಂಡ.
ಅದಕ್ಕಿಂತ ನಂತರ ಕೆಲಸ ಮಾತಿಗಿಂತ ವೇಗವಾಗಿ ನಡೆಯಿತು. ನಯನಾ ನೀರಿನ ದಿಕ್ಕು ಕಟ್ಟಿ, ವಿಕ್ರಮ್ ಕಲಶದ ಬಿದ್ದ ಹೂ, ಕುಂಕುಮ, ಒಡೆದ ತುಂಡುಗಳನ್ನು ಬೇರ್ಪಡಿಸಿದ. ತಾಯಿಗೆ ಕುರ್ಚಿ ತಂದು ಕುಳ್ಳಿರಿಸಿ ಮತ್ತೆ ಅವರ ಪಕ್ಕಕ್ಕೆ ಬಂದ. ಶಾಂತಾ ಚಿಕ್ಕಮ್ಮ ಒಮ್ಮೆ “ಇಲ್ಲಿಗೆ ಸಾಕು, ಒಳಗೆ ಬಾ” ಎಂದಳು; ಅವನು ಕೇಳದೇ ಬಕೆಟ್ ಎತ್ತಿ ಹಿಡಿದ. ನಯನಾ ಮೊಪ್ ಒತ್ತಿ ಇನ್ನೊಂದು ಕೊನೆ ತೊಳೆದು ಬಂದಳು. ಹಾಲ್ನಲ್ಲಿದ್ದವರ ಮಾತು ಕುಸಿದುಹೋಗಿ ಚಮಚದ ಚಿಕ್ಕ ಸದ್ದುಗಳಾಗಿ ಉಳಿದವು. ಯಾರೂ ಪ್ರಶಂಸಿಸಲಿಲ್ಲ; ಯಾರೂ ತಡೆಯಲೂ ಸಾಧ್ಯವಾಗಲಿಲ್ಲ.
ಮುಖ್ಯ ಗದ್ದಲ ಕಡಿಮೆಯಾದ ಮೇಲೆ ನೆಲದಲ್ಲಿ ಇನ್ನೂ ಅರಿಶಿನದ ಹಳದಿ ವಲಯಗಳು, ಹೂವಿನ ಸೀಳುಗಳು, ಒದ್ದೆಯಾದ ಬಟ್ಟೆಗಳ ರಾಶಿ ಉಳಿದಿದ್ದವು. ಶಾಂತಾ ಚಿಕ್ಕಮ್ಮ ನಿಧಾನವಾಗಿ, “ಸರಿ, ಉಳಿದದ್ದು ಕೆಲಸದಾಕೆ ನಾಳೆ ಮಾಡ್ತಾಳೆ,” ಎಂದಳು. ಅದು ಮನೆ ಮುಖ ಉಳಿಸುವ ಕೊನೆಯ ಪ್ರಯತ್ನ. ಉಳಿದ ಅಸ್ತವ್ಯಸ್ತತೆಯನ್ನು ಮತ್ತೆ ಕೆಳಗಿರುವ ಯಾರಿಗಾದರೂ ತಳ್ಳಿಬಿಡೋ ಸುಲಭ ದಾರಿ.
ನಯನಾ ಬಕೆಟ್ ಹ್ಯಾಂಡಲ್ ಹಿಡಿದು ನಿಂತಳು. ಕೈಕೆಳಗಿನ ಚರ್ಮ ಕೆಂಪಾಗಿದೆ. “ನಾಳೆಗೆ ದುರ್ಗಂಧ ಬರುತ್ತೆ,” ಎಂದಳು. “ಇವಾಗ ಕೆಳಗಡೆ ಸುರಿದು ಬಂದು ಬಿಡ್ತೀನಿ.” ಅವಳು ಒಬ್ಬಳೇ ಎತ್ತಲು ಬಕೆಟ್ ತೂಗಿತು; ನೀರು ಒಳಗೆ ಅಲೆಮಾಡಿ ಬದಿಗೆ ತಟ್ಟಿತು.
ಅವಳ ಕೈಯಿಂದ ಬಕೆಟ್ ಕಸಿದುಕೊಳ್ಳದೆ, ವಿಕ್ರಮ್ ಇನ್ನೊಂದು ಹ್ಯಾಂಡಲ್ ಹಿಡಿದ. “ಒಟ್ಟಿಗೆ,” ಅಂದನು. ಅಷ್ಟೇ. ಹರ್ಷಿತ್ ಏನೋ ಹೇಳಬೇಕೆಂದು ತುಟಿ ತೆರೆದ, ಮುಚ್ಚಿಕೊಂಡ. ಶಾಂತಾ ಚಿಕ್ಕಮ್ಮ “ವಿಕ್ರಮ್—” ಎಂದು ಕರೆಯುವಷ್ಟರಲ್ಲಿ ಅವನು ತಿರುಗಿ, “ಮೇಲೆ ಜಾರಿ ಬೀಳ್ತಾರೆ,” ಎಂದು ಮಾತ್ರ ಹೇಳಿದ. ಯಾರಿಗೂ ಖಂಡಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗದ ಕಾರಣ, ಯಾರ ಮುಖಕ್ಕೂ ಮೆರಗು ಕೊಡದ ಉತ್ತರ.
ಇಬ್ಬರೂ ಹಾಲ್ ದಾಟಿ ಹೊರಬಂದರು. ಲಿಫ್ಟ್ ಎದುರಿನ ಮೆಟಲ್ ಪ್ಯಾನೆಲ್ನಲ್ಲಿ ತೇವದ ರೇಖೆ, ಬೆರಳಚ್ಚು, ಇವರಿಬ್ಬರ ಒದ್ದೆಯಾದ ಪ್ರತಿಬಿಂಬ ಒಟ್ಟಿಗೆ ಬಂದು ನಿಂತವು. ನಯನಾ ಕಣ್ಣು ಎತ್ತಲಿಲ್ಲ. ಮೆಟ್ಟಿಲು ಬಳಿಯ ಚಿಕ್ಕ ಕಿಟಕಿಯಿಂದ ಬೆಂಗಳೂರು ಸಂಜೆಯ ಬೆಳಕು ಒಳಬಿದ್ದಿತು; ಕೆಳಗೆ ಆಟೋ ಹಾರ್ನ್, ದೂರದ ಮೆಟ್ರೋ ಗದ್ದಲ. ಒಂದು ಹಂತ ಇಳಿದ ಮೇಲೆ ವಿಕ್ರಮ್ ನಿಧಾನವಾಗಿ, “ಕೈ ಬಿಡ್ಬೇಡ,” ಎಂದ. ಬಕೆಟ್ ಭಾರ ಅವಳಿಗೆ ಅರ್ಧ ಕಡಿಮೆಯಾಗಲಿಲ್ಲ; ಆದರೆ ಈಗ ಅದು ಅವಳಿಗೆ ಮಾತ್ರ ಸೇರಿರಲಿಲ್ಲ.
ಕೋರ್ಟ್ಯಾರ್ಡ್ನ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಹಳೆಯ ಸಿಮೆಂಟ್ ಕಾಲುವೆ ಪಕ್ಕ ಅವರು ನಿಂತರು. ಮೇಲ್ಮಹಡಿಗಳ ಗ್ಯಾಲರಿಗಳಲ್ಲಿ ಯಾರಾದರೂ ನೋಡುತ್ತಿದ್ದಾರೆಯೋ ಅನ್ನೋ ಅಂತರ ಇನ್ನೂ ಇತ್ತು; ಹತ್ತಿರ ನಿಲ್ಲುವ ಹಕ್ಕು ಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಬಂದಿರಲಿಲ್ಲ. ನಯನಾ ಮೊದಲು ಬಕೆಟ್ನ್ನು ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಇಳಿಸಿದಳು. ಕೈಗಳನ್ನು ಕ್ಷಣಕಾಲ ಹ್ಯಾಂಡಲ್ಗಳ ಮೇಲೆಯೇ ಇಟ್ಟಳು, ಉಸಿರು ಸರಿಪಡಿಸಿಕೊಂಡಳು. “ಇನ್ನೂ ಸ್ವಲ್ಪ ಇದೆ,” ಎಂದಳು, ಒಳಗೆ ಉಳಿದ ಕಸದ ದಟ್ಟತೆಯನ್ನು ನೋಡುತ್ತಾ.
ವಿಕ್ರಮ್ ಉತ್ತರವಾಗಿ ತನ್ನ ಕೈಯನ್ನೂ ಹ್ಯಾಂಡಲ್ ಮೇಲೆ ಮರುಹಾಕಿದ. ಅವನು ಮೊದಲು ಕಾಲುವೆ ಜಾಲರಿಯನ್ನು ಕಾಲಿನಿಂದ ಸರಿಸಿ ಜಾಗ ಮಾಡಿದ್ದ. ಇಬ್ಬರೂ ಒಟ್ಟಿಗೆ ಬಕೆಟ್ ತೂಗಿಸಿದರು. ನೀರಿನ ಮೇಲ್ಮೈಯಲ್ಲಿ ಅರಿಶಿನ ಮಿಶ್ರಿತ ಬೆಳಕು ಒಂದು ಸಣ್ಣ ವಲಯ ಮಾಡಿ ಅಲುಗಿತು.