ತಪ್ಪು ಜನವೇ ಅವಳಿಗಿಂತ ಕೆಳಗಾಯಿತು

“ಅಯ್ಯೋ, ನೀವು ಆ ಬದಿಯ ಗೇಟ್‌ನಿಂದ ಹೋಗಿ,” ಎಂದು ರಮೇಶ್ ಕೈಯಲ್ಲಿದ್ದ ಹೂಮಾಲೆಯ ತಟ್ಟೆ ತಿರುಗಿಸಿ ನಂದಿತಾಳ ದಾರಿಗೆ ಅಡ್ಡ ಹಾಕಿದ. ಮುಖ್ಯ ಬಾಗಿಲು ಬೆಳಕಿನಿಂದ ತುಂಬಿತ್ತು; ಅದರ ಮುಂದೆ ಶಶಾಂಕ್‌ನ ತಾಯಿ ನಿರ್ಮಲಾ ಚಿನ್ನದ ಕಡಗಗಳ ಶಬ್ದ ಮಾಡುತ್ತಾ ಬಂದವರನ್ನು ಸ್ವಾಗತಿಸುತ್ತಿದ್ದಳು. ನಂದಿತಾಳ ಕೈಯಲ್ಲಿ ಇನ್ನೂ ಮೆಟ್ರೋ ಕಾರ್ಡ್‌ನ ಒರಗು ಹಿಡಿದ ಚರ್ಮದ ಪರ್ಸ್ ಇತ್ತು; ಕಚೇರಿಯಿಂದ ನೇರವಾಗಿ ಬಂದ ಬೆವರು ಇನ್ನೂ ಕತ್ತಿನ ಬಳಿ ಒಣಗಿರಲಿಲ್ಲ. “ನೀವೇನು ಅತಿಥಿ ಸಾಲಿಗೆ ಬೇಡ, ಮಗಳೇ. ಒಳಗಡೆ ಕಪ್‌ಗಳು ಕಡಿಮೆ ಆಗಿವೆ. ಟೇಬಲ್ ಕಡೆ ಒಮ್ಮೆ ನೋಡ್ತೀರಾ?”

ಒಂದು ಕ್ಷಣ ಅವಳ ಕಣ್ಣು ನೇರವಾಗಿ ಶಶಾಂಕ್‌ನ ಮೇಲೆ ಹೋಯಿತು. ಅವನು ಮುಂಭಾಗದ ಅಲಂಕಾರ ಬೆನ್ನೆಲೆಯ ಬಳಿಯಲ್ಲಿ ನಿಂತು, ಮೈಸೂರು ಕಡೆಯ ಮಗಳ ಮನೆಯವರನ್ನು ಸ್ವಾಗತಿಸುತ್ತಿದ್ದ. ಅವರ ಜೊತೆ ಬಂದ ಹುಡುಗಿ ರೇಷ್ಮೆ ಸೀರೆಯಲ್ಲಿ ಹೊಳೆಯುತ್ತಾ, ಕೈ ಮಡಚಿಕೊಂಡು ನಗುತ್ತಿದ್ದಳು. ಬಂಧು-ಬಳಗಕ್ಕೆ ತಿಳಿದಿರುವ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ಹೀಗೇ ಬದಿಯ ಬಾಗಿಲಿಗೆ ತಳ್ಳಿಬಿಡಬಹುದು ಎಂಬ ಆತ್ಮವಿಶ್ವಾಸ ಶಶಾಂಕ್ ಮುಖದಲ್ಲಿ ತೆಳುವಾಗಿ ಹೊಳೆಯುತ್ತಿತ್ತು. ನಂದಿತಾ ಕಪ್‌ಗಳ ಕಡೆ ಹೋಗಲಿಲ್ಲ. ರಮೇಶ್ ಕೈಯಲ್ಲಿದ್ದ ಸಣ್ಣ ಕೀಲಿಕಟ್ಟನ್ನು ಅವಳಿಗೆ ಕೊಡಲು ಚಾಚಿದಾಗ, ಅವಳು ಅದನ್ನೇ ಹಿಂದಿರುಗಿ ಅವನ ತಟ್ಟೆಯ ಮೇಲೆ ಇಟ್ಟಳು. “ನಾನು ಪಾತ್ರೆ ನೋಡಿಕೊಳ್ಳೋದಕ್ಕೆ ಬರ್ಲಿಲ್ಲ,” ಅಂದಳು, ಧ್ವನಿ ತಗ್ಗಿಯೇ ಇತ್ತು, ಆದರೆ ಓಟವಿರಲಿಲ್ಲ.

ಆ ಒಂದು ಸಾಲು ಸುತ್ತಲಿನ ಇಬ್ಬರು ಅತ್ತೆಮಕ್ಕಳ ಕಿವಿಗೆ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಬಿತ್ತು. ಅವರು ಮಾತನಾಡುತ್ತಿದ್ದದ್ದು ಅರ್ಧದಲ್ಲೇ ನಿಂತಿತು. ಕೌಂಟರ್ ಅಂಚಿನಲ್ಲಿ ಚೆಲ್ಲಾಪಿಲ್ಲಿಯಾಗಿದ್ದ ಪೇಪರ್ ನ್ಯಾಪ್ಕಿನ್, ಅರಿಶಿನದ ಡಬ್ಬಿ, ಅತಿಥಿಗಳ ಪಟ್ಟಿಯ ಪುಸ್ತಕದ ನಡುವೆ ತಣ್ಣಗಾಗುತ್ತಿದ್ದ ಚಹಾ ಗಾಜಿನ ಮೇಲೆ ತೆಳ್ಳನೆಯ ಪದರ ಬಿದ್ದಿತ್ತು. ಆ ಚಹಾ ಯಾರಿಗೋ ಕಾಯುತ್ತಾ ಮರೆತುಹೋದಂತಿತ್ತು; ನಂದಿತಾಳ ಮುಖವೂ ಅದೇ ತಣ್ಣತೆಯನ್ನು ಹೊತ್ತುಕೊಂಡಿತ್ತು.

“ನಂದಿತಾ,” ಎಂದು ಸುಜಾತಾ ಅತ್ತೆ ಅವಸರವಾಗಿ ಬಂದು ಅವಳ ಮಣಿಕಟ್ಟನ್ನು ಹಿಡಿದಳು, “ಈಗ ಸದ್ದು ಬೇಡಮ್ಮ. ನಿಮ್ಮ ಅಪ್ಪನ ಸಾಲದ ವೇಳೆಗೆ ಶಶಾಂಕ್ ಎಷ್ಟು ಓಡಾಡಿದಾನೆ ಗೊತ್ತಲ್ಲ. ಇವತ್ತು ಯಾರು ಎಲ್ಲ ನಿಲ್ಲಬೇಕು ಅನ್ನೋದನ್ನು ದೊಡ್ಡವರು ನೋಡ್ತಾರೆ.”

“ದೊಡ್ಡವರು ನೋಡ್ತಾರೆ ಅಂದ್ರೆ ನಾನು ಕಾಣಿಸಕೂಡದವಳಾ?” ನಂದಿತಾ ಕೈ ಬಿಡಿಸಿಕೊಂಡಳು. ಅವಳು ಹೊರಳಿಲ್ಲ. ಬದಿಯ ದಾರಿಗೆ ಸರಿಯದೆ ಅಲ್ಲಿ ನಿಂತದ್ದೇ ಮೊದಲ ಹಠ. ಮುಖ್ಯ ಬಾಗಿಲು ದಾಟಿ ಹೋಗುವವರು ಅವಳ ಪಕ್ಕದಿಂದಲೇ ಹೋಗಬೇಕಾಯಿತು; ಕೆಲವರು ಅವಳನ್ನು ಗುರುತಿಸಿ ಕಣ್ಣಂಚಿನಲ್ಲಿ ಪ್ರಶ್ನೆ ಹೊತ್ತರು. ಅವಳ ಮೌನವನ್ನೇ ಕುಗ್ಗಿಸಬಹುದು ಎಂದುಕೊಂಡಿದ್ದವರಿಗೆ ಅದು ಸಣ್ಣ ಅಡ್ಡದಂಡೆಯಂತಾಯಿತು.

ಒಳಾಂಗಣ ವಲಯದಲ್ಲಿ ಕುರ್ಚಿಗಳು ಅಡ್ಡಲಾಗಿ ಅಣೆಕಟ್ಟಿನಂತೆ ಇಡಲಾಗಿದ್ದವು. ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ತಂಬೂಳದ ಮೇಜು, ಹಿಂದಕ್ಕೆ ತಲೆಮೇಜು, ಅದರ ಪಕ್ಕದ ಗೋಡೆಯ ಮೇಲೆ ದೊಡ್ಡ ಬಿಳಿ ಫಲಕ—“ಸ್ವಾಗತ ಕ್ರಮ”—ಎಂದು ಮೇಲ್ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಬರೆದು, ಕೆಳಗೆ ಸಂಖ್ಯೆ ಹಾಕಿ ಯಾರಿಗೆ ಯಾವ ಕುರ್ಚಿ, ಯಾರಿಗೆ ಮೊದಲ ಸನ್ಮಾನ ಅನ್ನುವುದನ್ನೆಲ್ಲ ಅಚ್ಚುಕಟ್ಟಾಗಿ ಟೇಪ್ ಮಾಡಿದ್ದರು. ಶಶಾಂಕ್‌ನ ಹೆಸರು ಮೊದಲ ಸಾಲಿನಲ್ಲಿ, ಅವನ ಬಲಗಡೆ “ವಿಶೇಷ ಅತಿಥಿ ಕುಟುಂಬ” ಎಂದು ಮುದ್ರಿತ ಪಟ್ಟ, ನಂತರ ನಿರ್ಮಲಾ, ನಂತರ ಹಿರಿಯರು. ನಂದಿತಾಳ ಹೆಸರು ಎಲ್ಲೂ ಇರಲಿಲ್ಲ. ಅವಳು ಒಳಕ್ಕೆ ಬಂದ ತಕ್ಷಣ ನಿರ್ಮಲಾ ನಗುಮುಖದಲ್ಲೇ ಕೈ ತಿರುಗಿಸಿದಳು.

“ಅಯ್ಯೋ, ಚೆನ್ನಾಗಿದೆ ಬಂದಿದಿಯಾ. ಅಲ್ಲಿ ಹಿಂಬದಿಯ ಸಾಲಿನಲ್ಲಿ ಕುಳಿತುಕೋ. ಮುಂದಿನ ಕಡೆ ಫೋಟೋ ಮತ್ತು ದೊಡ್ಡವರ ಕುರ್ಚಿಗಳು.” ತಕ್ಷಣವೇ ಆ ಮೈಸೂರು ಮನೆಯ ಹುಡುಗಿಯ ಕಡೆ ತಿರುಗಿ, “ರೇಖಾ ಮಗಳು, ಬನ್ನಿ, ನೀವೇ ಇಲ್ಲಿ. ಶಶಾಂಕ್ ಹತ್ತಿರ. ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಒಂದೇ ಸಾರಿ ಅರ್ಥ ಆಗಬೇಕು.”

ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಒಂದೇ ಸಾರಿ ಅರ್ಥ ಆಗಬೇಕೆಂಬುದು ನಂದಿತಾಳ ಕಿವಿಯಲ್ಲಿ ಸುಟ್ಟಂತೆ ಹೊಕ್ಕಿತು. ಅವಳು ಹಿಂಬದಿ ಸಾಲಿಗೆ ಹೋಗಲಿಲ್ಲ. ಬದಲಿಗೆ ತಲೆಮೇಜಿನ ಪಕ್ಕದ ಗೋಡೆಯಲ್ಲಿದ್ದ ಕ್ರಮ ಫಲಕದ ಕೆಳಗೆ ನಿಂತಳು. ಅಲ್ಲಿ ನಿಂತರೆ, ಅವಳನ್ನು ಕಡೆಗಣಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಿರಲಿಲ್ಲ; ಹೆಸರು ಇಲ್ಲದ ಜಾಗದ ಪಕ್ಕದಲ್ಲೇ ಜೀವಂತ ಪ್ರಶ್ನೆ ನಿಂತಿತ್ತು. ಶಶಾಂಕ್ ಒಂದಷ್ಟು ನಡುಕವಿಲ್ಲದ ನಗುವಿನಿಂದ ಅವಳ ಬಳಿ ಬಂತು.

“ಇದು ಸಮಯ ಅಲ್ಲ,” ಎಂದು ಅವನು ಹಲ್ಲುಗಳ ನಡುವೆ ಸಿಕ್ಕಿಸಿದ. “ಒಳಗೆ ಹೋಗಿ ಕುಳಿತುಕೋ. ಮಾತಾಡೋಣ.”

“ಎಲ್ಲಿ? ಯಾವ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ?” ಅವಳ ದೃಷ್ಟಿ ಅವನ ಮುಖಕ್ಕೆ ಅಲ್ಲ, ಫಲಕದ ಖಾಲಿ ಜಾಗಕ್ಕೆ. “ನಿನ್ನ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಹಿಂಬದಿ ಸಾಲಿ? ಇಲ್ಲ ಕೆಲಸದ ಮೇಜಿನ ಬದಿ?”

ಅವನು ಉತ್ತರ ಕೊಡಲೇ ಇಲ್ಲ. ಅವನ ತಂದೆ ಶಿವಕುಮಾರ್ ಅತಿಥಿಗಳ ನಡುವೆ ದೇಹ ತಿರುಗಿಸುತ್ತಾ ಬರುತ್ತಿದ್ದುದನ್ನು ನೋಡಿ, ಅವನು ಆ ಕ್ಷಣವನ್ನೇ ದಾಟಿಹೋಗಲು ಬಯಸಿದ. ಅಷ್ಟರಲ್ಲೇ ಹೊರಗೇ ವಾಹನ ಬ್ರೇಕ್ ಹಾಕಿದ ಸದ್ದು ಕೇಳಿಸಿತು. ರಮೇಶ್ ಓಡುತ್ತಾ ಬಾಗಿಲಿನ ಕಡೆ ಹೋದ. ಒಂದು ತುಸು ಗದ್ದಲ, ನಂತರ ಅವನ ಧ್ವನಿ ಬದಲಾಗಿದೆ—ಅದೇ ವಲಯದಲ್ಲೆಲ್ಲ ಕೇಳಿಸಿಕೊಳ್ಳುವಷ್ಟು.

“ವಿನಯ ಸರ್ ಬಂದಿದ್ದಾರೆ… ಅಯ್ಯಾ, ದಾರಿ ಬಿಡಿ… ನಂದಿತಾ ಮ್ಯಾಡಂ, ನೀವು ಇಲ್ಲಿ ಯಾಕೆ ನಿಂತಿದ್ದೀರಮ್ಮ? ದಯವಿಟ್ಟು ಈ ಕಡೆ ಬನ್ನಿ. ಮೊದಲ ಆರತಿ ನಿಮಗೇ ಸಿದ್ಧವಾಗಿದೆ.”

ಆ ಧ್ವನಿ ನೇರವಾಗಿ ವಲಯವನ್ನು ಕತ್ತರಿಸಿತು. ರಮೇಶ್ ಈಗ ತಟ್ಟೆ ಕೈಯಲ್ಲಿ ತಗ್ಗಿಸಿಕೊಂಡು ನಂದಿತಾಳ ಮುಂದಕ್ಕೆ ಬಂದು ನಿಂತಿದ್ದ, ಅವಳನ್ನು ಪಕ್ಕಕ್ಕೆ ತಳ್ಳಲು ಅಲ್ಲ, ಜನರನ್ನು ಅವಳ ಸುತ್ತ ಸರಿಸಲು. ಅವನು ನಿರ್ಮಲಾಳ ಕಡೆ ತಿರುಗಿ, “ಮ್ಯಾಡಂ, ವಿನಯ ಸರ್ ಹೇಳಿದ್ರು—ಮೊದಲು ನಂದಿತಾ ಮ್ಯಾಡಂನನ್ನು ಒಳಗೆ ಕರೆದುಕೊಳ್ಳಿ ಅಂತ,” ಎಂದನು. ಶಶಾಂಕ್‌ನ ಭುಜ ಗಟ್ಟಿಯಾಗಿ ಬಿಗಿದಂತೆ ಕಂಡಿತು.

ವಿನಯ ಬೆಂಗಳೂರಿನ ಒಂದು ದೊಡ್ಡ ಆಹಾರ ಸರಪಳಿಯ ನಿರ್ವಹಣಾ ವಿಭಾಗದಲ್ಲಿದ್ದವನು; ಈ ಮನೆಯ ಸ್ವಾಗತ ವ್ಯವಸ್ಥೆ, ಊಟ, ಅತಿಥಿ ಕ್ರಮ—ಎಲ್ಲವೂ ಅವನ ಸಂಸ್ಥೆಯ ಹೊಣೆ. ನಂದಿತಾ ಕಳೆದ ಮೂರು ವರ್ಷಗಳಿಂದ ಸೇವಾ ವಲಯದಲ್ಲಿ ಇದೇ ಸಂಸ್ಥೆಗೆ ತುರ್ತು ಸಂಕಷ್ಟ ಪರಿಹಾರ ಸಲಹೆಗಾರಳಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದಳು; ಈ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದ ಅರ್ಧ ಗೊಂದಲಗಳನ್ನು ಕಳೆದ ವಾರದಿಂದ ಅವಳೇ ದೂರದಿಂದ ಸರಿಪಡಿಸಿದ್ದಳು. ಅದು ಹಲವರಿಗೆ ಗೊತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ, ಆದರೆ ಮನೆಯ ಮಾಲೀಕರಾದ ಶಿವಕುಮಾರ್‌ರಿಗೆ ಗೊತ್ತಿತ್ತು; ವಿನಯ ನೇರವಾಗಿ ಅವರ ಕಿವಿಗೆ ಏನೋ ಹೇಳುತ್ತಿದ್ದಂತೆ ಅವರು ತಕ್ಷಣ ತಿರುಗಿ ನೋಡಿದರು.

“ನಂದಿತಾ ಅವ್ರೇ?” ಎಂದರು ಅವರು, ವಾಕ್ಯದಲ್ಲೇ ಗೌರವದ ತೂಕ ಬದಲಾಗಿದೆ. “ನೀವು ಹೊರಗೇ ಯಾಕೆ? ಬನ್ನಿ, ಮುಂದೆ ಬನ್ನಿ. ರಮೇಶ್, ಜಾಗ ಖಾಲಿ ಮಾಡಿ.”

ಅದು ಕೇವಲ ಕರೆಯಲ್ಲ; ಜನರು ದೇಹದಿಂದ ಸರಿಯಬೇಕಾದ ಆದೇಶ. ಎರಡು ಅತ್ತೆಗಳು ಕುರ್ಚಿ ಹಿಂದೆಳೆದರು, ರೇಖಾ ಒಂದಷ್ಟು ನಗು ಹಿಡಿದು ಕುಳಿತಿದ್ದ ಜಾಗದಲ್ಲಿ ತಾನು ಸರಿಯಾಗಿರಬೇಕೇ ಎಂದು ಗೊಂದಲಕ್ಕೆ ಬಂತು. ನಂದಿತಾ ಒಂದೇ ಹೆಜ್ಜೆ ಮುಂದಿಟ್ಟಳು. ಎರಡನೇ ಹೆಜ್ಜೆಯಲ್ಲೇ ನಿರ್ಮಲಾ ಮಧ್ಯೆ ಬಂದು ನಿಂತಳು.

“ಅಯ್ಯೋ, ಕೆಲಸದ ವಿಷಯವನ್ನು ನಾವು ಗೌರವಿಸುತ್ತೇವೆ,” ಅವಳು ಮೃದುವಾಗಿ ನಗಿದಳು, ಆದರೆ ಕೈ ನಂದಿತಾಳ ದಾರಿಗೆ ಅಡ್ಡವಾಗಿಯೇ ಇತ್ತು. “ಆದರೆ ಮನೆಯ ಒಳಗಿನ ಕ್ರಮ ಬೇರೆ. ಯಾರಿಗೆ ಯಾವ ಜಾಗ ಅನ್ನೋದನ್ನು ನಾವು ತೀರ್ಮಾನಿಸ್ತೀವಿ. ಹುಡುಗಿಯ ಮನೆಯವರು ಬಂದಿದ್ದಾರೆ. ಎಲ್ಲರ ಮುಂದೆ…”

“ಎಲ್ಲರ ಮುಂದೆ ಏನು?” ನಂದಿತಾ ಕೇಳಿದಳು.

ನಿರ್ಮಲಾ ನಗುವನ್ನೇ ಬಿಡದೆ, “ನೀನು ಅರ್ಥಮಾಡ್ಕೊಳ್ಳುವ ಹುಡುಗಿ. ಇಂಥ ವಿಷಯ private ಆಗಿ ಮಾತಾಡ್ಬೋದು.”

“ನನ್ನನ್ನ ಬದಿಯ ಗೇಟ್‌ಗೆ ಕಳುಹಿಸಿದುದೂ private ಆಗಿತ್ತಾ?” ನಂದಿತಾಳ ಪ್ರಶ್ನೆ ಮೌನವನ್ನು ಕತ್ತರಿಸಿತು. “ನನ್ನ ಹೆಸರು ತೆಗೆದು ಹಾಕಿದ ಕ್ರಮವೂ? ನಿಮ್ಮ ಮಗನಿಗೆ ಬಂಧು-ಬಳಗಕ್ಕೆ ತಿಳಿದಿರುವ ಸಂಬಂಧ ಇತ್ತು ಎಂಬುದನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ಕೆಲಸದ ಹುಡುಗಿಗೆ ಮಾತ್ರ ಗೊತ್ತು, ದೊಡ್ಡವರಿಗೆ ಗೊತ್ತಿರಬಾರದೇ?”

ಶಶಾಂಕ್ ಈಗ ಮುಂದೆ ಬರಲೇಬೇಕಾಯಿತು. “ನಂದಿತಾ, ಸಾಕು,” ಎಂದನು. “ನೀನು ಹೀಗೆ ಮಾತಾಡ್ತಿದ್ರೆ ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಕೆಟ್ಟದಾಗುತ್ತದೆ.”

“ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಅಲ್ಲ. ಕೆಟ್ಟದ್ದು ಯಾರಿಗೆ ಅಂತ ಇಷ್ಟು ಹೊತ್ತಿಗೇ ನೀವು ಕ್ರಮ ಫಲಕದಲ್ಲಿ ಬರೆದು ಹಾಕಿದ್ರಿ.” ಅವಳು ತಲೆಮೇಜಿನ ಪಕ್ಕದ ಗೋಡೆಯ ಕಡೆ ಕೈ ತೋರಿಸಿದಳು. “ನನ್ನನ್ನು ಇಲ್ಲೇ ನಿಲ್ಲಿಸಿ ನಂತರ ಒಳಗೆ ಮಾತಾಡೋಣ ಅಂದ್ರೆ ನಾನು ಒಪ್ಪೋದಿಲ್ಲ.”

ವಿನಯ ಒಂದು ಹೆಜ್ಜೆ ಹಿಂದೆ ನಿಂತಿದ್ದರೂ ಅವನ ಕಣ್ಣು ಶಿವಕುಮಾರ್ ಮೇಲಿತ್ತು. ಅವನಿಗೆ ಈ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ ಹಾಳಾದರೆ ವೆಚ್ಚ, ಹೆಸರು ಎರಡೂ ಹೊಡೆಯುತ್ತವೆ; ಆದರೂ ಅವನು ಮಧ್ಯೆ ಬಂದು ಮುದ್ದಾದ ಸಮಾಧಾನ ಕೊಡಲಿಲ್ಲ. “ಸರ್,” ಅಂದನು ಮಾತ್ರ, “ಅತಿಥಿ ಕ್ರಮವನ್ನು ಯಾರಿಗಾಗಿ ಬದಲಾಯಿಸಿದ್ದೇವೆ ಎನ್ನುವುದನ್ನು ಬೋರ್ಡ್ ಓದಿ ಎಲ್ಲರೂ ನೋಡ್ತಿದ್ದಾರೆ.”

ಶಿವಕುಮಾರ್ ಮುಖದಲ್ಲಿದ್ದ ಸವಿನಯ ಸಡಿಲವಾಯಿತು. ಅವರು ಶಶಾಂಕ್‌ನನ್ನು ನೆಟ್ಟಗೆ ನೋಡಿದರು. “ಇವಳ ಹೆಸರು ಯಾಕಿಲ್ಲ?”

ಶಶಾಂಕ್‌ನ ಉತ್ತರ ತಡವಾಯಿತು. ನಿರ್ಮಲಾ ತಕ್ಷಣ ಹಿಡಿದುಕೊಂಡಳು. “ಅದು… ಸ್ವಲ್ಪ ಗೊಂದಲ. ಹಳೆಯ ಪರಿಚಯದ ಮಗಳು. ಈಗ ನಾವು—”

“ಹಳೆಯ ಪರಿಚಯ?” ನಂದಿತಾ ಅವಳ ಮಾತನ್ನೇ ನಿಲ್ಲಿಸಿದಳು. “ನಿಮ್ಮ ಮನೆ ಕೀಲಿಯನ್ನು ಮೂರು ತಿಂಗಳು ನಾನು ಹೊತ್ತುಕೊಂಡು ಓಡಿದ ರಾತ್ರಿ ಹಳೆಯದಾ? ಈ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದ ಪೂರೈಕೆದಾರರು ಹಣ ಕೇಳಿ ನಿಲ್ಲಿಸಿದ್ದಾಗ ಯಾರು ಮಾತಾಡಿದರು? ನಿಮ್ಮ ಮಗ ಎರಡು ವರ್ಷ ‘ಸ್ವಲ್ಪ ಕಾಲ ತಾಳು, ಮನೆಯವರನ್ನು ಒಪ್ಪಿಸ್ತೀನಿ’ ಅಂತ ಕೇಳಿದದ್ದೂ ಹಳೆಯದಾ?”

ಕೈಯಲ್ಲಿದ್ದ ಆರತಿ ತಟ್ಟೆ ರಮೇಶ್ ಬಳಿ ಸ್ವಲ್ಪ ನಡುಗಿ ಗಂಟೆಯ ಶಬ್ದ ಮಾಡಿತು. ರೇಖಾಳ ತಂದೆ ಕುರ್ಚಿಯಿಂದ ಅರ್ಧ ಎದ್ದು ಮತ್ತೆ ಕುಳಿತ. ಈಗ ಸುತ್ತಲಿನವರ ದೃಷ್ಟಿ ಕೇವಲ ಕಿಸುಗುಸು ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿರಲಿಲ್ಲ; ಯಾವ ಮಾತು ಸುಳ್ಳು, ಯಾವ ಮಾತು ಮರೆಮಾಚಿದದ್ದು ಎಂಬ ಲೆಕ್ಕ ಶುರುವಾಯಿತು. ಶಶಾಂಕ್ ಮೊದಲು ನಂದಿತಾಳ ಕಣ್ಣನ್ನು ನೋಡಲು ಬಾರದಿದ್ದವನಂತೆ, ಈಗ ಒಮ್ಮೆ ನೋಡಿ ಕೆಳಗಿಳಿದ.

ನಿರ್ಮಲಾ ಸಮಾಧಾನಪಡಿಸುವ ಧ್ವನಿಗೆ ಇಳಿದಳು. “ನಂದಿತಾ, ನೋಡು, ನಾವು ನಿನ್ನನ್ನು ಅವಮಾನ ಮಾಡ್ಲಿಲ್ಲ. ಮಾತು ಸ್ವಲ್ಪ ತಪ್ಪಾಗಿ ಹೋಗಿದೆ. ಬೋರ್ಡ್ ಅಂದ್ರೆ ಬದಲಾಯಿಸೋಣ. ಆದರೆ ಈಗ ಹಂಗಾಮೆ ಬೇಡ. ನೀನು ಇಲ್ಲಿ, ಮುಂದೆ… ಅಂ… ಹಿರಿಯರ ಸಾಲಿಗೆ ಹತ್ತಿರ ಕುಳಿತುಕೋ. ನಂತರ ಮಾತಾಡೋಣ.”

ಅದು ಮೃದುವಾದ ಹೊದಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಮುಚ್ಚಿದ ಅದೇ ಅವಮಾನ. ಜಾಗ ಕೊಡುತ್ತೇನೆ, ಹೆಸರು ಬೇಡ. ಕಾಣಿಸಬೇಡ, ಆದರೆ ಮೌನವಾಗು. ನಂದಿತಾಳ ಮುಖದ ತಣ್ಣತೆ ಇನ್ನು ಗಟ್ಟಿ ಆಯಿತು. ಅವಳು ನೇರವಾಗಿ ಕ್ರಮ ಫಲಕದ ಕಡೆ ನಡೆದಳು. ಗೋಡೆಯ ಪಕ್ಕದಲ್ಲಿ ಚಿಕ್ಕ ಮೇಜಿನ ಮೇಲೆ ಟೇಪ್, ಹೊಸ ಹೆಸರಿನ ಚೀಟಿಗಳು, ಕತ್ತರಿ, ಮಾರ್ಕರ್ ಇತ್ತು. ಮೇಜಿನ ಅಂಚು ಸಣ್ಣ ಸಣ್ಣ ವಸ್ತುಗಳಿಂದ ಗಿಜಿಗುಡುತ್ತಿದ್ದರೂ ಅವಳ ಕೈಗೆ ಬೇಕಾಗಿದ್ದದ್ದು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿತ್ತು.

“ನಂದಿತಾ,” ಶಶಾಂಕ್ ಹತ್ತಿರ ಬಂತು, ಈ ಬಾರಿ ಧ್ವನಿ ಕಡಿಮೆ, almost ಬೇಡಿಕೆ. “ಡ್ರಾಮಾ ಮಾಡ್ಬೇಡ. ನಾನು ಮಾತಾಡ್ತೀನಿ.”

“ಮಾತು ಇಲ್ಲೇ ಬರೆಯಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ,” ಅಂದಳು ಅವಳು.

ಅವಳು ಮೊದಲ ಸಾಲಿನ ಬಲಗಡೆ ಅಂಟಿಸಿದ್ದ “ವಿಶೇಷ ಅತಿಥಿ ಕುಟುಂಬ” ಎನ್ನುವ ಪಟ್ಟಿಯನ್ನು ತೆಗೆಯಿತು. ಟೇಪ್ ಗೋಡೆಯಿಂದ ಕಿತ್ತುಬರುವಾಗ ಒರಟಾದ ಕಾಗದದ ಶಬ್ದ ಬಿರುಸಾಗಿ ಕೇಳಿಸಿತು. ನಂತರ ಶಶಾಂಕ್‌ನ ಹೆಸರಿನ ಕೆಳಗೆ ಖಾಲಿ ಜಾಗದಲ್ಲಿ ಅಲ್ಲ—ಅವನ ಹೆಸರಿನ ತಕ್ಷಣ ಬಲಗಡೆ, ಮೊದಲ ಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ಸಮಾನ ಎತ್ತರದಲ್ಲಿ—ಹೊಸ ಚೀಟಿಯನ್ನು ಎತ್ತಿ ಮಾರ್ಕರ್‌ನಲ್ಲಿ ಬರೆದಳು: “ನಂದಿತಾ”. ಅಕ್ಷರ ಗಟ್ಟಿಯಾಗಿತ್ತು, ನಡುಕವಿರಲಿಲ್ಲ. ಅದನ್ನು ಅಂಟಿಸುವ ಮುನ್ನ ಕ್ಷಣಕಾಲ ನಿರ್ಮಲಾಳತ್ತ ತಿರುಗಿ, “ಹಿಂಬದಿ ಸಾಲಿ ನಿಮಗೆ ಬೇಕಾದವರಿಗೆ. ನನ್ನ ಸ್ಥಾನ ಓದಿಕೊಳ್ಳಲು ಕಣ್ಣಿದ್ದರೆ ಸಾಕು,” ಎಂದಳು.

ಶಿವಕುಮಾರ್ ದಿಢೀರ್ ಮುಂದೆ ಬಂದು ಮೇಜಿನಲ್ಲಿದ್ದ ಸಂಖ್ಯೆ ಟೋಕನ್‌ಗಳ ಡಬ್ಬಿಯನ್ನು ತೆರೆದರು. ತಲೆಮೇಜಿನ ಕುರ್ಚಿಗಳ ಮುಂದೆ ಇಟ್ಟಿದ್ದ ಸಣ್ಣ ನಂಬರ್ ಸ್ಟ್ಯಾಂಡ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ೧ ಮತ್ತು ೨ ಇದ್ದವು. ೨ ಶಶಾಂಕ್ ಪಕ್ಕದ ಕುರ್ಚಿಯ ಮುಂದೆ, ೩ ನಿರ್ಮಲಾಳ ಬಳಿ. ಅವರು ತಮ್ಮ ಕೈಯಿಂದ ೨ ಅನ್ನು ತೆಗೆದು ನಂದಿತಾ ಅಂಟಿಸಿದ ಹೆಸರಿನ ಕೆಳಗಿನ ಕುರ್ಚಿಯ ಮುಂದೆ ಇಟ್ಟರು; ೩ ಅನ್ನು ನಿರ್ಮಲಾಳ ಕಡೆ ಸರಿಸಿದರು. ಅದು ಮಾತಿಗಿಂತ ಭಾರಿಯಾದ ಕ್ರಮ. ನಿರ್ಮಲಾಳ ಬೆರಳುಗಳು ಸೀರೆ ಪಲ್ಲುವನ್ನು ಬಿಗಿಸಿಹಿಡಿದವು; ಅವಳಿಗೆ “ಸರಿ, ಮಾತಿನಿಂದ ಸರಿಪಡಿಸೋಣ” ಎನ್ನುವ ದಾರಿ ಅಷ್ಟರಲ್ಲಿ ಮುಚ್ಚಿತು.

ರೇಖಾಳ ತಾಯಿ ಏನೋ ಹೇಳಲು ತುಟಿಯವರೆಗೂ ತರಿದರೂ, ಅವರ ಗಂಡ ನಿಧಾನವಾಗಿ ಕುರ್ಚಿ ಹಿಂದೆಳೆದ. ವಿಶೇಷ ಅತಿಥಿ ಕುಟುಂಬಕ್ಕಾಗಿ ಮೀಸಲಿದ್ದ ಮೊದಲ ವಲಯವು ಚದುರಿತು. ರಮೇಶ್ ತಟ್ಟೆಯನ್ನು ಹಿಡಿದು ನಂದಿತಾಳ ಮುಂದೆ ನಿಂತು, ಈ ಬಾರಿ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ತಲೆ ಬಾಗಿದ. “ಮೊದಲ ಆರತಿ,” ಎಂದನು. ಅವನ ಧ್ವನಿಯಲ್ಲಿ ಮೊದಲು ಇದ್ದ ಕೆಲಸ ಹಾಕುವ ಸರಳಿಕೆ ಇಲ್ಲ; ಓದಿಸಿಕೊಂಡ ಕ್ರಮಕ್ಕೆ ತಕ್ಕ ವಿಧೇಯತೆ ಮಾತ್ರ ಇತ್ತು.

ಶಶಾಂಕ್ ಮುಖದ ಬಣ್ಣ ತೇವ ಕಳೆದುಕೊಂಡ ಹೂಮಾಲೆಯಂತೆ ಕುಸಿಯುತ್ತಿತ್ತು. “ಅಮ್ಮ—” ಎಂದು ಆರಂಭಿಸಿದವನು, ನಂತರ ತಂದೆಯ ದೃಷ್ಟಿಗೆ ಸಿಕ್ಕಿ ನಿಂತ. ನಿರ್ಮಲಾಳಿಗೆ ಈಗ ಯಾರನ್ನೂ ಬದಿಗೇಟಿಗೆ ಕಳಿಸುವ ಅಧಿಕಾರ ಧ್ವನಿಯಲ್ಲಿ ಇರಲಿಲ್ಲ; ಅವಳ ತುಟಿಗಳು ಒಣಗಿದವು. ಅವಳು ಮೃದುವಾಗಿ, “ಇದರಿಂದ ಏನು ಬೇಕು ನಿನಗೆ?” ಎಂದು ಕೇಳಿದಳು.

ನಂದಿತಾ ಅವಳನ್ನು ನೋಡಲಿಲ್ಲ. ಅವಳು ಆರತಿ ತಟ್ಟೆಯನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಿ ಪಕ್ಕದ ಸಣ್ಣ ಮೇಜಿನ ಮೇಲೆ ಇಟ್ಟಳು; ತಟ್ಟೆಯ ಕೆಳಗಿದ್ದ ತಣ್ಣಗಿನ ಚಹಾ ಗಾಜಿ ಸರಿದು ವೃತ್ತದ ಒದ್ದೆ ಗುರುತು ಬಿಟ್ಟಿತು. “ಓದಿದದ್ದು ಅಳಿಸೋದಕ್ಕೆ ಮತ್ತೆ ಎಲ್ಲರ ಮುಂದೇ ಮಾಡಬೇಕು,” ಅಂದಳು. ನಂತರ ಕುರ್ಚಿಯ ಮುಂದೆ ಇಟ್ಟಿದ್ದ ಸಂಖ್ಯೆ ೨ ಅನ್ನು ಸ್ವಲ್ಪ ಸರಿಪಡಿಸಿ ನೇರವಾಗಿ ನಿಲ್ಲಿಸಿ, ಶಶಾಂಕ್‌ನ ಹೆಸರಿನ ಬಲಗಡೆಯಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಹೆಸರಿನ ಕೆಳಗೆ ಹಾಕಿದಳು.

ತಲೆಮೇಜಿನ ಪಕ್ಕದ ರ್ಯಾಂಕ್‌ ಬೋರ್ಡ್ ಮೇಲೆ ಈಗ ಕ್ರಮ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿತ್ತು: ೧. ಶಶಾಂಕ್. ೨. ನಂದಿತಾ. ೩. ನಿರ್ಮಲಾ. ಕೆಳಗೆ ಕಿತ್ತುಹಾಕಿದ ಹಳೆಯ ಪಟ್ಟಿಯ ಜಾಗದಲ್ಲಿ ಟೇಪ್‌ನ ಮಸುಕಾದ ಗುರುತು ಕಾಣಿಸುತ್ತಿತ್ತು. ಮೇಲಿನ ಟ್ಯೂಬ್‌ಲೈಟ್‌ನ ಬಿಳಿ ಬೆಳಕಿನಲ್ಲಿ ಆ ಸಂಖ್ಯೆಗಳು ಸ್ಥಿರವಾಗಿ ನಿಂತವು.