ತಪ್ಪು ಹುಡುಗಿಯನ್ನೇ ಅವರು ಮೀರಲಿಲ್ಲ

“ಅವಳನ್ನು ಅತ್ತ ಹೋಗಿಸಬೇಡಿ,” ಅರ್ಚನಾ ಅತ್ತೆ ಕೈಯಲ್ಲಿದ್ದ ಹೂತಟ್ಟೆಯನ್ನು ತಿರುಗಿಸಿ, ನಂದಿತಾಳ ಮುಂದೆ ಹಾಕಿದ್ದ ಹಳದಿ ಕಬ್ಬಿಣದ ಕಡ್ಡಿಯನ್ನು ಬದಿಗೆ ತುಳಕಿ ಹೇಳಿದಳು. “ಮುಖ್ಯ ಬಾಗಿಲು ಮನೆಯವರಿಗಷ್ಟೇ. ನೀನು ಅಡಿಗೆಕಡೆಯ ದಾರಿಯಿಂದ ಹೋಗು.”

ಕಂಪೌಂಡ್‌ನ ಮಧ್ಯದ ಆಗಸಕನ್ನಡಿಯ ಕೆಳಗೆ ಎಲ್ಲರ ಕಣ್ಣು ಒಂದೇ ಸಾರಿ ಅವಳ ಕಡೆ ತಿರುಗಿದವು. ಮದುವೆ ನಿಶ್ಚಿತಾರ್ಥದ ಮನೆ ಅದು; ಮೇಲಿನ ವರಾಂಡಾದ ಮೆಟ್ಟಿಲುಗಳ ಮೇಲೆ ಬೆಳ್ಳಿಯ ತಟ್ಟೆಗಳು, ಕೆಳಗೆ ಚಪ್ಪಲಿ ಸಾಲು, ಬಾಗಿಲ ಬಳಿಯಲ್ಲಿ ಹೆಸರು ಬರೆದ ಚಿಕ್ಕ ಚೀಟಿಗಳು. ನಂದಿತಾ ಮೆಟ್ರೋ ಧೂಳು ಹಿಡಿದ ಚಪ್ಪಲಿಗಳಲ್ಲಿ ನಿಂತಿದ್ದಳು. ಸೇವಾ ವಲಯದ ದಿನಪೂರ್ತಿ ಓಡಾಟದ ಗಟ್ಟಿತನ ಇನ್ನೂ ಭುಜಗಳಲ್ಲಿ ಇತ್ತು; ಕುರ್ಚಿ ಬೆನ್ನಿಗೆ ಅಂಟಿಕೊಂಡಂತೆ ಸೀರೆ ಮಡಚುಗಳು ಮಗ್ಗಟ್ಟಾಗಿ ನಿಂತಿದ್ದವು. ಬೆಳಿಗ್ಗೆಯಿಂದ ಹೂಗಾರ, ಊಟಗಾರ, ನಾದಸ್ವರದವರು, ಪಂಡಿತ—ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಹಣ ಹಾಕಿ, ಸಮಯ ಜೋಡಿಸಿ, ಈ ಕಾರ್ಯ ಬಿದ್ದೇಬಾರದೆಂದು ಓಡಾಡಿದ್ದು ಅವಳೇ. ಅದೇ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಈಗ ಅವಳಿಗೆ ಅಡಿಗೆಕಡೆಯ ದಾರಿ.

ಅವಳು ಒಂದೇ ಕ್ಷಣ ಅರ್ಚನಾ ಅತ್ತೆಯ ಕೈಯಲ್ಲಿದ್ದ ಚಾವಿಗಳ ಗುಚ್ಛವನ್ನು ನೋಡಿದಳು. ನಂತರ ತನ್ನ ಚೀಲದಿಂದ ಸಣ್ಣ ಲೆಡ್ಜರ್ ಪುಸ್ತಕ, ಬಿಲ್‌ಗಳ ಚಿಕ್ಕ ಫೈಲ್, ಹಾಲ್‌ ಬಾಡಿಗೆಯ ಮುಂಗಡ ರಸೀದಿ ತೆಗೆದು ಪಕ್ಕದ ಪ್ಲಾಸ್ಟಿಕ್ ಮೇಜಿನ ಮೇಲೆ ಇಟ್ಟಳು. ಮೇಜಿನ ಮೇಲೆ ತಣ್ಣಗಾಗಿದ್ದ ಟೀ ಕಪ್‌ನ ವಲಯದ ದಾಗಿನ ಮಧ್ಯೆ ಅವು ಸರಿಯಾಗಿ ಬಿದ್ದವು.

“ಅಡಿಗೆಕಡೆಯ ದಾರಿ ಬೇಕಿಲ್ಲ,” ನಂದಿತಾ ನೆಟ್ಟಗೆ ಹೇಳಿದಳು. “ಈ ಪುಸ್ತಕಕ್ಕೂ ರಸೀದಿಗೂ ಯಾರಿಗೆ ದಾರಿ ಗೊತ್ತಿದೆಯೋ ಅವರು ಮುಂದಿನ ಕೆಲಸ ನಡೆಸಲಿ.”

ಹತ್ತಿರ ನಿಂತಿದ್ದ ಇಬ್ಬರು ಕೆಲಸದವರು ಒಬ್ಬರನ್ನೊಬ್ಬರು ನೋಡಿಕೊಂಡರು. ಮೊದಲ ಚಿಕ್ಕ ಬಿರುಕು ಅದೇ. ಅರ್ಚನಾ ಅತ್ತೆ ನಕ್ಕಳು; ಆ ನಗುವಿನಲ್ಲಿ ಆತಂಕ ಮಚ್ಚು ಇದ್ದರೂ ಶಬ್ದದಲ್ಲಿ ದರ್ಪವೇ ಹೆಚ್ಚು. “ಓಹೋ, ಎರಡು ಫೋನ್ ಮಾಡಿದ್ದಕ್ಕೆ ನೀನೇ ಮನೆಮಗಳು ಆಯ್ತಿಯಾ? ಬಂಧು-ಬಳಗಕ್ಕೆ ತಿಳಿದಿರುವ ಸಂಬಂಧ ಅಂದ್ರೆ ಮೇರಿ-ಮಾತಿಗೇ. ವಿಧಿ ವಿಧಾನದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾನ ಬೇರೆ.”

ಮೇಲಿನ ವರಾಂಡಾದಲ್ಲಿ ಕುಳಿತಿದ್ದ ಹಿರಿಯರು ಕೆಳಗೇ ನೋಡಿದರು. ರಾಘವ ಮೆಟ್ಟಿಲಿನ ತಿರುವಿನಲ್ಲಿ ನಿಂತಿದ್ದ; ಅವನ ಕಂಠದಲ್ಲಿ ಮಾಲೆ ಹಾಕಲು ಉಳಿಸಿದ ಜಾಜಿಹೂ ರೇಶ್ಮೆ ನಡುಗುತ್ತಿತ್ತು. ನಂದಿತಾ ಎರಡು ವರ್ಷಗಳಿಂದ ಅವನ ಜೊತೆ ಬೆಂಗಳೂರು ಬಾಡಿಗೆ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಬದುಕು ಜೋಡಿಸುವ ಲೆಕ್ಕ ಹಾಕಿದ್ದವಳು; ಮನೆಯವರ ಒಪ್ಪಿಗೆಯ ಮಾತು ಬಂದ ಮೇಲೆ ಇಷ್ಟು ದೊಡ್ಡ ಕಾರ್ಯವನ್ನೂ ತನ್ನ ಹೆಗಲಿಗೇ ತಂದಿದ್ದವಳು. ಆದರೆ ಆ ಒಪ್ಪಿಗೆ ಈಗ ಹೂತಟ್ಟೆಯ ಅಂಚಿನಲ್ಲೇ ನಿಂತಿತು.

“ಅವಳಿಗೆ ಮುಂದೆ ಕುರ್ಚಿ ಬೇಡ,” ಅರ್ಚನಾ ಅತ್ತೆ ಕೆಳಗಿದ್ದ ಹುಡುಗನಿಗೆ ಹೇಳಿದಳು. “ವರಪಕ್ಷದ ಅಕ್ಕಮಕ್ಕಳ ಸಾಲು ಮುಗಿದ ಮೇಲೆ ಹಿಂದುಗಡೆ ಇಡಿ. ಹೆಸರು ಚೀಟಿಯಲ್ಲಿ ಬರೆಯಬೇಡಿ.”

ಅದು ಕೇವಲ ಕುರ್ಚಿ ಅಲ್ಲ; ಎಲ್ಲರ ಮುಂದೆಯೇ ತಿದ್ದು ಬರೆದ ಸಂಬಂಧದ ಮುದ್ರೆ. ಹುಡುಗ ನಿಶ್ಚಯದ ವೇದಿಕೆಯ ಪಕ್ಕದಲ್ಲಿದ್ದ ಒಂದು ಬಿಳಿ ಕುರ್ಚಿಯಿಂದ ‘ನಂದಿತಾ’ ಎಂದು ನೀಲಿ ಪೆನ್ನಲ್ಲಿ ಬರೆದ ಚೀಟಿಯನ್ನು ಕಿತ್ತು, ಅಡ್ಡಕ್ಕೆ ಮುರಿದು ಜೇಬಿಗೆ ತುಳಕಿದ. ಅವಳ ಕಣ್ಣು ಅಲ್ಲೇ ಅಂಟಿದವು—ನೀಲಿಮಸಿ ಅವಳದೇ ಪೆನ್‌ನ ಗುರುತು; ನಿನ್ನೆ ರಾತ್ರಿ ಅವಳು ಬರೆದು ಇಟ್ಟದ್ದು. ಅದೇ ಹಳೆಯ ಮಸಿ ಗುರುತು ಈಗ ಯಾರೋ ಅವಳ ಸ್ಥಾನವನ್ನೇ ಮಡಚಿ ಹಾಕಿದಂತೆ ಕಂಡಿತು.

ರಾಘವ ಕೆಳಗೆ ಇಳಿದ. “ಅತ್ತೆ, ಈಗ ಇದಕ್ಕೇನು ಅಗತ್ಯ? ಅವಳು ಕೆಲಸ ನೋಡಿದ್ದಾಳಲ್ಲ—”

“ಕೆಲಸ ನೋಡಿದವರು ಕೆಲಸದ ಜಾಗಕ್ಕೆ ಹೋಗುತ್ತಾರೆ,” ಅರ್ಚನಾ ಅತ್ತೆ ಅವನ ಮಾತು ಕತ್ತರಿಸಿದಳು. “ಮನೆಯವರ ಸಾಲಿಗೆ ಬರೋದಿಲ್ಲ. ನೀನು ಇಷ್ಟು ಹೊತ್ತಿಗೆ ಕೆಳಗೆ ನಿಂತರೆ ಹಿರಿಯರು ಏನು ಹೇಳ್ತಾರೆ?”

ರಾಘವ ನಿಂತೇ ಹೋಯಿತ್ತ. ಅವನ ಬಾಯಿ ತೆರೆದಿತ್ತು, ಆದರೆ ಮುಂದೆ ಪದ ಬರಲಿಲ್ಲ. ಇದೇ ನೋಡಲು ಜನ ಕಾದಿದ್ದರು—ಯಾರು ಯಾರ ಕಡೆ ನಿಲ್ಲುತ್ತಾರೆ ಎಂಬುದು. ನಂದಿತಾ ಅವನ ಮುಖದಿಂದ ದೃಷ್ಟಿ ತೆಗೆದು ಮೆಟ್ಟಿಲ ಬಳಿಯ ಹೆಸರು ಚೀಟಿಗಳ ಕಡೆ ನೋಡಿದಳು. ಇನ್ನೂ ಕೆಲವು ಖಾಲಿ. ಅಂತಿಮ ಕ್ರಮ ಬರಬೇಕಿತ್ತು.

ಅದೇ ಹೊತ್ತಿಗೆ ಒಳದಾರಿಯ ಹಳದಿ ಬೆಳಕಿನ ಗದ್ದಲದ ನಡುವೆ, ಮೈಕ್ ತಂತಿ ಹೊತ್ತು ಓಡುತ್ತಿದ್ದ ಪ್ರವೇಶ ವ್ಯವಸ್ಥಾಪಕ ಶಶಿ ಬೆವರುತೋಯ್ದು ಹೊರಬಂದ. “ಅಕ್ಕ, ದೊಡ್ಡ ಸಮಸ್ಯೆ,” ಎಂದು ಅವನು ನೇರ ಅರ್ಚನಾ ಅತ್ತೆ ಕಡೆ ಓಡಿದ. “ಮೇಲಿನ ಎಡಭಾಗದ ವೇದಿಕೆ ಅಲಂಕಾರ ತೆಗೆಯಬೇಕು. ಪಂಡಿತರು ಹೇಳ್ತಿದ್ದಾರೆ ಗಣಪತಿ ಕಂಬದ ದಿಕ್ಕು ತಪ್ಪಿದೆ. ಈಗ ತಕ್ಷಣ ಬದಲಿಸದಿದ್ದರೆ ಹಿರಿಯರು ಕುಳಿತುಕೊಳ್ಳೋದಿಲ್ಲ.”

ಅರ್ಚನಾ ಅತ್ತೆಯ ಬಾಯಿ ಒಣಗಿದಂತೆ ಆಯಿತು. “ಹಾಗಿದ್ರೆ ಬದಲಿಸಿರಿ.”

“ಯಾರು ಎಲ್ಲಿರಬೇಕು ಅನ್ನೋ ನಕ್ಷೆ, ಪಂಡಿತರ ಗಮನಿಕೆ, ಊಟದ ಮೊದಲ ಸುತ್ತಿನ ಪಟ್ಟಿ—ಎಲ್ಲಾ ನಂದಿತಾ ಅಕ್ಕಳ ಹತ್ತಿರ ಇದೆ,” ಶಶಿ ಆತುರದಲ್ಲಿ ಹೇಳಿದ. “ಅವರೇ ಬೆಳಿಗ್ಗೆ ಇದನ್ನೆಲ್ಲ ಮರುಜೋಡಿಸಿದ್ದರು. ನಾನು ಎಲ್ಲಿ ತೆಗೆಯಬೇಕು, ಯಾರನ್ನು ಮೊದಲು ಒಳಗೆ ಬಿಡಬೇಕು ಗೊತ್ತಿಲ್ಲ.”

ಮಧ್ಯದ ಆಂಗಣದಲ್ಲಿ ನಿಂತವರ ಕಣ್ಣು ಮತ್ತೆ ಬದಲಾಗಿದವು. ಮಾತು ಅಲ್ಲ, ಕೆಲಸದ ನಾಡಿ ಎಲ್ಲಿ ಇದೆ ಎನ್ನುವುದು ಕಾಣಿಸಿತು. ಅರ್ಚನಾ ಅತ್ತೆ ಕ್ಷಣಕ್ಕೇ ನಂದಿತಾಳ ಕಡೆ ತಿರುಗಿ, ಸ್ವರ ಮೃದುವಾಗಿಸಲು ಯತ್ನಿಸಿದಳು. “ನೀನು ಹಾಗಿದ್ರೆ ಒಳಗೆ ಬಾ. ಆದರೆ ಅಡಿಗೆ ಕಡೆನಿಂದ—”

ಶಶಿ ಅವಳ ಮಾತೇ ಕೇಳಲಿಲ್ಲ. ಅವನು ನೇರ ನಂದಿತಾಳ ಮುಂದೆ ಬಂದು ಎರಡು ಕೈಯಿಂದ ದಾರಿ ತೆರೆಯುವಂತೆ ನಿಂತ. “ಅಕ್ಕ, ನೀವೇ ಮೊದಲು. ಜನರನ್ನು ಸ್ವಲ್ಪ ಹಿಡಿದುಕೊಳ್ಳಿ,” ಎಂದು ಹೇಳಿ, ಹೂಮಾಲೆ ಹಿಡಿದಿದ್ದ ಇಬ್ಬರು ಹುಡುಗರನ್ನು ಬದಿ ಸರಿಸಿದ. ಗೇಟಿನ ಬಳಿಯ ಕಡ್ಡಿ ಅವನ ಕಾಲಿಂದ ಮತ್ತೆ ತಳ್ಳಲ್ಪಟ್ಟಿತು. ಈ ಬಾರಿ ಮುಖ್ಯ ದಾರಿ ತೆರೆದು ನಂದಿತಾಳ ಕಡೆ ತಿರುಗಿತು.

ಒಂದೇ ಚಲನೆಗೆ ಕಣ್ಣುಗಳ ಓದಿನ ಕ್ರಮ ಬದಲಾಯಿತು. ಕ್ಷಣದ ಹಿಂದೆ ಅಡಿಗೆ ದಾರಿ ತೋರಿಸಿದ ಮನೆಯೇ ಈಗ ಅವಳಿಗೆ ಮಧ್ಯದ ವೃತ್ತ ತೆರೆಯಬೇಕಾಯಿತು. ಹತ್ತಿರದ ಮಹಿಳೆಯರು ಸೀರೆ ಅಂಚು ಸರಿಸಿ ಜಾಗ ಕೊಟ್ಟರು. ಒಬ್ಬ ಹುಡುಗ ತಟ್ಟೆ ಹಿಡಿದು ಬದಿಗೆ ಸರಿದ. ರಾಘವ ಸಹಜವಾಗಿ ಅವಳ ಹಿಂದೆ ಬರಲು ಹೊರಟ, ಆದರೆ ಶಶಿ ಕೈಯಿಂದ ತಡೆದು, “ಒಮ್ಮೆ ಬಿಡಿ ಸರ್, ಅಕ್ಕ ಮೊದಲು ನೋಡ್ತಾರೆ,” ಎಂದ.

ನಂದಿತಾ ಏನೂ ಹೇಳದೆ ಮೇಜಿನ ಮೇಲೆ ಇಟ್ಟಿದ್ದ ಪುಸ್ತಕವನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಂಡಳು. ಪುಸ್ತಕದ ಅಂಚಿನಲ್ಲಿ ಅವಳ ಹಳೆಯ ಮಸಿ ಗುರುತು, ಬೆವರು ತೇವವಾದ ಬೆರಳಿನ ಒತ್ತಡ. ಅವಳು ವರಾಂಡಾ ಒಳಗಿನ ದಾರಿಯ ಕಡೆ ನಡೆದುಕೊಂಡು ಹೋದಳು. ಒಳಗಡೆ ಹಾಲ್‌ನ ಟ್ಯೂಬ್‌ಲೈಟ್‌ನ ಗದ್ದಲ, ಪಂಖಾದ ಗಿರಕಿ, ಕೇಬಲ್‌ನ ಕಿರಿಕಿರಿ. ಮೂವರು ಹೂಗಾರರು ತಪ್ಪಾದ ಬಾಳೆಕಂಬವನ್ನು ಎಳೆಯುತ್ತಿದ್ದರು; ಪಂಡಿತರು ಸಿಡುಕುತ್ತ ನಿಂತಿದ್ದರು.

“ಅದು ಬಲಕ್ಕೆ ಅಲ್ಲ, ಎಡಕ್ಕೆ ಮೂರು ಅಡಿ,” ನಂದಿತಾ ಪುಸ್ತಕ ತೆರೆದು ಹೇಳಿದಳು. “ಹಿರಿಯರ ಕುರ್ಚಿಗಳು ಪಶ್ಚಿಮ ಸಾಲು. ಗಣಪತಿ ತಟ್ಟೆ ಕೆಳಗೆ ಇಳಿಸಿ. ಮೊದಲ ಪ್ರವೇಶ—ವಿವೇಕ್ ಮಾವ, ನಂತರ ವಧುಪಕ್ಷದ ಹಿರಿಯರು. ಊಟದ ಮೊದಲ ತಟ್ಟೆ ಮೆಟ್ಟಿಲ ಮೇಲಿನ ಸಾಲಿಗೆ. ಕೆಳಗಿನ ಮಕ್ಕಳನ್ನು ತಡೆದಿಡಿ.”

ಅವಳು ಹೇಳಿದಂತೆ ಕೆಲಸ ಕದಲತೊಡಗಿತು. ಒಂದು ಹುಡುಗ ನಿಶ್ಚಯದ ತಟ್ಟೆ ಅವಳ ಕೈಯಿಂದ ಸೂಚಿಸಿದ ಕಡೆಗೆ ತೆಗೆದುಕೊಂಡು ಹೋದ. ಇನ್ನೊಬ್ಬನು ಖಾಲಿ ಕುರ್ಚಿಗಳ ಸಾಲನ್ನೇ ಮರುಜೋಡಿಸಿದ. ಶಶಿ ಮೈಕ್‌ ತಂತಿ ಬಿಟ್ಟು ಪುಸ್ತಕದಲ್ಲಿದ್ದ ಕಾಗದವನ್ನು ಹಿಡಿದ. “ಇದೇನಾ ಅಂತಿಮ ಕ್ರಮ?” ಎಂದು ಕೇಳಿದ.

“ಇದು ನಾನು ನಿನ್ನೆ ರಾತ್ರಿ ಮಾವನ ಜೊತೆ ಕೂತು ನಿಗದಿ ಮಾಡಿದ ಕ್ರಮ,” ನಂದಿತಾ ಹೇಳಿದಳು.

ಅದರಲ್ಲೇ ಬಾಗಿಲ ಬಳಿಯಿಂದ ಗಂಭೀರ ಕಂಠ ಕೇಳಿಸಿತು. “ಹೌದು, ಇದೇ.” ವಿವೇಕ್ ಮಾವ ಒಳಬಂದಿದ್ದರು. ಒದ್ದೆಯಾಗಿರುವ ಕಪಾಳವನ್ನು ರುಮಾಲಿನಿಂದ ಒರೆಸಿಕೊಂಡು ನಿಂತ ಅವರು ನೇರವಾಗಿ ಶಶಿಯ ಕೈಯಲ್ಲಿದ್ದ ಕಾಗದ ತೆಗೆದುಕೊಂಡರು. “ಮುಂಗಡ ಹಣ ನನ್ನ ಖಾತೆಯಿಂದ ಬಿಡಿಸಿದ್ದು ನಂದಿತಾ ಸಲಹೆಗೆ. ಈ ಕಾರ್ಯದ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಅವಳ ಮೇಲೆ ಇಟ್ಟಿದ್ದೆ. ಯಾರಾದರೂ ಅದನ್ನು ಮರೆಯಿಸಿದ್ರಾ?”

ಅರ್ಚನಾ ಅತ್ತೆಯ ಮುಖ ಬಿಗಿಯಾದುದು. “ಮಾವ, ವ್ಯವಸ್ಥೆ ನೋಡಿದ್ದು ಬೇರೆ, ಮನೆಯವರ ಸ್ಥಾನ ಬೇರೆ—”

“ಸ್ಥಾನ?” ವಿವೇಕ್ ಮಾವ ತಕ್ಷಣ ಕತ್ತರಿಸಿದರು. “ಮುಂಗಡ ಹಣ ತೀರಿಸದ ಊಟಗಾರನನ್ನು ಯಾರು ಹಿಡಿದರು? ಬೆಳಗಿನ ಹೂಗಾರರು ಬಾರದಾಗ ಯಾರಿಂದ ತುರ್ತು ಗಾಡಿ ಕಳುಹಿಸಿದೆ? ಪಂಡಿತರ ಸಮಯ ಯಾರಿಂದ ಉಳಿಸಿತು? ಮನೆಯ ಮುಖ ಕಾಪಾಡಿದ್ದು ಯಾರು ಅಂದ್ರೆ, ಇದೇ ಹುಡುಗಿ.”

ಆ ಮಾತಿನೊಂದಿಗೆ ಇನ್ನೊಂದು ವಸ್ತು ಬದಲಾಗಿದೆ. ಮೆಟ್ಟಿಲ ಪಕ್ಕದ ಚಿಕ್ಕ ಮೇಜಿನ ಮೇಲೆ ಹೆಸರು ಚೀಟಿಗಳು ರಾಶಿಯಾಗಿ ಇದ್ದವು. ವಿವೇಕ್ ಮಾವ ಅವನ್ನು ತೆರೆದು ನೋಡಿದರು. ಮುರಿದಿದ್ದ ‘ನಂದಿತಾ’ ಚೀಟಿಯನ್ನು ಜೇಬಿನಿಂದ ತೆಗೆಯಬೇಕಾಯಿತು ಹುಡುಗನಿಗೆ; ಕೈ ನಡುಗುತ್ತಿತ್ತು. ವಿವೇಕ್ ಮಾವ ಹೊಸ ಚೀಟಿಯ ಮೇಲೆ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಬರೆದು ಅವಳ ಕೈಗೆ ಕೊಟ್ಟರು. “ಇದನ್ನು ಕೆಳಗಲ್ಲ. ಮೇಲಿನ ವರಾಂಡಾದ ಮೊದಲ ಸಾಲಿನ ಎಡ ತುದಿಯಲ್ಲಿ ಇಡಿ.”

ಚೀಟಿ ಅವಳ ಕೈಗೆ ಬಂದಾಗ ಆಂಗಣದಲ್ಲಿದ್ದ ಕೆಲವರ ಕತ್ತುಗಳು ಒಂದೇ ದಿಕ್ಕಿಗೆ ತಿರುಗಿದವು. ಅರ್ಚನಾ ಅತ್ತೆ ಕ್ಷಣಕ್ಕೆ ಮುಂದಕ್ಕೆ ಬಂದು, “ಅಷ್ಟು ಮೇಲೆ ಕುಳಿತರೆ ಮಾತು ಬರುತ್ತದೆ,” ಎಂದಳು. ಈಗ ಅವಳ ಸ್ವರದಲ್ಲಿ ಆದೇಶಕ್ಕಿಂತ ಬೇಡಿಕೆ ಹೆಚ್ಚು.

ನಂದಿತಾ ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಅವಳ ಕಡೆ ನೇರವಾಗಿ ನೋಡಿದಳು. “ಮಾತು ಈಗಾಗಲೇ ಬಂದಿದೆ,” ಅಂದಳು. “ನನ್ನನ್ನು ಅಡಿಗೆ ದಾರಿಯಲ್ಲಿ ಕಳಿಸಿದ ಕ್ಷಣದಿಂದ.”

ವರಾಂಡಾ ಹೊರಗಿನ ಆಂಗಣದಲ್ಲಿ ಮತ್ತೆ ಜನ ಸೇರತೊಡಗಿದರು. ನಾದಸ್ವರದವರು ಪರೀಕ್ಷೆಗೆ ಒಮ್ಮೆ ಗಾಳಿ ಎಳೆದರು. ಹಿರಿಯರು ಕುಳಿತುಕೊಳ್ಳುವ ಮೊದಲು ಪ್ರವೇಶ ಕ್ರಮ ಘೋಷಿಸಬೇಕಾಗಿತ್ತು. ಮೆಟ್ಟಿಲುಗಳ ಎರಡೂ ಬದಿಯಲ್ಲಿ ಹೂಹರಗಳು, ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಕೆಂಪು ಹಾಸು. ಯಾರು ಯಾವ ಮೆಟ್ಟಿಲಲ್ಲಿ ನಿಲ್ಲುತ್ತಾರೆ ಎಂಬುದು ಮನೆಯ ತೀರ್ಪು.

ಶಶಿ ಮೈಕ್ ಹಿಡಿದು ನಿಂತ. “ಎಲ್ಲರೂ ಸ್ವಲ್ಪ ಜಾಗ ಕೊಡಿ. ಹಿರಿಯರ ಪ್ರವೇಶ ಕ್ರಮ ಈಗ.” ಅವನ ಕಣ್ಣು ವಿವೇಕ್ ಮಾವ ಕಡೆ, ಅಲ್ಲಿ ನಂದಿತಾಳ ಕಡೆ ಬಂತು.

ಅರ್ಚನಾ ಅತ್ತೆ ತಕ್ಷಣ ಹಸ್ತಕ್ಷೇಪಕ್ಕೆ ಓಡಿದಳು. “ಮೊದಲು ನನ್ನ ಜೊತೆ ರಾಘವ ಬರುತ್ತಾನೆ. ನಂತರ—”

“ಇಲ್ಲ,” ನಂದಿತಾ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಹೇಳಿದಳು.

ಆ ಒಂದೇ ಪದ ಆಂಗಣದ ಮಧ್ಯೆ ಕಬ್ಬಿಣದ ಕಡ್ಡಿ ಬಿದ್ದಂತೆ ಕೇಳಿಸಿತು. ಶಶಿಯ ಕೈಯಲ್ಲಿದ್ದ ಪಟ್ಟಿಯನ್ನು ಅವಳು ತೆಗೆದುಕೊಂಡಳು. ಮೈಕ್ ಕೇಳಿಸಲಿಲ್ಲ; ಕೇಳಿಸಬೇಕಾದ ಅವಶ್ಯಕತೆಯೂ ಇರಲಿಲ್ಲ. ಹತ್ತಿರದಲ್ಲಿದ್ದವರು ದೂರದವರಿಗೆ ಕೂಡ ಹೇಳಿಬಿಡುವಷ್ಟು ಗಟ್ಟಿಯಾಗಿ ಅವಳ ಧ್ವನಿ ಹೊರಟಿತು.

“ಈ ಕಾರ್ಯದ ಆತಿಥ್ಯ ಕ್ರಮ,” ಅವಳು ಪಟ್ಟಿ ನೋಡುತ್ತ ಹೇಳಿದಳು, “ಮೊದಲು ವಿವೇಕ್ ಮಾವ ಮತ್ತು ಹಿರಿಯರು. ಅವರ ಹಿಂದೆ ನಾನು. ಏಕೆಂದರೆ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಹೊಣೆಗಾರಿಕೆ ನನ್ನ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಇದೆ. ನನ್ನ ನಂತರ ರಾಘವ. ನಂತರ ಅರ್ಚನಾ ಅತ್ತೆ ಮತ್ತು ಉಳಿದವರ ಸಾಲು.”

ಅರ್ಚನಾ ಅತ್ತೆ ಬಿಳಿಚಿದಳು. “ನೀನು ಹೀಗೆ ಹೆಸರಿಸೋ ಹಕ್ಕು—”

ನಂದಿತಾ ಪುಸ್ತಕ, ರಸೀದಿ, ಹೆಸರು ಚೀಟಿ—ಮೂರು ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಒಟ್ಟಿಗೆ ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಕಾಣುವಂತೆ ಎತ್ತಿ ಹಿಡಿದಳು. “ಹಕ್ಕು ಇಲ್ಲಿ ಇದೆ. ಮುಂಗಡ ಹಣದ ಅನುಮತಿ, ಪಂಡಿತರ ಕ್ರಮಪಟ್ಟಿ, ಆತಿಥ್ಯ ಹೊಣೆಗಾರರ ಹೆಸರು. ನನ್ನ ಹೆಸರು ತೆಗೆದು ಹಾಕಿದ್ರೆ ಈ ಕಾರ್ಯ ತಡೆಯೋದು ನಾನು ಅಲ್ಲ—ನೀವೇ. ಆದರೆ ನನ್ನ ಕೆಲಸದ ಮೇಲೆ ನಿಂತು ನನ್ನ ಸ್ಥಾನ ಕತ್ತರಿಸಲಾಗುವುದಿಲ್ಲ.”

ಶಶಿ ಕ್ಷಣವನ್ನೂ ಕಳೆಯದೆ ಕೆಂಪು ಹಾಸಿನ ಬದಿಯ ಕಡ್ಡಿರಸ್ಸಿಯನ್ನು ಎತ್ತಿ, ಮೆಟ್ಟಿಲ ಮಧ್ಯದ ದಾರಿಯನ್ನು ತೆರೆದ. ಮೊದಲು ವಿವೇಕ್ ಮಾವನ ಕಡೆ ಕೈ ಚಾಚಿದ. ನಂತರ ಎಲ್ಲರ ಕಣ್ಣೆದುರೇ ಬದಿಗೆ ಸರಿದು, “ನಂದಿತಾ ಅಕ್ಕ, ಇಲ್ಲಿ,” ಎಂದ. ರಾಘವ ಸ್ವಭಾವಿಕವಾಗಿ ಅವಳ ಸಮೀಪ ಬರಲು ಮುಂದಾದಾಗ, ಶಶಿ ಅವನಿಗೆ ಎರಡನೇ ಮೆಟ್ಟಿಲಿನ ಹಿಂದೆ ನಿಲ್ಲುವ ಸೂಚನೆ ಕೊಟ್ಟ. ಅದು ಚಿಕ್ಕ ಚಲನೆಯಲ್ಲ; ಯಾರನ್ನು ಯಾರ ಹಿಂದೆ ನಿಲ್ಲಿಸಬೇಕು ಎಂಬ ಮನೆಯ ಓದನ್ನು ನೇರವಾಗಿ ತಿರುಗಿಸಿದ ಚಲನೆ.

ಅರ್ಚನಾ ಅತ್ತೆ ಇನ್ನೂ ಬಿಡಲಿಲ್ಲ. ಅವಳು ಮೆಟ್ಟಿಲ ಮೊದಲ ತಿರುವಿನ ಬಳಿ ನಿಂತು ದಾರಿ ಬ್ಲಾಕ್ ಮಾಡಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದಳು. “ಹಿರಿಯರ ಮುಂದೆ ಈ ಹುಡುಗಿ—”

“ಸರಿಯಿರಿ,” ವಿವೇಕ್ ಮಾವ ಕಟುವಾಗಿ ಹೇಳಿದರು.

ಆದರೆ ನಿರ್ಧಾರ ಅವರ ಮಾತಿನಲ್ಲಿ ಮುಗಿಯಲಿಲ್ಲ. ನಂದಿತಾಳೇ ಮುಂದೆ ಹೆಜ್ಜೆ ಇಟ್ಟು, ಅರ್ಚನಾ ಅತ್ತೆಯ ಕೈಯಲ್ಲಿದ್ದ ಹೂತಟ್ಟೆಯನ್ನು ಸವಿಯಾಗಿ ಆದರೆ ನಿರ್ದಾಕ್ಷಿಣ್ಯವಾಗಿ ತೆಗೆದುಕೊಂಡಳು. ತಟ್ಟೆಯ ಕೆಂಪು ಕುಂಕುಮ ಸ್ವಲ್ಪ ಅವಳ ಸೀರೆಯ ಭುಜದ ಮೇಲೆ ಲೇಪಿತವಾಯಿತು. ನಂತರ ಅವಳು ತಟ್ಟೆಯನ್ನು ಮೆಟ್ಟಿಲ ಮೇಲಿನ ಬಲಪಕ್ಕದ ಚಿಕ್ಕ ಮೇಜಿನ ಮೇಲೆ ಇಟ್ಟು, ಅರ್ಚನಾ ಅತ್ತೆಗೆ ಬದಿಯ ಸಾಲು ತೋರಿಸಿದಳು.

“ಅತ್ತೆ,” ಅವಳು ಹೇಳಿದಳು, “ಇವತ್ತು ನೀವು ಅತಿಥಿಗಳ ಸಾಲಿನಲ್ಲಿ ಬನ್ನಿ. ಆತಿಥ್ಯ ಸಾಲು ಇಲ್ಲಿ ಮುಗಿದಿದೆ.”

ಅದು ಕೇವಲ ಮಾತಲ್ಲ; ಅವಳು ಕೈಯಿಂದ ಚೀಟಿ ಇಟ್ಟ ಸ್ಥಳ, ಶಶಿ ತೆರೆಯಿದ ದಾರಿ, ರಾಘವ ಹಿಂತಿರುಗಿ ನಿಲ್ಲಬೇಕಾದ ಮೆಟ್ಟಿಲು—ಎಲ್ಲವೂ ಒಂದೇ ಕ್ಷಣದಲ್ಲಿ ಬದಲಾಯಿತ್ತ. ಅರ್ಚನಾ ಅತ್ತೆಯ ಮುಖದ ದರ್ಪ ಒಡೆದು, “ನಂದಿತಾ, ಜನ ನೋಡ್ತಿದ್ದಾರೆ, ನಂತರ ಮಾತಾಡೋಣ,” ಎಂಬ ಕಡಿಮೆ ಸ್ವರಕ್ಕೆ ಕುಸಿಯಿತು.

“ನಂತರ ಏನೂ ಇಲ್ಲ,” ನಂದಿತಾ ಹೇಳಿದಳು. “ಇದೀಗ ಓದಿದ ಕ್ರಮವೇ ಉಳಿಯುತ್ತದೆ.”

ಅವಳು ವಿವೇಕ್ ಮಾವನ ಹಿಂದೆ ಮೊದಲ ಮೆಟ್ಟಿಲೇರಿದಳು. ಕೆಳಗೆ ನಿಂತವರ ಸಾಲು ಸ್ವತಃ ಎರಡು ಭಾಗವಾಗಿ ಕಿತ್ತುಕೊಂಡಿತು. ರಾಘವ ಎರಡನೇ ಮೆಟ್ಟಿಲಿಗಿಂತ ಕೆಳಗೆ ನಿಲ್ಲಬೇಕಾಯಿತು; ಅರ್ಚನಾ ಅತ್ತೆಗೆ ಅವನ ಹಿಂದಿನ ಬದಿಯ ಜಾಗ ಮಾತ್ರ ಉಳಿಯಿತು. ಮೇಲಿನ ವರಾಂಡಾದ ಮೊದಲ ಸಾಲಿನ ಎಡ ತುದಿಯ ಕುರ್ಚಿಗೆ ಅವಳ ಹೆಸರು ಚೀಟಿ ನೇರವಾಗಿ ನಿಂತಿತು—ಮುರಿದದ್ದಲ್ಲ, ಹೊಸದಾಗಿ ಬರೆದದ್ದು.

ನಂದಿತಾ ಮೆಟ್ಟಿಲ ತಿರುವಿನ ಮೇಲೆ ನಿಂತು ತನ್ನ ಭುಜದ ಮೇಲೆ ಲೇಪಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದ ಕೆಂಪು ಆತಿಥ್ಯದ ಗುರುತನ್ನು ಒಮ್ಮೆ ಬೆರಳಿನಿಂದ ಸರಿಪಡಿಸಿದಳು. ಮೇಲೆ ಹೋಗುವ ದಾರಿ ಸಂಪೂರ್ಣ ತೆರವಾಗಿತ್ತು; ಅವಳ ಸೀರೆಯ ಬಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿ ಆ ಕೆಂಪು ಮುದ್ರೆ ಉಳಿದು, ಗಾಳಿ ನಿಂತಂತೆ ಅಂಚು ನಿಶ್ಚಲವಾಗಿ ತೂಗಿತು.