ನನ್ನ ಜಾಗ ಇನ್ನೂ ಅಲ್ಲಿ ಇತ್ತು
ಟೇಪ್ ಅಳತೆಪಟ್ಟಿಯನ್ನು ಮಧುಕರ ಅಣ್ಣ ನನ್ನ ಶೆಲ್ಫ್ ಮೇಲೆ ಚಾಚಿ, “ಇಲ್ಲಿ ಮೂರು ಡಬ್ಬಿ ಸರಿಯಾಗಿ ಬರುತ್ತವೆ, ದೀಪಾ, ನೋಡು,” ಎಂದಾಗ ನಂದಿನಿ ಬಾಗಿಲಲ್ಲೇ ನಿಂತಳು. ಮೆಟ್ರೋ ಕಾರ್ಡ್ನ ಗೀಳು ಹಿಡಿದ ಅಂಚು ಇನ್ನೂ ಅವಳ ಬೆರಳಿಗೆ ಅಂಟಿಕೊಂಡಿತ್ತು; ಇಡೀ ದಿನದ ಸೇವಾ ವಲಯದ ಶಿಫ್ಟ್ ಅವಳ ಭುಜಗಳನ್ನು ಕೆಳಕ್ಕೆ ಎಳೆದಿತ್ತು; ಲಿಫ್ಟ್ ಕನ್ನಡಿಯ ಮಸುಕಾದ ಬೆರಳಚ್ಚಿನಲ್ಲಿ ಅವಳ ಕುಸಿದ ಮುಖ ಒಂದು ಕ್ಷಣ ಹಿಂದೇ ತೇಲಿಬಂದಿತ್ತು. ಆದರೆ ಒಳಗೆ ಬಂದ ತಕ್ಷಣ ಅವಳಿಗೆ ಎದುರಾದದ್ದು ತನ್ನ ದಣಿವು ಅಲ್ಲ—ತನ್ನ ಜಾಗವನ್ನು ಅಳತೆ ಹಾಕಿ ಬೇರೆ ಯಾರಿಗೋ ಕೊಡುವ ನಿರ್ಧಾರ.
ಶೆಲ್ಫ್ ಮೇಲೆ ಇನ್ನೂ ಅವಳ ನೀಲಿ ದುಪ್ಪಟ್ಟೆ ಮುದುರಿ ಇತ್ತು, ಕೊನೆಯ ಸೆಮಿಸ್ಟರ್ ನೋಟ್ಪುಸ್ತಕದ ಮೂಲೆ ಹೊರಗೆ ಕಾಣಿಸುತ್ತಿತ್ತು, ಚಿಕ್ಕ ದೇವರ ಫೋಟೋಗೆ ತಗುಲಿಸಿದ ಹಳದಿ ಕುಂಕುಮದ ಚುಕ್ಕೆ ಒಣಗಿ ಕಠಿಣವಾಗಿತ್ತು. ಅದಕ್ಕೇರೇ ಮಧುಕರ ಅಣ್ಣ ಎರಡು ಬೆರಳಲ್ಲಿ ಪ್ಲಾಸ್ಟಿಕ್ ಡಬ್ಬಿಯ ಅಗಲ ತೋರಿಸಿ, “ಬಂಧು-ಬಳಗಕ್ಕೆ ತಿಳಿದಿರುವ ಸಂಬಂಧ ಅಂದ್ರೆ ಹೀಗೆ ಅರ್ಧಕ್ಕೆ ಬಿಟ್ಟು ಹೋಗೋದಿಲ್ಲ. ನನ್ನ ಮಗಳ ಕ್ಲಾಸ್ ಶುರುವಾಗ್ತಿದೆ. ಅವಳಿಗೆ ಇಲ್ಲಿ ಸರಿಪಡಿಸ್ಬೇಕು,” ಎಂದ. ಸರೋಜ ಅತ್ತೆ ಕಿಚನ್ ಬಾಗಿಲಲ್ಲಿ ನಿಂತುಕೊಂಡು ತಣ್ಣಗಾದ ಚಹಾ ಕಪ್ನ ವಲಯವನ್ನು ಮೇಜಿನ ಮೇಲೆ ತಿರುಗಿಸುತ್ತಾ, “ನೀನು ಕೆಲವು ದಿನ ಅಮ್ಮ ಮನೆಗೆ ಹೋದಿಯಲ್ಲ, ಮಗಾ. ಅದು ಬೇರೆ ಮಾತು,” ಅಂದಳು. ಕೆಲವು ದಿನ. ಎರಡು ವಾರ ಆಸ್ಪತ್ರೆ, ನಂತರ ಮೈಸೂರಿನ ಮನೆ, ತಂದೆಯ ಸಾಲದ ಜಂಜಾಟ, ಮತ್ತೆ ಬೆಂಗಳೂರಿಗೆ ತಲುಪಿದ ಕೂಡಲೇ ನೇರ ಡ್ಯೂಟಿ. ಕೆಲವು ದಿನ.
ನಂದಿನಿ ಬ್ಯಾಗ್ ಅನ್ನು ನೆಲಕ್ಕೆ ಇಳಿಸಿದಳು. “ನನ್ನ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಯಾರೂ ಮುಟ್ಟಬೇಡಿ,” ಅಂದಳು. ಸ್ವರ ಚಪ್ಪಟೆಯಾಗಿ ಬಿದ್ದರೂ ಮಾತು ಮಧ್ಯೆ ಒಡೆಯಲಿಲ್ಲ. ಮಧುಕರ ಅಣ್ಣ ನಕ್ಕ ಹಾಗೆ ತುಟಿ ಮಡಚಿದ. “ಅಯ್ಯೋ, ಮುಟ್ಟೋದು ಏನು? ಸರಿಸಲು ಹೇಳ್ತಿದ್ದೀನಿ. ವಿಕ್ರಮ್ ಕೂಡ ಹೇಳಿದ್ದಾನೆ, ಪ್ರ್ಯಾಕ್ಟಿಕಲ್ ಆಗಿ ನೋಡೋಣ ಅಂತ.”
ಆ ಒಂದು ಮಾತೇ ಹೆಚ್ಚು ನೋವಾಯಿತು. ವಿಕ್ರಮ್ ಹೇಳಿದ್ದಾನೆ. ತನ್ನ ಜೊತೆ ನಾಲ್ಕು ತಿಂಗಳು ಈ ಫ್ಲ್ಯಾಟ್ ಹಂಚಿಕೊಂಡವನು, ಕಾಲೇಜು ಮುಗಿದ ಮೇಲೆ ಕೆಲಸ ಹಿಡಿದ ಮೊದಲ ವರ್ಷ, ಬಾಡಿಗೆ ಅರ್ಧ ಮಾಡೋಕೆ ಈ ಎರಡು ಕೊಠಡಿಗಳ ಮನೆ ತೆಗೆದುಕೊಂಡವನು, ರಾತ್ರಿ ಹೊತ್ತು ಅವಳಿಗೆ ಅನ್ನ ಬಿಸಿ ಇಡುತ್ತಿದ್ದವನು—ಅವನೇ ಹೇಳಿದ್ದಾನೆ ಎಂದು ಮಧುಕರ ಅಣ್ಣ ಅಷ್ಟು ಸುಲಭವಾಗಿ ಬಳಸಿದ. ನಂದಿನಿ ನೇರವಾಗಿ ಶೆಲ್ಫ್ ಬಳಿಗೆ ಹೋಗಿ ತನ್ನ ನೋಟ್ಪುಸ್ತಕವನ್ನು ಒಳಕ್ಕೆ ಸರಿಸಿ, ದುಪ್ಪಟ್ಟೆನ್ನು ಮತ್ತೆ ಮಡಚಿ ಮಧ್ಯಕ್ಕೆ ಇಟ್ಟಳು. ನಂತರ ಬ್ಯಾಗಿನಿಂದ ಟೂತ್ಬ್ರಶ್, ಔಷಧದ ಚಿಕ್ಕ ಪುಟ್ಟ ಸೀಸೆ, ಕೂದಲಿನ ಕ್ಲಿಪ್ ತೆಗೆದು ಒಂದೊಂದಾಗಿ ಅದೇ ಶೆಲ್ಫ್ನಲ್ಲಿ ಅಳವಡಿಸಿದಳು. ಅಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಕೈ ಗುರುತು ಹೋದಷ್ಟರಲ್ಲಿ ಅಳತೆಪಟ್ಟಿಯ ಲೋಹದ ತುದಿ ಕೆಳಕ್ಕೆ ಬಿತ್ತು.
“ಇಷ್ಟು ಸಣ್ಣ ವಿಷಯಕ್ಕೆ ಹಠ ಮಾಡ್ಬೇಡ,” ಸರೋಜ ಅತ್ತೆ ಮೃದುವಾಗಿ ಹೇಳಿದಳು. ಮೃದುವಾದ ಮಾತುಗಳು ಯಾವಾಗಲೂ ಒತ್ತಡಕ್ಕೆ ಹಾಸಿಗೆ ಹೊದಿಕೆ. “ಹುಡುಗಿಯ ಮನೆ ಹೆಸರು, ಓದು, ಹೋಗಿ ಬರುವ ಸುಲಭ—ಎಲ್ಲ ನೋಡ್ಬೇಕಲ್ಲ. ನಿನ್ನದು ಫಿಕ್ಸ್ ಆದ ವಿಷಯ ಅಲ್ಲ.”
ನಂದಿನಿ ಅವರ ಕಡೆ ನೋಡಲಿಲ್ಲ. “ನನ್ನ ವಸ್ತುಗಳು ಇಲ್ಲೇ ಇರುತ್ತವೆ,” ಅಂದಳು. ಅಷ್ಟೇ. ದಯೆ ಬೇಡ, ವಾದ ಬೇಡ. ಅವಳ ಮೌನವನ್ನು ಅತ್ತೆಯರು ಸದಾ ಬಲಹೀನತೆ ಎಂದು ಓದುತ್ತಿದ್ದರು; ಅವಳು ಗೊತ್ತಿರುವುದೇ ಅದನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸುವುದು—ಮಾತು ಕಡಿಮೆ, ಜಾಗ ಸ್ಪಷ್ಟ.
ಆಗ ಬಾತ್ರೂಮ್ ಬಾಗಿಲು ತೆರೆದು ವಿಕ್ರಮ್ ಹೊರಬಂದ. ಕೂದಲು ಇನ್ನೂ ಒದ್ದೆ. ಶರ್ಟ್ ಒಂದು ಕೈಗೆ ಮಾತ್ರ ಅಂಟಿಕೊಂಡಿತ್ತು. ದೃಶ್ಯವನ್ನು ನೋಡಿ ಅವನ ಮುಖದಲ್ಲಿ ಮೊದಲು ಅಸಹಜತೆ, ನಂತರ ಎಣಿಕೆ. ಯಾವತ್ತೂ ಅವನು ಮೊದಲಿಗೆ ವಾತಾವರಣದ ಉಷ್ಣತೆ ಅಳೆಯುತ್ತಿದ್ದ, ನಂತರ ತನ್ನ ಸ್ಥಾನ. ಮಧುಕರ ಅಣ್ಣ ತಕ್ಷಣ ಅವನನ್ನು ಹಿಡಿದುಕೊಂಡ. “ಬಾ, ನೀನೇ ಹೇಳು. ಹುಡುಗಿಗೆ ಜಾಗ ಬೇಕು. ನಂದಿನಿಗೆ ಎರಡು ಶೆಲ್ಫ್ ಏಕೆ? ನಿಮ್ಮವರೇನೋ ಒಂದು ವರ್ಷದಿಂದ ಹೀಗೆ ಇಟ್ಟಿದ್ದೀರಿ.”
ಒಂದು ವರ್ಷ. ಆ ಒಂದು ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ಎಷ್ಟು ಬಾರಿ ನಂದಿನಿ ವಿಕ್ರಮ್ನ ಪರೀಕ್ಷಾ ಅರ್ಜಿ ತುಂಬಿಸಿ ಕಳಿಸಿದ್ದಳು, ಅವನ ತಾಯಿ ಆಸ್ಪತ್ರೆಗೆ ಬಂದಾಗ ರಾತ್ರಿ ಕೂರಿಕೊಂಡಿದ್ದಳು, ಅವನ ತಡ ಶಿಫ್ಟ್ ದಿನ ಕಿಚನ್ನಲ್ಲಿ ಇಟ್ಟಿದ್ದ ಕರಿಬೇವು ಸಾರು ಬೆಳಿಗ್ಗೆ ಮೇಲೇಳಿದ ಕೊಬ್ಬಿನ ತೆಳುವಾದ ಪದರದೊಂದಿಗೆ ತಣ್ಣಗಾಗುತ್ತಿತ್ತು—ಅದರ ಲೆಕ್ಕ ಯಾರಿಗೂ ಇರಲಿಲ್ಲ. ಈಗ ಲೆಕ್ಕಕ್ಕೆ ಬಂದಿದ್ದು ಶೆಲ್ಫ್.
ವಿಕ್ರಮ್ ಟವೆಲ್ನ್ನು ಕುರ್ಚಿಯ ಮೆತ್ತೆಗೆ ಎಸೆದ. ಅವನ ಕಣ್ಣು ಕ್ಷಣ ಮಾತ್ರ ನಂದಿನಿಯ ಔಷಧದ ಸೀಸೆಯ ಮೇಲೆ ನಿಂತವು. ನಂತರ ಮಧುಕರ ಅಣ್ಣ ಕೈ ಚಾಚಿದ ಅಳತೆಪಟ್ಟಿ ಅವನತ್ತ ಬಂದರೂ ಅವನು ಹಿಡಿಯಲಿಲ್ಲ. “ನಂದಿನಿಯ ಶೆಲ್ಫ್ ಅದೆ,” ಎಂದನು. ತುಂಬ ಜೋರಾಗಿ ಅಲ್ಲ. ಆದರೆ ಬಾಗಿಲು ಮುಚ್ಚಿದಂತೆ ಸರಳವಾಗಿ. “ದೀಪಾಗೆ ಬೇರೆ ಜಾಗ ನೋಡೋಣ.”
ಕೊಠಡಿಯ ಗಾಳಿ ಅಲ್ಲಿ ಸ್ವಲ್ಪ ಬದಲಾಗಿತು. ಮಧುಕರ ಅಣ್ಣ ತಕ್ಷಣ ನಗೆ ಕಡಿಯಿತು. “ಬೇರೆ ಜಾಗ ಅಂದ್ರೆ ಎಲ್ಲಿ? ನಿನ್ನ ಟೇಬಲ್? ನಿನ್ನ ಪುಸ್ತಕದ rack? ಇಲ್ಲ ಅಡುಗೆ ಮನೆಯ ಮೇಲಿನ ಕಬೋರ್ಡ್? ಪ್ರ್ಯಾಕ್ಟಿಕಲ್ ಮಾತಾಡು.” ಅವನು ದೀಪಾ ತಂದಿದ್ದ ಎರಡು ಕಾರ್ಟನ್ಗಳನ್ನು ಕಾಲಿನಿಂದ ತಳ್ಳಿದ. “ನಾಳೆ ಹುಡುಗಿ ಬರುತ್ತಾಳೆ. ಬಂಧುಗಳ ಮುಂದೆ ನಾವು ಏನು ಹೇಳೋದು? ನಿಮ್ಮ ಈ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಇನ್ನೂ ಹಾಗೇ ಇದೆ ಅಂತ?”
ವಿಕ್ರಮ್ ಉತ್ತರಿಸದೆ ತನ್ನ ಶೆಲ್ಫ್ ಕಡೆ ಹೋದ. ಅಲ್ಲಿ ಮಡಚಿ ಇಟ್ಟಿದ್ದ ಎರಡು ಹಳೆಯ ಟೀ-ಶರ್ಟ್ಗಳನ್ನು ತೆಗೆದು ಹಾಸಿಗೆಯ ಮೇಲೆ ಬಿಸಾಡಿದ. ಮಧ್ಯದ ಕಬ್ಬಿಣದ ಸ್ಟ್ಯಾಂಡ್ ಮೇಲೆ ಅವನ ಹೆಲ್ಮೆಟ್, ಕಡತ, ಹಳೆಯ ಪ್ರಾಜೆಕ್ಟ್ ಫೈಲ್ಗಳ ಗುಡ್ಡ ಇತ್ತು. ಮಧುಕರ ಅಣ್ಣ ಆ ನಡತೆಗೆ ಕಾಯದೆ, “ಇವುಗಳನ್ನು ಕೆಳಕ್ಕೆ ಇಳಿಸು, ನಂದಿನಿಯದ್ದು ಒಂದಕ್ಕೆ ಸೇರಿಸಬಹುದು,” ಎಂದ. ವಿಕ್ರಮ್ ಆ ಮಾತಿಗೆ ಕೈ ಹಾಕಲಿಲ್ಲ. ಅವನು ತನ್ನ ಫೈಲ್ಗಳನ್ನು ಕೈಗೆತ್ತಿಕೊಂಡೇ ನಿಂತ. ಚಲನೆ ನಿಂತದ್ದು ಉತ್ತರವಾಗಿತ್ತು. ಅಳಿಸಿಬಿಡೋ ಕೆಲಸ ಅವನ ಕೈಯಿಂದ ನಡೆಯಲಿಲ್ಲ. ಮಧುಕರ ಅಣ್ಣ ಒಂದು ಕ್ಷಣ ಅವನನ್ನೂ, ಮತ್ತೊಂದು ಕ್ಷಣ ನಂದಿನಿಯನ್ನೂ ನೋಡಿದ; ಅವರಿಬ್ಬರ ನಡುವೆ ಜಗಳ ಬೇಕೆಂದಿದ್ದ ಜಾಗದಲ್ಲಿ ಕೇವಲ ಸಹಕಾರದ ನಿರಾಕರಣೆ ನಿಂತಿತ್ತು.
ಆ ಸಂಜೆ ಮಧುಕರ ಅಣ್ಣ ಹೋಗಲಿಲ್ಲ. ಹಾಲ್ನಲ್ಲಿ ಫೋನ್ ಕಾಲ್ಗಳ ಮೇಲೆ ಕಾಲ್ಗಳು, ಯಾರಿಗೋ “ಇಲ್ಲಿರುವವರು ಇನ್ನೂ ನಿರ್ಧಾರ ಮಾಡಿಲ್ಲ” ಎಂದು ಅರ್ಧ ಸ್ವರದಲ್ಲಿ ಹೇಳುವುದು, ಸರೋಜ ಅತ್ತೆಯ ಚಹಾ ಮತ್ತೆ ತಣ್ಣಗಾಗುವುದು, ದೀಪಾ ಬಾಗಿಲ ಬಳಿಯಲ್ಲಿ ಸಣ್ಣ ಬ್ಯಾಗ್ ಹಿಡಿದು ನಿಂತು ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಅಳೆಯುವ ಕಣ್ಣುಗಳಿಂದ ನೋಡುವುದು—ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲವೂ ಕುಗ್ಗಿದ ಜಾಗದ ಸುತ್ತ ತಿರುಗುತ್ತಿತ್ತು. ನಂದಿನಿ ಸ್ನಾನ ಮಾಡಿಕೊಂಡು ಬಂದಾಗ ತನ್ನ ಕುರ್ಚಿಯ ಮೇಲೆ ಮಡಚಿ ಇಟ್ಟಿದ್ದ ಹೊಸ ನೈಟಿ ಕಂಡಳು. ಸರೋಜ ಅತ್ತೆ, “ದೀಪಾ ಇಂದಿರಾತ್ರಿ ಇಲ್ಲಿ ಇರ್ತಾಳೆ. ನೀನು ಹಾಲ್ನಲ್ಲಿ ಮಲಗಿ,” ಎಂದಳು. ಅಷ್ಟೇ ಸುಲಭ.
ನಂದಿನಿ ನೈಟಿಯನ್ನು ಎತ್ತಿ ಸೋಫಾ ಕೈಮೇಲೆ ಇಟ್ಟಳು. “ನಾನು ಹಾಲ್ನಲ್ಲಿ ಮಲಗೋದಿಲ್ಲ,” ಅಂದಳು.
“ಅಯ್ಯೋ, ಅಷ್ಟೂ ಮಾಡೋಕಾಗೋದಿಲ್ಲವಾ? ಹುಡುಗಿ ಹೊರಗಿಂದ ಬರುತ್ತಾಳೆ.”
“ನಾನೂ ಹೊರಗಿಂದಲೇ ಬಂದಿದ್ದೇನೆ.” ನಂದಿನಿ ಕೊಠಡಿಗೆ ನುಗ್ಗಿ ತನ್ನ ಹಾಸಿಗೆ ಚಾದರವನ್ನು ಬಿಚ್ಚಿದಳು. ಗೋಡೆಯ ಬಳಿ ಅವಳ ಕಬ್ಬಿಣದ ಕಾಟ್, ಪಕ್ಕದಲ್ಲೇ ಶೆಲ್ಫ್ ಓಟ. ಇದು ಅವಳು ಮೊದಲ ಸಂಬಳದಿಂದ ಖರೀದಿಸಿದ ಬಿಳಿ ಹಾಸಿಗೆಚಾದರ, ಒಂದು ಮೂಲೆಯಲ್ಲಿ ನೀಲಿ ದಾರ ಕಿತ್ತುಬಿದ್ದಿದೆ. ಅವಳು ಕಂಬಳಿಯನ್ನು ಇಟ್ಟು, ಮೊಬೈಲ್ ಚಾರ್ಜರ್ ಜೋಡಿಸಿ, ಬಾಗಿಲಿನ ಅಂಚಿನಲ್ಲಿ ನಿಂತಿದ್ದ ದೀಪಾಳ ಕಡೆ ನೋಡಿದಳು. “ನಿನಗೆ ಕಷ್ಟ ಆಗೋದಿಲ್ಲ ಅಂತ ಕೇಳಿಸಿಕೊಳ್ಳ್ಬೇಡ. ಆದರೆ ನನ್ನ ಜಾಗ ನಾನು ಬಿಡೋದಿಲ್ಲ.”
ದೀಪಾ ತುಟಿ ಕಡಿದುಕೊಂಡಳು. ಅವಳಲ್ಲಿ ಕೆಟ್ಟತನಕ್ಕಿಂತ ಅವಕಾಶದ ವಾಸನೆ ಹೆಚ್ಚು. “ಅಣ್ಣ ಹೇಳಿದ್ರು ತಾತ್ಕಾಲಿಕ ಅಂತ,” ಅಂದಳು.
“ತಾತ್ಕಾಲಿಕ ಅಂದ್ರೆ ಯಾರದು?” ನಂದಿನಿ ಕೇಳಿದಳು. ದೀಪಾ ಉತ್ತರಿಸಲಿಲ್ಲ.
ರಾತ್ರಿ ಊಟದ ಮೇಜಿನ ಬಳಿಗೆ ಸರೋಜ ಅತ್ತೆ ಇಡೀ ವಿಷಯವನ್ನು ಅನ್ನ-ಸಾರು ಜೊತೆ ಕಲಸಿ ಮೃದುವಾಗಿಸಲು ಯತ್ನಿಸಿದಳು. “ನಾಳೆ ದೇವಸ್ಥಾನಕ್ಕೂ ಹೋಗ್ಬೇಕು. ಜನ ಕೇಳ್ತಾರೆ. ವಿಕ್ರಮ್, ನಿನ್ನ ಜೀವನದ ವಿಷಯ ಇಷ್ಟು ಅಸ್ಪಷ್ಟ ಇರೋದು ಸರಿಯಲ್ಲ. ಓದಿದ ಹುಡುಗಿ, ನಮ್ಮ ಜಾತಿ, ನಮ್ಮವರ ಮನೆ... ಎಲ್ಲ ಕೂಡಿಬರ್ತಿದೆ. ಅಲ್ಲಿ ಒಂದೇ ಫ್ಲ್ಯಾಟ್ನಲ್ಲಿ ಹಳೆ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಹಾಗೆ ಇಟ್ಟಿದ್ದೀಯಾ ಅಂದ್ರೆ ಮುಖ ಹೇಗೆ?” ಮಧುಕರ ಅಣ್ಣ ತಿನ್ನುತ್ತಾ ತಲೆ ಆಡಿಸಿದ. “ಗಂಭೀರತೆ ತೋರಿಸ್ಬೇಕು. ಇಲ್ಲವಾದ್ರೆ ಹುಡುಗಿಯ ಕಡೆ ತಪ್ಪು ಸಂದೇಶ.”
ಇದೋ ನಿಜವಾದ ಬೆಲೆ—ಶೆಲ್ಫ್ ಮರದದು ಅಲ್ಲ; ಯಾರಿಗೆ ಮುಖ ಕೊಡುವರು, ಯಾರನ್ನು ಅರ್ಧ ಬಾಗಿಲಿನೊಳಗೆ ಇಡುತ್ತಾರೆ ಎಂಬ ಪ್ರಶ್ನೆ. ವಿಕ್ರಮ್ ತಟ್ಟೆ ಪಕ್ಕಕ್ಕೆ ಸರಿಸಿದ. “ಮುಖ ಉಳಿಸೋಕೇ ಜಾಗ ಬದಲಾಯಿಸೋದು ಬೇಡ,” ಅಂದನು.
“ಅದಾದ್ರೆ ಗಂಭೀರತೆ ಎಲ್ಲಿ?” ಮಧುಕರ ಅಣ್ಣ ಕಟುವಾಗಿ ಕೇಳಿದ.
ವಿಕ್ರಮ್ ನೀರು ಕುಡಿದ. “ಇಲ್ಲಿ.”
ಅವನು ಎದೆಯ ಮೇಲೆ ಕೈ ಇಡಲಿಲ್ಲ, ದೊಡ್ಡ ಮಾತು ಹೇಳಲಿಲ್ಲ. ಆದರೆ ಊಟದ ಮೇಜಿನ ಕೆಳಗೆ ಅವನ ಕಾಲು ನಂದಿನಿಯ ಕಾಲಿಗೆ ಸ್ವಲ್ಪ ತಾಕಿತು. ಜಾಗ್ರತೆಯಿಂದ, ಕ್ಷಮೆ ಕೇಳಿದಂತೆ ಅಲ್ಲ—ಅವಳು ಅಲ್ಲಿ ಇದ್ದಾಳೆ ಅನ್ನುವುದನ್ನು ದೇಹದಿಂದ ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡಂತೆ. ನಂದಿನಿ ಕಾಲು ಹಿಂದೆ ತೆಗೆದಿಲ್ಲ.
ಮುಂದಿನ ಬೆಳಗ್ಗೆ ವಿಷಯ ಮುಗಿದು ಹೋಗಲಿಲ್ಲ; ಬಿಗಿಯಾದಂತಾಯಿತು. ಸರೋಜ ಅತ್ತೆ ಒಬ್ಬಳೇ ಬರಲಿಲ್ಲ. ವಿಕ್ರಮ್ನ ತಾಯಿಯ ಅಣ್ಣನ ಹೆಂಡತಿ ಬಂದಳು—ಮೂರು ಪದಗಳಲ್ಲಿ ಮನೆಗಳ ತೂಕ ಅಳೆಯುವವಳು. ಕೈಯಲ್ಲಿ ಹಣ್ಣು, ಬಾಯಲ್ಲಿ ಸಲಹೆ. ಒಳಗೆ ಬಂದ ತಕ್ಷಣ ಶೆಲ್ಫ್ ಕಡೆ ನೇರವಾಗಿ ನಡೆದಳು. “ಇದು ಏನು, ಇನ್ನೂ ಖಾಲಿ ಮಾಡ್ಲಿಲ್ಲವಾ?” ಎಂದು ಕೇಳಿ, ನಂದಿನಿಯ ನೋಟ್ಪುಸ್ತಕಗಳನ್ನು ಬೆರಳ ತುದಿಯಿಂದ ತಳ್ಳಿ ಜಾಗ ಅಳೆಯುವಂತೆ ನೋಡಿದಳು. “ಮಗಳು ಬರುವ ಮನೆಗೆ ಜಾಗ ಸ್ವಚ್ಛ ಇರಬೇಕು. ಹಳೆಯ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಪೆಟ್ಟಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಹಾಕಿ ಮೇಲೆ ಇಡಿ.”
ಹಳೆಯ ವಸ್ತುಗಳು. ನಂದಿನಿಯೊಳಗೆ ಏನೋ ಉರಿಯಿತು, ಆದರೆ ಹೊರಗೆ ಬಂದದ್ದು ಚಿಕ್ಕ ಚಲನೆ ಮಾತ್ರ. ಅವಳು ಹೋಗಿ ಆ ಬೆರಳಿಂದ ತಳ್ಳಲ್ಪಟ್ಟ ನೋಟ್ಪುಸ್ತಕವನ್ನು ಮತ್ತೆ ಸರಿಯಾಗಿ ನಿಲ್ಲಿಸಿದಳು. ಕುಂಕುಮದ ಚುಕ್ಕೆ ತೊಡೆದುಹೋಗದಂತೆ ಫೋಟೋವನ್ನು ಒಳಕ್ಕೆ ಸರಿಸಿದಳು. ನಂತರ ಪೆಟ್ಟಿಗೆಯನ್ನು ಅವರ ಕೈಯಿಂದ ತೆಗೆದು ನೆಲಕ್ಕೆ ಇಟ್ಟಳು. “ಇದಕ್ಕೆ ಬೇರೆ ಜಾಗ ನೋಡಿ,” ಅಂದಳು.
ಆ ಹೆಂಗಸು ನೇರವಾಗಿ ವಿಕ್ರಮ್ನತ್ತ ತಿರುಗಿ, “ಮಗಾ, ಹುಡುಗರಾಗಿ ಸ್ಪಷ್ಟ ನಿರ್ಧಾರ ಮಾಡ್ಬೇಕು. ಇಲ್ಲಂದ್ರೆ ಇಬ್ಬರಿಗೂ ಕೇಡು. ಅವಳಿಗೆ ಬೇರೆ ಹಾಸ್ಟೆಲ್ ನೋಡಿ, ಇಲ್ಲಾದ್ರೆ ನಿನ್ನ ಮಾವನ ಮಗಳ ವಸ್ತು ಒಳಗೆ ಇಡೋಣ. ಮಧ್ಯದಲ್ಲೇ ಇರೋದು ಚೆನ್ನಾಗಿಲ್ಲ.” ಇದು ಕೇವಲ ಸಲಹೆ ಅಲ್ಲ, ಕುಟುಂಬದ ಮುಖದ ಪರವಾಗಿ ಕೊಟ್ಟ ಆದೇಶ.
ವಿಕ್ರಮ್ ಆಗ ಕಿಟಕಿಯ ಬಳಿಯ ಒಣಗಿದ ಬಟ್ಟೆಗಳ ಸ್ಟ್ಯಾಂಡ್ ತೆಗೆದು ಮಡಚುತ್ತಿದ್ದ. ಅವಳ ಮಾತು ಮುಗಿಯುವವರೆಗೂ ತಲೆತ್ತಲಿಲ್ಲ. ನಂತರ ಅವನು ಹಾಲ್ ಬಾಗಿಲು ಹಿಂದೆ ಖಾಲಿ ಇರುವ ಗೋಡೆಮೂಲೆಯನ್ನು ನೋಡಿದ. ಹಳೆಯ ಶೂ-ರ್ಯಾಕ್, ಒಡೆದ ಪ್ಲಾಸ್ಟಿಕ್ ಕುರ್ಚಿ, ಬಳಸದೆ ಇರುವ ವಾಶಿಂಗ್ ಬಕೆಟ್ ಅಲ್ಲಿ ಗುಡ್ಡ ಮಾಡಿದ್ದವು. ಅವನು ಒಂದು ಮಾತೂ ಆಡದೆ ಮೊದಲು ಶೂ-ರ್ಯಾಕ್ ಅನ್ನು ಹೊರಗೆ ಕರೆದೊಯ್ದ. ನಂತರ ಕುರ್ಚಿ. ಬಕೆಟ್. ಹಾಲ್ನ ದಾರಿಯೇ ಕಿಕ್ಕಿರಿದಿತು. ಮಧುಕರ ಅಣ್ಣ ಕೋಪದಿಂದ ಎದ್ದು, “ಏನು ಡ್ರಾಮಾ ಇದು?” ಎಂದ.
ವಿಕ್ರಮ್ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯಿಸಲಿಲ್ಲ. ಗೋಡೆಮೂಲೆಯನ್ನು ಖಾಲಿ ಮಾಡಿ, ದೀಪಾದ ಕಾರ್ಟನ್ಗಳನ್ನು ಎರಡು ಕೈಯಲ್ಲಿ ಎತ್ತಿಕೊಂಡು ಅಲ್ಲಿಗೆ ಸರಿಯಾಗಿ ಇಟ್ಟ. ಒಂದನ್ನು ಮೇಲೊಂದು ಅಲ್ಲ—ಬಿದ್ದರೆ ಒಡೆಯದಂತೆ, ಉಳಿಯುವವರ ವಸ್ತುಗಳಂತೆ. ನಂತರ ತನ್ನ ಪುಸ್ತಕ rackನ ಕೆಳಗಿನ ಎರಡು ತಗಡನ್ನು ಖಾಲಿ ಮಾಡಿ ದೀಪಾ ಬ್ಯಾಗ್ ಅನ್ನು ಅಲ್ಲಿಗೆ ಇಟ್ಟ. ಕೊನೆಗೆ ಅವರು ಎಲ್ಲರೂ ನೋಡುತ್ತಿರುವಾಗ ನಂದಿನಿಯ ಶೆಲ್ಫ್ ಮುಂದೆ ಬಂದು ನಿಂತು, ಮಧುಕರ ಅಣ್ಣ ಬೆಳಿಗ್ಗೆ ತಂದಿದ್ದ ಖಾಲಿ ಪ್ಲಾಸ್ಟಿಕ್ ಡಬ್ಬಿಯನ್ನು ಎತ್ತಿ ನೇರವಾಗಿ ಕಿಚನ್ ಮೇಲಿನ ಕಬೋರ್ಡ್ಗೆ ಹಾಕಿದ. ಅಷ್ಟೇ. ಯಾರನ್ನು ಉದ್ದೇಶಿಸಿ ಮಾತೂ ಇಲ್ಲ. ಆದೇಶ ಪಾಲಿಸದ ದೇಹ ಮಾತ್ರ.
ಮಧುಕರ ಅಣ್ಣನ ಮುಖ ಕೆಂಪಾಯಿತು. “ಒಬ್ಬ ಹುಡುಗಿಯಿಗಾಗಿ ಇಷ್ಟು ದೊಡ್ಡವರ ಮಾತು ಕೇಳದೆ ಇರ್ತೀಯಾ?”
ನಂದಿನಿಯ ಒಳಗೆ ಆ ಕ್ಷಣವೇ ಏನೋ ನಿರ್ಧಾರವಾದದ್ದು ಕಟ್ಟಿಹೋಯಿತು. ಇಷ್ಟು ಹೊತ್ತು ಎಲ್ಲರೂ ಅವಳನ್ನು ಸರಿಸಬೇಕಾದ ವಸ್ತುವಾಗಿ ಮಾತನಾಡಿದ್ದರು. ಈಗ ಅವಳು ತಾನೇ ಚಲಿಸಬೇಕೆಂದು ನಿರ್ಧರಿಸಿದರೆ ಮಾತ್ರ ತಮ್ಮ ತೀರ್ಪು ಪೂರ್ಣವಾಗಬಹುದು. ಅವಳು ಕೊಠಡಿಗೆ ಹೋಗಿ ಬ್ಯಾಗ್ ತೆರೆದಳು. ಎರಡು ಜೋಡಿ ಬಟ್ಟೆ, ಲ್ಯಾಪ್ಟಾಪ್, ಔಷಧ, ಪರ್ಸ್—ಅವುಗಳನ್ನು ಒಳಗೆ ಹಾಕಿಕೊಂಡಳು. ಮಧುಕರ ಅಣ್ಣ ಬಾಗಿಲ ಬಳಿಯಲ್ಲಿ ನಿಂತು ಜಯದ ಶಬ್ದ ಹುಡುಕುತ್ತಿದ್ದ. “ಹೀಗೆ ಸ್ವಭಿಮಾನ ಇದ್ದರೆ ಚೆನ್ನೇ. ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ತೀರ್ಮಾನ ಮಾಡ್ಕೋ.”
ನಂದಿನಿ ಬ್ಯಾಗ್ ಜಿಪ್ ಮುಚ್ಚಿ ಅವನತ್ತ ನೋಡಿದಳು. “ನಾನು ಹೊರಟರೆ,” ಅಂದಳು, “ನನ್ನ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಯಾರಿಗೂ ಹಂಚಿಕೊಳ್ಳೋ ಹಕ್ಕು ಬರೋದಿಲ್ಲ. ನಾನೇ ಬಂದು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳ್ತೇನೆ. ಅಷ್ಟರವರೆಗೆ ಒಂದು ಕ್ಲಿಪ್ ಕೂಡ ಮುಟ್ಟಬೇಡಿ.”
ಸರೋಜ ಅತ್ತೆ ಮಧ್ಯೆ ಬಂತು. “ಇದೇನು ಮಾತು? ನಾವು ಕಳ್ಳರಾ?”
“ಅದನ್ನ ತೋರಿಸೋದು ನಿಮ್ಮ ಕೆಲಸ ಅಲ್ಲ,” ನಂದಿನಿ ಹೇಳಿದಳು. “ನನ್ನ ಜಾಗ ಬಿಡೋದು ನನ್ನ ಕೆಲಸವೂ ಅಲ್ಲ.”
ಅವಳು ಬ್ಯಾಗ್ ಭುಜಕ್ಕೆ ಹಾಕಿಕೊಂಡು ಹಾಲ್ಗೆ ಹೊರಬಂದಳು. ಹೊರಗೆ ಹೋಗುವುದೇ ಸೋಲು ಅಲ್ಲ; ತಮ್ಮ ಫ್ರೇಮ್ನಲ್ಲಿ ಉಳಿದುಕೊಂಡರೆ ಅದೇ ಸೋಲು. ಬಾಗಿಲ ಬಳಿ ನಿಂತಾಗ ವಿಕ್ರಮ್ ಅವಳ ದಾರಿಯನ್ನು ತಡೆಯಲಿಲ್ಲ. ಕೇವಲ ತನ್ನ ಕೀಲಿಕೈ ಗುಚ್ಚದಿಂದ ಒಂದು ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಕೀ ತೆಗೆದು ಅವಳ ಕೈಗೆ ಇಟ್ಟ. ಶಬ್ದ ಮಾಡದೇ. ಮಧುಕರ ಅಣ್ಣ ತಕ್ಷಣ, “ಅದನ್ನೇಕೆ ಕೊಡ್ತೀಯಾ? ಇಷ್ಟು ಗೊಂದಲದ ಮೇಲೆ?” ಎಂದು ಗದ್ದಲಿಸಿದ.
ನಂದಿನಿ ಕೀ ಅನ್ನು ನೋಡಿ, ಮತ್ತೆ ಅವನ ಕೈಯಲ್ಲೇ ಹಚ್ಚಿದಳು. “ನನಗೆ ಕೀ ಇದೆ,” ಅಂದಳು. ಪರ್ಸ್ನ ಚಿಕ್ಕ ಚೈನ್ ಜೇಬಿನಿಂದ ತನ್ನದೇ ಕೀ ತೋರಿಸಿದಳು—ಮೊದಲಿನಿಂದಲೂ ಇದ್ದದ್ದು, ಯಾರ ಅನುಮತಿಯಿಂದಲೂ ಅಲ್ಲ. ನಂತರ ಶಾಂತವಾಗಿ ಸೇರಿಸಿದಳು, “ಬಾಗಿಲು ತೆಗೆಯೋದಕ್ಕೆ ನನಗೆ ಯಾರೂ ಬೇಕಿಲ್ಲ.”
ಅವಳು ಹೊರಗೆ ಹೋದದ್ದು ಹದಿನೈದು ನಿಮಿಷ ಮಾತ್ರ. ಕೆಳಗಿಳಿದು ಲಿಫ್ಟ್ ಬರೋವರೆಗೆ ನಿಂತಳು. ಮಸುಕಾದ ಕನ್ನಡಿಯಲ್ಲಿ ಈ ಬಾರಿ ತನ್ನ ಮುಖದ ಜೊತೆ ಮೇಲಿನ ಟ್ಯೂಬ್ಲೈಟ್ನ ಬಿರುಕು ಬೆಳಕು ಕೂಡ ಇತ್ತು. ಕೈಯಲ್ಲಿ ಮೆಟ್ರೋ ಕಾರ್ಡ್ನ ಗೀಳು ಹಿಡಿದ ಅಂಚು ಮತ್ತೆ ಬೆವರಿನಿಂದ ಒದ್ದೆಯಾಯಿತು. ಫೋನ್ನಲ್ಲಿ ಯಾವ ಕರೆಗೂ ಉತ್ತರಿಸದೆ ಮೆಟ್ಟಿಲು ಬಳಿಯ ಕಲ್ಲಿನ ತುದಿಯಲ್ಲಿ ಕೂತಳು. ಮೇಲೆ ಫ್ಲ್ಯಾಟ್ ಬಾಗಿಲುಗಳು ತೆರೆದು ಮುಚ್ಚುವ ಶಬ್ದಗಳು, ಏನೋ ಸರಿಸುವ ಗದ್ದಲ, ಒಮ್ಮೆ ಮಧುಕರ ಅಣ್ಣನ ಕಟು ಸ್ವರ, ನಂತರ ಮರ ಎಳೆಯುವ ಗೀಳು. ಅವಳು ಉಸಿರನ್ನು ಸಮಮಾಡಿಕೊಂಡಳು. ಹೋಗಿಬಿಡಲು ಅವಳಿಗೆ ಜಾಗಗಳ ಕೊರತೆ ಇರಲಿಲ್ಲ. ಆದರೆ ಎಲ್ಲಿಗೆ ಹೋದರೂ ತಾತ್ಕಾಲಿಕ ಮಂಚ ಸಿಗುತ್ತದೆ; ತನ್ನದು ಅಂತ ಹೇಳದೇ ಉಳಿಯುವ ಜಾಗ ಸಿಗುವುದಿಲ್ಲ.
ಮತ್ತೆ ಮೇಲಕ್ಕೆ ಬಂದಾಗ ಬಾಗಿಲು ತೆರೆದಿತ್ತು. ಒಳಗೆ ಹಾಲ್ನ ಮುಖ ಬದಲಾಗಿತ್ತು. ಗೋಡೆಯ ಮೂಲೆಯಲ್ಲಿ ದೀಪಾದ ಕಾರ್ಟನ್ಗಳು ಸರಿಯಾಗಿ ಇವೆ; ಶೂ-ರ್ಯಾಕ್ ಹೊರಗೆ; ಒಡೆದ ಕುರ್ಚಿ ಬಾಲ್ಕನಿಯಲ್ಲಿ. ಸರೋಜ ಅತ್ತೆಯ ಚಹಾ ಮತ್ತೆ ತಣ್ಣಗಾಗಿ ಮೇಜಿನ ಮೇಲೆ ಹೊಸ ವಲಯ ಬಿಟ್ಟಿತ್ತು. ಮಧುಕರ ಅಣ್ಣ ಕಾಣಲಿಲ್ಲ; ಅವನ ಚಪ್ಪಲಿಗಳು ಮಾತ್ರ ಇಲ್ಲದಿದ್ದವು. ದೀಪಾ ಫೋನ್ ಹಿಡಿದು ಕಿಟಕಿಯ ಬಳಿ ಮೃದುವಾಗಿ ಮಾತನಾಡುತ್ತ ನಿಂತಳು; ಅವಳ ಸ್ವರದಲ್ಲಿ ಮುಂಚಿನ ಹಕ್ಕಿನ ಧೈರ್ಯ ಇರಲಿಲ್ಲ.
ಕೊಠಡಿಗೆ ಒಳಗೆ ಬಂದ ನಂದಿನಿ ಬಾಗಿಲ ಹತ್ತಿರವೇ ನಿಂತಳು. ಶೆಲ್ಫ್ ಓಟ ವಿಕ್ರಮ್ನ ಹಾಸಿಗೆಯ ಪಕ್ಕವಾಗಿ ಇತ್ತು. ಬಲಗಡೆಯಲ್ಲಿ ಅವನ ಪುಸ್ತಕಗಳು, ಹೆಲ್ಮೆಟ್, ಫೈಲ್ಗಳು ಮತ್ತೆ ಜಾಗಕ್ಕೆ ಹಿಂತಿರುಗಿದ್ದವು. ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿನ ಒಂದು ತಗಡಿನಲ್ಲಿ ಅವಳ ನೀಲಿ ದುಪ್ಪಟ್ಟೆ ಹಾಗೆಯೇ. ನೋಟ್ಪುಸ್ತಕ. ಔಷಧದ ಸೀಸೆ. ಕ್ಲಿಪ್. ಕೆಳಗಿನ ತಗಡಿನಲ್ಲಿ ಅವಳ ಸ್ಟೀಲ್ ಡಬ್ಬಿ. ಮೇಲಿನ ತಗಡಿನಲ್ಲಿ ದೇವರ ಫೋಟೋ. ಮತ್ತು ಅವುಗಳ ನಡುವಿನ ಎರಡು ಕೈ ಅಗಲದ ತೆರವು—ಖಾಲಿ, ಮುಟ್ಟದ, ಡಬ್ಬಿ ಇಡಲು ಅತ್ಯಂತ ಸುಲಭವಾಗಿದ್ದ ಜಾಗ—ಹಾಗೆಯೇ ಉಳಿದಿತ್ತು.
ನಂದಿನಿ ಬ್ಯಾಗ್ನ್ನು ಹಾಸಿಗೆಯ ಮೇಲೆ ಇರಿಸಲಿಲ್ಲ. ಅವಳು ಮೌನವಾಗಿ ಮುಂದೆ ಹೋಗಿ ಆ ಖಾಲಿ ತಗಡಿನೊಳಗೆ ಬ್ಯಾಗ್ನಿಂದ ತೆಗೆದ ಚಿಕ್ಕ ಮುಖತೊಳೆದು ಒಣಗಿದ ರುಮಾಲನ್ನು ಮಡಚಿ ಒಂದು ಮೂಲೆಗೆ ಇಟ್ಟಳು. ಅದರ ಪಕ್ಕದಲ್ಲಿ ಮೆಟ್ರೋ ಕಾರ್ಡ್ನ್ನು ಸರಿಸಿ ಇಟ್ಟಳು. ಉಳಿದ ಜಾಗ ಇನ್ನೂ ತೆರವಾಗಿಯೇ ಇತ್ತು, ಅವಳ ಬಳಕೆಗೆ ಕಾಯುವಂತೆ. ಅವಳು ಬೆರಳ ತುದಿಯಿಂದ ಶೆಲ್ಫ್ನ ಅಂಚಿನ ಧೂಳನ್ನು ಒಂದು ಸಣ್ಣ ರೇಖೆಯಂತೆ ತೂಗಿ ಕೆಳಗೆ ಬೀಳಲು ಬಿಡಿತು. ನಂತರ ತನ್ನ ವಸ್ತುಗಳ ಪಕ್ಕದ ಆ ಖಾಲಿ ಜಾಗವನ್ನು ಅದೆ ಹಾಗೆ ಬಿಡಿದಳು.