ತಗ್ಗಿಸಿದವಳೇ ಎಲ್ಲರಿಗಿಂತ ಮೇಲಾಯಿತು

“ಅಲ್ಲಿಗೆ ಬೇಡ, ನೀನು ಈ ಬದಿ ನಿಲ್ಲು,” ಎಂದು ಮಾಲಿನಿ ಅತ್ತೆ ನಂದಿನಿಯ ಕೈಮಣಿಯನ್ನು ತಟ್ಟಿ, ಹೂವಿನ ಕಮಾನು ಕೆಳಗೆ ನಿಂತಿದ್ದ ಬಂಧುಗಳ ಸಾಲಿನಿಂದ ಅವಳನ್ನು ಪಕ್ಕಕ್ಕೆ ತಳ್ಳಿದಳು. ಮಂಟಪದ ಹೊರಾಂಗಣ ವಲಯದಲ್ಲಿ ಬೆಳಕಿನ ಸರಪಳಿಗಳು ತೂಗುತ್ತಿದವು, ನಾದಸ್ವರದ ಒತ್ತುವ ಶಬ್ದ ಗಾಳಿಯಲ್ಲಿ ಹರಡುತ್ತಿತ್ತು, ಆದರೆ ಆ ಒಂದು ಸಣ್ಣ ತಳ್ಳಿ ಎಲ್ಲರ ಕಣ್ಣಿಗೂ ದೊಡ್ಡದಾಗಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಿತು. “ಹೆಚ್ಚಿನವರನ್ನು ಒಳಗೆ ಕರೆತರುವ ಕೆಲಸ ಮಾಡು. ಮನೆಯವರ ಸಾಲು ಇದು.”

ನಂದಿನಿ ಒಂದು ಹೆಜ್ಜೆ ಹಿಂದೆ ಸರಿದಳು. ಮೆಟ್ರೋ ಕಾರ್ಡ್‌ನ ಹಳೆಯ ಅಂಚು ಅವಳ ಪರ್ಸ್ ಬಾಯಿಯಿಂದ ಹೊರಚಾಚಿಕೊಂಡಿತ್ತು; ಬೆಳಿಗ್ಗೆ ಶಿಫ್ಟ್ ಮುಗಿಸಿ ನೇರವಾಗಿ ಇಲ್ಲಿ ಬಂದದ್ದರಿಂದ ಭುಜದ ಬಳಿ ಕುರ್ಚಿಕೊಂಡಿದ್ದ ದಪ್ಪ ಮಡಚು ಇನ್ನೂ ಸೀರೆ ಬ್ಲೌಸ್ ಮೇಲೆ ಹೋಗಿರಲಿಲ್ಲ. ಈ ಮದುವೆಗೆ ಹೂವು ಆರಿಸೋದು, ಆಹ್ವಾನ ಪತ್ರಿಕೆಗಳ ಹೆಸರು ತಿದ್ದೋದು, ವಧುಪಕ್ಷದ ವಸತಿ ನೋಡೋದು—ಎಲ್ಲದರಲ್ಲೂ ಅವಳ ಕೈ ಇತ್ತು. ಎರಡೂ ಮನೆಗಳಿಗೆ ಅವಳು ಹೊಸವಳಲ್ಲ. ಬಂಧು-ಬಳಗಕ್ಕೆ ತಿಳಿದಿರುವ ಸಂಬಂಧವೇ. ಆದರೂ ಜನ ಎದುರು ಅವಳಿಗೆ ಕೊಟ್ಟ ಜಾಗ ನೋಡಿ, ಕೆಲಸದ ಹುಡುಗಿ ಯಾವ ಸಾಲಿನಲ್ಲಿ ನಿಲ್ಲಬೇಕು ಎನ್ನುವಂತೆ ತೀರ್ಮಾನಿಸಿದ್ದಳು ಮಾಲಿನಿ.

“ಅತ್ತೆ, ನಾನು ಒಳಗೆ ಹೋಗುತ್ತೇನೆ. ಅತಿಥಿಗಳನ್ನು ಕರೆಸಿಕೊಳ್ಳೋಕೆ ಯಾರಾದ್ರೂ ಇದ್ದಾರೆ,” ನಂದಿನಿ ಶಾಂತವಾಗಿ ಹೇಳಿದಳು. ಕೇಳದಂತೆ ಮಾಲಿನಿ ತಿರುಗಿ ದ್ವಾರಪಾಲಕನಿಗೆ ಹೇಳಿದಳು, “ಈ ಮೇಜಿನ ಮೇಲೆ ಇರುವ ಅರಿಶಿನ ತಟ್ಟೆ ಇಲ್ಲಿ ತರು. ಅವಳ ಕೈಯಲ್ಲಿ ಕೊಡು. ಉಪಯೋಗ ಆಗಲಿ.”

ಅವಳು ತಟ್ಟೆಯನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಂಡಿಲ್ಲ. ಪಕ್ಕದ ಪ್ಲಾಸ್ಟಿಕ್ ಕುರ್ಚಿಯ ಮೂಲೆ ಮೇಲೆ ತನ್ನ ಪರ್ಸ್ ಇಟ್ಟು ನಿಂತಳು. ಆ ಸಣ್ಣ ನಿರಾಕರಣೆ ಯಾರಿಗೂ ಜೋರಾಗಿ ಕೇಳಿಸಲಿಲ್ಲ, ಆದರೆ ತಟ್ಟೆ ಕೈಗೆ ಬಾರದಿದ್ದರಿಂದ ದ್ವಾರಪಾಲಕನ ಬೆರಳುಗಳು ಗಾಳಿಯಲ್ಲೇ ನಿಂತವು. ಅಷ್ಟರಲ್ಲೇ ಒಳಗಿನಿಂದ ವಿಕ್ರಮ್ ಹೊರಬಂದ. ಅವನ ಕಣ್ಣಿಗೆ ಮೊದಲು ಅರಿಶಿನ ತಟ್ಟೆ ಕಾಣಿಸಲಿಲ್ಲ; ಮಾಲಿನಿ ತಳ್ಳಿದ ಜಾಗವೇ ಕಂಡಿತು.

“ನಂದಿನಿ, ನೀನು ಅಲ್ಲಿ ಏಕೆ?” ಅವನು ನೇರವಾಗಿ ಕೇಳಿದ.

ಮಾಲಿನಿ ಮುಂಚೆಯೇ ಉತ್ತರಿಸಿದಳು. “ಅಯ್ಯೋ, ಗೋಜಿಗೆ ಸಿಲುಕದಂತೆ ಪಕ್ಕಕ್ಕೆ ನಿಲ್ಲಿಸಿದ್ದೇನೆ. ಒಳಗೆ ಮೊದಲ ಸಾಲು ದೊಡ್ಡವರಿಗೆ. ಅವಳಿಗೆ ಇಲ್ಲಿ ಕೆಲಸವೂ ಇರುತ್ತದೆ.”

ವಿಕ್ರಮ್ ನಂದಿನಿಯತ್ತ ಒಂದು ಹೆಜ್ಜೆ ಬಂದ. ಆ ಒಂದು ಹೆಜ್ಜೆ ಬಿಟ್ಟರೆ ಇನ್ನೂ ಏನೂ ಬದಲಾಗುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ. ಅದನ್ನೇ ಮಾಲಿನಿ ತಕ್ಷಣ ಮುಚ್ಚಿಬಿಟ್ಟಳು. “ವಿಕ್ರಮ್, ಈಗ ಸಮಯ ಇಲ್ಲ. ಊಟದ ವೇದಿಕೆಯ ಮೊದಲ ಮೇಜಿನ ಕಾರ್ಡ್‌ಗಳು ಹಾಕಿಸಿದ್ದೀಯಾ? ಅವಳಿಗೆ ಹಿಂಭಾಗದ ಕುರ್ಚಿ ಸಾಕು.”

ಅವಳು ಮುಂಭಾಗದ ಕುಟುಂಬ ಮೇಜಿನ ಮೇಲೆ ಇಟ್ಟಿದ್ದ ಚಿಕ್ಕ ಬಿಳಿ ಹೆಸರಿನ ಚೀಟಿಗಳನ್ನು ಸರಿಪಡಿಸುವಂತೆ ಕೈ ಚಾಚಿ, “ನಂದಿನಿ” ಎಂದು ಕನ್ನಡದಲ್ಲಿ ಬರೆದಿದ್ದ ಒಂದು ಕಾರ್ಡ್‌ನ್ನು ಕಿತ್ತುಕೊಂಡಳು. ನಂದಿನಿ ನೋಡುತ್ತಿದ್ದ ಕಣ್ಣೆದುರೇ ಅದನ್ನು ಮುರಿಯದೆ ಮಡಚಿ, ಪಕ್ಕದ ಪ್ಲಾಸ್ಟಿಕ್ ಕುರ್ಚಿಯ ಬಳಿ ಹಾಕಿದಳು. ಅದರ ಜಾಗಕ್ಕೆ “ಮಾಲಿನಿ” ಕಾರ್ಡ್‌ನ್ನು ವಧುವಿನ ತಾಯಿಯ ಪಕ್ಕಕ್ಕೆ ತಳ್ಳಿದಳು. “ಇದು ಚೆನ್ನಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಓಡಾಟ ಮಾಡುವವರು ಅಲ್ಲಿ ಕೂತುಕೊಳ್ಳೋದು ಸೂಕ್ತ.”

ಮಂಟಪದ ನೆಲದ ಮೇಲೆ ಬಿದ್ದ ಹೂದಳಗಳಿಗಿಂತ ಆ ಚೀಟಿ ಹೆಚ್ಚು ಚಪ್ಪರಿಸಿತು. ವಿಕ್ರಮ್ ಮುಖ ಬಿಗಿಯಾದರೂ, ಹಿರಿಯರ ಸುತ್ತಿನಲ್ಲಿ ತಕ್ಷಣ ಮಾತು ಹಿಡಿಯಲಾಗದೆ ಕ್ಷಣಕಾಲ ನಿಂತ. ಆ ಕ್ಷಣವೇ ಮಾಲಿನಿಗೆ ಧೈರ್ಯವಾಯಿತು. “ಸುನೀತಾ, ಆ ಪ್ಲಾಸ್ಟಿಕ್ ಕುರ್ಚಿ ಖಾಲಿ ಇಡಿ. ಅವಳು ಊಟದ ಹೊತ್ತಿಗೆ ಅಲ್ಲಿ ಕೂತುಕೊಳ್ಳಲಿ.”

ನಂದಿನಿ ಚೀಟಿಯ ಕಡೆ ನಡೆದು ಹೋಗಿ ಅದನ್ನು ಎತ್ತಿಕೊಂಡಳು. ಒಮ್ಮೆ ನೆಟ್ಟಗೆ ಮಾಡಿ ಓದಿದಳು. ತನ್ನದೇ ಹೆಸರನ್ನು ತನ್ನ ಕೈಯಲ್ಲಿ ಹಿಡಿದಾಗ ವಿಚಿತ್ರವಾಗಿ ತೂಕ ಹೆಚ್ಚಿದಂತಾಯಿತು. “ಇದನ್ನ ನಾನು ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳಲ್ಲ,” ಅಂದಳು. ಆಮೇಲೆ ಅದನ್ನು ಪರ್ಸ್ ಒಳಗೆ ಇಟ್ಟಳು. ಕುಳಿತುಕೊಳ್ಳಲಿಲ್ಲ. ಮೂಲೆಯಲ್ಲಿ ನಿಂತುಕೊಂಡದ್ದೇ ಉಳಿದರೂ, ಮಾಲಿನಿ ಹಾಕಿದ ಕುರ್ಚಿಗೆ ಒಪ್ಪಿಗೆ ಕೊಡಲಿಲ್ಲ. ಆ ಸಣ್ಣ ಕಟುತನ ವಿಕ್ರಮ್ ಕಣ್ಣಲ್ಲಿ ಹೊತ್ತಿತು.

ಹೊರಾಂಗಣ ವಲಯವನ್ನು ಕತ್ತರಿಸಿಕೊಂಡು ಮಂಟಪ ವ್ಯವಸ್ಥಾಪಕ ರಾಘವ ಓಡಿಬಂದ. ಅವನ ಕೈಯಲ್ಲಿ ನೋಂದಣಿ ಪುಸ್ತಕ, ಕುತ್ತಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಕೀಲಿಗಳ ಗುಚ್ಛ. “ಮಾಲಿನಿ ಮೇಡಂ, ಮೇಲಿನ ಕುಟುಂಬ ಕೋಣೆಯ ಕೀ…” ಎಂದು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದ್ದವನು ನಂದಿನಿಯನ್ನು ಕಂಡೊಡನೆ ನಿಂತ. ಕ್ಷಣದ ಮಟ್ಟಿಗೆ ಅವನ ದೇಹದ ದಿಕ್ಕೇ ಬದಲಾಯಿತು. ಅವನು ನೋಂದಣಿ ಪುಸ್ತಕವನ್ನು ಮಾಲಿನಿಯ ಕಡೆ ಅಲ್ಲ, ನಂದಿನಿಯ ಕಡೆ ತಿರುಗಿಸಿದ.

“ನಂದಿನಿ ಅವರೆ,” ಅವನ ಧ್ವನಿ ಅಲ್ಲಿ ನಿಂತಿದ್ದ ಮೂವರು ಮಾವಂದಿರಿಗೂ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಕೇಳಿಸಿತು, “ಮೇಲಿನ ಅತಿಥಿ ಕೋಣೆಗಳಲ್ಲಿ ಯಾರನ್ನು ಮೊದಲು ಬಿಡಬೇಕು ಅಂತ ನೀವು ಹೇಳಿ. ಬೆಳಿಗ್ಗೆ ಬುಕ್ಕಿಂಗ್ ಬಗ್ಗೆ ನೀವು ಹೇಳಿದ್ದ ಪಟ್ಟಿಯ ಪ್ರಕಾರವೇ ನಾವು ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಮಾಡಿದ್ದೇವೆ.”

ಮಾಲಿನಿಯ ಮುಖದ ಮೇಲೆ ಒಂದು ಕಟ್ಟಿದ ನಗು ಬಂತು. “ರಾಘವ, ನೀನು ಯಾರಿಗೆ ಏನು ಹೇಳುತ್ತಿದ್ದೀಯ? ಇಲ್ಲಿ ಮನೆಯವರಿದ್ದಾರೆ.”

ರಾಘವ ಗಾಬರಿಯಿಂದ ಹಿಂಜರಿಯಲಿಲ್ಲ; ಬದಲಿಗೆ ಇನ್ನೂ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ನಿಂತ. “ಅವರೆ ಬೆಳಿಗ್ಗೆ ಎಲ್ಲ ಕೊಠಡಿಗಳ ಹಂಚಿಕೆ ಸರಿಪಡಿಸಿದರು, ಅಮ್ಮಾ. ವಧುವಿನ ಅಜ್ಜಿ ಮೊದಲು ಏರಬೇಕು, ಆಮೇಲೆ ಮೈಸೂರಿನಿಂದ ಬಂದ ಅಕ್ಕಂದಿರು, ಅಂತ ಹೇಳಿದ್ರು. ಅದಕ್ಕೆ ಈಗ ಮೆಟ್ಟಿಲು ಖಾಲಿ ಇಟ್ಟಿದ್ದೇವೆ.” ಮಾತಿನ ಜೊತೆಗೆ ಅವನು ದೇಹ ತಿರುಗಿಸಿ ಮೆಟ್ಟಿಲು ದಾರಿಯ ಬದಿ ನಿಂತಿದ್ದ ಇಬ್ಬರು ಸಿಬ್ಬಂದಿಗೆ ಕೈ ಸೂಚನೆ ಕೊಟ್ಟ. ಅವರು ಸಹಜವಾಗಿ ನಂದಿನಿಯ ಕಡೆ ನೋಡಿದರು; ಮುಂದಿನ ಆದೇಶ ಯಾರಿಂದ ಬರುತ್ತದೆ ಎಂಬುದು ಅವರ ಕಾಲಿನ ನಿಂತುಕೊಳ್ಳುವಿಕೆಯಿಂದಲೇ ಕಾಣಿಸಿತು.

ಇದು ಮಾತಿನ ಗಾಬರಿ ಮಾತ್ರ ಅಲ್ಲ, ದಾರಿಯೇ ಬದಲಾಗಿದಂತಾಯಿತು. ಹಿರಿಯರು ತಲೆ ತಿರುಗಿಸಿ ನೋಡಿದರು. ಸುನೀತಾ ಚಿಕ್ಕಮ್ಮ ಪಾನ್ ಡಬ್ಬಿ ಮುಚ್ಚಿ ಕೈಯಲ್ಲಿ ಹಿಡಿದೇ ನಿಂತಳು. ವಿಕ್ರಮ್ ಚಲಿಸಲಿಲ್ಲ; ಆದರೆ ಅವನ ಮೌನ ಈಗ ಹಿಂದಿನಂತೆ ದುರ್ಬಲವಾಗಿರಲಿಲ್ಲ. ನಂದಿನಿ ರಾಘವನನ್ನು ಮಾತ್ರ ನೋಡಿದಳು. “ಅಜ್ಜಿಯನ್ನು ಮೊದಲು ಬಿಡಿ,” ಎಂದಳು. “ಕೆಳಗಿನಿಂದ ಜನರನ್ನು ಒತ್ತಬೇಡಿ.”

“ಸರಿ, ಅವರೆ,” ಎಂದು ರಾಘವ ತಕ್ಷಣ ಹೇಳಿ ಹಿಂದೆ ಸರಿದ. ಆ ‘ಅವರೆ’ ಎಂಬ ಗೌರವಸೂಚಕವು ಆ ವಲಯದ ಮಧ್ಯಕ್ಕೆ ಬಂದು ಅಂಟಿಕೊಂಡಿತು.

ಮಾಲಿನಿ ಅದನ್ನು ಅಲ್ಲೇ ಕೊನೆಗಾಣಿಸಬಹುದಿತ್ತು. ಆದರೆ ಅವಳು ಜನ ಎದುರು ಹಿಂದೆ ಸರಿಯುವವರಲ್ಲ. ಅವಳು ಮುಂದೆ ಬಂದು ರಾಘವನ ನೋಂದಣಿ ಪುಸ್ತಕವನ್ನು ನೇರವಾಗಿ ತನ್ನ ಕೈಗೆಳೆದುಕೊಳ್ಳಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದಳು. “ಹಾಕಿ ಇದನ್ನ. ಇವಳು ಹೇಳಿದ್ರೆ ಎಲ್ಲವೂ ನಿಯಮ ಆಗೋದಿಲ್ಲ. ವಿಕ್ರಮ್ ಜೊತೆ ಬಂದಿದ್ದಾಳೆ ಅಂದರೆ ಮನೆಯ ಮಗಳು ಆಗೋದಿಲ್ಲ. ಮದುವೆ ಮನೆಯ ಮರ್ಯಾದೆ ಅಂದ್ರೇನು ಗೊತ್ತಿರಬೇಕು.”

ಹಿರಿಯರ ಮುಖಗಳು ಕಟ್ಟುನಿಟ್ಟಾಗಿದವು. ಹತ್ತಿರದ ಮೇಜಿನ ಬಳಿಯಿದ್ದ ಇಬ್ಬರು ಸಂಬಂಧಿಗಳು ಕುರ್ಚಿಯಿಂದ ಅರ್ಧಕ್ಕೇ ಎದ್ದು ನಿಂತರು; ಕುಳಿತುಕೊಳ್ಳಬೇಕೋ ನೋಡುವುದೋ ಎಂದು ಗೊತ್ತಾಗದ ಸ್ಥಿತಿ. ಮಾಲಿನಿ ಈಗ ನಂದಿನಿಯತ್ತ ಅಲ್ಲ, ನೇರವಾಗಿ ವಿಕ್ರಮ್ ಮೇಲೆ ಹೊಡೆದಳು. “ಇದೀಗ ಸರಿ ಹೇಳು. ಅವಳು ಹೊರಗಿನವರಲ್ಲಿ ಹೊರಗಿನವಳು. ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದ್ರೆ ಕೆಲಸದ ಸ್ಥಾನ. ಮೊದಲ ಸಾಲು, ಮೊದಲ ಸೇವೆ, ಮೊದಲ ಕುರ್ಚಿ—ಇವೆಲ್ಲರಲ್ಲೂ ಅವಳ ಹೆಸರಿಲ್ಲ. ನೀನೇ ಹೇಳು.”

ನಂದಿನಿ ಅವಳ ಮಾತಿಗೆ ಬಿದ್ದಿಲ್ಲ. ಪರ್ಸ್ ತೆರೆದು ಒಳಗಿಟ್ಟಿದ್ದ ಚಿಕ್ಕ ಹೆಸರಿನ ಚೀಟಿಯನ್ನು ಹೊರತೆಗೆದಳು. ಮಡಚಿದ ಗುರುತು ನೇರವಾಗಿರಲಿಲ್ಲ. ಅವಳು ಅದನ್ನು ಬೆರಳ ನಡುವೆ ಸರಿಪಡಿಸಿ, ವೇದಿಕೆಯ ಮುಂಭಾಗದ ಮೇಜಿನತ್ತ ನಡೆದು ಹೋಯಿತು. ಮಾಲಿನಿ ತಡೆಯಲು ಚಲಿಸಿದಳು.

“ನಿಲ್ಲು,” ಮಾಲಿನಿ ಕಠಿಣವಾಗಿ ಅಂದಳು.

ನಂದಿನಿ ತಿರುಗಲಿಲ್ಲ. “ನಾನು ನಿಲ್ಲುವುದು ನನ್ನ ಜಾಗ ತೋರಿಸಿದಾಗ,” ಅಂದಳು. ಧ್ವನಿ ಎತ್ತರಿಸಲಿಲ್ಲ; ಅದಕ್ಕೇ ಸುತ್ತಿನವರ ಕಿವಿಗೆ ಇನ್ನೂ ಕಚ್ಚಾಗಿ ಬಿತ್ತು. “ಮರೆಮಾಚಿ ಅಲ್ಲ. ಎಲ್ಲರ ಮುಂದೇ.”

ವಿಕ್ರಮ್ ಅದಾಗಲೇ ಚಲಿಸಿದ. ಅವನು ಒಂದೇ ಚಾಚಿನಲ್ಲಿ ಮೇಜಿನ ಬಳಿಗೆ ಬಂದು ಮಾಲಿನಿಯ ಕೈಗೆ ಸಿಕ್ಕದಂತೆ ಮಧ್ಯೆ ನಿಂತ. ಮಾಲಿನಿ ಬೆಚ್ಚಿಬಿದ್ದು, “ನನ್ನ ಮಾತನ್ನೇ ಕತ್ತರಿಸ್ತೀಯಾ?” ಎಂದಳು.

“ನಿಮ್ಮ ಮಾತು ಬಹಳ ದಿನ ಕತ್ತರಿಸಿಲ್ಲ,” ವಿಕ್ರಮ್ ಹೇಳಿದ. “ಅದಕ್ಕೇ ಇಷ್ಟು ದೂರ ಬಂತು.”

ಅವನ ಕೈ ಮೇಜಿನ ಮೇಲಿದ್ದ ಕಾರ್ಡ್‌ಗಳ ಮೇಲೆ ಹೋಯಿತು. ವಧುವಿನ ತಾಯಿ, ದೊಡ್ಡಪ್ಪ, ಅಜ್ಜಿ, ಮಾಲಿನಿ—ಎಲ್ಲ ಹೆಸರಿನ ನಡುವೆ ಅವನು ಕ್ಷಣಕಾಲ ನೋಡಿದ. ಆಮೇಲೆ ತನ್ನದೇ ಕಾರ್ಡ್‌ನ್ನು ಎತ್ತಿ ನಂದಿನಿಯ ಕೈಯಲ್ಲಿದ್ದ ಮಡಚಿದ ಚೀಟಿಯ ಪಕ್ಕಕ್ಕೆ ಇಟ್ಟು, ಜಾಗ ಬದಲಿಸಿದ. “ಮೊದಲ ಕುರ್ಚಿ ಅಜ್ಜಿಗೆ. ಅವಳ ಬಲಗಡೆ ನಂದಿನಿಗೆ. ಅದರ ನಂತರ ನಾನು.” ಮಾತು ಒಂದೊಂದಾಗಿ ಬಿದ್ದವು. “ಮೊದಲು ಮೇಲೆ ಬರೋದು ಕೂಡ ಅವಳು. ಅಜ್ಜಿಯನ್ನು ಕರೆದುಕೊಂಡು.”

ಯಾರೂ ಉಸಿರು ಬಿಟ್ಟ ಶಬ್ದವೂ ಮಾಡಲಿಲ್ಲ; ಬದಲಿಗೆ ವಸ್ತುಗಳ ಸಣ್ಣ ಶಬ್ದಗಳು ಮಾತ್ರ ಕೇಳಿದವು. ರಾಘವನ ಕೀಲಿಗಳ ಗುಚ್ಛ ಹೊಡೆದದ್ದು, ಗಾಜಿನ ಪಾತ್ರೆಯ ಮೆಲ್ಲನೆಯ ಸ್ಪರ್ಶ, ಪಾನ್ ಡಬ್ಬಿಯ ಮುಚ್ಚು ಮುರಿದ ಸದ್ದು. ಮಾಲಿನಿಯ ಮುಖದ ಬಣ್ಣವೇ ಬದಲಾಗಿತು. “ವಿಕ್ರಮ್, ನೀನು ಜನ ಮುಂದೆ…” ಅವಳ ವಾಕ್ಯ ಪೂರ್ಣವಾಗಲಿಲ್ಲ, ಏಕೆಂದರೆ ಅವಳು ಮುಂದೆ ಚಾಚಿದ ಕೈಯನ್ನು ವಿಕ್ರಮ್ ತಡೆದಿಲ್ಲ; ಅವನು ಕಾರ್ಡ್‌ನ್ನೇ ಅವಳ ಬೆರಳಿಗೆ ಮುಂಚೆ ತೆಗೆದು ನಂದಿನಿಯ ಮುಂದೆ ಇಟ್ಟಿದ್ದ.

ಅದು ಸಾಕಾಗಲಿಲ್ಲ. ಮಾಲಿನಿ ಕೊನೆಯ ಪ್ರಯತ್ನದಲ್ಲಿ, “ಅವಳನ್ನು ಒಳಗೆ ಕರೆತಂದರೆ ನಾಳೆ ಎಲ್ಲರೂ ಮಾತಾಡ್ತಾರೆ,” ಅಂದಳು. “ಮದುವೆ ಮನೆಗೆ ಬಂದವಳು ಯಾರು, ಹಕ್ಕು ಯಾರಿಗೆ—”

“ಮಾತಾಡಲಿ,” ನಂದಿನಿ ನೇರವಾಗಿ ಕತ್ತರಿಸಿದಳು. ಅವಳು ಮೇಜಿನ ಮೇಲೆ ಇಟ್ಟಿದ್ದ ತನ್ನ ಹೆಸರಿನ ಕಾರ್ಡ್‌ನ್ನು ಸ್ವತಃ ನೆಟ್ಟಗೆ ನಿಲ್ಲಿಸಿದಳು. ಮಡಚಿದ ಮಧ್ಯರೇಖೆ ಇನ್ನೂ ಕಾಣಿಸುತ್ತಿತ್ತು. “ಹಕ್ಕಿಲ್ಲದ ಜಾಗಕ್ಕೆ ನಾನು ಬರಲ್ಲ. ನನ್ನ ಜಾಗವನ್ನು ಮಡಚಿ ಪ್ಲಾಸ್ಟಿಕ್ ಕುರ್ಚಿಯ ಮೂಲೆಗೆ ತಳ್ಳಿದ್ರೆ, ಅದನ್ನು ಮತ್ತೆ ಎತ್ತೋದು ನಾನು. ಯಾರನ್ನೂ ಬೇಡಿ ಅಲ್ಲ.”

ಆ ಮಾತು ಮೇಜಿನ ಚೀಟಿಗಿಂತ ತೀಕ್ಷ್ಣವಾಗಿತ್ತು. ಸುನೀತಾ ಚಿಕ್ಕಮ್ಮ ಮೊದಲಿಗರಾಗಿ ಪಕ್ಕಕ್ಕೆ ಸರಿದು ಜಾಗ ಬಿಟ್ಟಳು; ತನ್ನ ಪಾನ್ ಡಬ್ಬಿಯನ್ನು ಅಜ್ಜಿ ಕುರ್ಚಿಯ ಹತ್ತಿರವಿದ್ದ ಚಿಕ್ಕ ತಟ್ಟೆಯಿಂದ ತೆಗೆದು ದೂರ ಇಟ್ಟಳು. ರಾಘವ ಈಗ ನಂದಿನಿಯ ಎಡಬದಿಗೆ ಬಂದು ನಿಂತು, “ಅಜ್ಜಿ ಬಂದಿದ್ದಾರೆ,” ಎಂದ. ಆದರೆ ಈ ಬಾರಿ ಅವನು ಮೊದಲು ಯಾರನ್ನು ನೋಡಬೇಕು ಎಂಬ ಗೊಂದಲದಲ್ಲಿರಲಿಲ್ಲ.

ವಿಕ್ರಮ್ ತಿರುಗಿ ಮೆಟ್ಟಿಲು ದಾರಿಯತ್ತ ಮುಖ ಮಾಡಿದ. ಅಜ್ಜಿಯನ್ನು ಕೈ ಹಿಡಿದು ಕರೆತರುತ್ತಿದ್ದ ಇಬ್ಬರು ಬಂಧುಗಳು ಕೆಳಗೆ ಕಾಯುತ್ತಿದ್ದರು. ಅವನು ಜೋರಾಗಿ, ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಕೇಳುವಂತೆ ಹೇಳಿದ, “ಮೊದಲು ನಂದಿನಿಗೆ ದಾರಿ ಬಿಡಿ. ಅಜ್ಜಿಯನ್ನು ಅವಳ ಜೊತೆ ಕರೆತರಿ.” ನಂತರ ಮಾಲಿನಿಯತ್ತ ನೋಡದೆ ಸೇರಿಸಿದ, “ಮುಂದಿನಿಂದ ಈ ಮನೆಗೆ ಸಂಬಂಧಪಟ್ಟ ಸಾಲುಗಳಲ್ಲಿ ಅವಳ ಹೆಸರನ್ನು ಯಾರೂ ತೆಗೆದುಹಾಕೋದಿಲ್ಲ.”

ಈ ಸಲ ಹಾನಿ ಕಾಣಿಸಿತು. ಮಾಲಿನಿ ಹಿಡಿದಿಟ್ಟಿದ್ದ ನೋಂದಣಿ ಪುಸ್ತಕವೇ ಅವಳ ಕೈಯಿಂದ ಜಾರಿ ಕೆಳಗೆ ಬಿದ್ದಿತು. ಪುಟಗಳು ನೆಲದ ಹೂದಳಗಳ ಮೇಲೆ ಚೆಲ್ಲಿಕೊಂಡವು. ಅವಳು ತಗ್ಗಿ ಎತ್ತಲು ಹೋಗಿದಾಗ ಯಾರೂ ಮೊದಲು ಅವಳಿಗೆ ಜಾಗ ಮಾಡಲಿಲ್ಲ. ಇಬ್ಬರು ಸಂಬಂಧಿಗಳು, ಇನ್ನೂ ಕ್ಷಣದ ಹಿಂದೆ ಅವಳ ಮಾತಿಗೆ ತಲೆನಾಡಿದವರು, ಪಕ್ಕ ಸರಿದು ನಂದಿನಿಗೆ ದಾರಿ ಕೊಟ್ಟರು. ಅದು ಪ್ರೀತಿಯ ಗೌರವ ಅಲ್ಲ; ಓದಿಸಿಕೊಂಡು ಹೊಸ ನಿಯಮದ ಮುಂದೆ ನಿಂತ ದೇಹಗಳ ಚಲನೆ.

ನಂದಿನಿ ಅಜ್ಜಿಯ ಬಳಿಗೆ ಹೋದಳು. “ಬನ್ನಿ,” ಎಂದಳು. ಅಜ್ಜಿ ಅವಳ ಕೈ ಹಿಡಿದ ಕ್ಷಣ ಮೆಟ್ಟಿಲಿನ ಮೊದಲ ಜಾಗ ಖಾಲಿಯಾಯಿತು. ವಿಕ್ರಮ್ ಒಂದು ಹೆಜ್ಜೆ ಹಿಂದೆ ನಿಂತ. ಮಾಲಿನಿ ತಲೆಯೆತ್ತಿ ಏನೋ ಹೇಳಲು ಯತ್ನಿಸಿದರೂ, ಈಗ ಅವಳ ಧ್ವನಿ ಯಾರನ್ನು ತಿರುಗಿಸುತ್ತದೆ ಎಂಬ ಅಧಿಕಾರ ಕಳಕೊಂಡಿತ್ತು.

ಮೇಲಕ್ಕೆ ಹೋಗುವ ದಾರಿಯ ಸಣ್ಣ ತಿರುವಿನಲ್ಲಿರುವ ಮೆಟ್ಟಿಲು ಲ್ಯಾಂಡಿಂಗ್‌ಗೆ ನಂದಿನಿ ಮೊದಲು ತಲುಪಿದಳು. ಕೈಬಳಿಯ ಹಳೆಯ ಬಂಗಾರದ ಗಾಜು ಹ್ಯಾಂಡ್‌ರೈಲ್‌ಗೆ ಹತ್ತಿರವಾಗಿ ಮಿನುಗಿತು. ಅವಳು ಕ್ಷಣಕಾಲ ಅಲ್ಲಿ ನಿಂತು ಅಜ್ಜಿಗೆ ಮೇಲಿನ ಮೆಟ್ಟಿಲು ಸರಿಯಾಗಿದೆಯೇ ಎಂದು ನೋಡಿದಳು; ಅವಳ ಕೈ ಹ್ಯಾಂಡ್‌ರೈಲ್ ಮೇಲೆ ತಂಗಿತು. ಅವಳ ಹಿಂದೆ ದೇಹಗಳ ಸಾಲು ಒಂದು ಮೆಟ್ಟಿಲು ಕೆಳಗೆ ನಿಂತೇ ಉಳಿಯಿತು—ಮೀರಿ ಹೋಗದೆ, ಕಾಯುತ್ತ.