ಕೊಠಡಿ ಅವನ ಕಡೆ ಇರಲಿಲ್ಲ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ
“ನಂದಿನಿ, ಮೇಲಕ್ಕೆ ಬೇಡ,” ಎಂದು ಅಕ್ಷಯ್ ಮಾಮ ಕೈ ಚಾಚಿ ಮೆಟ್ಟಿಲಿನ ಮಧ್ಯದ ತಿರುವಲ್ಲೇ ಅವಳ ದಾರಿಯನ್ನು ತಡೆದ. ಸ್ಟೀಲ್ ಹ್ಯಾಂಡ್ರೈಲ್ಗೆ ಕಂಗೊಳಿಸುವ ಹೂವಿನ ದಾರ ಕಟ್ಟಲಾಗಿತ್ತು; ಅದಕ್ಕೆ ಅವಳ ಜೂಟಾದ ದುಪ್ಪಟ್ಟೆ ತಾಗಿಕೊಂಡು ಅಲ್ಲಿ ನಿಂತೇ ಹೋಯಿತು. ಕೆಳಗಿನಿಂದ ಊಟದ ಸಾಲಿಗೆ ಹೊರಟ ಬಂಧುಗಳು, ಮೇಲಿನಿಂದ ನಿಶ್ಚಿತಾರ್ಥದ ವೇದಿಕೆಯ ಕಡೆ ಏರುತ್ತಿದ್ದ ಅತಿಥಿಗಳು—ಎಲ್ಲರೂ ಆ ತಿರುವಿನಲ್ಲೇ ಒಮ್ಮೆ ನೋಡಿದರು. ನಂದಿನಿಯ ಬಲಗೈಯಲ್ಲಿ ತಣ್ಣಗಾಗಿಹೋಗಿದ್ದ ಊಟದ ಡಬ್ಬಿ, ಎಡಗೈಯಲ್ಲಿ ಕೆಳಕಡೆ ಹಿಡಿದ ಫೋನ್ ಪರದೆ ಮೃದುವಾಗಿ ಹೊಳೆಯುತ್ತಿತ್ತು. ಹತ್ತು ಗಂಟೆಗಳ ಪ್ರಸಾರ ಮುಗಿಸಿ ನೇರವಾಗಿ ಬಂದಿದ್ದ ಕಾರಣ ಭುಜದ ಮೇಲೆ ಚೂಪಾಗಿ ಮಡಿದ ಕುರ್ತಿಯ ರೇಖೆಯೇ ಅವಳ ಶ್ರಮ ಹೇಳುತ್ತಿತ್ತು. ಆದರೂ ಅಕ್ಷಯ್ ಮಾಮ ಅವಳನ್ನು ಒಬ್ಬ ಅತಿಥಿಯೂ ಅಲ್ಲ, ಕೆಲಸ ಮುಗಿದ ಡೆಲಿವರಿ ಹುಡುಗಿಯನ್ನೇನೋ ಅನ್ನುವಂತೆ ತಡೆದ.
“ಸರೋಜ ಅತ್ತೆ ಕಳಿಸಿದ್ದಾರೆ,” ನಂದಿನಿ ಶಾಂತವಾಗಿ ಹೇಳಿದಳು. “ವಿಕ್ರಮ್ಗೆ ಔಷಧಿ—”
“ಔಷಧಿ ಯಾರಾದರೂ ಕೊಡ್ತಾರೆ,” ಅಕ್ಷಯ್ ಮಾಮ ಅವಳ ಮಾತಿನ ಮೇಲೆ ಮಾತು ಹಾಕಿದ. “ಮುಂಭಾಗದ ಸಾಲು, ಮೇಲಿನ ವೇದಿಕೆ, ಫೋಟೋ ವಲಯ—ಎಲ್ಲಿಗೆ ಎಲ್ಲರೂ ಹೋಗೋದು ಇಲ್ಲ. ಬಂಧು-ಬಳಗಕ್ಕೆ ತಿಳಿದಿರುವ ಸಂಬಂಧ ಅಂತ ಕೇಳಿಕೊಂಡರೆ ಸಾಕಾಗಲ್ಲ. ಮನೆಯವರು ಎಲ್ಲರ ಮುಂದೆಯೇ ಒಪ್ಪಿಸಿದ ಮೇಲೆ ಬರಬೇಕು. ಈಗ ಕೆಳಗೇ ನಿಲ್ಲು.”
ಅವನ ಹಿಂದೆ ನಿಂತಿದ್ದ ಇಬ್ಬರು ಅತ್ತಿಗೆಗಳು ಒಮ್ಮೆ ಮುಖ ಬದಲಿಸಿಕೊಂಡರು. “ಅವಳೇನಾ ಆ ಲೈವ್ ಮಾಡೋ ಹುಡುಗಿ?” ಎಂಬ ಗುಸುಗುಸು ಕಿವಿಗೆ ಬಿತ್ತು. ಸೇವಾ ವಲಯದಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡ್ತಾಳೆ ಎಂಬ ಮಾತಿಗೆ ಬೆಂಗಳೂರಿನ ಈ ಕಾರ್ಪೊರೇಟ್ ಮನೆತನದ ಜನರು ಯಾವ ರೀತಿ ತೂಕ ಹಾಕುತ್ತಾರೆ ಎಂಬುದು ನಂದಿನಿಗೆ ಹೊಸದಲ್ಲ. ಆದರೆ ಇವತ್ತು ನೋವು ಬೇರೆ. ವಿಕ್ರಮ್ನ ತಂದೆ ಕರೆದ ಮನೆಯ ಕಾರ್ಯಕ್ಕೆ, ಅವನ ಮಾಮನೇ ದಾರಿ ತಡೆದು, ಜನರ ಮುಂದೆ ಹಂತ ಸೂಚಿಸುತ್ತಿದ್ದ.
ನಂದಿನಿ ದುಪ್ಪಟ್ಟೆ ಹ್ಯಾಂಡ್ರೈಲ್ನಿಂದ ಬಿಡಿಸಿಕೊಂಡಳು. ಕೆಳಗೆ ಇಳಿಯಲಿಲ್ಲ. ಬದಲಾಗಿ ಮೆಟ್ಟಿಲಿನ ಬದಿಯ ಸಣ್ಣ ಗೋಡೆ ಮೇಲೆ ಊಟದ ಡಬ್ಬಿ ಇಟ್ಟು, ಕೈಯಲ್ಲಿದ್ದ ಕಾಗದದ ಕವರ್ ತೆಗೆದು ಅಕ್ಷಯ್ ಮಾಮ ಎದುರಿನ ಕಂಚಿನ ದೀಪದ ಪಕ್ಕ ಇಟ್ಟಳು. “ಸರಿ,” ಅಂದಳು. “ಔಷಧಿಯನ್ನಾದರೂ ಇಲ್ಲಿ ಬಿಡ್ತೀನಿ. ಮೇಲಿಂದ ಯಾರಾದರೂ ತಂದುಕೊಳ್ಳಲಿ.” ಅವಳು ಹಿಂದಕ್ಕೆ ಸರಿಯಲಿಲ್ಲ; ತಿರುವಿನ ಅಂಚಿನಲ್ಲೇ ನಿಂತು ದಾರಿಯನ್ನು ಖಾಲಿ ಕೂಡ ಮಾಡಲಿಲ್ಲ. ಮೊದಲ ಸಣ್ಣ ಬಿರುಕು ಅಲ್ಲಿ ಬಿತ್ತು—ಜನರು ಅವಳನ್ನು ಹೊರಗೆ ತಳ್ಳಿ ಹೋಗಬೇಕು ಅಂತಿದ್ದ ಜಾಗದಲ್ಲೇ ಅವಳು ಕಲ್ಲಿನಂತೆ ನಿಂತಿದ್ದಳು.
ಅಕ್ಷಯ್ ಮಾಮನ ಮುಖ ಗಟ್ಟಿ ಆಯಿತು. ಅವನು ಕೆಳಗಿದ್ದ ಬಾಲಕರಿಗೆ ಕೈ ಕಟ್ಟಿ, “ಇದನ್ನ ಕೆಳಗಿನ ಸ್ವಾಗತ ಮೇಜಿನ ಮೇಲೆ ಇಟ್ಟುಬಿಡಿ,” ಎಂದ. ಡಬ್ಬಿ ಕೈಗೆತ್ತಿಕೊಂಡ ಹುಡುಗ ಮತ್ತೆ ನಂದಿನಿಯ ಕಡೆ ನೋಡಿದ; ಅಕ್ಷಯ್ ಮಾಮ ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ಗಟ್ಟಿಯಾಗಿ, “ಅವಳಿಗೂ ಊಟ ಅಲ್ಲಿ. ಮೇಲಿನ ಕುಟುಂಬದ ಮೇಜು ತುಂಬಿದೆ,” ಎಂದ. ಈಗ ಅವನು ದಾರಿಯಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲ, ಜಾಗವನ್ನೂ ಕಿತ್ತುಕೊಂಡಿದ್ದ. ಮೇಲಿನ ಮಹಡಿಯಲ್ಲಿ ಗಾಜಿನ ಬಾಗಿಲ ಒಳಗೆ ಮುಂದೆ ಸಾಲಾಗಿ ಇಟ್ಟ ಕುರ್ಚಿಗಳು ಕಾಣಿಸುತ್ತಿದ್ದವು; ಅದರ ಮಧ್ಯದ ಎರಡು ಸೀಟುಗಳಲ್ಲಿ “ಕುಟುಂಬ” ಎಂದು ಚಿನ್ನದ ಹಾಳೆ ಕಟ್ಟಿ ಇತ್ತು. ಅಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲರೂ ನೋಡುತ್ತಿರುವಾಗ, ನಂದಿನಿಗೆ ಅವನು ಕೆಳಗಿನ ಸಾಮಾನ್ಯ ಜನರ ಕಡೆ ತೋರಿಸಿದ.
ಸರೋಜ ಅತ್ತೆ ಮೆಟ್ಟಿಲಿನ ಮೇಲಿಂದ ಒಮ್ಮೆ ತಿರುಗಿ ನೋಡಿದರು. ಅವರ ಮುಖದಲ್ಲಿ ಆತಂಕ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡರೂ, ಬದಿಯ ಜನರ ಕಣ್ಣುಗಳ ಮುಂದೆ ಅವರು ಅಕ್ಷಯ್ ಮಾಮನನ್ನು ವಿರೋಧಿಸಲು ಯತ್ನಿಸಲಿಲ್ಲ. ಅದನ್ನೇ ಅವನು ತಮ್ಮ ಗೆಲುವು ಎಂದುಕೊಂಡ. “ಮನೆಯ ಮಾನ-ಮರ್ಯಾದೆ ಅಂದರೆ ಅರ್ಥ ಮಾಡ್ಕೊಳ್ಳಬೇಕು,” ಎಂದು ತನ್ನ ಧ್ವನಿಯನ್ನು ಇನ್ನೂ ಜೋರಾಗಿಸಿದ. “ವಿಕ್ರಮ್ ದೊಡ್ಡ ಹುದ್ದೆಯಲ್ಲಿದ್ದಾನೆ. ಯಾರ ಜೊತೆ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ ಅನ್ನೋದು ಒಂದು ರೇಖೆ. ಕೆಳಗೇ ನಿಂತರೆ ಕೆಟ್ಟದೇನೂ ಆಗಲ್ಲ.”
ಆ ಮಾತು ಕೇಳಿ ಕೆಳಗಿದ್ದ ಒಬ್ಬ ಮಾವ ಫೋನ್ ಕಿವಿಯಿಂದ ತೆಗೆದು ಅಪ್ಪಳಿಸುತ್ತ ನಿಂತ. ಮೇಲಕ್ಕೆ ಹೋಗುತ್ತಿದ್ದಿಬ್ಬರು ಹುಡುಗಿಯರು ಸೀರೆ ಹಿಡಿದು ಬದಿಗೆ ಸರಿದರು. ಮೆಟ್ಟಿಲಿನ ತಿರುವು ಈಗ ಎಲ್ಲರ ದೃಷ್ಟಿಯ ಅಂಕಣವಾಗಿತ್ತು. ನಂದಿನಿಯ ಎದೆಯೊಳಗೆ ಕೋಪ ಗಟ್ಟಿಯಾಗಿ ಏರಿದರೂ, ಮುಖ ಶಾಂತವೇ ಇತ್ತು. ಅವಳು ಫೋನ್ ಬೆಳಕನ್ನು ಮುದ್ದಾಗಿ ಮುಚ್ಚಿದಳು; ನಂತರ ಅಕ್ಷಯ್ ಮಾಮನ ಕಣ್ಣುಗಳಲ್ಲೇ ನೋಡಿ ಕೇಳಿದಳು, “ಒಂದು ಪ್ರಶ್ನೆ, ಮಾಮ.”
ಅವನು ಚಿರುಕೂದಲನ್ನು ಸರಿಸಿ, “ಈಗ ಪ್ರಶ್ನೆ ಕೇಳೋ ಸಮಯ ಅಲ್ಲ,” ಎಂದ.
“ಆದರೂ ಕೇಳ್ತೀನಿ.” ಅವಳ ಧ್ವನಿ ಏರಲಿಲ್ಲ; ಅದರಿಂದಲೇ ಮೇಲಿನ ಮೆಟ್ಟಿಲಲ್ಲಿ ನಿಂತಿದ್ದವರೂ ಕೇಳಬೇಕಾಯಿತು. “ವಿಕ್ರಮ್ ಯಾರನ್ನ ಮೇಲಕ್ಕೆ ಬರಬಿಡಬೇಕು, ಯಾರನ್ನ ಕೆಳಗೇ ನಿಲ್ಲಿಸಬೇಕು—ಅದನ್ನ ತೀರ್ಮಾನಿಸುವ ಹಕ್ಕು ನಿಮಗೆ ಯಾರು ಕೊಟ್ಟರು?”
ಒಂದು ಕ್ಷಣ ಅಕ್ಷಯ್ ಮಾಮ ಉತ್ತರಿಸಲೇ ಇಲ್ಲ. ಕೆಳಗಿನಿಂದ ಬಂದ ನಾದಸ್ವರದ ತುಣುಕು ಅಲ್ಲಿ ಬಂದು ಒಡೆದು ಹೋದಂತಿತ್ತು. ಅವನು ತಡವಾಗಿ ನಗಲು ಯತ್ನಿಸಿದ. “ನಾನು ಈ ಮನೆಯ ಮಾಮ. ವ್ಯವಸ್ಥೆ ನೋಡ್ತಿದ್ದೀನಿ.”
“ವ್ಯವಸ್ಥೆ ನೋಡ್ತಿರೋದು ಬೇರೆ,” ನಂದಿನಿ ನಿಲ್ಲದೆ ಕೇಳಿದಳು. “ಆದ್ರೆ ವಿಕ್ರಮ್ನ ಜೀವನದ ಮುಂದೆ ಯಾರನ್ನ ನಿಲ್ಲಿಸಬೇಕು, ಯಾರನ್ನ ಸರಿಸಬೇಕು ಅನ್ನೋದು ಬೇರೆ. ಅವನು ಹೇಳಿದನಾ? ಇಲ್ಲ ನೀವು ಹೇಳಿಕೊಂಡಿರಾ?”
ಈ ಬಾರಿ ಮೌನ ಗಟ್ಟಿಯಾಗಿ ಬಿತ್ತು. ಹತ್ತಿರದ ಹೂದಾಣಿಯನ್ನು ಹಿಡಿದಿದ್ದ ಕೆಲಸದ ಹುಡುಗನ ಬೆರಳು ಜಾರಿತು. ಅಕ್ಷಯ್ ಮಾಮ ಸುತ್ತಲೂ ನೋಡಿದ. “ಹೀಗೇ ಎಲ್ಲರ ಮುಂದೆ—”
“ಎಲ್ಲರ ಮುಂದೆಯೇ ನೀವು ತಡೆದಿರಿ,” ನಂದಿನಿ ಕತ್ತರಿಸಿದಳು. “ಉತ್ತರ ಕೂಡ ಎಲ್ಲರ ಮುಂದೆಯೇ ಕೊಡಿ.”
ಆ ಹೊತ್ತಿಗೇ ಮೇಲಿನ ಮಹಡಿಯ ಗಾಜಿನ ಬಾಗಿಲ ಬಳಿ ಚಲನವಲನ ಉಂಟಾಯಿತು. ಜನರು ಬದಿಗೆ ಸರಿಯಲು ಶುರುಮಾಡಿದರು. ಚಿನ್ನದ ಬಾರ್ಡರ್ ಇರುವ ಕುರ್ಥಾ ಹಾಕಿಕೊಂಡ ವಿಕ್ರಮ್, ತನ್ನ ತಾಯಿಯ ಕೈಯಿಂದ ತಪ್ಪಿಸಿಕೊಂಡಂತೆ ವೇಗವಾಗಿ ಮೆಟ್ಟಿಲಿನತ್ತ ಬಂತು. ಅವನ ಹಿಂದೆ ಇಬ್ಬರು ಬಂಧುಗಳು, ಇನ್ನೂ ಹಿಂದೆ ಫೋಟೋ ತೆಗೆಯುವವನು. ಅವನು ಎರಡು ಮೆಟ್ಟಿಲು ಒಂದೇ ಹೆಜ್ಜೆಯಲ್ಲಿ ಇಳಿಯುತ್ತ ಬಂದಾಗ, ಮಾರ್ಗವೇ ಬದಲಾಗಿತು. ಮೇಲಕ್ಕೆ ಏರುತ್ತಿದ್ದವರು ಗೋಡೆಗೆ ಅಂಟಿದರು, ಕೆಳಗಿಂದ ಬರುತ್ತಿದ್ದವರು ನಿಂತರು. ಅಕ್ಷಯ್ ಮಾಮ ಹಠಾತ್ ತನ್ನ ಭುಜಗಳನ್ನು ಚೌಕ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲು ಯತ್ನಿಸಿದರೂ, ತಿರುವಿನ ಕಿರಿದಾದ ಜಾಗದಲ್ಲಿ ಅವನೇ ಸಿಕ್ಕಿಹಾಕಿಕೊಂಡ.
“ಮಾಮ,” ವಿಕ್ರಮ್ನ ಧ್ವನಿ ಖಡಕ್. “ಯಾರನ್ನ ತಡೆದಿರಿ?”
“ಇದು ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದ ಕ್ರಮ—”
“ನಾನು ಕೇಳಿದ್ದು ಅದು ಅಲ್ಲ.” ವಿಕ್ರಮ್ ಕೆಳಗೆ ಇಳಿದು ನಂದಿನಿಯ ಬಳಿಗೆ ಬಂದ. ಅವಳ ಪಕ್ಕದ ಗೋಡೆ ಮೇಲಿದ್ದ ಕಾಗದದ ಕವರ್ ತನ್ನ ಕೈಗೆತ್ತಿಕೊಂಡ. ಡಬ್ಬಿ ಹಿಡಿದಿದ್ದ ಬಾಲಕನಿಂದ ಊಟದ ಡಬ್ಬಿಯನ್ನೂ ತೆಗೆದುಕೊಂಡು ಮತ್ತೆ ಗೋಡೆ ಮೇಲೆ ಇಟ್ಟ. ಚಿಕ್ಕ ಚಿಕ್ಕ ಚಲನೆಗಳೇ ಇದ್ದರೂ, ಆ ತಿರುವಿನಲ್ಲಿದ್ದ ಹಕ್ಕುಗಳೆಲ್ಲ ಒಂದೊಂದಾಗಿ ಕಡೆ ಬದಲಿಸುತ್ತಿದ್ದವು. “ನಂದಿನಿ ಇಲ್ಲಿ ನನ್ನ ಕರೆ ಮೇಲೆ ಬಂದಿದ್ದಾಳೆ. ಅವಳನ್ನು ಕೆಳಗೇ ನಿಲ್ಲಿಸೋ ನಿರ್ಧಾರ ನೀವು ಏಕೆ ತೆಗೆದುಕೊಂಡಿರಿ?”
ಅಕ್ಷಯ್ ಮಾಮನ ಕಂಠ ಒಣಗಿದಂತಾಯಿತು. “ವಿಕ್ರಮ್, ಅತಿಥಿಗಳ ಮುಂದೆ ಮಾತನಾಡೋ ರೀತಿಯೂ ಇರುತ್ತೆ. ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಒಂದು ಮಿತಿ—”
“ಮಿತಿ?” ವಿಕ್ರಮ್ ನೇರವಾಗಿ ಅವನ ಕೈ ಹಿಡಿದಿದ್ದ ದಾರಿಯ ಮೇಲೆ ನೋಡಿದ. “ನೀವು ಅವಳ ದಾರಿ ತಡೆದು, ಸೀಟು ತೆಗೆದು, ಕೆಳಗಿನ ಊಟದ ಸಾಲಿಗೆ ಕಳುಹಿಸಿದ್ದೀರಿ. ಅದನ್ನೇನಾ ಮಿತಿ ಅಂತ ಹೇಳ್ತೀರ?”
ಕೆಳಗಿನ ಮಹಡಿಯಿಂದ ಯಾರೋ “ಅಯ್ಯೋ” ಅಂತ ಕಮ್ಮಿಯಾಗಿ ಉಸಿರೆಳೆದರು. ಸರೋಜ ಅತ್ತೆಯ ಕುತ್ತಿಗೆಯ ಹಾರದ ಮುತ್ತುಗಳು ನಡುಗಿದವು. ಅಕ್ಷಯ್ ಮಾಮ ತನ್ನ ಗೆಲುವು ಮರಳಿ ಹಿಡಿಯಲು ಕೊನೆಯ ಪ್ರಯತ್ನ ಮಾಡಿದ. “ನೀನು ಈಗ ವೇದಿಕೆಯ ಮೇಲೆ ಇರಬೇಕು. ಇಂಥ ಮಾತುಗಳು ನಂತರ—”
ವಿಕ್ರಮ್ ಅವನ ಮಾತನ್ನೇ ಮುರಿದ. ಅವನು ಜೇಬಿನಿಂದ ಒಂದು ಚಿಕ್ಕ ಕೀ ತೆಗೆಯಿತು—ಮೇಲಿನ ಕುಟುಂಬ ಕೊಠಡಿಯ ಕೀ. ಅದು ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದೊಳಗೆ ಯಾರು ಒಳಹೊರ ಹೋಗಬೇಕು ಅನ್ನೋದನ್ನು ಸೂಚಿಸುವ ಸಣ್ಣ ಚಿಹ್ನೆ. ಅಕ್ಷಯ್ ಮಾಮ ಇಡೀ ಸಂಜೆ ಅದನ್ನೇ ಬೆರಳಲ್ಲಿ ತಿರುಗಿಸುತ್ತ ಅಧಿಕಾರದಂತೆ ಹಿಡಿದುಕೊಂಡಿದ್ದ. ವಿಕ್ರಮ್ ಅದನ್ನು ಅವನ ಕಡೆ ಕೇಳಲೇ ಇಲ್ಲ; ತನ್ನ ಕೈ ಚಾಚಿದ. ಒಂದು ಕ್ಷಣ ಅಕ್ಷಯ್ ಮಾಮ ನಿಂತ. ಸುತ್ತಲಿನ ಕಣ್ಣುಗಳು ಅವನ ಬೆರಳ ಮೇಲೆ ನೆಟ್ಟಿದ್ದವು. ಕೊನೆಗೆ ಅವನು ಕೀಲಿಯನ್ನು ವಿಕ್ರಮ್ ಕೈಯಲ್ಲಿ ಇಟ್ಟುಬಿಟ್ಟ. ಆ ಚಿಕ್ಕ ಲೋಹದ ಶಬ್ದವೇ ಅವನ ಮುಖದ ಬಣ್ಣ ಕಳೆದುಹೋಗುವಷ್ಟು ಜೋರಾಗಿ ಕೇಳಿಸಿತು.
ವಿಕ್ರಮ್ ತಕ್ಷಣ ಆ ಕೀಲಿಯನ್ನು ನಂದಿನಿಯ ಕೈಗೆ ಕೊಟ್ಟ. “ಮೇಲಿನ ಕೊಠಡಿ ತೆರೆ. ಅಮ್ಮನ ಔಷಧಿ ಅಲ್ಲಿ ಇಡು. ಮತ್ತೆ ಕೆಳಗೆ ಬಾ,” ಎಂದ. ನಂತರ ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಕೇಳುವಷ್ಟು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಸೇರಿಸಿದ, “ನನ್ನ ಪಕ್ಕದಲ್ಲಿ ನಿಲ್ಲಬೇಕಾದ ಜಾಗ ಯಾರದ್ದೋ ಅದನ್ನ ಈಗಿನಿಂದ ಇನ್ನೊಬ್ಬರು ತೀರ್ಮಾನಿಸೋದಿಲ್ಲ.”
ಅಲ್ಲಿಯೇ ಕೊಠಡಿ ತನ್ನ ದಿಕ್ಕು ಬದಲಿಸಿತು. ಮೇಲಕ್ಕೆ ಹೋಗಲು ಕಾಯುತ್ತಿದ್ದ ಇಬ್ಬರು ಚಿಕ್ಕಪ್ಪಂದಿರು ತಾವಾಗಿಯೇ ಹಿಂದೆ ಸರಿದು ನಂದಿನಿಗೆ ದಾರಿ ಕೊಟ್ಟರು. ಕೆಳಗಿದ್ದ ಹುಡುಗ ಡಬ್ಬಿ ಅವಳ ಕೈಗೆ ಮತ್ತೆ ಕೊಟ್ಟ. ಸರೋಜ ಅತ್ತೆಯ ಕಣ್ಣು ನಂದಿನಿಯ ಮೇಲೆ ನಿಂತವು—ಅದರೊಳಗೆ ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಮುಚ್ಚಿಟ್ಟ ಒಪ್ಪಿಗೆಯ ಬಿಗಿತ ಕಂಡಿತು. ಆದರೆ ಅಕ್ಷಯ್ ಮಾಮ ಇನ್ನೂ ಸಂಪೂರ್ಣ ಕುಸಿದಿರಲಿಲ್ಲ. ಅವನು ಕತ್ತಿನ ನರಗಳು ಹೊರಬರುವಂತೆ ಹೇಳಿದ, “ಸರಿ, ಅವಳು ಮೇಲಕ್ಕೆ ಬರಲಿ. ಆದರೆ ಜಾಗ ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಗೊತ್ತಿರಬೇಕು. ವೇದಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಯಾರ ಜೊತೆ ನಿಲ್ಲಬೇಕು ಅನ್ನೋದಕ್ಕೂ—”
“ಅದು ನನ್ನದು,” ನಂದಿನಿ ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಅವನ ಮಾತಿನ ಮೇಲೆ ಏರಿದಳು.
ತಿರುವಿನಲ್ಲಿದ್ದವರೆಲ್ಲ ಅವಳ ಕಡೆ ನೋಡಿದರು. ವಿಕ್ರಮ್ ಅವಳ ಕೈಗೆ ಕೀ ಇಟ್ಟ ಹಾಗೆಯೇ ನಿಂತಿದ್ದ. ಅವನು ಮಾತನಾಡಬಹುದಿತ್ತು; ಆದರೆ ಮಾತನಾಡಲಿಲ್ಲ. ಆ ಮೌನವೇ ಅವಳಿಗೆ ಸಂಪೂರ್ಣ ಜಾಗ ಕೊಟ್ಟಿತು.
ನಂದಿನಿ ಒಂದು ಮೆಟ್ಟಿಲು ಮೇಲೇರಿದಳು. ಈಗ ಅವಳು ಅಕ್ಷಯ್ ಮಾಮಗಿಂತ ಎತ್ತರದಲ್ಲಿದ್ದಳು. ಕೈಯಲ್ಲಿದ್ದ ಕೀಲಿಯನ್ನು ಅವಳು ಬಿಗಿಯಾಗಿ ಹಿಡಿದು, ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ, ಯಾರಿಗೂ ತಪ್ಪಾಗಿ ಕೇಳಿಸದಂತೆ ಹೇಳಿದಳು, “ನನ್ನನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ಯಾರಾದರೂ ದಯೆಯಿಂದ ನಿಲ್ಲಿಸೋಲ್ಲ. ನಾನು ವಿಕ್ರಮ್ರ ಬದುಕಿನ ಹೊರಗಿನ ಹುಡುಗಿ ಅಲ್ಲ. ನಮ್ಮ ಸಂಬಂಧ ಬಂಧು-ಬಳಗಕ್ಕೆ ತಿಳಿದಿರುವ ಸಂಬಂಧ ಮಾತ್ರ ಅಲ್ಲ—ಈ ಮನೆಯ ಮುಂದೆ ನಾನೇ ಅವನ ವರಕನ್ಯೆ. ಅವನು ಆರಿಸಿಕೊಂಡ ಜಾಗದಲ್ಲಿ ನಾನು ನಿಲ್ಲುತ್ತೇನೆ. ನನ್ನ ದಾರಿಗೆ ಮತ್ತೆ ಯಾರಾದರೂ ತಡೆ ಹಾಕಬೇಕಾದರೆ, ಮೊದಲು ಅವನ ಮಾತನ್ನೇ ಮೀರಿ ಹಾಕಬೇಕು.”
ಮೇಲಿನ ಗಾಜಿನ ಬಾಗಿಲೊಳಗೆ ನಿಂತಿದ್ದ ಫೋಟೋಕಾರನ ಕೈ ಕೆಳಗಿಳಿದಿತು. ಕೆಳಗೆ ನಿಂತವರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬ ಅತ್ತಿಗೆ ತನ್ನ ಹಲ್ಲಿನೊಳಗೆ ತುಟಿಯನ್ನು ಕಚ್ಚಿಕೊಂಡಳು. ಅಕ್ಷಯ್ ಮಾಮ ಬಾಯ್ತುಂಬ ಯಾವುದೋ ಹೇಳಲು ಯತ್ನಿಸಿದ, ಆದರೆ ಪದವೇ ಹೊರಬರಲಿಲ್ಲ. ಅವನ ಮುಖದ ಹಳೆಯ ಗಟ್ಟಿತನ ಈಗ ಅಸಮವಾಗಿ ಕುಸಿದ ಮಣ್ಣಿನಗೋಡೆಂತೆ ಕಂಡಿತು. ದಾರಿ ತಡೆದಿದ್ದ ಕೈ ಸಡಿಲವಾಗಿ ಬದಿಗೆ ಬಿತ್ತು. ಅವನು ಬದಿಗೆ ಸರಿಯದೆ ಇರಲು ಜಾಗವೇ ಇರಲಿಲ್ಲ; ಜನರ ಓಟವೇ ಅವನನ್ನು ಗೋಡೆ ಕಡೆ ಒತ್ತಿತು.
ನಂದಿನಿ ಅಲ್ಲಿ ನಿಲ್ಲಲಿಲ್ಲ. ಕೀಲಿಯನ್ನು ಬೆರಳಲ್ಲಿ ತಿರುಗಿಸಿ ಮೇಲಿನ ಕೊಠಡಿಗೆ ಹೋಗಿ, ಬಾಗಿಲು ತೆರೆದು ಔಷಧಿ ಒಳಗೆ ಇಟ್ಟು, ಮರಳಿ ಬಂದಳು. ಈ ಬಾರಿ ಅವಳು ಇಳಿಯುವಾಗ ತಿರುವು ಅವಳದಾಗಿತ್ತು. ವಿಕ್ರಮ್ ಕೆಳಗಿನಿಂದ ಮೇಲೆ ನೋಡುತ್ತಿದ್ದ; ಆದರೆ ಅವಳು ಮೊದಲು ಅಕ್ಷಯ್ ಮಾಮ ಕಡೆ ತಿರುಗಿದಳು. “ನನಗೆ ಕೆಳಗಿನ ಸಾಲಿನಲ್ಲಿ ಜಾಗ ತೋರಿಸಿದ್ದೀರಲ್ಲ,” ಅಂದಳು. “ಇಗೋ ಕೇಳಿ—ನಾನು ಕೆಳಗೆ ಕೂತುಕೊಳ್ಳೋದು ಕೆಲಸದವರ ಜೊತೆ ಅಲ್ಲ. ವಿಕ್ರಮ್ ಜೊತೆ ಮುಂಭಾಗದ ಸಾಲಿನಲ್ಲಿ. ನಿಮಗೆ ಅಸೌಕರ್ಯ ಇದ್ದರೆ ನೀವು ಬೇರೆಡೆ ಕುಳಿತುಕೊಳ್ಳಿ.”
ಅಕ್ಷಯ್ ಮಾಮನ ಉಸಿರು ತುಂಡಾಯಿತು. ಪಕ್ಕದಲ್ಲಿದ್ದ ಮಾವ ಒಮ್ಮೆ ಅವನ ಮೊಣಕೈ ಹಿಡಿದು ಸರಿಯಲು ಸೂಚಿಸಿದ. ಅದು ಸಾಕು—ಆ ವ್ಯಕ್ತಿ ಇನ್ನೇನು ಹೇಳಿದರೂ ಆದೇಶದಂತೆ ಕೇಳಿಸದ ಕ್ಷಣ. ಅವನ ಅಧಿಕಾರದ ಶಬ್ದವೇ ಕಳಚಿಹೋದಂತಾಯಿತು.
ಸರೋಜ ಅತ್ತೆ ತಿರುವಿನ ಮೇಲಿಂದ ಕರೆಯಿದರು, “ನಂದಿನಿ, ಇಕ್ಕೆಲಕ್ಕೆ ಬಾ.” ಈ ಬಾರಿ ಆ ಕರೆಯಲ್ಲಿ ಪರೀಕ್ಷೆ ಇರಲಿಲ್ಲ; ಜಾಗ ಇತ್ತು. ನಂದಿನಿ ನಿಧಾನವಾಗಿ ಮೇಲೇರಿದಳು. ವಿಕ್ರಮ್ ಅವಳ ಜೊತೆ ಸಮಪಾಲಾಗಿ ಹೋದ. ಹಿಂದೆ ಅಕ್ಷಯ್ ಮಾಮನ ಸ್ಯಾಂಡಲ್ ಮೆಟ್ಟಿಲಿನ ಅಂಚಿಗೆ ಅಸಹಜವಾಗಿ ಘರ್ಷಣೆ ಆಯಿತು.
ಮೇಲಿನ ಗಾಜಿನ ಬಾಗಿಲ ಪಕ್ಕದ ಸಣ್ಣ ದಾರಿತಿರುಗಿನಲ್ಲಿ, ಸ್ಟೀಲ್ ಶೆಲ್ಫ್ನ ಅಂಚಿನಲ್ಲಿ ನೀರಿನ ಬಾಟಲಿ, ಕಾಗದದ ಕಪ್, ಅರ್ಧ ತೆರೆದ ಪ್ರಸಾದದ ಡಬ್ಬಿ ಒತ್ತಿಕೊಂಡಿದ್ದವು. ನಂದಿನಿ ಆ ತಿರುವಿನಲ್ಲಿ ನಿಂತು ಮುಂಭಾಗದ ದಾರಿಯನ್ನು ಹಿಡಿದಳು; ಕೀಲಿಯನ್ನು ತನ್ನ ಮುಷ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಮುಚ್ಚಿಕೊಂಡೇ ಒಳಗೆ ಸಾಗುವವರ ಓಟವನ್ನು ತನ್ನ ಕಡೆ ತಿರುಗಿಸಿದಳು. ಹಿಂದಿನಿಂದ ಸರೋಜ ಅತ್ತೆಯ ಕರೆಯ ಪ್ರತಿಧ್ವನಿ ಬಂದು ತಾಕಿತು—“ವರಕನ್ಯೆ ಬಂದಾಳೆ, ದಾರಿ ಬಿಡಿ”—ಅದಕ್ಕೆ ಮತ್ತೊಂದು ಧ್ವನಿ, ಇನ್ನೊಂದು, ಮೆಟ್ಟಿಲುಗೋಡೆಯ ಮೇಲೆ ಬಡಿದು ಮರಳಿ ಬಂತು. ನಂದಿನಿ ಭುಜ ಸರಿಸಿ ಆ ದಾರಿಯಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಹೆಜ್ಜೆ ಇಟ್ಟಳು.