ಖಾಲಿ ಜಾಗ ನನ್ನದೇ ಆಗಿತ್ತು

“ಅಯ್ಯೋ, ಅದನ್ನು ಅಲ್ಲಿ ಇಡ್ಬೇಡ—ಬಿಸಿ ಪಾಲಕ್ ಪನೀರ್ ಕೆಳಗೆ ಸುರೀತು!” ಎಂದು ಯಾರೋ ಚೀರಿದಕ್ಷಣ ನಂದಿನಿ ಎರಡು ತಟ್ಟೆಗಳನ್ನು ಮೊಣಕಾಲಿಗೆ ಒತ್ತಿ ಹಿಡಿದು, ಮೂರನೆಯ ಸ್ಟೀಲ್ ದೊಡ್ಡ ಪಾತ್ರೆಯ ಕೆಳಗಿನ ತೇವವಾದ ಗುದ್ದಲಿಯನ್ನು ಕಾಲಿನಿಂದ ಸರಿಸಿ ಹಿಡಿದಳು. ಪಾತ್ರೆ ಜಾರಿ ಬಿದ್ದಿಲ್ಲ. ಎಣ್ಣೆದಪ್ಪದ ಹೊಗೆ ಅವಳ ಕಣ್ಣಿಗೆ ಹೊಕ್ಕಿತು. ಬೆವರು ತೋಯ್ದ ಕೈಚೀಲವನ್ನು ಭುಜದ ಮೇಲೆ ಒತ್ತಿಕೊಂಡೇ ಅವಳು ಪಾತ್ರೆಯ ಬಾಯಿಗೆ ಹೊಸ ಕರಚನ್ನು ಹೂಡಿ, “ಇದನ್ನ ಮೊದಲು ವರಪಕ್ಷದ ಸಾಲಿಗೆ ಕಳಿಸಿ. ಅಲ್ಲಿ ಮಕ್ಕಳ ಕೈ ಬೀಳ್ತಿದೆ,” ಎಂದಳು.

ಅವಳ ಮಾತು ಕೇಳಿ ಕೇಟರಿಂಗ್ ಮೇಲ್ವಿಚಾರಕ ತಲೆಯಾಡಿಸಿದ. ಆದರೆ ಅದೇ ಕ್ಷಣದಲ್ಲಿ ಮಲ್ಲಿಗೆ ಗಜ್ಜೆ ಗಟ್ಟಿ ಕಟ್ಟಿಕೊಂಡಿದ್ದ ಸಂಯೋಜಕಿ—ವರಪಕ್ಷದ ಅಕ್ಕನ ಮಾವನ ಮನೆಬದಿ ಬಂದ ದೊಡ್ಡ ಹೆಂಗಸು—ಕೈಯಲ್ಲಿ ಪಟ್ಟಿಯನ್ನು ತಟ್ಟಿ, “ನೀನು ಕೆಲಸಕ್ಕೆ ಚುರುಕು, ಸರಿ. ಆದ್ರೆ ಮುಂದೆ ನಿಂತ್ಕೊಳ್ಳೋ ಅವಶ್ಯಕತೆ ಇಲ್ಲ. ತಟ್ಟೆ ಸಾಲು ಅಲ್ಲಿ. ಹಿಂದಿನ ಬದಿ,” ಎಂದಳು. ನಂದಿನಿ ಹಿಡಿದಿದ್ದ ಸಮಸ್ಯೆ ಬಗೆಹರಿದ ತಕ್ಷಣ, ಅವಳನ್ನು ಮರದ ಅಲಮಾರಿಯ ಪಕ್ಕದ ತಟ್ಟೆ-ಒರೆಸುವ ಜಾಗಕ್ಕೆ ತಳ್ಳಿದ ಧ್ವನಿ ಅದು.

ಮದುವೆ ಮನೆ ಬಸವನಗುಡಿಯ ಹಳೆಯ ದೊಡ್ಡ ಮನೆಯಾಗಿದ್ದರೂ ಒಳಗೆ ಎಲ್ಲವೂ ಹೊಸದಾಗಿ ಹೊಳೆಯುತ್ತಿತ್ತು—ಲಿಫ್ಟಿನ ಉಕ್ಕಿನ ಬಾಗಿಲಿನ ಮೇಲೆ ಹಳೆಯ ಕೈಗುರುತುಗಳ ಮಚ್ಚೆ, ಗಾಜಿನ ಅಲಂಕಾರ, ಹೊರಗಿನಿಂದ ಬಂದು ಒಳಗೆ ಸಿಕ್ಕಿಬಿದ್ದಂತೆ ಇರುವ ಪ್ಲಾಸ್ಟಿಕ್ ಹೂವಿನ ವಾಸನೆ. ನಂದಿನಿಯ ದುಪಟ್ಟಾದ ಮುಗುಚು ಮೆಟ್ರೋ ಕಾರ್ಡ್‌ನ ಒರೆತ ಅಂಚಿಗೆ ಸಿಕ್ಕಿತು. ಬೆಳಿಗ್ಗೆಯಿಂದ ಓಡಾಟ; ಭುಜಗಳು ಬಿಗಿದಿದ್ದುವು. ಆದರೆ ಅವಳು ಇಲ್ಲಿ ತಟ್ಟೆ ಒರೆಸಲು ಬಂದವಳಲ್ಲ. ವಿಹಾನನ ತಾಯಿ ತಾನೇ ಕರೆದು, “ನೀ ಇದ್ದರೆ ಕೆಲಸ ಸರಿಯಾಗತ್ತೆ. ಹುಡುಗನ ಬದಿಯ ಊಟದ ಸಾಲನ್ನ ನೀ ನೋಡ್ಕೋ,” ಎಂದಿದ್ದರು. ಬಂಧು-ಬಳಗಕ್ಕೆ ತಿಳಿದಿರುವ ಸಂಬಂಧಕ್ಕೆ ಇಷ್ಟು ಮಾತ್ರ ಹೆಸರು ಕೊಡಲು ಮನೆಯವರಿಗೆ ಧೈರ್ಯವಿತ್ತು; ಸ್ಥಾನ ಕೊಡಲು ಇರಲಿಲ್ಲ.

ಮೊದಲ ಓದಿಗೇ ಅವಳ ಹೆಸರು ಚಿಕ್ಕ ಕಾಗದದಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿತ್ತು—ವರನ ಬದಿಯ ಊಟದ ಜವಾಬ್ದಾರಿ ಸಾಲಿನ ಮೊದಲ ಕುಕ್ಕಿಯಲ್ಲಿ, “ನಂದಿನಿ.” ಅವಳು ನೋಡುತ್ತಿದ್ದಾಗಲೇ ಸಂಯೋಜಕಿ ಅದನ್ನು ಪೆನ್‌ನಿಂದ ಗೀರಿ, ಅದರ ಮೇಲೆ “ಶೃತಿ” ಎಂದು ಬರೆದಳು. “ಮನೆಯ ಹುಡುಗಿಯರಿಗೆ ಮುಖ ಕಾಣ್ಬೇಕು. ಹೊರಗಿಂದ ಬಂದವರು ಹಿಂದೆ ಇದ್ದರೆ ಸಾಕು,” ಎಂದು ತಟ್ಟೆಗಳ ರ್ಯಾಕ್ ಕಡೆ ತೋರಿಸಿದಳು. ನಂದಿನಿ ಕಾಗದವನ್ನು ಮತ್ತೆ ಸರಿಪಡಿಸಲಿಲ್ಲ. ಅವಳ ಬಾಯಲ್ಲಿ ಬಿಸಿ ಉಪ್ಪಿನ ರುಚಿ ತುಂಬಿತು.

ವಿಹಾನ್ ಆ ಹೊತ್ತಿಗೆ ಬಾಗಿಲು ಹತ್ತಿರ ಯಾರೊಂದೋ ಮಾವನ ಮಗನ ಜೊತೆ ನಿಂತು ಫೋನ್‌ನಲ್ಲಿ ಪಾವತಿ ವಿಚಾರ ನೋಡುತ್ತಿದ್ದ. ಅವನ ಕಣ್ಣಿಗೆ ಆ ಗೀರು ಬಿದ್ದೇ ಬಿತ್ತು. ನಂದಿನಿಯ ಮೇಲೆ ಒಂದು ಕ್ಷಣ ನಿಂತು, ಮತ್ತೆ ಪಟ್ಟಿಯ ಕಡೆ ಸರಿದಿತು. ಅವನು ಏನಾದರೂ ಹೇಳುವನೋ ಎಂದಷ್ಟರಲ್ಲಿ ಸಂಯೋಜಕಿ ಗಟ್ಟಿಯಾಗಿ, “ಶೃತಿ, ಇಲ್ಲಿ ಬಾ. ನೀ ವರಪಕ್ಷದ ಜೊತೆ ಮುಂದೆ. ನಂದಿನಿ, ನೀ ತಟ್ಟೆ ಹಿಡ್ಕೊಂಡು ಹಿಂದುಗಡೆಯ ಲೇನಿನಲ್ಲಿ ನಿಲ್ಲು,” ಎಂದಳು. ಅಕ್ಕಪಕ್ಕದವರು ಕೇಳುವಷ್ಟು ಜೋರಾಗಿರಲಿಲ್ಲ; ಕೇಳಬೇಕಾದವರು ಕೇಳುವಷ್ಟು ಮಾತ್ರ.

ನಂದಿನಿ ತಟ್ಟೆಗಳನ್ನು ಎತ್ತಿಕೊಂಡಳು. ಮೊದಲ ಬಹುಮಾನ ಅದೇ—ಅವಳನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಹೊರಗೆ ತಳ್ಳಲಿಲ್ಲ; ಕೆಲಸ ಬೇಕಾಗಿದ್ದರಿಂದ ಬಿಡಲಿಲ್ಲ. ಆದರೆ ಅದು ಒಪ್ಪಿಗೆಯಲ್ಲ, ಬಳಕೆಯಿತ್ತು. ಅವಳು ಮುಂದೆ ಇದ್ದ ಜಾಗದಿಂದ ಬದಿಯ ಸಣ್ಣ ದಾರಿಯೊಳಗೆ ಹೋದಳು. ಅಲ್ಲಿ ಊಟ ಮುಗಿದ ತಟ್ಟೆಗಳ ನೀರಿನ ವಾಸನೆ, ಸಾಂಬಾರದ ಒರೆಗಳು, ಒರೆಸಿದರೂ ಒರೆಯದ ಸ್ಟೀಲ್ ಹೊಳಪು.

ಮೂರು ಸಾಲುಗಳು ಚಲಿಸಲಾರಂಭಿಸಿದಾಗ ಯಾರು ಎಲ್ಲಿ ನಿಂತಿದ್ದಾರೆ ಎಂಬುದು ಮನೆಯವರಿಗೆ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಕಾಣುತ್ತಿತ್ತು. ಶೃತಿ ಅಲಂಕಾರ ಮಾಡಿಕೊಂಡು ನಗುತ್ತಾ ಪಾಯಸ ಹಂಚುತ್ತಿದ್ದಳು; ಎರಡು ಮಕ್ಕಳ ಜೊತೆ ನಿಂತಿದ್ದ ಮಾವಂದಿರಿಗೆ ಅದು ಚೆನ್ನಾಗಿ ತೋರುತ್ತಿತ್ತು. ನಂದಿನಿಯ ಕೈಗೆ ಬಂದದ್ದು ಖಾಲಿ ತಟ್ಟೆ, ಬಳಕೆಯ ಗ್ಲಾಸ್, ಹಿಂಬದಿ ಓಡಾಟ. ಸಂಯೋಜಕಿ ಅವಳ ಕೈಗೆ ಕೀಲಿಯ ಗುಚ್ಛವೊಂದು ಕೊಟ್ಟಳು—ಸ್ಟೋರ್ ಅಲಮಾರಿ, ಹೆಚ್ಚುವರಿ ತಟ್ಟೆ, ನೀರಿನ ಕೋಣೆ. “ಇವು ನೀ ನೋಡ್ಕೋ. ನಿನಗೆ ಈ ಬದಿ ಚೆನ್ನಾಗಿರತ್ತೆ,” ಎಂದಳು. ಕೀಲಿಯ ತೂಕ ಕೈಗೆ ಬಿದ್ದಾಗ ಅದು ನಂಬಿಕೆ ಅಲ್ಲ, ಗಡಿಯಿತ್ತು.

ಒಮ್ಮೆ ಮಧ್ಯದ ದಾರಿ ಖಾಲಿಯಾದಾಗ ವಿಹಾನ್ ಹಿಂದೆ ಕಿಚನ್ ಮೂಲೆಗೂ ಬಂದ. ಗ್ಯಾಸ್ ಸಿಲಿಂಡರ್ ಹತ್ತಿರದ ಚಿಕ್ಕ ಕಿಟಕಿಯಿಂದ ರಾತ್ರಿ ಗಾಳಿ ಒಳಬರುತ್ತಿತ್ತು. ನಂದಿನಿ ತಟ್ಟೆಗಳನ್ನು ಜೋಡಿಸುತ್ತಿದ್ದಳು. ಅವನ ಕಣ್ಣು ಅವಳ ಮುರಿದ ನಖದ ತುದಿಗಳ ಮೇಲೆ ನಿಂತಿತು. “ಒಂಚೂರು ಸರಿ ಮಾಡ್ಕೋ ನಂದಿನಿ,” ಎಂದನು ಮೃದುವಾಗಿ. “ಇಗ ತಕರಾರು ಬೇಡ. ಇವರಿಗೆ ಇವತ್ತು ಮುಖದ ಪ್ರಶ್ನೆ ಆಗಿದೆ. ರಾತ್ರಿ ಮುಗಿದ್ಮೇಲೆ—”

ಅವಳು ನಿಂತಳು. ಕೈಯಲ್ಲಿದ್ದ ತಟ್ಟೆ ಪರಸ್ಪರ ತಾಗಿಕೊಂಡು ಒಣ ಶಬ್ದ ಮಾಡಿತು. “ನನಗೆ ಯಾವ ಜಾಗ ಕೊಟ್ಟಿದ್ರು?” ಎಂದು ಅವಳು ಕೇಳಿದಳು.

ವಿಹಾನ್ ನೇರವಾಗಿ ನೋಡಲಿಲ್ಲ. “ಈಗ ಏನು ಕೊಡ್ತಾರೆ, ಏನು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ತಾರೆ ಅನ್ನೋದಕ್ಕಿಂತ ಕೆಲಸ ಮುಗಿಯಲಿ ಅಂದುಕೋ.”

ಆ ವಾಕ್ಯ ಚಿಕ್ಕದ್ದಾಗಿತ್ತು. ಆದರೆ ಅವಳನ್ನು ಹಿಂದಕ್ಕೆ ಸರಿಸಿದ ಕೈ ಯಾರದು ಎಂಬುದನ್ನು ಅದೇ ಹೇಳಿತು. ಅವನು ಅವಮಾನವನ್ನು ನೋಡಿದ್ದ. ಅದನ್ನೇ ಈಗ ಅವಳಿಂದ ಹೊತ್ತುಕೊಳ್ಳು ಎಂದು ಕೇಳುತ್ತಿದ್ದ. “ಸರಿ,” ಎಂದು ನಂದಿನಿ ಹೇಳಿದಳು. ಸಮಾಧಾನವಲ್ಲ. ಕತ್ತರಿಸಿದಂತೆ.

ಅದಾದಮೇಲೆ ಅವಳು ಹೆಚ್ಚು ವೇಗವಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಲಿಲ್ಲ. ಯಾರಾದರೂ “ಕೀಲಿಗಳು?” ಎಂದರೆ ಕೊಡುತ್ತಿದ್ದಳು, ಆದರೆ ಓಡುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ. ಅತ್ತೆಮಾವಂದಿರಿಗೆ ನೀರಿಲ್ಲ ಎಂದು ಗದ್ದಲ ಶುರುವಾದಾಗ ಸಂಯೋಜಕಿ ಹಿಂದಕ್ಕೆ ಬಂದು, “ನಂದಿನಿ, ಬೇಗ ಅಲಮಾರಿ ತೆರೆ,” ಎಂದಳು. ನಂದಿನಿ ಆ ಕೀಲಿಯ ಗುಚ್ಛವನ್ನು ನೋಡಿದಳು. ಬೆಳಿಗ್ಗೆದಿಂದ ತಡವಾಗಿ ಹಿಂತಿರುಗಿದ ಬಾಗಿಲಿನ ಕೀಲಿಯಂತೆಯೇ ಅದು ಅವಳ ಕೈಗೆ ಅಂಟಿಕೊಂಡಿತ್ತು. ನಂತರ ಅವಳು ಅದನ್ನು ಸಂಯೋಜಕಿಯ ಕರಗೈ ಮೇಲೆ ಇಟ್ಟಳು.

“ಇದು ನಿಮ್ಮದ್ದು,” ಎಂದಳು.

“ಏನು ಅರ್ಥ?”

“ಯಾರು ಎಲ್ಲಿ ನಿಲ್ಲಬೇಕು ಅಂತ ನೀವು ತೀರ್ಮಾನಿಸ್ತೀರಲ್ಲ. ಹಾಗಿದ್ರೆ ಯಾರು ಓಡಿ ತೆಗೆಯಬೇಕು ಅನ್ನೋದನ್ನೂ ನೀವು ನೋಡ್ಕೊಳ್ಳಿ.”

ಸಂಯೋಜಕಿಯ ಮುಖ ಕ್ಷಣಕೆ ಬಿಗಿಯಾದು ಹೋಗಿತು. “ಈಗ ಡ್ರಾಮಾ ಮಾಡ್ಬೇಡ.”

“ನಾನು ಹಿಂದೆ ನಿಂತಿರೋ ಕೆಲಸ ಮಾಡ್ತಾ ಇದ್ದೆ. ಕೀಲಿಗಳು ಮಾತ್ರ ಮುಂದೆ ಬೇಕಾದಾಗ ನನ್ನ ಕೈಗೆ ಕೊಡೋದಿಲ್ಲ.”

ಅವಳು ಇನ್ನೊಂದು ಮಾತೂ ಆಡದೆ ತಟ್ಟೆ ಬಟ್ಟೆಯನ್ನು ಮಡಚಿ ಅಲಮಾರಿಯ ಮೇಲಿಟ್ಟಳು. ಖಾಲಿ ಟ್ರೇ ಹಿಡಿದುಕೊಂಡಿದ್ದ ಹುಡುಗನ ಕೈಗೆ ಅದನ್ನೂ ಕೊಟ್ಟು, ಬದಿಯ ದಾರಿಯಿಂದ ಹೊರಬಂದಳು. ಅವಳು ಸಂಪೂರ್ಣ ಮನೆ ಬಿಟ್ಟಲಿಲ್ಲ; ಮೆಟ್ಟಿಲಿನ ತಿರುವಿನ ನೆರಳಲ್ಲಿ ನಿಂತಳು. ಅಲ್ಲಿಂದ ಊಟದ ಸಾಲು, ತಟ್ಟೆ ತರುವುದು-ಕಳಿಸುವುದು, ಯಾರು ಯಾರನ್ನು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ ಎಲ್ಲವೂ ಕಾಣುತ್ತಿತ್ತು. ಅವಳಿಲ್ಲದೆ ಕೆಲಸ ನಿಂತುಬಿಡಲಿಲ್ಲ. ಆದರೆ ಅಸ್ಥವ್ಯಸ್ಥವಾಯಿತು. ಯಾರು ಯಾವ ತಟ್ಟೆ ಎಲ್ಲಿಗೆ ಹಾಕಬೇಕು ಗೊತ್ತಾಗದೆ ಎರಡು ಸಾಲು ಬೆರೆತುಹೋದವು.

ಮೇಲೆ ಮಂಟಪದಿಂದ ಒಂದು ಗುಂಪು ಕೆಳಗೆ ಇಳಿದಿತು. ವರನ ದೊಡ್ಡಮ್ಮನ ಮಗ, ಮಾವಂದಿರು, ವಿಹಾನದ ತಾಯಿ. “ಏನು ಗದ್ದಲ?” ಎಂಬ ಅವರ ಕಣ್ಣುಗಳು ಮೊದಲು ಸಾಲಿನ ಮೇಲೆ, ತಕ್ಷಣ ಬಳಿಕ ಜನರ ನಿಲ್ಲುವ ಜಾಗಗಳ ಮೇಲೆ ಹೋದವು. ಅದೇ ಹೊತ್ತು ಶೃತಿ ವಿಹಾನದ ಬದಿ ಮುಂದೆ ನಿಲ್ಲಲು ಹೋದಳು. ಸಂಯೋಜಕಿ ಕೈ ಹಿಡಿದು ಅವಳನ್ನು ಸರಿಯಾಗಿ ಅಲ್ಲಿ ತಳ್ಳಿದಳು—ನಂದಿನಿ ನಿಂತಿದ್ದ ಸ್ಥಳಕ್ಕೆ. ತಟ್ಟೆ ಹಂಚುವ ಉದ್ದ ಮೇಜಿನ ಬಲ ತುದಿ, ವರನ ಬದಿ. ಹೆಸರಿನ ಚೀಟಿ ಗೀರಿದ ಜಾಗದ ಕೆಳಗೆ ಹೊಸ ಕಾಗದವನ್ನೇ ಇಟ್ಟಿದ್ದರು.

ಅದನ್ನೇ ವಿಹಾನ್ ಕಂಡದ್ದು.

ಅವನು ಮೊದಲು ತಾಯಿಯ ಕಡೆ ನೋಡಿದ. ತಾಯಿ ಏನೂ ಹೇಳಲಿಲ್ಲ; ಆದರೆ ಸಂಯೋಜಕಿಯ ಗಟ್ಟಿ ಮುಖ ನೋಡುತ್ತ ನಿಂತಿದ್ದರು. ಮುಂದಿನ ಕ್ಷಣದಲ್ಲಿ ಶೃತಿ ಆ ಜಾಗಕ್ಕೆ ಹೋಗಲು ಯತ್ನಿಸಿದಾಗ ವಿಹಾನ್ ತನ್ನ ಕೈಯಲ್ಲಿದ್ದ ಸರ್ವಿಂಗ್ ಚಮಚವನ್ನು ಆ ಮೇಜಿನ ಮೇಲೆ ಇಟ್ಟ. ಖಾಲಿ ಜಾಗದ ಎದುರು ಒಂದು ತಟ್ಟೆಯನ್ನು ತಿರುಗಿಸಿ ಇಟ್ಟನು—ಸಾಧಾರಣವಾಗಿ ಕೆಲಸ ನೋಡುತ್ತಿರುವವನ ಸೂಚನೆ ಹಾಗೆ. “ಇಲ್ಲಿ ಬೇಡ,” ಎಂದನು. ಜೋರಾಗಿ ಅಲ್ಲ. ಆದರೆ ಶೃತಿಗೆ ಕೇಳುವಷ್ಟು.

ಸಂಯೋಜಕಿ ತಕ್ಷಣ, “ಅವಳು ಇಲ್ಲ ಅಲ್ಲ್ವಾ. ಸಾಲು ನಿಲ್ಲಿಸ್ಬೇಡಿ. ಹುಡುಗಿ ನಿಲ್ಲಲಿ,” ಎಂದಳು.

ವಿಹಾನ್ ಚೀಟಿಯ ಕೆಳಗಿದ್ದ ಹೊಸ ಕಾಗದವನ್ನು ತೆಗೆದ. ಕೆಳಗೆ ಹಳೆಯ ಗೀರಿ ಹೋದ “ನಂದಿನಿ” ಇನ್ನೂ ಕಾಣುತ್ತಿತ್ತು. ಅವನು ಅದನ್ನೇ ಹಿಂದುಮ್ಮೆಜಿನ ಉಪ್ಪಿನಕಾಯಿ ಡಬ್ಬಿಯ ಕೆಳಗೆ ಸರಿಯಾಗಿ ಒತ್ತಿ, ಖಾಲಿ ಜಾಗದ ಮುಂದೆ ಹಾಗೇ ಉಳಿಸಿದ. “ಆ ಜಾಗ ಹಿಡ್ಕೊಂಡಿದೆ,” ಎಂದನು.

ಅದು ಘೋಷಣೆ ಆಗಲಿಲ್ಲ. ಯಾರೂ ತಟ್ಟೆ ತಟ್ಟಿ ನೋಡಲಿಲ್ಲ. ಆದರೆ ದಾರಿಯ ಚಲನೆ ನಿಂತು ಮತ್ತೆ ಬದಲಾಯಿತು. ಶೃತಿ ಅಸಹಾಯವಾಗಿ ತಾಯಿಯರ ಬದಿಗೆ ಸರಿಯಬೇಕಾಯಿತು. ಸಂಯೋಜಕಿ ಕ್ಷಣ ಮಾತ್ರ ಕೋಪದಿಂದ ಅವನ ಕಡೆ ನೋಡಿದಳು. “ಈಗ ಅವಳು ಎಲ್ಲಿ?” ಎಂದಳು ದಂತ ಕಚ್ಚಿಕೊಂಡು.

ವಿಹಾನ್ ಮೆಟ್ಟಿಲಿನ ತಿರುವಿನ ಕಡೆ ನೋಡಿದ. ನಂದಿನಿ ಇನ್ನೂ ಅಲ್ಲೇ ನಿಂತಿದ್ದಳು; ದುಪಟ್ಟಾ ಮಡಚು ಭುಜದಿಂದ ಜಾರುತ್ತಿತ್ತು, ದಿನಪೂರ್ತಿ ಓಡಾಟದ ಬಿಗಿತ ಅವಳ ನಿಂತದ್ದಲ್ಲೇ ಕಾಣುತ್ತಿತ್ತು. ಅವನು ಅವಳ ಹೆಸರನ್ನು ಕರೆಯಲಿಲ್ಲ. ಕೈ ಬೀಸಲಿಲ್ಲ. ಬದಲಿಗೆ, ಅವಳ ಟ್ರೇ ಇಡುವ ಕೆಳಗಿನ ಸ್ಟ್ಯಾಂಡನ್ನು ಎಳೆದು ತನ್ನ ಬದಿಗೆ ಸರಿಸಿದ. ಬಲ ತುದಿಯ ಖಾಲಿ ಜಾಗದಲ್ಲಿ ಇನ್ನೊಬ್ಬರ ತಟ್ಟೆ ಬೀಳದಂತೆ ತನ್ನ ಕೈಯನ್ನೇ ಅಲ್ಲೇ ಇಟ್ಟು ನಿಂತ.

ಈ ಸಣ್ಣ ಹಠ ಮನೆಯವರ ಕಣ್ಣಿಗೆ ಹೆಚ್ಚು ಬಿತ್ತು; ಏಕೆಂದರೆ ಇದನ್ನು ಯಾರೂ ಭಾಷಣದಿಂದ ತಿದ್ದಲಾರದಿದ್ದರು. ವಿಹಾನದ ತಾಯಿ ಚಿಕ್ಕದಾಗಿ, “ನಂದಿನಿ, ಬಾ ಕಣೇ,” ಅಂದರು. ಅದರಲ್ಲಿ ಒತ್ತಾಯ ಇರಲಿಲ್ಲ; ಈ ಬದಿಯ ಕೆಲಸ ಯಾರದು ಎಂಬ ಒಪ್ಪಿಗೆಯಿತ್ತು.

ನಂದಿನಿ ನಿಧಾನವಾಗಿ ಮುಂದೆ ಬಂತಳು. ಸಂಯೋಜಕಿ ದಾರಿಯನ್ನು ಬಿಡದೆ ನಿಂತಿದ್ದಳು. ನಂದಿನಿ ಅವಳನ್ನು ತಳ್ಳಲಿಲ್ಲ; ಬದಿಯ ನಾರೋ ಜಾಗದಿಂದಲೇ ಒಳನುಗ್ಗಿದಳು. ಸ್ಟ್ಯಾಂಡಿನ ಬಳಿಗೆ ಬಂದು ನಿಂತು, ವಿಹಾನದ ಕೈ ಕೆಳಗೆ ಸಿಕ್ಕಿದ್ದ ಟ್ರೇ ತೆಗೆದುಕೊಂಡಳು. ಅವರ ಬೆರಳುಗಳು ಕ್ಷಣಕಾಲ ತಗುಲಿದವು. ಅವನು ಕೈ ಹಿಂದಕ್ಕೆ ತೆಗೆದ. ಜಾಗ ಹಾಗೇ ಉಳಿಯಿತು.

“ತಟ್ಟೆ ಹಿಂತಿರುಗೋ ಸಾಲು ಎಲ್ಲಿ?” ಎಂದು ಅವಳು ಕೆಲಸದ ಮಾತಿನಷ್ಟೇ ಕೇಳಿದಳು.

ವಿಹಾನ್ ಎಡದ ದಾರಿಗೆ ಕಣ್ಣು ತಿರುಗಿಸಿದ. “ನಿನ್ನ ಬದಿ,” ಎಂದನು.

ಅದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚೇನೂ ಇರಲಿಲ್ಲ. ಆದರೆ ಅದರ ನಂತರ ಯಾರೂ ಆ ಸ್ಥಳಕ್ಕೆ ಶೃತಿಯನ್ನು ಮತ್ತೆ ಕಳಿಸಲಿಲ್ಲ. ಜನ ಬಂದು ಹೋದರು. ವಧುವಿನ ಚಿಕ್ಕಮ್ಮ ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಬಾಳೆಹಣ್ಣು ಕೇಳಿದಳು. ಮಕ್ಕಳೊಬ್ಬನು ಗ್ಲಾಸ್ ಉರುಳಿಸಿದ. ಸಂಯೋಜಕಿ ಇನ್ನೂ ಬೇರೆ ಕಡೆಗಳಿಂದ ಕಮಾಂಡ್ ಕೊಡುತ್ತಿದ್ದರೂ ಈ ಮೇಜಿನ ಬಲ ತುದಿಗೆ ಅವಳ ಕೈ ತಲುಪಲಿಲ್ಲ. ನಂದಿನಿ ಸಾಲನ್ನು ಹಿಡಿದಳು. ಯಾವ ಪಾತ್ರೆ ಯಾವಾಗ ಖಾಲಿ ಆಗುತ್ತದೆ, ಯಾವ ದೊಡ್ಡಮ್ಮಗೆ ಸಕ್ಕರೆ ಕಡಿಮೆ ಬೇಕು, ಯಾವ ಮಾವನಿಗೆ ಎರಡನೇ ಬಾರಿ ಬಜ್ಜಿ ಕೊಡಬೇಕು—ಅವಳು ಆರಂಭದಿಂದಲೇ ತಿಳಿದಿದ್ದುದನ್ನೇ ಮತ್ತೆ ಚಲನೆಗೆ ತಂದಳು. ಈಗ ಮಾತ್ರ ಆ ಜಾಗ ಅವಳನ್ನು ಕೆಲಸಕ್ಕೆ ಕರೆಯುವುದಿಲ್ಲ; ಅವಳದ್ದೇ ಆಗಿತ್ತು.

ಊಟದ ಕೊನೆ ಹೊತ್ತಿಗೆ ಜನಸಂಚಾರ ಕರಗಿತು. ಸ್ಟೀಲ್ ಗ್ಲಾಸ್‌ಗಳ ಶಬ್ದ ಕಡಿಮೆ ಆಯಿತು. ಹಿಂದಿನ ದಾರಿಯಲ್ಲಿ ತಟ್ಟೆ ಹಿಂತಿರುಗಿಸುವ ಸಾಲು ಒಂದೇ ಸರಿಯಾಗಿ ಉಳಿಯಿತು. ನಂದಿನಿ ಒಂದು ದೊಡ್ಡ ಟ್ರೇಯನ್ನು ಹಿಡಿದು ಬಂದು ರ್ಯಾಕ್ ಮುಂದೆ ನಿಂತಳು. ಮೇಲಿನ ಸಾಲಿನಲ್ಲಿ ಎರಡು ತಟ್ಟೆಗಳು, ಕೆಳಗಿನ ಸಾಲಿನಲ್ಲಿ ಮೂರು, ಮಧ್ಯದ ಖಾಲಿ ಚೌಕ ಅವಳು ಮೊದಲು ನಿಂತಿದ್ದ ಜಾಗಕ್ಕೇ ಸರಿಯಾಗಿ ಎದುರಾಗಿತ್ತು. ವಿಹಾನ್ ಬದಿಯಿಂದ ಬಂದು ಇನ್ನೊಂದು ಟ್ರೇ ಇಡಲು ಮುಂದಾದ. ಯಾರೋ ಹಿಂದೆ “ಇದನ್ನ ಅಲ್ಲಿ ಹಾಕಿ” ಎಂದು ಹೇಳುವಷ್ಟರಲ್ಲಿ ಅವನು ತನ್ನ ಟ್ರೇಯನ್ನು ಅರ್ಧ ಇಂಚು ಬದಿಗೆ ಸರಿಸಿ, ಮಧ್ಯದ ಆ ಖಾಲಿ ಜಾಗವನ್ನು ಮುಚ್ಚಲಿಲ್ಲ.

ನಂದಿನಿ ತನ್ನ ಟ್ರೇಯನ್ನು ಆ ಜಾಗದಲ್ಲೇ ಜಾರಿಸಿ ಇಟ್ಟಳು. ಭಾರ ಬಿದ್ದ ಸ್ಟ್ಯಾಂಡ್ ಸ್ವಲ್ಪ ಕುಸಿದು ಮತ್ತೆ ನಿಂತಿತು. ಹಿಂತಿರುಗಿಸುವ ಸಾಲಿನ ಮಧ್ಯದ ಜಾಗ ಅದೇ ಸ್ಥಳಕ್ಕೆ ಮರಳಿ ತುಂಬಿಕೊಂಡಿತು.