ಮೊದಲು ನಗಿದವರು ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ತಲೆ ತಗ್ಗಿಸಿದರು

“ಅವಳನ್ನು ಒಳಗೆ ಬಿಡಬೇಡಿ, ಊಟದ ಬದಿಯವರ ಜೊತೆ ನಿಲ್ಲಲಿ,” ಎಂದು ಶೈಲಜಾ ಬಂಗಾರದ ಕಂಗಣ ಬಡಿದು ಹೇಳುತ್ತಿದ್ದಂತೆಯೇ ನಂದಿನಿಯ ಹೆಜ್ಜೆ ಬಾಗಿಲಿನ ಅಂಚಿನಲ್ಲಿ ನಿಂತುಹೋಯಿತು. ಕೈಯಲ್ಲಿದ್ದ ಸಣ್ಣ ಉಡುಗೊರೆಯ ಕವರ್ ಅವಳ ಬೆರಳಲ್ಲಿ ಮಡಚಿಕೊಂಡಿತು. ಒಳಗೆ ಹೂವಿನ ವಾಸನೆ, ಘಂಟೆಯ ಸದ್ದು, ವೇದಿಕೆಯ ಫೋಟೋ ಬೆಳಕು; ಹೊರಗೆ ಪಾರ್ಕಿಂಗ್ ಕಡೆಗೆ ಕಾದಿದ್ದ ಚಾಲಕರ ಸಾಲು. ಬಾಗಿಲಿನ ಮರದ ಚೌಕಟ್ಟಿನ ಬಳಿ ಅರ್ಧ ಹೆಜ್ಜೆ ಒಳಗೆ, ಅರ್ಧ ಹೆಜ್ಜೆ ಹೊರಗೆ ನಿಂತ ನಂದಿನಿಯನ್ನು ನೋಡುತ್ತ ಕೆಲವರು ಕಣ್ಣು ಜಾರಿ ಮತ್ತೆ ಮಾತಿಗೆ ಹೋದರು. “ಬಂಧು-ಬಳಗಕ್ಕೆ ತಿಳಿದಿರುವ ಸಂಬಂಧ ಅಂತ ಹೇಳಿಕೊಂಡರೆ ಎಲ್ಲರನ್ನೂ ಮಗಳ ಪಕ್ಕದಲ್ಲಿ ಕುಳ್ಳಿರಿಸೋಕಾಗಲ್ಲ,” ಶೈಲಜಾ ಮತ್ತೆ ಜೋರಾಗಿ ಹೇಳಿದಳು, ಕೇಳದವರಿಗೂ ಕೇಳುವಂತೆ.

ನಂದಿನಿ ಉತ್ತರ ಹೇಳಲಿಲ್ಲ. ಬೆಂಗಳೂರಿನ ಮೆಟ್ರೋದಿಂದ ಇಳಿದು, ನಂತರ ಆಟೋ ಬದಲಿಸಿ, ನೇರವಾಗಿ ತನ್ನ ಸೇವಾ ವಲಯದ ಸಂಜೆ ಪಾಳಿಯ ಕೆಲಸ ಮುಗಿಸಿ ಬಂದ ದೇಹದ ಗಟ್ಟಿತನ ಇನ್ನೂ ಭುಜಗಳಲ್ಲಿ ಇತ್ತು; ಚೂಡಿದಾರದ ಕೈಮೇಲೆ ಮಡಿಚುಕ್ಕೆಗಳು ಸರಿಯಾಗಲೇ ಇಲ್ಲ. ಅವಳು ಒಳಕ್ಕೆ ನುಗ್ಗಲು ಯತ್ನಿಸದೆ, ಕವರ್‌ನ್ನು ರೇಖಾ ಅಕ್ಕನ ತಟ್ಟೆಯ ಪಕ್ಕಕ್ಕೆ ಇಟ್ಟು, “ಯಾರಿಗೆ ಕೊಡಬೇಕೋ ಅವರಿಗೆ ತಲುಪುತ್ತದೆ,” ಎಂದು ಸಮತಟ್ಟಾಗಿ ಹೇಳಿ, ಅತಿಥಿಗಳ ಚಪ್ಪಲಿ ಸರಿಯದ ಮೂಲೆ ಕಡೆ ಸರಿದಳು. ಆ ಸಮಾಧಾನವೇ ಮೊದಲ ಸಣ್ಣ ಚೀರು ಆಯಿತು; ಶೈಲಜಾ ನಿರೀಕ್ಷಿಸಿದ್ದ ಕುಗ್ಗುವಿಕೆಯಾಗಲಿಲ್ಲ ಅದು. ಹತ್ತಿರ ನಿಂತಿದ್ದ ಅರ್ಜುನ್ ಮಾವ ಕಣ್ಣಂಚಿನಿಂದ ಶೈಲಜಾವನ್ನು ನೋಡಿದರು—ಒಂದು ಕ್ಷಣ ಹೆಚ್ಚು.

ವೇದಿಕೆಯ ಮೇಲೆ ಮಾಧವಿ ಉಂಗುರ ತೊಡಿಸುತ್ತಿದ್ದಳು. ಅವಳ ಪಕ್ಕದಲ್ಲಿ ನಿಂತ ವಿಕ್ರಮ್, ಫೋಟೋಗ್ರಾಫರ್ ಹೇಳಿದಂತೆ ನಗುತ್ತಿದ್ದರೂ ಕಣ್ಣು ಮಾತ್ರ ಬಾಗಿಲಿನ ಕಡೆ ಹೋಗಿ ಮರಳಿ ಬರುತ್ತಿತ್ತು. ನಂದಿನಿಯನ್ನು ಮೂರೇ ತಿಂಗಳು ಹೀಗೆ ಅಸ್ಪಷ್ಟ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಇಟ್ಟುಕೊಂಡಿದ್ದವನಿಗೆ ಇಂದು ಎಲ್ಲವೂ ಕುಟುಂಬದ ತೀರ್ಪಿನಂತೆ ಸರಿದು ಹೋಗಬೇಕಿತ್ತು. “ನೀನು ಇದ್ದೇ ಇರೋ, ಆದರೆ ದೃಶ್ಯ ಮಾಡಬೇಡ,” ಎಂದು ಬೆಳಿಗ್ಗೆ ಕಳುಹಿಸಿದ್ದ ಅವನ ಸಂದೇಶದ ಹೊಳಪು ಇನ್ನೂ ಅವಳ ಕೈಯಲ್ಲಿ ಹಿಡಿದಿದ್ದ ಫೋನ್ ಪರದೆಯ ತಣ್ಣನೆಯ ಬೆಳಕಿನಂತೆ ನೆನಪಿತ್ತು. ಅದನ್ನು ಅವಳು ಯಾರಿಗೂ ತೋರಿಸಿರಲಿಲ್ಲ; ತೋರುವುದರಿಂದ ನಾಚಿಕೆ ಅವಳದ್ದಾಗುತ್ತದೆ, ಅವನದು ಅಲ್ಲ.

ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ ಮುಗಿಯುವ ಮುಂಚೆಯೇ ಶೈಲಜಾ ಹೊರಗಿನ ಸಂಚಾರದ ಮೇಲೆ ಅಧಿಕಾರ ಹಿಡಿದಳು. ಯಾವ ಕಾರಿನಲ್ಲಿ ಹಿರಿಯರು, ಯಾವ ಕಾರಿನಲ್ಲಿ ವಧುವಿನ ಮಾವಂದಿರು, ಯಾವ ಗಾಡಿಯಲ್ಲಿ ಉಡುಗೊರೆ ಪೆಟ್ಟಿಗೆಗಳು ಹೋಗಬೇಕು—ಎಲ್ಲದರ ಕೀಲಿಗಳನ್ನು ತನ್ನ ಪರ್ಸ್‌ನಿಂದ ತೆಗೆದು ಚಾಲಕರ ಕೈಗೆ ತಾನೇ ಕೊಡುತ್ತಿದ್ದಳು. “ಈ ನೀಲಿ ಕಾರು ನಮ್ಮವರಿಗಷ್ಟೇ. ಆ ಬಿಳಿ ಒಂದು ಪೆಟ್ಟಿಗೆಗಳಿಗೆ. ಮತ್ತೊಂದು ಕಾರು ಉಳಿದವರಿಗೆ,” ಎಂದು ಪಟ್ಟಿ ಓದುವಂತೆ ಹೇಳಿದಳು. ನಂದಿನಿ ವೇದಿಕೆಯಿಂದ ದೂರ, ನೀರಿನ ಕೌಂಟರ್ ಹತ್ತಿರ ನಿಂತಿದ್ದಾಗ ಶೈಲಜಾ ಅವಳ ಕಡೆ ನೋಡದೇ ರೇಖಾಗೆ ಹೇಳಿದರು, “ಅವಳನ್ನು ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಯಾರಾದರೂ ಬಿಟ್ಟುಬರಲಿ. ಈಗ ಮುಖ್ಯವರು ಮೊದಲು.”

ಆ “ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ” ಅಲ್ಲಿ ನಿಂತಿದ್ದ ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಕೇಳಿಸಿತು. ಸಂಬಂಧದ ಮೌಲ್ಯವನ್ನು ಕಾರಿನ ಸೀಟಿನಲ್ಲಿ ತೂಕ ಹಾಕುವ ಶೈಲಿ ಅದು. ವಿಕ್ರಮ್ ಹೊರಗೆ ಬಂದು ಒಂದೇ ಕ್ಷಣ ನಂದಿನಿಯ ಬಳಿ ನಿಂತ. “ಈಗ ಬೇಡ, ದಯವಿಟ್ಟು. ಸ್ವಲ್ಪ ಜಾಣ್ಮೆ,” ಎಂದನು ತುಟಿಯ ಚಲನವಲನಕ್ಕೆ ಸೀಮಿತವಾದ ಧ್ವನಿಯಲ್ಲಿ. ನಂದಿನಿ ಅವನನ್ನು ನೇರವಾಗಿ ನೋಡಿದಳು. “ಜಾಣ್ಮೆ ಯಾರಿಗೆ ಬೇಕೋ ಅವರು ಬಳಸಿ,” ಅಷ್ಟೇ ಹೇಳಿದಳು. ಅವನು ಕೈ ಚಾಚಿದ, ಆದರೆ ಅಷ್ಟರಲ್ಲಿ ಶೈಲಜಾ ದೂರದಿಂದಲೇ, “ವಿಕ್ರಮ್, ಗಿಫ್ಟ್ ಲಿಸ್ಟ್ ಚೆಕ್ ಮಾಡು,” ಎಂದು ಕರೆದಳು. ಅವನು ಹಿಂತಿರುಗಿದ ರೀತಿ ಉತ್ತರಕ್ಕಿಂತ ಕೆಟ್ಟದ್ದಾಗಿತ್ತು.

ಹೊರಗಿನ ಪಾರ್ಕಿಂಗ್ ಅಂಚಿನಲ್ಲಿ ಮಳೆ ನಿಂತ ನಂತರದ ತಂಪು ಉಳಿದಿತ್ತು. ಚಹಾ ಗ್ಲಾಸ್ ಇಟ್ಟ ವೃತ್ತಾಕಾರದ ಕಲೆ ಒಂದು ಪ್ಲಾಸ್ಟಿಕ್ ಮೇಜಿನ ಮೇಲೆ ಒಣಗುತ್ತಿತ್ತು; ಯಾರೋ ಅರ್ಧ ಕುಡಿದು ಬಿಟ್ಟ ಚಹಾ ಮೇಲ್ಚರ್ಮ ಕಟ್ಟಿಕೊಂಡಿತ್ತು. ಅತಿಥಿಗಳು ಗುಂಪಾಗಿ ಹೊರಬಂದಂತೆ ಕಾರುಗಳ ಮುಂದೆ ಸಣ್ಣ ಸಣ್ಣ ಅಧಿಕಾರ ವಲಯಗಳು ಮೂಡಿದವು. ಶೈಲಜಾ ಚಾಲಕ ರಮೇಶನಿಗೆ ಕೀಲಿಕೈ ಕೊಟ್ಟು, “ಮೊದಲು ಮಾಧವಿ, ನಂತರ ನನ್ನ ಅಕ್ಕಂದಿರು. ಉಳಿದವರು ನೋಡ್ಕೊಳ್ಳಲಿ,” ಎಂದಳು. ನಂದಿನಿಯ ಕಡೆ ತಿರುಗಿ, “ನೀನು ಬೇಗ ಹೋಗಬೇಕಾದರೆ ಕ್ಯಾಬ್ ಬುಕ್ ಮಾಡ್ಕೋ. ಇಂತಹ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಕ್ಕೆ ಆಹ್ವಾನ ಬಂದರೆ ಸೀಟ್ ಕೂಡಾ ಜೊತೆಗೆ ಬರೋದಿಲ್ಲ,” ಎಂದಳು. ಹತ್ತಿರದ ಇಬ್ಬರು ಮಗಳುಗಳು ತುಟಿಯನ್ನು ಕಚ್ಚಿ ನಗು ಮರೆಮಾಡಿದರು.

ಆ ಕ್ಷಣವೇ ಮೊದಲ ಸ್ಪಷ್ಟ ಬಿರುಕು ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಿತು. ರೇಖಾ ಅಕ್ಕ ನೀರಿನ ಬಾಟಲಿ ಹಿಡಿದು ಬಂದಳು, ನಂದಿನಿಯ ಪಕ್ಕದಲ್ಲಿ ನಿಂತು ಅವಳಿಗೆ ಬಾಟಲಿ ಕೊಟ್ಟಳು—ಯಾವ ಮಾತೂ ಇಲ್ಲದೆ, ಆದರೆ ಅತಿಥಿಗಳ ಮಧ್ಯೆ ಯಾರ ಪಕ್ಕದಲ್ಲಿ ನಿಲ್ಲಬೇಕು ಎಂಬುದು ಗೊತ್ತಿರುವಂತೆ. ಅದೇ ಹೊತ್ತಿಗೆ ಅರ್ಜುನ್ ಮಾವ ತಮ್ಮ ಚಪ್ಪಲಿಯ ಮೂಗಿನ ದಿಕ್ಕನ್ನು ಶೈಲಜಾದಿಂದ ತಿರುಗಿಸಿ ನಂದಿನಿಯ ಕಡೆ ನಿಂತರು. “ಕ್ಯಾಬ್ ಯಾಕೆ? ಇಲ್ಲಿ ಮೂರು ಕಾರುಗಳಿವೆ,” ಎಂದು ಗಟ್ಟಿಯಾಗಿ ಹೇಳಿದರು. ಶೈಲಜಾ ನಗು ಇಳಿದು ಮತ್ತೆ ಎತ್ತುವಷ್ಟರಲ್ಲಿ, ಇನ್ನಿಬ್ಬರು ಚಿಕ್ಕಪ್ಪಂದಿರು ಸರಿದು ನಂದಿನಿಯ ಸುತ್ತಲಿನ ಖಾಲಿ ಜಾಗವನ್ನು ತುಂಬಿದರು. ಪಾರ್ಕಿಂಗ್ ಲೇನ್‌ನ ಮಧ್ಯದ ದಾರಿ ಹಿಂದೆ ಶೈಲಜಾ ಬದಿಗೆ ವಾಲುತ್ತಿದ್ದರೆ, ಈಗ ಕಾರಿನ ಕಡೆ ಹೋಗಬೇಕಾದವರು ನಂದಿನಿಯನ್ನು ತಪ್ಪಿಸಿ ಹೋಗಲಾರದೇ ಅವಳ ಬಳಿ ಹಾದುಹೋಗಬೇಕಾಯಿತು. ಭುಜಗಳ ದಿಕ್ಕು ಬದಲಾಯಿತು; ಸುರಕ್ಷಿತ ಕಡೆ ಯಾವುದು ಎಂದು ಗುಂಪು ಮೌನವಾಗಿ ಮರುಅಳೆಯುತ್ತಿತ್ತು.

“ಮಾಮ, ನೀವು ಒಳಗಿನ ವಿಷಯಕ್ಕೆ ಹೊರಗೆ ಬರಬೇಡಿ,” ಶೈಲಜಾ ಕಠಿಣವಾಗಿ ಎಂದಳು. “ಹೊರಗೇ ಆಗ್ತಿದೆ ಈಗ,” ಅರ್ಜುನ್ ಮಾವ ಹೇಳಿದರು. “ಯಾರನ್ನು ಯಾರ ಜೊತೆ ಕಳಿಸೋದು ಅಂದ್ರೆ ಅದು ಕೂಡ ಮನೆಯ ವಿಷಯವೇ.”

ವಿಕ್ರಮ್ ಮತ್ತೆ ಬಂದ. ಈ ಸಲ ಅವನ ಮುಖದ ಫೋಟೋ ನಗು ಸಂಪೂರ್ಣ ಮಾಯವಾಗಿತ್ತು. “ನಂದಿನಿ, ನಾನು ಡ್ರಾಪ್ ಮಾಡ್ತೀನಿ. ಅಮ್ಮನಿಗೆ ಈಗ ಟೆನ್ಷನ್ ಇದೆ. ನೀನು…” ಎಂದು ಅವನು ಮಾತನ್ನು ಅರ್ಧದಲ್ಲೇ ಬಿಟ್ಟ. ಶೈಲಜಾ ತಕ್ಷಣ ಹಿಡಿದುಕೊಂಡಳು. “ಹೌದು, ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ವಿಕ್ರಮ್ ಬಿಡ್ತಾನೆ. ಎಲ್ಲರೂ ಹೋದ ಮೇಲೆ. ಅವಳಿಗೆ ಅದೇ ಸಾಕು.” ಅವಳು “ಸಾಕು” ಎಂದ ರೀತಿ ದಾನ ಕೊಡುವವರ ಧಾಟಿ.

ನಂದಿನಿ ಅಲ್ಲೇ ನಿಂತಳು. ತುರ್ತು ಇಲ್ಲ, ಬೇಡಿಕೆ ಇಲ್ಲ. ಅವಳ ಫೋನ್ ಪರದೆ ಮತ್ತೆ ಕೈತಳದಲ್ಲಿ ಮೃದುವಾಗಿ ಹೊಳೆಯಿತು; ಆ ಬೆಳಕನ್ನು ಅವಳು ಕೆಳಗೇ ಹಿಡಿದಳು. ಒಳಗಿಂದ ಇನ್ನೂ ಛಾಯಾಗ್ರಾಹಕನ ಫ್ಲ್ಯಾಶ್ ಬರುತ್ತಿತ್ತು, ಹೊರಗೆ ಕೀಲಿಗಳ ಝೇಂಕಾರ. ರಮೇಶ್ ಚಾಲಕ ಕೀಲಿಯನ್ನು ಯಾರಿಗೆ ಮರಳಿ ಕೊಡಬೇಕು ಎಂಬ ಗೊಂದಲದಲ್ಲಿ ಶೈಲಜಾ ಮತ್ತು ವಿಕ್ರಮ್ ಮಧ್ಯೆ ಕಣ್ಣು ಓಡಿಸಿದ. ಹೀಗೆ ಜಾರಿ ಬೀಳುವ ಕ್ಷಣಗಳಲ್ಲಿ ಯಾವ ಧ್ವನಿಯ ಜೊತೆಗೆ ನಿಲ್ಲಬೇಕು ಎಂದು ಕೆಲಸಗಾರರಿಗೆ ತುಂಬ ಚೆನ್ನಾಗಿ ಗೊತ್ತು.

ಮಾಧವಿ ಅಷ್ಟರಲ್ಲಿ ಮಂಟಪದಿಂದ ಇಳಿದು ಹೊರಗೆ ಬಂತು; ನಿಶ್ಚಿತಾರ್ಥದ ಸೀರೆಯ ಭಾರದಿಂದ ನಿಧಾನವಾಗಿ ನಡೆದರೂ, ದೃಷ್ಟಿ ನೇರವಾಗಿ ನಂದಿನಿಯ ಮೇಲೆ ಬಿತ್ತು. ಅವಳು ಏನೋ ಅರ್ಥ ಮಾಡಿಕೊಂಡ ಮುಖ. “ಅವಳನ್ನು ಯಾರಾದರೂ ಕಳಿಸಿ,” ಎಂದು ಹೇಳಬೇಕಿದ್ದ ಜಾಗದಲ್ಲಿ, “ಇನ್ನೂ ನಿಲ್ಲಿಸಿದ್ದೀರಾ?” ಎಂದು ಕೇಳಿಬಿಟ್ಟಳು. ಪ್ರಶ್ನೆ ಶೈಲಜಾಕ್ಕೆ ಹೊಡೆದಿತು. ಶೈಲಜಾ ತಕ್ಷಣ, “ಇವಳು ತಾನೇ ಉಳಿದಿದ್ದಾಳೆ. ನಮ್ಮ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬರಿಗೂ ಜಾಗ ಅಳೆಯಲೇಬೇಕು,” ಎಂದಳು.

“ಅಳೆಯೋದು ಯಾರು?” ನಂದಿನಿ ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಸ್ವಲ್ಪ ಜೋರಾಗಿ ಕೇಳಿದಳು.

ಪಾರ್ಕಿಂಗ್ ಅಂಚಿನ ಮಾತುಕತೆ ಕ್ಷಣದಲ್ಲೇ ಸಣ್ಣ ವೇದಿಕೆಯಾಗಿಬಿಟ್ಟಿತು. ಹಿರಿಯರು ಕಾರಿನ ಬಾಗಿಲು ತೆರೆದು ಅರ್ಧವಾಗಿ ಒಳಹೋಗಿದ್ದರೂ ನಿಲ್ಲಿಸಿದರು. ಮಕ್ಕಳು ಬಲೂನು ಹಿಡಿದು ಓಡುತ್ತ ಬಂದ ದಾರಿ ನಿಧಾನವಾಯಿತು. ವಿಕ್ರಮ್ ತುಟಿಯನ್ನು ತೊಳೆದ. ಶೈಲಜಾ ಅಂತಿಮ ಹೊಡೆತವೇ ಪರಿಹಾರ ಎಂದುಕೊಂಡಳು. “ಸರಿ, ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಹೇಳುತ್ತೇನೆ,” ಎಂದಳು. “ಇಲ್ಲಿ ನಮ್ಮ ಮನೆಯವರು ಮೊದಲು ಹೋಗ್ತಾರೆ. ನೀನು ಅವನ ಹೆಸರನ್ನು ಹಿಡಿದು ನಿಂತಿದ್ದೀಯೆ ಅಂದರೆ ಅದರಿಂದ ಹಕ್ಕು ಬರುವುದಿಲ್ಲ. ವಿಕ್ರಮ್, ನೀನು ಕೂಡಾ ಈಗೇ ತೀರ್ಮಾನ ಮಾಡು. ಅವಳನ್ನು ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ತೆಗೆದುಕೊಂಡು ಹೋಗ್ತಿಯಾ, ಇಲ್ಲವೇ ಅವಳು ತನ್ನ ದಾರಿಗೆ ಹೋಗ್ತಾಳಾ? ಎಲ್ಲರ ಮುಂದೆ ಹೇಳು.”

ಅದು ಬಲೆ. ಕೊನೆಯ, ಸ್ಪಷ್ಟ, ಅವಮಾನಕರ ಬಲೆ. “ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ” ಎನ್ನುವ ಪದ ಮತ್ತೆ ಎಲ್ಲರ ಮುಂದೆ ನೇತುಹಾಕಲಾಯಿತು. ನಂದಿನಿಯನ್ನು ತಡವಾಗಿ ಸ್ವೀಕರಿಸುವ ದಯೆಯ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ನಿಲ್ಲಿಸಿ, ವಿಕ್ರಮನನ್ನು ಮಾತಿನಿಂದ ಕಟ್ಟಿಹಾಕುವ ಪ್ರಯತ್ನ. ವಿಕ್ರಮ್ ಒಂದು ಹೆಜ್ಜೆ ನಂದಿನಿಯ ಕಡೆ ಹಾಕಿ ಮತ್ತೆ ನಿಂತ. ಅವನ ತಾಯಿಯ ಮುಖ, ತನ್ನ ಮಾವಂದಿರ ಕಣ್ಣು, ನಿಶ್ಚಿತಾರ್ಥದ ಹೊಸ ಸಂಬಂಧಿಕರ ಗುಂಪು—ಯಾವ ಕಡೆ ನೋಡಿದರೂ ಅವನ ಬೆನ್ನು ನೇರವಾಗಿರಲಿಲ್ಲ. “ನಂದಿನಿ, ಈ ಒಂದು ರಾತ್ರಿ…” ಎಂದು ಅವನು ಶುರುಮಾಡಿದ.

“ಬೇಡ,” ನಂದಿನಿ ಎಂದಳು.

ಒಂದು ಪದದ ನಂತರದ ಮೌನವು ಆ ಪಾರ್ಕಿಂಗ್ ಲೇನ್‌ಗೆ ತಾಳೆ ಹಾಕಿದಂತಾಯಿತು. ರಮೇಶ್‌ನ ಕೈಯಲ್ಲಿದ್ದ ಕೀಲಿಕೈ ಚಿಕ್ಕ ಶಬ್ದ ಮಾಡಿತು. ನಂದಿನಿ ಮುಂದೆ ಹೋಗಿ ಅವನ ಬೆರಳಿಂದ ಕೀಲಿಯನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಂಡಳು. ಯಾರೂ ಅವಳನ್ನು ತಡೆಯಲಿಲ್ಲ; ತಡೆಯಲು ಮುಂದಾಗಬೇಕಾದವರೇ ಮೊದಲು ಲೆಕ್ಕ ಹಾಕುತ್ತ ನಿಂತಿದ್ದರು. ಅವಳು ಕೀಲಿಯನ್ನು ತನ್ನ ಕರದಲ್ಲಿ ತಿರುಗಿಸಿ, ನೇರವಾಗಿ ಶೈಲಜಾಳ ಕಣ್ಣಿಗೆ ನೋಡಿ, ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಪದವನ್ನೂ ಹೊರಗಿನವರಿಗೆ ಕೇಳುವಷ್ಟು ಸಮಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ಹೇಳಿದಳು.

“ರಮೇಶ್, ಕಾರು ತರು. ನಾನು ಹೊರಟ್ತಿದ್ದೇನೆ. ನನ್ನ ಜೊತೆ ವಿಕ್ರಮ್ ಬರುತ್ತಾನೆ. ಬರಬೇಕಿಲ್ಲ ಅಂದ್ರೆ ಇಲ್ಲೇ ಉಳಿಯಲಿ. ಆದರೆ ಇಂದು, ಈ ಮನೆ ಮುಂದೆ, ನನ್ನನ್ನು ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಕಳುಹಿಸುವವರು ಯಾರೂ ಇಲ್ಲ. ನನ್ನನ್ನು ಯಾರೂ ‘ಬಿಟ್ಟು’ ಬರುವುದಿಲ್ಲ. ಅವನು ಬರಬೇಕಾದರೆ ನನ್ನ ಕಾರಿಗೆ ಬರುತ್ತಾನೆ.”

ಪದಗಳಿಗಿಂತ ಮೊದಲು ದೇಹಗಳೇ ತಿರುಗಿದವು. ರಮೇಶ್ ತಕ್ಷಣ ಮುಂದೆ ನಿಂತಿದ್ದ ನೀಲಿ ಕಾರಿನ ಕಡೆ ಓಡಿದ; ಶೈಲಜಾ ಕೀಲಿಯಿಲ್ಲದ ಕೈಯಿಂದ ಅವನನ್ನು ಕರೆಯಲು ಕೈ ಎತ್ತಿದರೂ ಧ್ವನಿ ಹೊರಬರಲಿಲ್ಲ. ಮಾಧವಿಯ ಹೊಸ ವರನ ತಾಯಿ ಬಾಗಿಲಿನ ಬಳಿಯಿಂದ ಅರ್ಧ ಹೆಜ್ಜೆ ಹಿಂದಕ್ಕೆ ಸರಿದು ದಾರಿ ಕೊಟ್ಟಳು. ಅರ್ಜುನ್ ಮಾವ ನಂದಿನಿಯ ಪಕ್ಕಕ್ಕೆ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ನಿಂತರು—ಈಗ ಅವಳನ್ನು ದಾಟಿ ಯಾರೂ ಆದೇಶ ಕೊಡಲಾರದಂತೆ. ರೇಖಾ ಅಕ್ಕ ಉಡುಗೊರೆ ಪೆಟ್ಟಿಗೆಗಳನ್ನು ಹಿಡಿದ ಹುಡುಗರಿಗೆ, “ಅದನ್ನು ಬೇರೆ ಕಾರಿಗೆ ಹಾಕಿ,” ಎಂದು ಹೇಳಿದಳು; ಒಂದು ಕ್ಷಣದಲ್ಲಿ ಲೋಡಿಂಗ್ ಕ್ರಮ ಬದಲಾಯಿತು. ಕಾಣುವ ಹಾನಿ ಅಷ್ಟು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿತ್ತು: ಶೈಲಜಾ ರೂಪಿಸಿದ್ದ ಕ್ರಮವೇ ಅವಳ ಕಣ್ಣೆದುರು ಕಿತ್ತುಹೋಗುತ್ತಿತ್ತು.

“ಅದು ನಮ್ಮ ಕಾರು!” ಶೈಲಜಾ ಕಿರುಚಿದಳು.

“ನಮ್ಮದಾ?” ನಂದಿನಿ ಕೀಲಿಯ ತುದಿಯನ್ನು ಅವಳತ್ತ ಸ್ವಲ್ಪ ಎತ್ತಿದಳು. “ಆಗ ನೀವು ಹಕ್ಕು ಎನ್ನುವುದನ್ನು ಸೀಟಿಗೆ ಕಟ್ಟಿದ್ದೀರಿ. ನಾನು ನನ್ನ ಹಕ್ಕನ್ನು ಹೆಸರಿಲ್ಲದೆ ಇಷ್ಟು ದಿನ ನಿಲ್ಲಿಸಿದ್ದೆ. ಇಂದು ನಾನು ಹೆಸರೇ ಹೇಳುತ್ತಿದ್ದೇನೆ. ನನ್ನ ಜೊತೆ ಬರೋವನ ಹೆಸರನ್ನೂ ಹೇಳುತ್ತಿದ್ದೇನೆ.”

ವಿಕ್ರಮ್ ಈಗ ಎಲ್ಲರ ಮಧ್ಯೆ ನಿಲ್ಲಿಸಲ್ಪಟ್ಟವನಲ್ಲ, ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಲ್ಪಟ್ಟವನಾಗಿದ್ದ. ಆ ಬದಲಾವಣೆ ಅವನ ಮುಖದ ಬಣ್ಣದಲ್ಲೇ ಕಾಣಿಸಿತು. ಮೊದಲು ಅವನಿಗೆ ಕುಟುಂಬದ ರಕ್ಷಣೆ ಇತ್ತು; ಈಗ ನಂದಿನಿಯ ವಾಕ್ಯ ಅವನನ್ನು ಸಾರ್ವಜನಿಕವಾಗಿ ತೂಕ ಹಾಕುವ ತಕ್ಕಡಿಯಲ್ಲಿ ನಿಲ್ಲಿಸಿತ್ತು. “ನಂದಿನಿ, ಹೀಗೆ ಬೇಡ,” ಎಂದು ಅವನು ಹತ್ತಿರ ಬಂದ. ಧ್ವನಿ ಮೃದುವಾಗಿಸಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದರೂ ಅದರಲ್ಲಿ ಬೇಡಿಕೆಯ ಕಂಪನ ಇತ್ತು. ಆ ಕಂಪನವೇ ಅವನ ಕುಸಿತ. ಕೆಲ ನಿಮಿಷಗಳ ಹಿಂದೆ ಸಮಾಧಾನ ಕಲಿಸುತ್ತಿದ್ದವನು ಈಗ ಅವಕಾಶ ಕೇಳುತ್ತಿದ್ದ.

“ಹಾಗಾದರೆ ಹೇಗೆ?” ನಂದಿನಿ ಕೇಳಿದಳು. “ಇಷ್ಟು ಜನ ಮುಂದೆ ನಾನು ನಿನ್ನ ನಂತರದವಳು ಅಂತ ನಿಂತುಕೊಳ್ಳಲೇಬೇಕಾ? ಯಾರಾದರೂ ಬಿಟ್ಟಿಬರೋ ಹುಡುಗಿ ಅಂತ? ಅಥವಾ ನೀನು ಬರುವ ಗಾಡಿಗೆ ನಾನು ಕೊನೆಯ ಸೀಟಾ?”

ಶೈಲಜಾ ಉಸಿರಾಟ ಗಟ್ಟಿಯಾಗಿ ಕೇಳಿಸಿತು. ಅವಳು ಒಂದು ಹೆಜ್ಜೆ ಮುಂದಾದಳು, ಆದರೆ ಅರ್ಜುನ್ ಮಾವ ಮಧ್ಯೆ ಬಂದರು. “ಇಗೋ ಸಾಕು ಶೈಲಜಾ,” ಎಂದರು. ಆ ಒಂದೇ ವಾಕ್ಯ ಅವಳಿಂದ ಉಳಿದ ಅಧಿಕಾರವನ್ನೂ ಕಿತ್ತುಕೊಂಡಿತು. ಹಿರಿಯರು ಹಸ್ತಕ್ಷೇಪ ಮಾಡಿದ ಕ್ಷಣದಲ್ಲಿ ಅವಳ ಧ್ವನಿ ಮನೆಯ ಪರವಾಗಿರಲಿಲ್ಲ, ಅವಳ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಹಠವಾಗಿಬಿಟ್ಟಿತು.

ಕಾರು ಮುಂದೆ ಬಂದು ನಿಂತಿತು. ಹೆಡ್ಲೈಟ್ ಬೆಳಕು ತೇವವಾದ ನೆಲದ ಮೇಲೆ ಉದ್ದವಾಗಿ ಹರಡಿತು. ರಮೇಶ್ ಬಾಗಿಲು ತೆರೆದನು—ಯಾರಿಗೆ ಎಂಬುದು ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿತ್ತು. ನಂದಿನಿ ಬಾಗಿಲಿನ ಬಳಿ ನಿಂತು ಹಿಂದಿರುಗಿ ವಿಕ್ರಮನತ್ತ ನೋಡಿದಳು. ಅವಳ ಧ್ವನಿ ಈಗ ಮೃದು ಇರಲಿಲ್ಲ, ಆದರೆ ಎತ್ತರದಲ್ಲೂ ಇರಲಿಲ್ಲ; ಅದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಅಪಾಯಕರವಾದ ಸಮಶೀತೋಷ್ಣದಲ್ಲಿ ಇತ್ತು.

“ವಿಕ್ರಮ್, ನೀನು ಬರ್ತೀಯೆ ಅಂದ್ರೆ ನನ್ನ ಪಕ್ಕದಲ್ಲಿ ಕುಳಿತು ಬರುತ್ತೀಯೆ. ನನ್ನ ನಂತರ ಅಲ್ಲ. ನನ್ನನ್ನು ಯಾರಿಗೂ ಹೇಳಿಸಿಕೊಡುವಂತೆ ಅಲ್ಲ. ಇಲ್ಲ ಅಂದ್ರೆ ನೀನು ನಿನ್ನ ಮನೆಯ ಕಾರುಗಳಲ್ಲಿ ಹೋಗು. ಇವತ್ತು ನಾನು ಯಾರಾದರೂ ಉಳಿಕೆ ಅಲ್ಲ.”

ಅವನು ತಕ್ಷಣ ಚಲಿಸಲಿಲ್ಲ. ಆ ಒಂದು ಉಸಿರಿನ ಹೊತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಅವನ ಮೇಲಿನ ಎಲ್ಲ ಓದುಗಳು ಬದಲಾದವು. ಶೈಲಜಾ ಮೊದಲು ಅವನನ್ನು ಮುಂದಿರಿಸಿ ನಂದಿನಿಯನ್ನು ತಗ್ಗಿಸಿದ್ದಳು; ಈಗ ನಂದಿನಿ ಅವನನ್ನೇ ತನ್ನ ಹೇಳಿಕೆಯ ಕೆಳಗೆ ತಂದಿದ್ದಳು. ಅಧಿಕಾರ ಉರುಳುವ ಶಬ್ದ ಯಾರಿಗೂ ಕೇಳಿಸಲಿಲ್ಲ, ಆದರೆ ಅದರ ಪರಿಣಾಮ ಎಲ್ಲರ ನಡೆಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿತು: ಚಾಲಕರು ಆದೇಶಕ್ಕಾಗಿ ಶೈಲಜಾಳತ್ತ ನೋಡುವುದನ್ನು ನಿಲ್ಲಿಸಿದರು, ಉಡುಗೊರೆ ಹಿಡಿದ ಹುಡುಗರು ಹೊಸ ಸೂಚನೆಗಾಗಿ ರೇಖಾ ಅಕ್ಕತ್ತ ತಿರುಗಿದರು, ನಿಶ್ಚಿತಾರ್ಥದ ಸಂಬಂಧಿಕರು ಕಣ್ತುಂಬ ಲಜ್ಜೆಯನ್ನು ಮುಚ್ಚಿಕೊಳ್ಳಲು ತಾವು ತಾವು ಸರಿಪಡಿಸಿಕೊಂಡರು.

ವಿಕ್ರಮ್ ಕೊನೆಗೆ ಕಾರಿನ ಬಳಿ ಬಂದ. “ನಂದಿನಿ…” “ಹೆಸರು ಜೋರಾಗಿ ಹೇಳು,” ಅವಳು ಕಡಿದುಕೊಂಡಳು. ಅವನು ಸುತ್ತಮುತ್ತಲವರ ಮುಖ ನೋಡಿದ, ನುಂಗಿದ, ನಂತರ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಹೇಳಿದ, “ನಂದಿನಿ, ನಾನು ನಿನ್ನ ಜೊತೆಯೇ ಬರುತ್ತೇನೆ.”

“ಆಗ ಬಾಗಿಲು ಮುಚ್ಚು,” ಎಂದಳು ಅವಳು.

ಅವನು ಕುಳಿತುಕೊಳ್ಳಲು ಬಾಗಿದ ಕ್ಷಣದಲ್ಲಿ ಶೈಲಜಾ ಕೊನೆಯ ಸಲ ದಾಳಿ ಮಾಡಿತು. “ನಾಳೆ ಇದಕ್ಕೆ ಉತ್ತರ ಕೊಡಲೇಬೇಕು,” ಎಂದಳು. ನಂದಿನಿ ಅವಳ ಕಡೆ ತಲೆ ತಿರುಗಿಸದೆ ಹೇಳಿದಳು, “ಇವತ್ತಿನ ಉತ್ತರ ಎಲ್ಲರೂ ನೋಡಿದ್ದಾರೆ.”

ಅವಳು ಕುಳಿತುಕೊಂಡ ತಕ್ಷಣ ಕಾರು ನಿಧಾನವಾಗಿ ಮುಂದೆ ಸರಿಯಿತು, ಆದರೆ ಪಾರ್ಕಿಂಗ್ ಲೇನ್ ಇನ್ನೂ ತೆರೆದೆಯೇ ಇತ್ತು. ಇನ್ನೊಂದು ಕಾರು ಹಿಂದೆ ಹೋಗಲು ಜಾಗ ಸಿಗುವಂತೆ ರಮೇಶ್ ಸರಿಯಾಗಿ ಗಾಡಿ ಕೊಂಡೊಯ್ದ. ಆ ಚಿಕ್ಕ ತೆರವುতেই ಆ ಮನೆಯ ಸಂಜೆ ಬೇರೆಯಾಯಿತು: ಕೆಲವೇ ಕ್ಷಣಗಳ ಹಿಂದೆ ಅವಳನ್ನು ತಡೆದ ಜಾಗವೇ ಈಗ ಅವಳ ಹೇಳಿಕೆಯಿಂದ ತೆರೆಯಲ್ಪಟ್ಟ ದಾರಿ.

ಕಾರು ಎರಡು ಅಡಿ ಮುಂದೆ ಹೋಗುತ್ತಿದ್ದಂತೆ ನಂದಿನಿ ಕೈ ಎತ್ತಿದಳು. “ನಿಲ್ಲಿಸು.” ರಮೇಶ್ ಬ್ರೇಕ್ ಹಾಕಿದ. ಅವಳು ಬಾಗಿಲು ತೆರೆದು ಮತ್ತೆ ಅರ್ಧವಾಗಿ ಹೊರಬಂದಳು. ಎಲ್ಲರ ಕಣ್ಣು ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ಅವಳತ್ತ ಎದ್ದವು. ಈ ಸಲ ಅವಳಿಗೆ ಯಾರ ಅನುಮತಿಯೂ ಬೇಕಿರಲಿಲ್ಲ.

“ರೇಖಾ ಅಕ್ಕ,” ಎಂದಳು ಅವಳು, “ನನ್ನ ಕವರ್ ಒಳಗಿನ ತಟ್ಟೆಯ ಪಕ್ಕದಲ್ಲಿದೆ. ಅದನ್ನು ಮಾಧವಿಗೆ ನನ್ನ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಕೊಡಿ. ಯಾರದಾದರೂ ಜೊತೆ ಕಳಿಸಿದದ್ದು ಅಂತಲ್ಲ—ನಂದಿನಿ ಕೊಟ್ಟದ್ದು ಅಂತ.”

ಅಷ್ಟೇ ಹೇಳಿ ಅವಳು ಬಾಗಿಲನ್ನು ತಾನೇ ಎಳೆದು ಮುಚ್ಚಿದಳು. ಆಂಗಣದ ಅಂಚಿನ ಶೆಡ್ ಮಡಿಯ ನೆರಳು ಮಳೆಮೋಡ ಸರಿದಂತೆ ಮತ್ತೆ ಪಾರ್ಕಿಂಗ್ ದಾರಿಯ ಮೇಲೆ ಜಾರಿಬಂದಿತು; ತೆರವಾದ ಜಾಗದ ಮೇಲೆ ನೆರಳು ನಿಧಾನವಾಗಿ ಹಿಂದಿರುಗಿ ಹಾಸಿಕೊಂಡಿತು.