ನನ್ನ ಹೆಸರು ಮತ್ತೆ ಅಂಟಿಸಲಾಯಿತು

“ಬೋರ್ಡ್ ಓದುತ್ತೀಯಾ ಇಲ್ಲವಾ?” ಎಂದು ಶೇಷು ಅವಳ ಕೈಯಲ್ಲಿದ್ದ ಕಾಗದದ ಹೊದಿಕೆಯನ್ನು ತಟ್ಟಿದ. “ಕೆಳಗಿನ ಸಾಲು. ‘ಅಡಿಗೆ, ಪಾತ್ರೆ, ನೀರು.’ ಅದೇ ನಿನ್ನ ಪಟ್ಟಿ. ಒಳಗೆ ಮೇಲಿನ ವರಾಂಡಾಕ್ಕೆ ಹೋಗಬೇಡ.”

ನಂದಿತಾ ಮನೆಯ ಮುಖ್ಯ ಬಾಗಿಲಿನ ಅಂಗಳದಲ್ಲಿ ನಿಂತಿದ್ದಳು. ಹಳೆಯ ರಾಜಾಜಿನಗರದ ಆ ದೊಡ್ಡ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಇಂದು ವಾರ್ಷಿಕ ಶ್ರಾದ್ಧ. ಒಳಗೆ ವೇದಮಂತ್ರ, ನೆಯ್ಯದ ವಾಸನೆ, ಬೆಳ್ಳಿ ತಟ್ಟೆಗಳ ಖಣಖಣ. ಹೊರಗೆ ಕಾರುಗಳ ಸಾಲು, ಮಲ್ಲಿಗೆ ಕಟ್ಟಿ ಬಂದ ಅತ್ತಿಗಳು, ಕತ್ತಿನಲ್ಲಿದ್ದ ಕ್ರೀಸ್ ಬಿದ್ದ ಗುರುತಿನ ಲ್ಯಾನ್ಯಾರ್ಡ್‌ ತೆಗೆದು ಚೀಲಕ್ಕೆ ತಳ್ಳಿದ ಚಾಲಕರು. ಬಾಗಿಲಿಗೆ ಅಡ್ಡವಾಗಿ ಒಂದು ದೊಡ್ಡ ಕಾರ್ಕ್‌ಬೋರ್ಡ್. ಅದಕ್ಕೆ ನಾಮಫಲಕಗಳಂತೆ ಚಿಕ್ಕ ಚೀಟಿಗಳು: “ಕುಟುಂಬ”, “ಆಪ್ತ ಬಂಧು”, “ಪುರೋಹಿತರ ವ್ಯವಸ್ಥೆ”, “ಸೇವಾ ಕೆಲಸ”.

ಶೇಷು ಬೆರಳಿನಿಂದ ಓದಿ ತೋರಿಸಿದ ಚೀಟಿಯಲ್ಲಿ ಅವಳ ಹೆಸರು ಇರಲಿಲ್ಲ. “ನಂದಾ — ಅಡಿಗೆ ಸಹಾಯ,” ಎಂದು ಮಾತ್ರ ಬರೆಯಲಾಗಿತ್ತು.

ಅವಳು ಅಷ್ಟು ಹೊತ್ತು ಹಿಡಿದುಕೊಂಡಿದ್ದ ಅರ್ಧ ಮಡಿದ ರಸೀದಿ ಕಾಗದವನ್ನು ಬಿಗಿಯಾಗಿ ಮುಚ್ಚಿದಳು. ಆಸ್ಪತ್ರೆಯ ಬಿಲ್‌. ಮೂರು ವಾರದ ಹಿಂದೆ ಮಾಧವ ಮಾಮನ ಔಷಧಿಗೆ ಅವಳೇ ಪಾವತಿಸಿದ್ದದ್ದು. ಈ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಅವಳು ತಟ್ಟೆ ತೊಳೆಯಲು ಬರುವವಳು ಅಲ್ಲ ಎಂಬುದಕ್ಕೆ ಅದು ಸಾಲುತ್ತಿತ್ತು. ಆದರೆ ಬೋರ್ಡ್ ಎದುರು ಅದು ಯಾರಿಗೂ ಸಾಕ್ಷಿಯಲ್ಲ.

“ನಾನು ಮಾಧವ ಮಾಮನನ್ನು ನೋಡಬೇಕು,” ಎಂದು ಅವಳು ಶಾಂತವಾಗಿ ಹೇಳಿದಳು.

“ನೋಡೋದು ಎಲ್ಲರೂ ನೋಡ್ತಾರೆ,” ಶೇಷು ತುಪ್ಪ ಉದುರಿದ ಮೀಸೆ ಸರಿಪಡಿಸಿದ. “ಆದ್ರೆ ಸಾಲು ಮೀರಿ ಅಲ್ಲ. ವೀಣಾ ಅತ್ತಿಗೆ ಹೇಳಿದ್ದಾಳೆ. ಬೋರ್ಡ್‌ಗೆ ತಕ್ಕ ಜಾಗಕ್ಕೆ ಹೋಗು.”

ನಂದಿತಾ ತಲೆ ತಗ್ಗಿಸಲಿಲ್ಲ. ಬೋರ್ಡ್ ಹತ್ತಿರಕ್ಕೆ ಮತ್ತೊಂದು ಹೆಜ್ಜೆ ಇಟ್ಟಳು. ಚೀಟಿಗಳ ಮಧ್ಯೆ ಕೆಂಪು ಮ್ಯಾಪ್‌ ಪಿನ್‌ ಒಂದರ ಸುತ್ತಲು ಕಾಗದ ಕುರುಚಿಕೊಂಡಿದ್ದ ಗುರುತು ಕಣ್ಣಿಗೆ ಬಂತು—ಈಗ ಚೀಟಿ ಅಂಟಿರುವ ಜಾಗಕ್ಕಲ್ಲ, ಅದಕ್ಕಿಂತ ಸ್ವಲ್ಪ ಮೇಲಿನ ಜಾಗದಲ್ಲಿ ಹಳೆಯ ಒತ್ತುವರಿ. ಮೊದಲ ದೃಷ್ಟಿಗೆ ಚಿಕ್ಕ ವಿಷಯ. ಆದರೆ ಅಲ್ಲಿ ಯಾರೋ ಚೀಟಿಯನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸಿ ಮತ್ತೆ ನೆಟ್ಟಂತೆ ಕಾಣಿಸಿತು. ಶೇಷು ಕೈ ಚಾಚುವಷ್ಟರಲ್ಲಿ ಅವಳು ಹೆಸರುಗಳ ಸಾಲನ್ನು ಒಮ್ಮೆ ಸಂಪೂರ್ಣ ಓದಿಬಿಟ್ಟಳು.

“ಮೇಲಿನ ವರಾಂಡಾದ ಪಟ್ಟಿ ಯಾರ ಕೈಯಲ್ಲಿ ಬದಲಾಗಿದೆ?” ಅವಳು ಕೇಳಿದಳು.

ಶೇಷು ಕ್ಷಣಕ್ಕೊಮ್ಮೆ ಅಸಹನೆಯಿಂದ ನಕ್ಕ. “ನಿನಗೆ ಕೆಲಸ ಕೊಟ್ಟಿದೀವಿ, ತನಿಖೆ ಅಲ್ಲ.”

ಅಷ್ಟರಲ್ಲಿ ಒಳಗಿಂದ ವೀಣಾ ಅತ್ತಿಗೆ ಹೊರಬಂದಳು. ಕಡು ಕಂಚೀಪುರಂ ಸೀರೆಯ ಅಂಚು ಮೆಟ್ಟಿಲಿಗೆ ತಾಗದಂತೆ ಬೆರಳಲ್ಲಿ ಹಿಡಿದುಕೊಂಡು, ಮುಖದಲ್ಲಿ ಮನೆಯ ಶಿಸ್ತು ತನ್ನ ಕೈಯಲ್ಲಿದೆ ಎಂಬ ಗಟ್ಟಿ ನೆಮ್ಮದಿ. “ಇನ್ನೂ ಒಳಗೆ ನಿಂತುಕೊಂಡಿದಿಯಾ? ಶೇಷು, ಇಂಥ ಸಂದರ್ಭಕ್ಕೆ ಒಮ್ಮೆ ಹೇಳಿದರೆ ಸಾಕಾಗಲ್ಲವಾ?”

“ಅತ್ತಿಗೆ,” ನಂದಿತಾ ಹೇಳಿದಳು, “ನನ್ನ ಹೆಸರೇ ಇಲ್ಲ.”

ವೀಣಾ ಬೋರ್ಡ್ ಕಡೆ ನೋಡದೇ ಉತ್ತರಿಸಿದಳು. “ಇಲ್ಲದೇ ಇರಬಹುದು. ಬಂಧು-ಬಳಗಕ್ಕೆ ತಿಳಿದಿರುವ ಸಂಬಂಧ ಅನ್ನೋದು ಮಾತಿನಿಂದ ಸಾಬೀತಾಗೋದಿಲ್ಲ. ಮನೆ ದಾಖಲೆಯಲ್ಲಿ ಏನಿದೆಯೋ ಅದೇ. ನೀನು ರಾಘವನ ಕಚೇರಿಯಲ್ಲಿ ಕೆಲ ತಿಂಗಳು ಪರಿಚಯ. ಅಲ್ಲಿ ಮುಗಿದದ್ದು ಇಲ್ಲಿ ಬಂದು ಕುಟುಂಬ ಸಾಲಿಗೆ ಏರೋದಿಲ್ಲ.”

ಆ ಮಾತು ಸುತ್ತಲಿನ ಕಿವಿಗಳಿಗೆ ನೊಣದಂತೆ ಬಿದ್ದು ಹಬ್ಬಿತು. ಇಬ್ಬರು ಅತ್ತಿಗಳು ಒಂದೇ ಸಾರಿ ಕಣ್ಣು ಎತ್ತಿ ನೋಡಿದರು. ಒಂದು ಪ್ಲಾಸ್ಟಿಕ್‌ ಕುರ್ಚಿಯ ಮೂಲೆ ಮೇಲೆ ಕುಳಿತಿದ್ದ ಹುಡುಗ ತಕ್ಷಣ ಎದ್ದು ತನ್ನ ಅಮ್ಮನ ಹಿಂದೆ ನಿಂತುಕೊಂಡ. ಒಳಗೆ ಹೋಗುತ್ತಿದ್ದ ರಾಘವ ಕ್ಷಣಕ್ಕೊಂದು ನಿಂತ, ಆದರೆ ನಿಂತದ್ದನ್ನೇ ಮುಚ್ಚಿಬಿಡುವಂತೆ ಫೋನ್ ನೋಡುತ್ತ ಒಳಗೆ ಸರಿದುಹೋದ.

ನಂದಿತಾ ಅವನ ಬೆನ್ನನ್ನು ಮಾತ್ರ ನೋಡಿದಳು. ಇವತ್ತಿಗಿಂತ ಮುಂಚೆ ತನಕ ಅವರಿಬ್ಬರ ಸಂಬಂಧಕ್ಕೆ ಹೆಸರಿಡದಿದ್ದರೂ, ಮರೆಮಾಡಿದವರ ಮಾತಲ್ಲ ಅದು. ಮಾಧವ ಮಾಮನಿಗೆ ಗೊತ್ತು. ರಾಘವನ ತಂಗಿಗೂ ಗೊತ್ತು. ಆದರೆ ಮನೆಯ ಬೋರ್ಡ್‌ ಓದುವ ಕಣ್ಣುಗಳಿಗೆ ಇಂದು ಅವಳು “ನಂದಾ — ಅಡಿಗೆ ಸಹಾಯ.”

“ನನಗೆ ಪಾತ್ರೆ ತೊಳೆಯೋಕೆ ತೊಂದರೆ ಇಲ್ಲ,” ಅವಳು ಹೇಳಿದಳು. “ಆದ್ರೆ ತಪ್ಪು ಓದನ್ನು ನಾನು ಒಪ್ಪಲ್ಲ.”

ವೀಣಾ ಅತ್ತಿಗೆ ಕಣ್ಣು ಮೊನಚುಗೊಳಿಸಿತು. “ತಪ್ಪು ಓದು ಅಂತೆ? ನಿನ್ನಂಥವರಿಗೇ ನಾವು ಇಲ್ಲಿ ಅವಕಾಶ ಕೊಡ್ತೀವಿ ಅಂದ್ರೆ, ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಮನೆಯ ಮುಖವೇ ಕೆಡುತ್ತೆ. ಬೆಂಗಳೂರು ದೊಡ್ಡ ನಗರ ಎಂದು ಯಾರನ್ನಾದರೂ ಮನೆ ಸಾಲಿಗೆ ಸೇರಿಸ್ತೀವಾ?”

ಅವಳ ಕೈಯಲ್ಲಿದ್ದ ಕಾಗದದ ಹೊದಿಕೆ ಒಣ ಶಬ್ದ ಮಾಡಿತು. ನಂದಿತಾ ಅದನ್ನು ಮಡಚಿ ಚೀಲದಲ್ಲಿ ಇಟ್ಟಳು. “ಸರಿ. ನಾನು ಒಳಗೆ ಹೋಗಲ್ಲ. ಆದ್ರೆ ಬೋರ್ಡ್‌ನ್ನು ಇನ್ನೊಮ್ಮೆ ನೋಡುತ್ತೇನೆ.”

ವೀಣಾ ನಕ್ಕಳು. “ನೋಡು. ಓದಲು ಬಂದ್ರೆ ಓದು.”

ಅವಳನ್ನು ಅಡಿಗೆಮನೆ ಹಿಂಭಾಗಕ್ಕೆ ಕಳುಹಿಸಿದರು. ಮೊದಲ ಅವಮಾನಕ್ಕೆ ಸಾಕ್ಷಿಯಾಗಿದ್ದ ಅದೇ ಬೋರ್ಡ್ ಈಗ ಪ್ರತಿ ಕೆಲಸಕ್ಕೂ ಅಡ್ಡಬಂದಿತು. ನೀರಿನ ಕ್ಯಾನನ್ನು ಯಾರಿಗೆ ಕೊಡಬೇಕು ಎನ್ನುವುದಕ್ಕೂ ಶೇಷು ಬೋರ್ಡ್‌ ನೋಡಿ ಹೇಳುತ್ತಿದ್ದ. ಹೂವಿನ ತಟ್ಟೆ ತೆಗೆದುಕೊಂಡು ಮೇಲಕ್ಕೆ ಹೊರಟಾಗ, “ಅದು ‘ಆಪ್ತ ಬಂಧು’ ಸಾಲಿನವರಿಗೆ,” ಎಂದು ಒಬ್ಬ ಸಂಬಂಧಿ ಅವಳ ಕೈಯಿಂದ ಕಿತ್ತುಕೊಂಡ. ಊಟದ ಮೊದಲ ಪಂಗತಿಯಲ್ಲಿ ಖಾಲಿ ಇದ್ದ ಕುರ್ಚಿಯ ಪಕ್ಕದಲ್ಲಿ ಅವಳು ನಿಂತಾಗ, ವೀಣಾ ದೂರದಿಂದಲೇ, “ಅವಳು ಅಲ್ಲ, ಮಂಜುಳನ್ನು ಕುಳ್ಳಿರಿಸಿ. ಬೋರ್ಡ್‌ನಲ್ಲಿ ಯಾರು ಎನ್ನೋದು ಇದೆ,” ಎಂದಳು. ಪ್ರತಿಸಾರಿ ಮಾತು ಒಂದೇ: ಬೋರ್ಡ್. ಓದಿದ್ದೇ ಸತ್ಯ ಎಂಬಂತೆ.

ನಂದಿತಾ ಕೋಪದಲ್ಲಿ ಮುರಿದು ಹೋಗಲಿಲ್ಲ; ಅದೇ ಅವರಿಗೆ ಅನುಕೂಲವಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಅವಳು ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದಳು, ಆದರೆ ಕಣ್ಣು ಬಾಗಿಲಿನ ಕಾರ್ಕ್‌ಬೋರ್ಡ್ ಮೇಲೆ. ಮಧ್ಯಾಹ್ನದ ಹೊತ್ತಿಗೆ ಗುಂಪು ಊಟದ ಬಳಿ ಗಟ್ಟಿ ಆಗಿದಾಗ, ಬೋರ್ಡ್‌ ಸುತ್ತ ಖಾಲಿ ಕ್ಷಣವೊಂದು ಬಂತು. ಅವಳು ನೀರಿನ ಬಕೆಟ್ ಇಳಿಸಿ, ವರಾಂಡಾದ ನೆರಳಲ್ಲಿ ಹೋಗಿ ಹತ್ತಿರದಿಂದ ನೋಡಿದಳು.

ಹಳೆಯ ಕಾರ್ಕ್ ಮೇಲೆ ಅನೇಕ ಪಿನ್ ಗುರುತುಗಳು. ಈ ವರ್ಷದ ಹೊಸ ಚೀಟಿಗಳು ದಪ್ಪ ಕಾಗದದಲ್ಲಿ, ಕೆಳಗೆ ತುರ್ತಾಗಿ ಹಾಕಿದ ದಿನ-ಸಮಯದ ಮುದ್ರೆಗಳೊಡನೆ. “ಬೆಳಿಗ್ಗೆ 6:10 ವ್ಯವಸ್ಥೆ”, “7:05 ಅಂತಿಮ ಪಟ್ಟಿ”. ಮೇಲಿನ ಸಾಲಿನ ಎಡಭಾಗದಲ್ಲಿ “ಕುಟುಂಬ” ಚೀಟಿಗಳ ಕೆಳಗೆ ಬಣ್ಣ ಬದಲಾದ ಒಂದು ಆಯತದಂತೆ ಮಸುಕಾದ ಗುರುತು. ಅದರ ಕೆಳಗೆ ಈಗ “ನಂದಾ — ಅಡಿಗೆ ಸಹಾಯ, 7:05” ಅಂಟಿತ್ತು. ನಂದಿತಾ ಬೆರಳಿನ ನರಗಳಿಂದ ಕಾರ್ಕ್‌ನ ಮುರಿದ ಮೇಲ್ಮೈಯನ್ನು ಸ್ಪರ್ಶಿಸಿದಳು. ಹಳೆಯ ಪಿನ್‌ಗುರುತು ಮೇಲಿನ ಸಾಲಿಗೆ ಸೇರಿತ್ತು, ಕೆಳಗಿನ ಸಾಲಿಗೆ ಅಲ್ಲ. ಇನ್ನೊಂದು ವಿಚಿತ್ರತೆ—“ನಂದಾ” ಚೀಟಿಯ ತುದಿಯಲ್ಲಿ ಮುದ್ರೆಯ ಮಸಿ ನನೆದ ರೇಖೆ, ಆದರೆ ಪಕ್ಕದಲ್ಲಿದ್ದ ಚೀಟಿಗಳ ಮಸಿ ಒಣದುರಿದಂತೆ. ಒಂದೇ ವೇಳೆ ಮುದ್ರಿಸದವು.

ಅವಳು ಕಾಗದದ ಮೂಲೆ ನಖದಿಂದ ಸ್ವಲ್ಪ ಎತ್ತಿದಳು. ಕೆಳಗೆ ಇನ್ನೊಂದು ಕಾಗದದ ಅಂಟಿನ ತುಂಡು ಉಳಿದಿತ್ತು. ಮೇಲಿನ ಸಾಲಿಗೆ ಹೊಂದುತ್ತಿದ್ದ ಉದ್ದ.

“ಏನು ಮಾಡ್ತಿದ್ದೀಯ?” ರಾಘವನ ಧ್ವನಿ ಪಕ್ಕದಿಂದ ಬಿತ್ತು.

ಅವಳು ತಕ್ಷಣ ಕಾಗದ ಬಿಟ್ಟು ಹಿಂದೆ ಸರಿದಳು. “ಇದನ್ನಾರು 7:05ಕ್ಕೆ ಮತ್ತೆ ಅಂಟಿಸಿದ್ದಾರೆ?”

ರಾಘವ ಕಣ್ಣು ಬೋರ್ಡ್ ಮೇಲೆ ಹರಿಸಿ, ಕ್ಷಣಕ್ಕೊಂದು ಬೆಚ್ಚಿದಂತೆ ಕಂಡುಬಂದ. ಆ ಬೆಚ್ಚುವಿಕೆಯನ್ನೇ ತಕ್ಷಣ ಕಠಿಣತೆಯಿಂದ ಮುಚ್ಚಿದ. “ಇಂದು ಇದನ್ನೇ ಬೇಡ, ನಂದಿತಾ.”

“ಬೇಡ ಅಂದ್ರೆ?”

“ನನ್ನ ಅಮ್ಮ ಈಗಾಗಲೇ ಬಿಸಿಯಲ್ಲಿದ್ದಾಳೆ. ಶ್ರಾದ್ಧದ ದಿನ ಇಲ್ಲಿ ಜಗಳ ಮಾಡಬೇಡ.”

“ಜಗಳ ನಾನಾ?” ಅವಳು ಕುಸುರಿಯಾಗಿ ಕೇಳಿದಳು. “ನನ್ನ ಹೆಸರನ್ನೇ ಕತ್ತರಿಸಿ ಕೆಳಗೆ ತುಳಕಿದವರು ಯಾರು?”

ಅವನು ಇನ್ನೂ ನಿಧಾನ ಧ್ವನಿಯಲ್ಲಿ, “ಸ್ವಲ್ಪ ಕಾಲ ತಾಳು. ನಂತರ ಮಾತಾಡೋಣ.”

ಅದು ಅವಳಿಗೆ ಅತಿ ಕೆಟ್ಟ ಹೊಡೆತ. ಸುಳ್ಳು ಕೇಳುವುದಕ್ಕಿಂತ ತಾಳು ಎಂಬ ಮಾತು. ಅವಳು ಅವನ ಮುಖವನ್ನು ಎರಡು ಕ್ಷಣ ನೇರವಾಗಿ ನೋಡಿದಳು. ನಂತರ ಬೋರ್ಡ್‌ನ ಕೆಳಗಿನ ಸಮಯ ಮುದ್ರೆಗಳನ್ನು ಮತ್ತೆ ಒಮ್ಮೆ ಓದಿದಳು. 6:10. 7:05. ಮಾಧವ ಮಾಮ ಬೆಳಗಿನ ಔಷಧಿ ತಿನ್ನುವ ಸಮಯ 6:30. ಆ ವೇಳೆಗೆ ಅವರನ್ನು ನೋಡಿದ್ದು ನಾನೇ—ಎಂದು ಅವಳೊಳಗೆ ಏನೋ ಜೋಡಣೆ ಹಿಡಿಯಿತು.

ಸಂಜೆಯ ವಿಧಿಗೆ ಮುಂಚೆ ಅಂತಿಮ ಒತ್ತಡ ಬಂದಿತು. ಪೂಜಾಗೃಹದ ಒಳಬಾಗಿಲಿಗೆ ಹಳದಿ ಹಗ್ಗ ಹಾಕಲಾಯಿತು. ಪಿತೃ ತಟ್ಟೆಗಳಿಗೆ ಕೇವಲ ಮನೆಯವರೇ. ವೀಣಾ ಅತ್ತಿಗೆ ಎಲ್ಲರ ಮುಂದೆ ಪಟ್ಟಿ ಓದಿದಳು. “ಮೇಲಿನ ಸಾಲು—ನಾನು, ರಾಘವ, ಮಾಧವ ಅಣ್ಣನ ವಂಶದವರು. ಹೊರವಲಯ—ಸಹಾಯ ಮಾಡುವವರು, ಪರಿಚಿತರು.” ಅವಳು ಇಷ್ಟು ಹೇಳಿ ನಂದಿತಾದ ಕಡೆ ತಿರುಗಿದಳು. “ನೀನು ಇಂದಿನ ಮೇಲೆ ಮತ್ತೇನೂ ಗೊಂದಲ ಮಾಡಬೇಡ. ವಿಧಿ ಮುಗಿಯುವವರೆಗೆ ಹಿಂಬಾಗಿಲಲ್ಲೇ ಇರು. ಶೇಷು, ಬಾಗಿಲು ನೋಡ್ಕೋ.”

ಇದು ಕೇವಲ ಕುರ್ಚಿ ತೆಗೆಯುವುದು ಅಲ್ಲ; ಬಾಗಿಲೇ ಮುಚ್ಚುವುದು. ಒಳಗಿನ ಹಿರಿಯರು ನೋಡುತ್ತಿದ್ದಾರೆ, ಸಂಬಂಧಿಕರು ಕೇಳುತ್ತಿದ್ದಾರೆ, ರಾಘವ ಇನ್ನೂ ಮಾತಾಡುತ್ತಿಲ್ಲ. ಮಾಧವ ಮಾಮನನ್ನು ಇಬ್ಬರು ಹಿಡಿದು ಪೂಜಾ ಕೊಠಡಿಗೆ ಕುಳ್ಳಿರಿಸಿದಾಗ, ಅವನ ಕಣ್ಣು ನಂದಿತಾ ಕಡೆ ಬಂದಿತು. ಕ್ಷೀಣವಾಗಿದ್ದರೂ ಗುರುತಿಸದ ಕಣ್ಣು ಅಲ್ಲ ಅದು. ಆದರೆ ವೀಣಾ ಈಗಾಗಲೇ ಅವರ ಪಕ್ಕದ ಮೇಜಿನ ಮೇಲೆ ಚಿಕ್ಕ ಮನೆಯ ದಾಖಲೆ ಪುಸ್ತಕವನ್ನೂ, ಕಾರ್ಕ್‌ಬೋರ್ಡ್‌ನ್ನೂ ತಂದು ನಿಲ್ಲಿಸಿದ್ದಳು. ಎಲ್ಲ ನಿರ್ಧಾರವೂ ಬರಹದಲ್ಲಿದೆ ಎಂಬಂತೆ.

ನಂದಿತಾ ಒಮ್ಮೆ ಉಸಿರೆಳೆದಳು. ನಂತರ ಅಡಿಗೆಮನೆಯ ಬಳಿಯ ತೆಳುವಾದ ಲಕೋಟೆಗಳ ಕಟ್ಟಿ ತೆಗೆದುಕೊಂಡು ನೇರವಾಗಿ ಬಾಗಿಲತ್ತ ನಡೆಯಿತು.

“ನಿಲ್ಲು,” ಶೇಷು ಕೈ ಚಾಚಿದ.

ಅವಳು ಅವನ ಕೈ ತಪ್ಪಿಸಿ ಕಾರ್ಕ್‌ಬೋರ್ಡ್‌ ಎದುರಿಗೆ ನಿಂತಳು. ಎಲ್ಲರ ಗಮನ ಈಗ ಅವಳ ಮೇಲೆ. ಅದೇ ಅವಳಿಗೆ ಬೇಕಾಗಿದ್ದ ಕೊನೆಯ ಕ್ಷಣ. ಅವಳು ಬೋರ್ಡ್‌ನ್ನು ಗೋಡೆಯಿಂದ ಸ್ವಲ್ಪ ಎತ್ತಿ ಕೆಳಗಿನಿಂದ ನೋಡಿದಳು. ಕಾರ್ಕ್ ಹಿಂದೆ ತೂಕಕ್ಕೆ ಮಡಿದ ಪಿನ್‌ಗಳ ಚುಚ್ಚು ಗುರುತುಗಳು ಹೊರಚರ್ಮದಂತೆ ಮೇಲೆದ್ದಿದ್ದವು. ಒಂದು ಜಾಗದಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಎರಡು ಸಮಾಂತರ ರಂಧ್ರಗಳು—ಒಂದರ ಮೇಲೆ ಹೊಸದು, ಕೆಳಗೆ ಹಳೆಯದು. ಅವಳು “ನಂದಾ — ಅಡಿಗೆ ಸಹಾಯ” ಚೀಟಿಯನ್ನು ಈ ಬಾರಿ ಸಂಪೂರ್ಣ ತೆಗೆದಳು.

“ಹೇ!” ವೀಣಾ ಮುಂದೆ ಬಂದಳು.

ಆದರೆ ತೆಗೆದ ಕ್ಷಣದಲ್ಲಿ ಕೆಳಗೆ ಉಳಿದಿದ್ದ ಸಣ್ಣ ಬಿಳಿ ಕಾಗದದ ಮೂಲೆಯು ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಕಾಣಿಸಿತು. ಹಳೆಯ ಅಂಟಿನ ಕೆಳಗೆ ಸಿಕ್ಕಿಹಾಕಿಕೊಂಡಿದ್ದ ಚೀಟಿ. ನಂದಿತಾ ಅದನ್ನು ಎಚ್ಚರಿಕೆಯಿಂದ ಎಳೆದಳು. ಕಾಗದ ಒಣ ಶಬ್ದ ಮಾಡಿತು; ವರ್ಷಗಟ್ಟಲೆ ಬಿಚ್ಚದ ಲಕೋಟೆಯಂತೆ. ಮೇಲೆ ಮಸುಕಾದ ಮುದ್ರೆ: “6:10”. ಹೆಸರಿನ ಸಾಲು: “ನಂದಿತಾ — ಮಾಧವ ಅಣ್ಣನ ದಾಖಲೆಯ ವಾರಸುದಾರ, ಒಳವಲಯ.”

ಯಾರೋ ಉಸಿರು ಬಿಟ್ಟ ಶಬ್ದ ಕೇಳಿಸಿತು. ಶೇಷು ಕೈ ಹಿಂಪಡೆದ. ವೀಣಾ ಅತ್ತಿಗೆಯ ಮುಖಕ್ಕೆ ರಕ್ತವೇ ಏರಿದಂತೆ ಕೆಂಪುಗೊಂಡಿತು.

ನಂದಿತಾ ಮಾತು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಲಿಲ್ಲ. ಅವಳು ಎರಡೂ ಚೀಟಿಗಳನ್ನು ಪಕ್ಕಪಕ್ಕನೆ ಹಿಡಿದು ಸಮಯ ಮುದ್ರೆಯನ್ನು ತೋರಿಸಿದಳು. ಹೊಸದು 7:05. ಹಳೆಯದು 6:10. ಕೆಳಗಿನ ಚೀಟಿಯ ಪಿನ್‌ರಂಧ್ರಗಳು ಮೇಲಿನ ಹಳೆಯ ಗುರುತುಗಳಿಗೆ ಸರಿಯಾಗಿ ಹೊಂದುತ್ತಿದ್ದವು. ಅವಳು ಕಾರ್ಕ್ ಮೇಲಿನ ಕುರುಚಿದ ಆಯತವನ್ನು ಎಲ್ಲರ ಕಣ್ಣಿಗೂ ಕಾಣುವಷ್ಟು ಎತ್ತಿ ತೋರಿಸಿದಳು—ಹೆಸರು ಮೊದಲು ಎಲ್ಲಿ ಇತ್ತು ಎಂಬುದನ್ನು ಕಾರ್ಕ್‌ತಾನೇ ಉಳಿಸಿಕೊಂಡಿತ್ತು.

ರಾಘವ ಒಂದು ಹೆಜ್ಜೆ ಮುಂದೆ ಬಂತು. “ಅಮ್ಮ—”

ವೀಣಾ ಅವನತ್ತ ತಿರುಗಿ ಏನೋ ಹೇಳಲು ಬಾಯಿ ತೆರೆದಳು. ಧ್ವನಿ ಹೊರಬರುವ ಮುಂಚೆ ಮಾಧವ ಮಾಮ ಕುಳಿತಿದ್ದ ಜಾಗದಿಂದ ಕೈ ಎತ್ತಿದರು. ಕಂಪಿಸುವ ಬೆರಳು ನೇರವಾಗಿ ನಂದಿತಾ ಹಿಡಿದಿದ್ದ ಹಳೆಯ ಚೀಟಿಯತ್ತ. “ಅದು,” ಎಂದರು, ಶ್ರಾದ್ಧದ ಮಂತ್ರಗಲಾಟೆಯಲ್ಲಿಯೂ ಕತ್ತರಿಸಿ ಕೇಳಿಸುವಷ್ಟು ಗಟ್ಟಿಯಾಗಿ, “ಮೊದಲು ನಾನು ಹಾಕಿಸಿಕೊಂಡದ್ದು.”

ಇದಕ್ಕಿಂತ ದೊಡ್ಡ ಸಾಕ್ಷಿ ನಂದಿತಾಗೆ ಬೇಕಿರಲಿಲ್ಲ; ಇದಕ್ಕಿಂತ ಕಡಿಮೆಯೇ ಸಾಕಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಅವಳು ಬೋರ್ಡ್‌ನ್ನು ಮತ್ತೆ ಸ್ಥಿರಪಡಿಸಿದಳು. “ನಂದಾ — ಅಡಿಗೆ ಸಹಾಯ” ಚೀಟಿಯನ್ನು ಕೆಳಗೆ ಇಳಿಸಿ, ಕಾರ್ಕ್‌ನ ಹಳೆಯ ಒತ್ತುವರಿಯ ಜಾಗಕ್ಕೆ “ನಂದಿತಾ — ಮಾಧವ ಅಣ್ಣನ ದಾಖಲೆಯ ವಾರಸುದಾರ, ಒಳವಲಯ” ಎಂಬ ಚೀಟಿಯನ್ನು ಸರಿಯಾಗಿ ನಟ್ಟಳು. ಪಿನ್‌ ಪತ್ತೆಹಚ್ಚಲು ನೋಡಬೇಕಾಗಲಿಲ್ಲ; ಹಳೆಯ ರಂಧ್ರವೇ ಅವಳ ಬೆರಳಿಗೆ ದಾರಿ ತೋರಿಸಿತು. ಕೆಂಪು ಮ್ಯಾಪ್‌ ಪಿನ್‌ ಒಂದೇ ಒತ್ತುವರಿಯಲ್ಲಿ ಒಳಗೆ ಹೋಯಿತು.

ಆ ಕ್ಷಣ ಬಾಗಿಲಿನ ಭಾಷೆ ಬದಲಾಗಿತು. ಶೇಷು ಸರಿದು ನಿಂತ. ಒಳಗಿನಿಂದ ಪಂಗತಿಗೆ ನೀರು ಹಾಕುತ್ತಿದ್ದ ಹುಡುಗ ತಪ್ಪಾಗಿ ಅವಳಿಗೆ ದಾರಿ ಕೊಟ್ಟ. ಪ್ಲಾಸ್ಟಿಕ್‌ ಕುರ್ಚಿಯ ಮೂಲೆ ಮೇಲೆ ಹಾಕಿದ್ದ ತಟ್ಟೆಯನ್ನು ಒಬ್ಬ ಅತ್ತಿಗೆ ಮೌನವಾಗಿ ತೆಗೆದಳು; ಕುರ್ಚಿ ಖಾಲಿ ಮಾಡಲಿಲ್ಲ, ಅವಳಿಗೆ ಕೇಳಲು ಕೂಡ ಧೈರ್ಯ ಪಡಲಿಲ್ಲ. ರಾಘವನ ಧ್ವನಿ ಕೆಳಗಾಯಿತು. “ನಂದಿತಾ—”

ಅವಳು ಅವನತ್ತ ನೋಡಿದಳು, ಆದರೆ ಅವನ ಬಳಿಗೆ ಹೋಗಲಿಲ್ಲ. ಚೀಟಿಯ ಕೆಳಗೆ ಬಾಗಿದ ಅಂಟನ್ನು ಬೆರಳಿನಿಂದ ಸರಿಪಡಿಸಿ, ಮನೆಯ ದಾಖಲೆ ಪುಸ್ತಕದ ಮೇಲೆ ಇಟ್ಟಿದ್ದ ಸಣ್ಣ ಸೂಜಿ ಪಿನ್‌ಗಳನ್ನು ಒಂದರ ಮೇಲೆ ಒಂದು ಜಮಾಯಿಸಿದಳು—ಇನ್ನೊಮ್ಮೆ ಯಾರೂ ಕೆಳಗೆ ಚೀಟಿ ಜಾರಿಸಬಾರದೆಂದು. ನಂತರ ಲಕೋಟೆಯೊಳಗಿದ್ದ ತನ್ನ ಅರ್ಧ ಮಡಿದ ಆಸ್ಪತ್ರೆ ರಸೀದಿಯನ್ನು ಹೊರತೆಗೆದು, ಬೋರ್ಡ್‌ಗೆ ಅಲ್ಲ, ಪುಸ್ತಕದ ಮಧ್ಯೆ ಮೌನವಾಗಿ ಇಟ್ಟಳು; ಯಾರಿಗೆ ಯಾವ ಹೊತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಯಾರು ನಿಂತಿದ್ದರು ಎಂಬುದು ಪುಟ ಮರೆತರೂ ಕಾಗದ ಮರೆಯಬಾರದೆಂದು.

ವೀಣಾ ಅತ್ತಿಗೆ ಈಗಲೂ ಮಾತನಾಡಬಹುದಾಗಿತ್ತು, ಆದರೆ ಬೋರ್ಡ್ ಮುಂದೆ ಅವಳಿಗೆ ಮಾತಿನ ಜಾಗ ಉಳಿದಿರಲಿಲ್ಲ. ಹೊಸ ಸುಳ್ಳು ಹೇಳಲು ಅದೇ ಕಾರ್ಕ್ ವಿರುದ್ಧ ಸಾಕ್ಷಿಯಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ನಂದಿತಾ ಹಳದಿ ಹಗ್ಗದ ಬಳಿಗೆ ಬಂದಳು. ಯಾರೂ ತಡೆಯಲಿಲ್ಲ. ಒಳಗೆ ಹೋಗುವ ಮುಂಚೆ ಅವಳು ಬೋರ್ಡ್‌ನ್ನು ಕೊನೆಯ ಸಲ ಒಮ್ಮೆ ಸರಿಹೊಂದಿಸಿದಳು.

ಸರಿಯಾದ ಜಾಗಕ್ಕೆ ಹಿಂತಿರುಗಿದ ಚೀಟಿ ಕೆಂಪು ಮ್ಯಾಪ್‌ ಪಿನ್‌ನ ಕೆಳಗೆ ಚಪ್ಪಟೆಯಾಗಿ ನಿಂತಿತ್ತು. ಕಾರ್ಕ್‌ಬೋರ್ಡ್ ಮೇಲೆ ಹಳೆಯ ಒತ್ತುವರಿಯ ನೆರಳು ಅದಕ್ಕೆ ಸರಿ ಹೊಂದುತ್ತಿತ್ತು. ನಂದಿತಾ ಕೈ ಬಿಡುತ್ತಿದ್ದಂತೆಯೂ ಪಿನ್‌ನ ನೆರಳು ಅಲ್ಲಿಂದ ಕದಲಾಗಲಿಲ್ಲ.