ಅವಳಿಗೇ ಮಾತ್ರ ಬಾಗಿಲು ಮತ್ತೆ ತೆರೆದಿತು

“ಅವಳನ್ನು ಒಳಗೆ ಬಿಡಬೇಡ,” ಎಂದು ವಿನಯ್ ಮಾವ ಗೇಟ್‌ ಬಳಿಯ ಹುಡುಗನ ಕೈಯಲ್ಲಿದ್ದ ಅತಿಥಿ ಪಟ್ಟಿ ಮೇಲೆ ಬೆರಳು ಹೊಡೆದ. ಹೂಮಾಲೆಯ ಕೆಳಗೆ ನಿಂತಿದ್ದ ನಂದಿನಿ ಕೈಯಲ್ಲಿ ಹಿಡಿದಿದ್ದ ನೋಂದಣಿ ಪುಸ್ತಕ, ಪೆನ್, ಮತ್ತು ನೀರಿನ ಬಾಟಲಿ ಒಂದೇ ಸಲ ಭಾರವಾದವು. ಬಾಗಿಲಿನ ಅಂಚಿನಲ್ಲಿ ನಿಂತಿದ್ದ ಬಂಧುಗಳು ಕತ್ತನ್ನು ಉದ್ದಗೊಳಿಸಿ ನೋಡಿದರು. ವಿನಯ್ ಮಾವ ಕಣ್ಣು ಎತ್ತಿ, “ನೀನು ಒಳಗೆ ಕುಳಿತುಕೊಳ್ಳೋವರಲ್ಲಿ ಅಲ್ಲ. ಅಲ್ಲಿ ಬದಿಗೆ ಹೋಗಿ ಚಹಾ ಕಪ್‌ಗಳನ್ನು ಸರಿಸು. ಕೆಲಸಕ್ಕೆ ಬಂದಿದ್ದೀಯಾ, ಕೆಲಸ ಮಾಡು,” ಎಂದ.

ನಂದಿನಿಯ ಕುತ್ತಿಗೆಯಲ್ಲಿದ್ದ ಕುಗ್ಗಿದ ಗುರುತಿನ ದಾರಿಯ ಕಾಗದದ ಅಂಚು ಬೆವರಿನಿಂದ ಒದ್ದೆಯಾಗಿ ಚರ್ಮಕ್ಕೆ ಅಂಟಿಕೊಂಡಿತ್ತು. ಬೆಳಿಗ್ಗೆ ಮೆಟ್ರೋ ಇಳಿದು, ಹಳೆಯ ಟ್ರಾನ್ಸಿಟ್ ಕಾರ್ಡ್‌ನ ಸವೆದ ಅಂಚನ್ನು ಬೆರಳಿನಿಂದ ತುಳಕುತ್ತಾ ಇಲ್ಲಿ ಬಂದಾಗ, ಅವಳಿಗೆ ಮೊದಲು ಕರೆ ಮಾಡಿದ್ದವನೇ ಇದೇ ವಿನಯ್ ಮಾವ—“ನೀನೇ ನೋಂದಣಿ ಮೇಜು ನೋಡಬೇಕು, ನಿನ್ನ ಕೈಲಿ ಗೊಂದಲ ಆಗಲ್ಲ” ಎಂದು. ಈಗ ಅದೇ ಮಾತು ಅವಳ ಮೆಲೆ ಜಜ್ಜಿ ಹಾಕಿದ ಸಾಳಿಗೆಯಂತಾಗಿತ್ತು. ಹತ್ತಿರದ ಪ್ಲಾಸ್ಟಿಕ್ ಮೇಜಿನ ಮೇಲೆ ಬಿಟ್ಟುಹೋದ ಚಹಾ ಗ್ಲಾಸ್ ಸುತ್ತ ಮಂಜಳ ಬಣ್ಣದ ವಲಯ ಒಣಗುತ್ತಿತ್ತು.

“ಮಾವ, ಪುಸ್ತಕ ನನ್ನ ಹತ್ತಿರವೇ ಇರಲಿ,” ಅಂದಳು ಅವಳು, ಧ್ವನಿ ಚಪ್ಪರಿಸದೆ. “ಯಾರು ಬರ್ತಾರೆ, ಯಾವ ಕಡೆ ಕಳಿಸಬೇಕು ಅಂತ ನನಗೆ ಗೊತ್ತು.”

“ನಿನಗೆ ತುಂಬಾ ಗೊತ್ತಂತೆ ಕಾಣಿಸುತ್ತಿದೆ,” ವಿನಯ್ ಮಾವ ನಕ್ಕ. ನಗೆ ಅವನ ತುಟಿಗಳಲ್ಲೇ ಉಳಿದಿತು, ಕಣ್ಣಿಗೆ ಹೋಗಲಿಲ್ಲ. “ಆದಿತ್ಯನ ಹೆಸರಿನ ಹತ್ತಿರ ನಿಂತರೆ ಎಲ್ಲರೂ ಮನೆಯವಳೆ ಆಗೋಲ್ಲ. ಬಂಧು-ಬಳಗಕ್ಕೆ ತಿಳಿದಿರುವ ಸಂಬಂಧ ಅಂದ್ರೆ ಮದುವೆ ಅಂತ ಆಗಲ್ಲ. ಬದಿಗೆ.”

ಅವನ ಮಾತು ಮುಗಿಯುವಷ್ಟರಲ್ಲಿ, ಹುಡುಗನೊಬ್ಬ ನಂದಿನಿಯ ಕೈಯಿಂದ ಪುಸ್ತಕ ಎಳೆದುಕೊಳ್ಳಲು ಮುಂದಾದ. ನಂದಿನಿ ಕ್ಷಣಮಾತ್ರವೂ ಹಿಡಿದುಕೊಂಡಿಲ್ಲ. ಪುಸ್ತಕವನ್ನು ಅವನ ಕೈಗೆ ಬಿಡುತ್ತಾ, ತನ್ನ ಕೀಲಿಕಟ್ಟಿ ಮತ್ತು ಪ್ರವೇಶದ ಚಿಕ್ಕ ಲಕೋಟೆ ವಿನಯ್ ಮಾವನ ಮುಂದಿನ ಮೇಜಿನ ಮೇಲೆ ಇಟ್ಟಳು. “ಹಾಗಾದ್ರೆ ನಾನು ಚಹಾ ಕಪ್‌ಗಳಲ್ಲೂ ಇರಲ್ಲ,” ಎಂದಳು. “ಯಾರನ್ನು ಎಲ್ಲಿ ಕೂರಿಸಬೇಕು ಅನ್ನೋದು ನಿಮಗೇ ಗೊತ್ತಿದ್ದರೆ, ನೀವು ನೋಡಿಕೊಳ್ಳಿ.” ಎಂದು ಹೇಳಿ ಬಾಗಿಲಿನ ಪಕ್ಕದ ನೆರಳಿಗೆ ಸರಿದು ನಿಂತಳು. ಬದಿಗೆ ತಳ್ಳಿದಂತೆ ಅಲ್ಲ—ತಾನೇ ಗೀರಿ ಹಾಕಿದ ಗಡಿ ಒಳಗೆ ನಿಂತಂತೆ.

ಆ ಚಿಕ್ಕ ಚಲನೆ ಕೊಂಚ ಸದ್ದು ಮಾಡಿತು. ಎರಡು ಅತ್ತೆಗಳು, “ಅಯ್ಯೋ, ಅವಳನ್ನೇ ಕರೆಸಿ ಇಷ್ಟು ಬೇಗ...” ಎಂದು ಪರಸ್ಪರ ಕಿವಿಗೆ ಹೇಳಿಕೊಂಡರು. ವಿನಯ್ ಮಾವ ತಕ್ಷಣ ತಿರುಗಿ, “ಏನಿಲ್ಲ, ಚಿಕ್ಕ ಕೆಲಸದವಳು ಮೂಡ್ ಮಾಡ್ತಿದೆ,” ಎಂದರೂ, ಅವನಿಂದ ಪುಸ್ತಕ ತೆಗೆದುಕೊಂಡ ಹುಡುಗ ಮೊದಲೇ ಪುಟ ತಿರುಗಿಸುವಾಗ ಅತಿಥಿ ಪಟ್ಟಿಯ ಮಡಿಲು ಕೆಳಗೆ ಜಾರಿಬಿತ್ತು. ಮೊದಲ ಚಿರುಬಿರುಕು ಅಲ್ಲಿ ಮೂಡಿತ್ತು.

ಒಳಗಡೆ ಮಂಟಪದ ಪಕ್ಕದ ಮುಂಭಾಗದ ದೊಡ್ಡ ವಲಯದಲ್ಲಿ ಕುರ್ಚಿಗಳು ಎರಡು ಸಾಲಾಗಿ ಇಟ್ಟಿದ್ದರು. ಮದುವೆ ಮನೆಯವರು, ವಧು ಮನೆಯವರು, ಹಣದ ತೂಕ ನೋಡಿಕೊಂಡು ಮುಖದ ಮೃದುವನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸುತ್ತಾ ಆಗಮಿಸುವ ಅತಿಥಿಗಳು—ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಸ್ಥಳವೇ ಹೇಳಿಕೆಯಿತ್ತು. ಆದಿತ್ಯನನ್ನು ಶೋಭಾ ಅತ್ತೆ ಕೈ ಹಿಡಿದು ಶ್ರೀಮಂತ ಕಟ್ಟಡದ ಮಾಲೀಕರ ಮಗಳ ತಂದೆಯ ಬಳಿಗೆ ಕೂರಿಸಿದಳು. “ಮಗ ಬೆಂಗಳೂರಲ್ಲಿ ಚೆನ್ನಾಗೇ ಏರಿದ್ದಾನೆ. ಈ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಸೇವಾ ವಲಯದಲ್ಲಿ ಇರುವವರೇ ಸ್ಥಿರ,” ಎಂದು ಅವಳು ಉದ್ದೇಶಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ಜೋರಾಗಿ ಹೇಳಿದಳು. ಅದೇ ವೇಳೆಗೆ ನಂದಿನಿಯನ್ನು ಹಿಂಬದಿ ದಾರಿಯಲ್ಲಿ ಸ್ಟೀಲ್ ಗ್ಲಾಸ್‌ಗಳ ಬುಟ್ಟಿಯ ಜೊತೆ ಕಳುಹಿಸಲು ಒಬ್ಬ ಹುಡುಗಿ ಬಂದಳು.

“ಅಕ್ಕಾ, ಮಾವ ಹೇಳಿದರು, ನೀವ್ ನೀರು ಹಾಕೋದು ನೋಡ್ಕೊಳ್ಳಿ ಅಂತ.”

ನಂದಿನಿ ಬುಟ್ಟಿಗೆ ಕೈ ಹಾಕಲಿಲ್ಲ. “ನಾನು ಕರೆಸಿದ್ದ ಕೆಲಸ ಬೇರೆ,” ಅಂದಳು.

ಹಿಂದಿನಿಂದ ಶೋಭಾ ಅತ್ತೆಯ ಧ್ವನಿ ತೂರಿಕೊಂಡು ಬಂತು. “ಬೇರೆ ಅಂದ್ರೇನು? ಕೆಲಸ ಕೆಲಸ. ಮನೆಯ ಹೆಂಗಸರಿಗೆ ಸರಿಹೊಂದೋ ಜಾಗ ಅರ್ಥವಾಗಿರಬೇಕು. ಕೆಲವರು ಮಿತಿ ಮೀರಿಬಿಟ್ಟರೆ ಹಿರಿಯರು ಹೇಳಬೇಕು.”

ಅವಳು ಮಾತಾಡಿದ್ದು ನಂದಿನಿಯ ಕಡೆ ನೋಡದೆ. ಆದರೂ ಎಲ್ಲರ ಕಣ್ಣುಗಳು ತಕ್ಷಣ ನಂದಿನಿಯ ಮೇಲೆಯೇ ನೆಲಸಿದವು. ಅವಳಿಗೆ ಗೊತ್ತಿತ್ತು—ಇದು ಸರಳ ಕೆಲಸ ಹಂಚಿಕೆ ಅಲ್ಲ; ಸಾರ್ವಜನಿಕವಾಗಿ ಕೆಳಗೆ ಇಳಿಸುವ ಪದ್ಧತಿ. ಆದಿತ್ಯ ಒಮ್ಮೆ ಕುರ್ಚಿಯಿಂದ ಅರ್ಧ ಎದ್ದು ನೋಡಿದ. ಶೋಭಾ ಅತ್ತೆ ಅವನ ಕೈಮೇಲೆ ಕೈ ಇಟ್ಟಳು. “ಕುಳಿ,” ಅಂದಳು ಮೃದುವಾಗಿ, ಆದರೆ ಆದೇಶದಂತೆ. ಅವನು ಮತ್ತೆ ಕುಳಿತ, ಆದರೆ ಅವನ ಮುಖದಲ್ಲಿ ಉಕ್ಕಿದ ಕೋಪ ಕುರ್ಚಿಗಿಂತ ದೊಡ್ಡದಾಗಿ ಕಂಡಿತು.

ನಂದಿನಿ ನೀರಿನ ಬುಟ್ಟಿಯನ್ನು ಎತ್ತಿಕೊಂಡು ಹಿಂಬದಿ ದಾರಿಯಲ್ಲಿ ಹೋದಳು. ದಾರಿಯ ಮೇಲ್ಛಾವಣಿಯ ಟ್ಯೂಬ್ ಲೈಟ್ ಗುಣಗುಣಿಸುತ್ತಿತ್ತು; ಆ ದನಿ ಮಧ್ಯಾಹ್ನದ ಬೆವರಿನ ಜೊತೆ ಇನ್ನೂ ಕಿರುಕುಳ ಕೊಟ್ಟಿತು. ಅಲ್ಲಿ ನಿಂತಿದ್ದ ಅಡುಗೆ ಕೆಲಸದ ಹೆಂಗಸರು ಅವಳನ್ನು ನೋಡಿದ ರೀತಿ ಬದಲಾಗಿತ್ತು—ಮನೆಯವರ ಕಡೆಯವಳು ಅಲ್ಲ, ಕೆಲಸಕ್ಕೆ ತಳ್ಳಲ್ಪಟ್ಟವಳು ಎಂದು. ಒಬ್ಬಳು ಮುಜುಗರದಿಂದ, “ಅಕ್ಕಾ, ಈ ಪಟ್ಟಿಯವರಿಗಿಂತ ನಿಮ್ಗೇ ಗೊತ್ತಿರ್ತಾ?” ಅಂದಳು. ನಂದಿನಿ ಗ್ಲಾಸ್ ತುಂಬುತ್ತಾ, “ಗೊತ್ತಿದ್ದರೂ ಈಗ ಕೇಳೋವರು ಬೇರೆ,” ಎಂದಳು.

ಆದರೆ ಗೊಂದಲ ಹೆಚ್ಚು ಹೊತ್ತು ಒಬ್ಬರ ಕೈಯಲ್ಲಿ ಉಳಿಯಲಿಲ್ಲ. ಮೊದಲಿಗೆ ಮಾಲೆ ತರುವ ವಾಹನ ತಪ್ಪು ಬದಿಗೆ ನಿಲ್ಲಿತು. ನಂತರ ವಧು ಮನೆಯ ಹಿರಿಯ ದಂಪತಿಯನ್ನು ಯಾರೋ ಬಿಸಿ ಬಿಸಿ ಊಟದ ಸಾಲಿಗೆ ಕಳಿಸಿದರು; ಅವರನ್ನು ಹಿಡಿದು ಮತ್ತೆ ಮುಂಭಾಗಕ್ಕೆ ತರುವಾಗ ಒದ್ದಾಟ ಜಾಸ್ತಿಯಾಯಿತು. ಆದಿತ್ಯನ ಕಾಲೇಜು ಪ್ರಾಂಶುಪಾಲರು ಬಂದಾಗ, ಅವರ ಹೆಸರೇ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಕೆಳಗೆ ಸಿಕ್ಕಿತು; ಹುಡುಗ ಅವರಿಗೆ ಸಾಮಾನ್ಯ ಸಾಲಿನ ಕುರ್ಚಿ ತೋರಿಸಿದ. ಪ್ರಾಂಶುಪಾಲರ ಜೊತೆ ಬಂದವರು ಮುಖ ನೋಡಿಕೊಂಡು ನಿಂತರು. ವಿನಯ್ ಮಾವ ಮುಂದೆ ಹಿಂದೆ ಓಡಿದರೂ, ಯಾವ ಕೈ ಯಾವ ಅತಿಥಿಯ ಕಡೆ ಹೋಗಬೇಕು ಅನ್ನೋ ಕ್ರಮ ಅವನಿಂದ ತಪ್ಪುತ್ತಲೇ ಹೋಯಿತು.

ನಂದಿನಿ ಇನ್ನೂ ಹಿಂಬದಿ ನೀರಿನ ಬಕೆಟ್ ಹತ್ತಿರ ನಿಂತಿದ್ದಳು. ಆಗ ಮದುವೆ ನಿರ್ವಹಣೆಯ ಇಬ್ಬರು ಹುಡುಗರು ತುರ್ತಾಗಿ ಅಲ್ಲಿ ಓಡಿಬಂದರು. “ಅಕ್ಕಾ, ವಧು ಮನೆಯ ದೊಡ್ಡವರು ಯಾರೋ ಹೊರಗೆ ನಿಂತಿದ್ದಾರೆ. ಯಾರನ್ನು ಒಳಗೆ ತರುವುದು ಮೊದಲ ಅಂತ ಹೇಳ್ತೀರಾ?” ಎಂದು ಒಬ್ಬನು ಕೇಳಿದ. ಅವಳು ಉತ್ತರಿಸುವ ಮುನ್ನವೇ ಮತ್ತೊಬ್ಬನು, “ಮಾವ ಅವರಿಗೆ ಕೇಳಿದ್ವಿ, ಅವರು ಬೇರೆ ಕಡೆ ಹೋಗಿದರು,” ಎಂದ.

ಅವಳು ಕ್ಷಣ ಮಾತ್ರ ಅವರನ್ನು ನೋಡಿದಳು. ನಂತರ ಬುಟ್ಟಿಯನ್ನು ಪಕ್ಕಕ್ಕೆ ಇಟ್ಟು ಹೊರಗೆ ನಡೆಯಿತು. ತೆರೆದ ಆಗಮನ ವಲಯದಲ್ಲಿ ಜನರ ಕಾಲುಗಳು ವಿಚಿತ್ರವಾಗಿ ಅಂಟಿ ಬಿಡುತ್ತಿದವು. ಮೊದಲು ವಿನಯ್ ಮಾವನ ಸುತ್ತ ಗುಂಪಾದಿದ್ದ ಇಬ್ಬರು ಹುಡುಗರು ಅವಳ ಕಡೆ ತಿರುಗಿದರು. ಒಂದು ಅತ್ತೆ ತನ್ನ ಕುರ್ಚಿಯಿಂದ ಎದ್ದು ಅವಳತ್ತ ಅರ್ಧ ಹೆಜ್ಜೆ ಹಾಕಿ ನಿಂತಳು. ವಧು ಮನೆಯವರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರು ಕೈಯಲ್ಲಿ ತಾಂಬೂಲ ಚೀಲ ಹಿಡಿದು ಕಂಗಾಲಾಗಿ ನಿಂತಿದ್ದರು; ಅವರ ಭುಜದ ದಿಕ್ಕೇ ಅವಳ ಕಡೆ ತಿರುಗಿತು. ನಂದಿನಿ ಯಾರನ್ನೂ ಕರೆದಿಲ್ಲ. ಆದರೆ ಜನರ ದೇಹಗಳು ತಮ್ಮ ಲೆಕ್ಕಕ್ಕೆ ಜಾಗ ಬದಲಾಯಿಸಲು ಶುರುಮಾಡಿದವು—ಪಾದಗಳು ಅವಳ ಕಡೆ, ಭುಜಗಳು ಅವಳ ಕಡೆ, ದಾರಿ ಅವಳ ಕಡೆ.

“ಮೊದಲಿಗೆ ಅವರನ್ನು ಒಳಗೆ ತರಿ,” ಎಂದು ಅವಳು ವಧು ಮನೆಯ ಹಿರಿಯ ದಂಪತಿಯ ಕಡೆ ತೋರಿಸಿ ಹೇಳಿದಳು. “ಪ್ರಾಂಶುಪಾಲರಿಗೆ ಎಡಬದಿ ಎರಡನೇ ಸಾಲಿನ ಮೊದಲ ಕುರ್ಚಿ. ಆದಿತ್ಯನ ಬಳಿ ಇಲ್ಲ—ಮುಖ್ಯರ ಸಾಲಿಗೆ. ಮಾಲೆ ವಾಹನ ಹಿಂಬದಿ ದ್ವಾರಕ್ಕೆ ಹೋಗಲಿ. ಇಲ್ಲಿ ಗುಂಪು ಮಾಡಬೇಡಿ.”

ಆ ಮಾತುಗಳು ಆದೇಶವಾಗಿ ಬಿದ್ದವು, ಏಕೆಂದರೆ ಅವು ಸರಿಯಾಗಿದ್ದವು. ಹುಡುಗರು ಓಡಿದರು. ಇಬ್ಬರು ಬಂಧುಗಳು ಕುರ್ಚಿ ಎತ್ತಿ ಸ್ಥಳ ಬದಲಿಸಿದರು. ಮೊದಲು ಪ್ರಾಂಶುಪಾಲರ ಮುಂದೆ ತಾಳ್ಮೆ ಕಳೆದುಕೊಂಡಿದ್ದ ವಿನಯ್ ಮಾವ ನಿಂತ ಜಾಗದಲ್ಲಿ ಈಗ ಯಾರೂ ಅವನನ್ನು ಕೇಳಲಿಲ್ಲ. ಅವನು “ಏய், ನಾನು ಹೇಳ್ತೀನಿ—” ಎಂದು ಶುರುಮಾಡುವಷ್ಟರಲ್ಲಿ, ಒಬ್ಬ ಮದುವೆ ಕೆಲಸದವನು ಅವನನ್ನು ಮೀರಿ ನಂದಿನಿಯ ಬಳಿ, “ಅಕ್ಕಾ, ಗಿಫ್ಟ್ ಮೇಜು ಎಡಕ್ಕೆನಾ?” ಎಂದು ಕೇಳಿಬಿಟ್ಟ. ಆ ಕ್ಷಣ ವಿನಯ್ ಮಾವನ ಮುಖದ ಬಣ್ಣ ಒಮ್ಮೆ ತಪ್ಪಿ ಮತ್ತೆ ನೆಲೆ ಹಿಡಿಯಲು ಯತ್ನಿಸಿತು.

ಆದಿತ್ಯ ಈಗ ಕುರ್ಚಿಯಲ್ಲಿ ಇರಲಿಲ್ಲ. ಅವನು ಎದ್ದು ನಿಂತಿದ್ದ. ಶೋಭಾ ಅತ್ತೆ ಅವನನ್ನು ಮತ್ತೆ ತಡೆಯಲು ಕೈ ಚಾಚಿದರೂ, ಅವನು ಆ ಕೈ ಕೆಳಗಿಳಿಸಿ ತೆರೆದ ವಲಯದ ಅಂಚಿನವರೆಗೆ ಬಂದ. ನಂದಿನಿಯನ್ನು ನೇರವಾಗಿ ಸೇರಲಿಲ್ಲ; ಎಲ್ಲರೂ ನೋಡುವಲ್ಲಿ ಅವಳಿಂದ ಒಂದು ಅಂತರ ಉಳಿಸಿಕೊಂಡು ನಿಂತ. ಅದೇ ಅಂತರವೇ ಈ ಅವಮಾನಕ್ಕೆ ಬೇಲಿ ಹಾಕಿದ ಸಾಕ್ಷಿ.

ಗೊಂದಲ ಕಡಿಮೆಯಾದಂತೆ, ವಿನಯ್ ಮಾವನ ಮುಖದಲ್ಲಿ ಹೊಸ ತುರ್ತು ಮೂಡಿತು. ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಅವ್ಯವಸ್ಥೆ ಅವನಿಗೆ ಅವಮಾನ; ಆದರೆ ಸಾರ್ವಜನಿಕವಾಗಿ ಅವಳನ್ನು ಮೇಲೆಗೆತ್ತುವುದು ಅದಕ್ಕಿಂತ ದೊಡ್ಡ ಅವಮಾನ. ಹಾಗಾಗಿ ಅವನು ಮಧ್ಯಮ ದಾರಿ ಹುಡುಕಿದ. ವಧು ಮನೆಯ ಇಬ್ಬರು ಹಿರಿಯರನ್ನು ಜೊತೆ ತೆಗೆದುಕೊಂಡು ಮತ್ತೆ ನಂದಿನಿಯ ಎದುರು ಬಂದ. ಈಗ ಅವರು ಬದಿಗೆ ಅಲ್ಲ—ಎಲ್ಲರ ಕಣ್ಣಿನ ಮಧ್ಯೆ.

“ನಂದಿನಿ,” ವಿನಯ್ ಮಾವ ಮೃದುವಾದ ಧ್ವನಿ ಕಟ್ಟಿಕೊಂಡ. “ಸರಿ, ನೀನು ನೋಂದಣಿ ಮೇಜಿನ ಬಳಿ ಬಾ. ಇಷ್ಟು ಜಿದ್ದೇನಕ್ಕೆ? ಕೆಲಸ ಮುಗಿಸೋಣ. ನಂತರ ಮಾತಾಡೋಣ.”

ನಂದಿನಿ ಅವನ ಕಡೆ ನೋಡದೇ, ವಧು ಮನೆಯ ಹಿರಿಯರ ಕಡೆ ನೋಡಿದಳು. ಅವರು ಮುಖದ ಲಜ್ಜೆಯನ್ನು ನಗುವಿಂದ ಮುಚ್ಚಲು ಯತ್ನಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. “ಮೇಜಿನ ಬಳಿ ಬಾ” ಎನ್ನುವುದು ಕರೆಯಲ್ಲ. ಮತ್ತೆ ಉಪಯೋಗಕ್ಕೆ ತರುವುದು. ಒಳಗೆ ಬಿಡದೇ, ಕೆಲಸ ಮಾತ್ರ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುವುದು.

“ನೋಂದಣಿ ನೋಡಲಿ, ಆದರೆ...” ಶೋಭಾ ಅತ್ತೆ ಕೂಡ ಹತ್ತಿರ ಬಂದು ಮಾತನ್ನು ಹಿಡಿದಳು, “ಯಾರೂ ತಪ್ಪಾಗಿ ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಬಾರದು. ಇವಳು ನಮ್ಮ ಕಡೆ ಸಹಾಯ ಮಾಡ್ತಿದ್ದಾಳೆ ಅಷ್ಟೇ.”

ಆ ಮಾತು ಕತ್ತಿಗಿಂತ ಸ್ವಚ್ಛವಾಗಿತ್ತು. ಮತ್ತೆ ಅದೇ ಕೆಳಗಿಳಿಸುವಿಕೆ, ಆದರೆ ಈ ಬಾರಿ ಅವಳ ಅಗತ್ಯವನ್ನೂ ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡು. ಸುತ್ತಲಿನವರು ಕೇಳಿದರು. ಕೆಲವರು ಕಣ್ಣಲ್ಲಿ ಕಣ್ಣಿಟ್ಟು ನೋಡಲಿಲ್ಲ; ಕೆಲವರು ನೋಡದೆ ಇರಲೂ ಆಗಲಿಲ್ಲ.

ನಂದಿನಿ ನಿಧಾನವಾಗಿ ಮುಂದೆ ಹೋದಳು. ನೋಂದಣಿ ಮೇಜು ಮರುತೆರೆದಿತ್ತು; ಅದರ ಮೇಲೆ ಪಟ್ಟಿಯ ಮೂಲೆ ಜಾರಿಕೊಂಡಿತ್ತು, ಪೆನ್ ನೆಲಕ್ಕೆ ಬಿದ್ದಿತ್ತು, ಬಿಸಿ ಕಳೆದುಕೊಂಡ ಚಹಾ ಗ್ಲಾಸ್‌ನ ವಲಯ ಇನ್ನೂ ಕಾಗದದ ಪಕ್ಕದಲ್ಲಿ ಕಾಣುತ್ತಿತ್ತು. ಮೈಕ್ ಕಂಬದ ಬಳಿ ಒಬ್ಬ ಹುಡುಗ ತಂತಿ ಸರಿಪಡಿಸುತ್ತಿದ್ದ. ಅವಳು ನೋಂದಣಿ ಪುಸ್ತಕವನ್ನು ಎತ್ತಿ ನೇರಗೊಳಿಸಿದಳು. ಬಳಿಕ ಕೈ ಮುಂದಿಟ್ಟು ಮೈಕ್ ತೆಗೆದುಕೊಂಡಳು.

“ಒಂದು ಕ್ಷಣ,” ಅಂದಳು. ಅವಳ ಧ್ವನಿ ಯಾಂತ್ರಿಕವಾಗಿ ದೊಡ್ಡದಾಯಿತು. ತೆರೆದ ಅಂಗಣದ ನಾಲ್ಕು ಕಡೆಗಳು ಅದನ್ನು ಹಿಂದುಕ್ಕಿ ಹೊಡೆದವು.

ವಿನಯ್ ಮಾವ ಕೈ ಎತ್ತಿದ. “ಇದೀಗ ಬೇಡ—”

“ಇದೀಗಲೇ,” ನಂದಿನಿ ಹೇಳಿದಳು. “ನನ್ನನ್ನು ಒಳಗೆ ಬಿಡದವರು, ಈಗ ನನ್ನ ಕೈಕೆಲಸವನ್ನು ಮಾತ್ರ ಒಳಗೆ ಕರೆದಿದ್ದಾರೆ. ಎಲ್ಲರೂ ಕೇಳಿ. ನಾನು ಇಲ್ಲಿ ಕೆಲಸದ ಹುಡುಗಿ ಆಗಿ ನೋಂದಣಿ ನೋಡೋದಿಲ್ಲ.”

ಮೇಲ್ಚಾವಣಿಯ ಫ್ಯಾನ್ ಗಾಳಿ ಅವಳ ಪಲ್ಲವವನ್ನು ತುಸು ಎತ್ತಿತು. ಅವಳು ಪುಸ್ತಕದ ಮೊದಲ ಪುಟವನ್ನು ತಿರುಗಿಸಿದಳು. “ಈ ಪಟ್ಟಿಯನ್ನು ನಾನು ಸಿದ್ಧಪಡಿಸಿದ್ದೆ. ಯಾರನ್ನು ಎಲ್ಲಿ ಕೂರಿಸಬೇಕು, ಯಾರನ್ನು ಯಾವ ಬಾಗಿಲಿಂದ ಒಳಗೆ ತರಬೇಕು, ಯಾರಿಗೆ ಮೊದಲ ಸ್ವಾಗತ—ಇವೆಲ್ಲ ನಾನು ಕಳೆದ ಮೂರು ದಿನ ನೋಡಿದ್ದೆ. ಬೆಳಿಗ್ಗೆ ಅದೇ ಕಾರಣಕ್ಕೆ ನನಗೆ ಕರೆ ಬಂತು. ಬಾಗಿಲಿನಲ್ಲಿ ನನ್ನ ಸ್ಥಾನ ಕಿತ್ತುಕೊಂಡು, ಈಗ ನನ್ನ ಕೈಯನ್ನು ಮಾತ್ರ ಬೇಕೆಂದಿದ್ದಾರೆ. ಅದಕ್ಕೆ ನಾನು ಹಿಂದಿರುಗಲ್ಲ.”

ವಿನಯ್ ಮಾವ ಮುಂದೆ ಬಂದು ಮೈಕ್ ಹಿಡಿಯಲು ಯತ್ನಿಸಿದ. ನಂದಿನಿ ಅದನ್ನು ಎತ್ತಿ ದೂರವಿಟ್ಟಳು. ಆ ಚಲನೆ ಚಿಕ್ಕದಾಗಿತ್ತು, ಆದರೆ ಅವನ ಕೈ ಗಾಳಿಯಲ್ಲಿ ಖಾಲಿಯಾಗಿ ನಿಂತಿತು. ಸುತ್ತಲಿನವರು ಅದು ಖಾಲಿಯಾಗಿ ನಿಂತದ್ದು ನೋಡಿದರು. ಅದು ಮೊದಲ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ನಷ್ಟ.

“ಇಲ್ಲಿ ಯಾರು ನೋಂದಣಿ ಮೇಜಿನ ಬಳಿ ನಿಲ್ಲಬೇಕು ಅನ್ನೋದು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಹೇಳಿ,” ನಂದಿನಿ ಮುಂದುವರಿಸಿದಳು. “ಸಹಾಯ ಮಾಡುವವಳಾ? ಇಲ್ಲ ಮನೆಮಗಳಾಗಿ ಬಂದವಳಾ? ಎರಡು ಬಾಯಿಂದ ಎರಡು ಮಾತು ಬೇಡ. ನಾನು ಈ ಮೇಜಿನ ಹಿಂದೆ ನಿಂತರೆ, ನನ್ನ ಸ್ಥಾನವನ್ನೂ ಎಲ್ಲರ ಮುಂದೆ ಹೇಳಬೇಕು.”

ವಧು ಮನೆಯ ಹಿರಿಯರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರು ತಕ್ಷಣ, “ಅಯ್ಯೋ, ಇಷ್ಟೊಂದು ದೊಡ್ಡದಾಗಿಸಬೇಡಿ, ಹೆಣ್ಣುಮಕ್ಕಳ ವಿಷಯ—” ಎಂದು ಶುರುಮಾಡಿದರು.

“ದೊಡ್ಡದಾಗಿಸಿದ್ದು ನಾನು ಅಲ್ಲ,” ನಂದಿನಿ ಅವರ ಕಡೆ ತಿರುಗಿ ಹೇಳಿದಳು. “ಬಾಗಿಲಲ್ಲಿ ನಿಲ್ಲಿಸಿ, ಕೆಲಸ ಮಾತ್ರ ಒಳಗೆ ಕರೆದವರು ದೊಡ್ಡದಾಗಿಸಿದರು. ಈಗ ನೀವು ನನಗೆ ಕೈ ಬೇಕೆಂದರೆ, ಹೆಸರು ಕೂಡ ಬೇಕು.”

ಒಂದು ಕಣ್ಣಿನ ಪಾಟಿನಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲರ ದೃಷ್ಟಿ ಆದಿತ್ಯನ ಕಡೆ ತಿರುಗಿತು. ಇದು ಯಾರ ಮನಸ್ಸಿನ ವಿಚಾರವಲ್ಲ, ಯಾರೊಂದಿಗಿನ ಗುಪ್ತ ಮಾತಲ್ಲ, ಯಾರೊಬ್ಬರು ನಂತರ ಸರಿಪಡಿಸಬಹುದಾದ ಮುಜುಗರವಲ್ಲ ಎಂಬುದು ಅಲ್ಲಿ ಗೋಚರಿಸಿತು. ಅವನು ಹೆಜ್ಜೆ ಹಾಕಿ ಮುಂದಕ್ಕೆ ಬಂದ. ಶೋಭಾ ಅತ್ತೆಯ “ಆದಿತ್ಯ” ಎನ್ನುವ ಎಚ್ಚರಿಕೆ ಅವನ ಹಿಂದೆ ತಗುಲಿ ಬಿತ್ತು.

ಆದಿತ್ಯ ನಂದಿನಿಯ ಪಕ್ಕದಲ್ಲಿ ನಿಂತು ನೋಂದಣಿ ಪುಸ್ತಕವನ್ನು ತನ್ನ ಕಡೆಗೆ ಅಲ್ಲ, ಅವಳ ಕಡೆಗೆ ಸರಿಸಿದ. ಪುಸ್ತಕದ ಅಕ್ಷರಗಳು ಮೈಕ್‌ಗಿಂತ ಗಟ್ಟಿಯಾಗಿ ಮಾತನಾಡಿದವು. “ಈ ಮೇಜಿನ ಬಳಿ ನಿಲ್ಲೋ ಅಧಿಕಾರ ನಂದಿನಿಗೇ ಇದೆ,” ಎಂದನು. ಧ್ವನಿ ಉಚ್ಚವಾಗಿರಲಿಲ್ಲ; ಅದನ್ನು ಯಾರೂ ತಪ್ಪಾಗಿ ಕೇಳಲಾಗಲಿಲ್ಲ. “ಇವಳು ನಮ್ಮ ಮನೆಯವಳು. ನಾನು ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಿಕೊಂಡವಳು. ಇವಳನ್ನು ಬಾಗಿಲಲ್ಲಿ ತಡೆದ ಮಾತು ನನ್ನ ಮಾತಲ್ಲ. ಇಂದಿನಿಂದ ನನ್ನ ಮಾತೇ ಕೇಳಬೇಕು ಅಂದರೆ, ಇದನ್ನೇ ಕೇಳಿ.”

ಶೋಭಾ ಅತ್ತೆ ಒಂದು ಹೆಜ್ಜೆ ಮುಂದಕ್ಕೆ ಬಂದು ನಿಂತಳು. “ನೀನು ಈ ರೀತಿ—”

“ಅತ್ತೆ,” ಆದಿತ್ಯ ಅವಳ ಮಾತನ್ನು ಕತ್ತರಿಸಿದ. ಕಣ್ಣನ್ನು ಅವಳ ಕಡೆ ತಿರುಗಿಸದೆ. “ಇವಳು ಸಹಾಯಕ್ಕೆ ಬಂದವಳು ಅಲ್ಲ. ನನ್ನ ಜೊತೆ ನಿಲ್ಲಬೇಕಾದವಳು. ಯಾರಿಗಾದರೂ ಇನ್ನೂ ಅನುಮಾನ ಇದ್ದರೆ, ನೋಂದಣಿ ಮೇಜಿನ ಹಿಂದೆ ನಾನು ಅಲ್ಲ, ನಂದಿನಿಯೇ ನಿಲ್ಲುತ್ತಾಳೆ. ಯಾರು ಒಳಗೆ ಬರಬೇಕು, ಯಾರನ್ನು ಎಲ್ಲಿ ಕೂರಿಸಬೇಕು ಅಂತ ಅವಳು ಹೇಳಿದಂತೆ ನಡೆದುಬಿಡಿ.”

ಅವನು ಕೈಯಲ್ಲಿದ್ದ ಕಾರಿನ ಕೀಲಿಯನ್ನು, ಇದುವರೆಗೂ ವಿನಯ್ ಮಾವನಿಗೆ ಕೊಟ್ಟಿದ್ದ ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಪ್ರವೇಶ ಲಕೋಟೆಯನ್ನು, ನೋಂದಣಿ ಪುಸ್ತಕದ ಪಕ್ಕಕ್ಕೆ ಇಟ್ಟನು. ಮೇಜಿನ ಹಿಡಿತ ಬದಲಾಗಿದೆ ಎಂಬುದಕ್ಕೆ ಅದಕ್ಕಿಂತ ಸ್ಪಷ್ಟ ಗುರುತು ಬೇಡ. ಇದು ಎರಡನೇ ನಷ್ಟ—ವಿನಯ್ ಮಾವನ ಕೈಯಲ್ಲಿದ್ದ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಕೀಲಿ ಅವನ ಕೈಯಿಂದ ಜಾರಿ ಹೋಗಿತ್ತು.

ವಿನಯ್ ಮಾವನ ಬಾಯಿ ತೆರೆದರೂ ಪದಗಳು ಒಂದೇ ಸಾಲಿನಲ್ಲಿ ಬಂದಿಲ್ಲ. “ಇಷ್ಟು ಜನರ ಮುಂದೆ ಡ್ರಾಮಾ ಮಾಡ್ತೀರಾ? ಮದುವೆ ಮನೆಯಲ್ಲಿ—”

“ಜನರ ಮುಂದೆ ಕೆಳಗಿಳಿಸಿದದ್ದು ನಿಮ್ಮದು,” ನಂದಿನಿ ಮೈಕ್‌ನಲ್ಲಿ ಅಂದಳು. “ಜನರ ಮುಂದೆ ಹೇಳಿಸಿಕೊಂಡುಕೊಳ್ಳುವುದು ನನ್ನದು. ನಾನು ಈಗ ಈ ಮೇಜಿನ ಹಿಂದೆ ನಿಂತರೆ, ನನ್ನ ಹೆಸರನ್ನೂ ಸ್ಥಾನವನ್ನೂ ಕಡಿಮೆ ಮಾತಿನಲ್ಲಿ ಕರೆಯಬೇಡಿ. ‘ನಂದಿನಿ, ನೋಂದಣಿ ನೋಡೋಕೆ ಬಾ’ ಅನ್ನೋದಿಲ್ಲ. ‘ನಂದಿನಿ, ನಮ್ಮ ಮನೆಯವರಾಗಿ ಇಲ್ಲಿ ನಿಲ್ಲು’ ಅಂತ ಹೇಳಿ.”

ಅದೊಂದು ಬೇಡಿಕೆ ಅಲ್ಲ; ಕೊನೆಯ ಬೀಗ. ವಿನಯ್ ಮಾವ ಮುಖದ ನರಗಳು ಬಿಗಿಯಾದವು. ವಧು ಮನೆಯ ಹಿರಿಯರು ತಮ್ಮ ನಡುವಿನ ಅವಮಾನವನ್ನು ತೂಗಿ ನೋಡಿದರು. ಒಂದು ಕ್ಷಣ ಯಾರೂ ಅವನ ಪರವಾಗಿ ಪದ ತುಂಬಲಿಲ್ಲ. ಅವನ ಹತ್ತಿರ ನಿಂತಿದ್ದ ಹುಡುಗನೂ ಪಟ್ಟಿಯನ್ನು ಅವನಿಗೆ ನೀಡದೆ, ಮೇಜಿನ ಮೇಲೆ ಸರಿಸಿದ. ಮೂರನೇ ನಷ್ಟ ಅಲ್ಲಿ—ಅವನ ಮಾತಿಗಿಂತ ಅವನ ಮೌನವನ್ನೇ ಜನ ಹೆಚ್ಚು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ನೋಡಿದರು.

“ಹೇಳಿ, ಮಾವ,” ನಂದಿನಿ ಮೈಕ್ ಕೆಳಗಿಳಿಸದೆ ಹೇಳಿದಳು. “ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೆ ನಾನು ಹೊರಟೇ ಬಿಡುತ್ತೇನೆ. ಮತ್ತೆ ಯಾರೂ ಯಾರನ್ನು ಎಲ್ಲಿ ಕೂರಿಸಬೇಕು ಎಂದು ನನ್ನನ್ನು ಕರೆಯಬೇಡಿ.”

ವಿನಯ್ ಮಾವಗೆ ಈಗ ಎರಡು ದಾರಿಗಳಷ್ಟೇ. ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಗೊಂದಲವನ್ನು ಹೊತ್ತುಕೊಳ್ಳುವುದು, ಅಥವಾ ಸಾರ್ವಜನಿಕವಾಗಿ ಅವಳ ಸ್ಥಾನ ಒಪ್ಪಿಕೊಳ್ಳುವುದು. ಅವನು ಸುತ್ತಲಿನ ಕಣ್ಣುಗಳನ್ನು ಕಂಡ. ವಧು ಮನೆಯ ಹಿರಿಯನ ನೆತ್ತಿಯ ಬೆವರು ಕಂಡ. ಪ್ರಾಂಶುಪಾಲರು ಇನ್ನೂ ತಾವು ಕುಳಿತಿದ್ದ ಜಾಗದಿಂದ ಇಲ್ಲಿ ನೋಡುತ್ತಿರುವುದು ಕಂಡ. ತನ್ನ ಧ್ವನಿ ತನ್ನದೇ ಅಲ್ಲದಂತೆ ಅವನ ಬಾಯಿಂದ ಹೊರಬಂತು.

“ನಂದಿನಿ...” ಅವನು ನುಂಗಿದ. “ನಮ್ಮ ಮನೆಯವರಾಗಿ... ಇಲ್ಲಿ ನಿಂತು ನೋಂದಣಿ ನೋಡಿ.”

ಪದಗಳು ಹೊರಬಿದ್ದ ಕ್ಷಣ ಅವು ಹಿಂದಕ್ಕೆ ಹೋಗಲಿಲ್ಲ. ನಂದಿನಿ ಮೈಕ್‌ನ್ನು ನಿಧಾನವಾಗಿ ಕೆಳಗೆ ತಂದಳು. ಬಳಿಕ ನೋಂದಣಿ ಪುಸ್ತಕವನ್ನು ತನ್ನ ಮುಂದೆ ತೆರೆದು, ಮೊದಲ ಸಾಲಿನ ಬಳಿ ಪೆನ್ ಇಟ್ಟಳು. “ಸರಿಯಾಗಿದೆ,” ಎಂದಳು. “ಆಗ ಮೊದಲು ವಧು ಮನೆಯ ಹಿರಿಯರನ್ನು ಬಲಬದಿಯ ನೆರಳಿನ ಸಾಲಿಗೆ ಕೂರಿಸಿ. ಪ್ರಾಂಶುಪಾಲರಿಗೆ ನೀರು ತಕ್ಷಣ. ಮತ್ತು,” ಅವಳು ಕಣ್ಣು ಎತ್ತಿ ವಿನಯ್ ಮಾವನ ಕಡೆ ನೋಡಿದಳು, “ಬಾಗಿಲಲ್ಲಿ ಯಾರೂ ನನ್ನನ್ನು ತಡೆಯಬಾರದು.”

ಅವಳು ಹೇಳಿದ ಕೊನೆಯ ಸಾಲು ಮೈಕ್ ಇಲ್ಲದೇ ಹೋದರೂ, ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಕೇಳುವಷ್ಟು ಸಮೀಪದಲ್ಲಿ ಬಿತ್ತು. ನಂತರ ಅವಳು ಎರಡು ಕೈಗಳನ್ನು ಮೇಜಿನ ಮೇಲೆ ಇಟ್ಟು ಸ್ವಲ್ಪ ಹೊತ್ತು ನಿಲ್ಲುತ್ತಿದ್ದಳು. ಕುಗ್ಗಿದ ಗುರುತಿನ ದಾರಿ ಅವಳ ಕುತ್ತಿಗೆಯಿಂದ ತೆಗೆದು ಮೇಜಿನ ಒಂದು ಮೂಲೆಗೆ ಮಡಚಿ ಇಟ್ಟಳು—ಇನ್ನು ಆ ಕಾಗದ ಅವಳ ಪ್ರವೇಶಕ್ಕೆ ಸಾಕ್ಷಿ ಅಲ್ಲ ಎಂಬಂತೆ.

ಅಂಗಣದ ವಲಯ ಮತ್ತೆ ಚಲಿಸಲಾರಂಭಿಸಿತು, ಆದರೆ ಈ ಬಾರಿ ಅದರ ದಿಕ್ಕು ಬೇರೆ. ಜನರು ಯಾರ ಬಳಿಗೆ ಹೋಗಬೇಕೆಂದು ಹುಡುಕಲಿಲ್ಲ; ಯಾರ ಬಳಿ ಹೋಗಬೇಕು ಎಂದು ತಿಳಿದು ನಡೆದರು. ನಂದಿನಿ ಪೆನ್ ಎತ್ತಿ ಮೊದಲ ಹೆಸರಿನ ಬಳಿ ಗುರುತು ಹಾಕಿದಳು. ನಂತರ ಅವಳ ಕೈಗಳು ನಿಧಾನವಾಗಿ ಕೆಳಗಿಳಿದವು, ಮರುತೆರೆದ ನೋಂದಣಿ ಮೇಜಿನ ಅಂಚಿನ ಹತ್ತಿರ. ಮಂಟಪದ ಹೊರಗಿನ ಅವಣಿ ಅಂಚು ಮೇಲೆ ಸೂರ್ಯ ತಿರುಗಿ, ಅಂಗಣದ ನೆರಳು ಮತ್ತೆ ಮುಂದೆ ಜಾರಿ ಬಂತು.