ಅವಳ ಹೆಸರು ಮುಂದೆ ಸರಿಯಿತು

“ಅವಳನ್ನಲ್ಲ, ಇವಳನ್ನ ಮೊದಲು ಒಳಗೆ ಬಿಡಿ,” ಎಂದು ಬಾಗಿಲಿನ ಬಳಿಯ ಕೆಂಪು ತಂತಿ ಕಯಿಯನ್ನು ಎತ್ತಿದ ಹುಡುಗ, ನಂದಿನಿಯ ಮುಂದೆ ನಿಂತಿದ್ದ ಅವಳನ್ನು ಅಡ್ಡಗಟ್ಟಿದಂತೆಯೇ, ಹಿಂದೆ ಬಂದ ಹಳದಿ ಲೆಹಂಗಾ ಹುಡುಗಿಗೆ ದಾರಿ ಮಾಡಿಕೊಟ್ಟ.

ನಂದಿನಿಯ ಬೆರಳಲ್ಲಿ ಮೆಟ್ರೋ ಕಾರ್ಡ್‌ನ ಒಡೆದ ಅಂಚು ಚುಚ್ಚಿತು. ಬೆಳಿಗ್ಗೆಯಿಂದ ಓಡಾಟ ಮಾಡಿದ ದೇಹದ ದಣಿವು ಅವಳ ಕುರ್ಚಿದ ಅಂಗಿಯ ತೋಳುಗಳಲ್ಲೇ ಕಟ್ಟಿ ಉಳಿದಿತ್ತು. ಈ ನಿಶ್ಚಿತಾರ್ಥದ ಹಾಲ್‌ಗೆ ಹೂವಿನ ಹಣದಿಂದ ಹಿಡಿದು ವಧುಪಕ್ಷಕ್ಕೆ ಕೊಡಬೇಕಾದ ತಟ್ಟೆಗಳ ಪಟ್ಟಿಯವರೆಗೂ ಓಡಿಸಿ ತಂದದ್ದು ಅವಳೇ. ಆದಿತ್ಯನ ಮನೆಗೆ ಬಂಧು-ಬಳಗಕ್ಕೆ ತಿಳಿದಿರುವ ಸಂಬಂಧವಳೇ ಸರಿ; ಆದರೆ ಬಾಗಿಲಿನ ಬಳಿ ವಿನಯ್ ಅಣ್ಣ ಕೈ ಎತ್ತಿದ ಕ್ಷಣಕ್ಕೆ, ಅವಳ ಹಕ್ಕೇ ಗುಮ್ಮನಂತಾಯಿತು.

“ನಂದಿನಿ, ನೀನು ಒಳಗೆ ಈಗ ಹೋಗ್ಬೇಡ,” ವಿನಯ್ ಅಣ್ಣ ನಗುವಿನೊಳಗೆ ಚಳಿ ಹಾಕಿದ ಧ್ವನಿಯಲ್ಲಿ ಹೇಳಿದ. “ಕೆಳಗಡೆ ನೋಂದಣಿ ಮೇಜ್ ಹತ್ತಿರ ಗಿಫ್ಟ್ ಕವರ್‌ಗಳು ಜಮಾ ಆಗ್ತಿವೆ. ನೀನೇ ನೋಡ್ಕೋ. ಮೇಲಿನ ಸಾಲು ನಮ್ಮ ಮನೆಯವರಿಗೆ.”

ಅವನು ‘ನಮ್ಮ’ ಅನ್ನುವ ಪದಕ್ಕೆ ಒತ್ತಾಗಿ ಒತ್ತಿದ. ಮುಂದೆ ಹೋದ ಹುಡುಗಿ ಯಾರು ಅಂತ ನಂದಿನಿಗೆ ಗೊತ್ತೇ ಇರಲಿಲ್ಲ—ದೂರದ ಮಗಳುಮಗನ ಮದುವೆ ಮಾತು ನಡೆಯುತ್ತಿರುವ ಮನೆ. ಆದರೆ ಅವಳ ಕೈಗೆ ಕಂಗಣದ ಶಬ್ದ ಮಾತ್ರ ಇದೆ ಎಂದು ದಾರಿ; ನಂದಿನಿಯ ಕೈಗೆ ಕೆಲಸದ ಫೈಲುಗಳ ಮಡತು ಇದೆ ಎಂದು ಬದಿಗೆ.

“ಕೀಲಿಗಳು?” ನಂದಿನಿ ಕೇಳಿದಳು.

ವಿನಯ್ ಅಣ್ಣ ಅಚ್ಚರಿ ಪಟ್ಟ. ಅವಳು ಚರ್ಚೆ ಮಾಡುವಳೆಂದು ಅಲ್ಲ, ತಲೆಬಾಗುವಳೆಂದು ಅವನು ಊಹಿಸಿದ್ದ. ನಂದಿನಿ ತನ್ನ ಚೀಲದಿಂದ ಸಣ್ಣ ಉಕ್ಕಿನ ಕೀಲಿಕಟ್ಟನ್ನು ತೆಗೆದು ಅವನ ಕರಂಗಳಲ್ಲಿ ಇಟ್ಟಳು. ನಿನ್ನೆ ರಾತ್ರಿ ವಧುಪಕ್ಷದ ಉಡುಗೊರೆ ಕೊಠಡಿ ತೆರೆದು ಎಣಿಸಿ ಮರುಲಾಕ್ ಮಾಡಿ ತಡವಾಗಿ ಹಿಂತಿರುಗಿಸಿದ ಅದೇ ಕೀಲಿಗಳು. “ಕೆಳಗಿನ ಕೊಠಡಿಗೂ, ಮೇಲಿನ ಗಾಜಿನ ಅಲ್ಮಾರಿಗೂ. ನಾನು ಸೇವೆ ಮಾಡ್ತೀನಿ ಅಂದ್ರೆ ಅಧಿಕಾರವೂ ನೀವೇ ಹಿಡ್ಕೊಳ್ಳಿ.”

ಹತ್ತಿರದ ಕೌಂಟರ್ ಅಂಚಿನ ಮೇಲೆ ಚಿಲ್ಲರೆ ಟೆಪ್, ಹಳದಿ ಕುಂಕುಮದ ಡಬ್ಬಿ, ಅರ್ಧ ಬಿದ್ದ ಅತಿಥಿ ಚೀಟಿಗಳು ಅಲುಗಾಡಿದವು. ವಿನಯ್ ಅಣ್ಣ ಕ್ಷಣಕ್ಕೊಂದು ಮಾತು ತಪ್ಪಿದ. ಅಷ್ಟರಲ್ಲೇ ಹಿಂಬದಿ ನಿಂತಿದ್ದ ಪ್ರಸಾದ್ ಮಾವ ಕಣ್ಣು ಎತ್ತಿ ನೋಡಿದ. ಮೊದಲ ಚಿಲುಮೆ ಅಲ್ಲಿ ಬಿತ್ತು.

ಆದರೆ ಅದರಿಂದ ದಾರಿ ತೆರೆಯಲಿಲ್ಲ. ನಂದಿನಿಯನ್ನು ಕೆಳಗಿನ ನೋಂದಣಿ ಮೇಜ್ ಹತ್ತಿರ ಕೂರಿಸಲಾಯ್ತು. ಮೇಲ್ಛಾವಣಿಯಿಂದ ಸಂಗೀತ ಜಾರಿ ಬರುತ್ತಿತ್ತು; ಮೇಲಿನ ಮಹಡಿಯಿಂದ ಮಲ್ಲಿಗೆಯ ವಾಸನೆ, ತುಪ್ಪದ ಬಿಸಿ, ಜನರ ಹೆಜ್ಜೆಗಳ ಒತ್ತಡ ಒಂದೇ ಗಾಳಿ ಆಗಿ ಇಳಿಯುತ್ತಿತ್ತು. ಕೆಳಗೆ ಅವಳ ಮುಂದಿದ್ದ ಪ್ಲಾಸ್ಟಿಕ್ ಮೇಜಿನ ಮೇಲೆ ಅತಿಥಿ ಪುಸ್ತಕ, ಲಕೋಟೆಗಳ ತಟ್ಟೆ, ಮತ್ತು ಯಾರಿಗೂ ಹೊಣೆ ಹೊತ್ತುಕೊಳ್ಳಲು ಇಷ್ಟವಿಲ್ಲದ ಸಣ್ಣ ಕೆಲಸಗಳೆಲ್ಲ.

ಮತ್ತೆ ಮತ್ತೆ ಬಂದ ಬಂಧುಗಳು ಒಂದೇ ಪ್ರಶ್ನೆಯನ್ನು ಕಣ್ಣಿನಿಂದ ಕೇಳಿದರು: “ಇವಳು ಇಲ್ಲಿ ಯಾಕೆ?” ಕೆಲವರು ಬಾಯಿಂದಲೇ ಕೇಳಿದರು. ಶಶಿಕಲಾ ಅತ್ತೆ ಅದಕ್ಕೆ ಸಕ್ಕರೆ ಮೆತ್ತಿದ ಉತ್ತರ ಕೊಟ್ಟಳು. “ಅಯ್ಯೋ, ನಂದಿನಿ ನಮ್ಮವರೇ. ಮನೆಯ ಹುಡುಗಿ. ಅದಕ್ಕೇ ಕೆಲಸ ಒಪ್ಪಿಸಿದ್ದೇವೆ.” ಮನೆಯ ಹುಡುಗಿ ಎಂಬ ಮಾತು ಕೇಳಿದವರಿಗೆ ಮಧುರ; ಹೇಳಲ್ಪಟ್ಟವಳಿಗೆ ಕತ್ತರಿಯ ಅಂಚು. ಮನೆಯವರೇ ಅಂದರೆ ಮೇಲಿನ ಸಾಲಿನಲ್ಲಿ ಕುಳ್ಳಿರಿಸುತ್ತಾರೆ, ಕೆಳಗಿನ ಲಕೋಟೆ ತಟ್ಟೆ ಮುಂದೆ ಅಲ್ಲ.

ಕೆಲವೇ ಹೊತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಅವಮಾನಕ್ಕೆ ರೂಪ ಬಂತು. ಮೇಲಿನ ಮಹಡಿಗೆ ಹೋಗುವ ಸ್ವಿಚ್‌ಬ್ಯಾಕ್ ಮೆಟ್ಟಿಲಿನ ತಿರುವಿನ ಬಳಿ ಬಿಳಿ ಕಾರ್ಡ್‌ಗಳನ್ನಿಟ್ಟು ಸಾಲುಗಳನ್ನು ಗುರುತಿಸಿದ್ದರು. “ವಧುಪಕ್ಷ”, “ವರಪಕ್ಷ ಹಿರಿಯರು”, “ಹತ್ತಿರದ ಬಂಧುಗಳು.” ನಂದಿನಿಯ ಹೆಸರೇ ಇರಲಿಲ್ಲ. ಬದಲಾಗಿ, ನೋಂದಣಿ ಮೇಜ್ ಹಿಂದೆ ಒಂದು ಮುದ್ದಾದ ಕುರ್ಚಿ ಇತ್ತು. ಶಶಿಕಲಾ ಅತ್ತೆ ಜನ ಕೇಳುವಷ್ಟು ಜೋರಾಗಿ ಹೇಳಿದಳು, “ನಿನ್ನ ಆಸನ ಕೆಳಗಡೆಯೇ ಇರುಲಿ ಮಗಳೇ, ಎಲ್ಲಿ ಬೇಕಾದರೂ ಏಳ್ಬೇಕಾಗತ್ತೆ.”

ಇದು ಕೇವಲ ಕುಳಿತುಕೊಳ್ಳುವ ಜಾಗದ ವಿಷಯವಲ್ಲ. ಇದನ್ನು ನೋಡಿದವರು ಅವಳ ಸ್ಥಾನ ಓದುತ್ತಿದ್ದರು. ಅವಳನ್ನು ಒಮ್ಮೆ ಬೆಳ್ಳೆ ಹೊದಿಕೆಯ ಮೇಲೆ ನಿಲ್ಲಿಸಿ ಆದಿತ್ಯನ ಪಕ್ಕದಲ್ಲಿ ನೋಡಿದ್ದ ಅಕ್ಕಂದಿರು ಈಗ ಅವಳ ಬಳಿ ಲಕೋಟೆ ಇಟ್ಟು ಹೆಸರು ಬರೆಯಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಅವಳು ತಲೆತಗ್ಗಿಸಿ ಬರೆಯುತ್ತಿದ್ದರೂ, ಪ್ರತಿ ಹೆಸರಿನ ನಡುವೆ ಮೇಲಿನ ಮೆಟ್ಟಿಲಿನ ದಿಕ್ಕಿಗೆ ಕಣ್ಣು ಹೋಯ್ತು. ಆದಿತ್ಯ ಒಮ್ಮೆ ಕೆಳಗೆ ನೋಡುವನೋ ಎಂದು ಅಲ್ಲ—ಇಲ್ಲಿಯವರೆಗೆ ಅವನು ನೋಡಿಕೊಂಡೇ ಮೌನವಾಗಿದ್ದ ಕಾರಣಕ್ಕೆ.

ಅವನು ಕೊನೆಗೂ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡದ್ದು ಮಧ್ಯಾಹ್ನ ಸಿಹಿತಿಂಡಿ ತಟ್ಟೆಗಳು ಮೇಲಕ್ಕೆ ಹೋಗುವ ಹೊತ್ತಿನಲ್ಲಿ. ಕ್ರೀಮ್ ಬಣ್ಣದ ಕುರ್ಥಾದಲ್ಲಿ, ಜನರಿಂದ ಸುತ್ತಿಕೊಂಡು, ಯಾರಿಗೆ ಯಾವ ಸೀಟ್ ಅಂತ ಕೇಳುವವರ ಮಧ್ಯೆ. ಅವನ ಕಣ್ಣು ನಂದಿನಿಗೆ ತಗುಲಿದ ಕ್ಷಣ, ಅವಳ ಮುಂದೆ ಲಕೋಟೆ ಇಟ್ಟಿದ್ದ ಮಹಿಳೆ ಕೈ ಹಿಂಪಡೆದಳು. ನಂದಿನಿ ಎದ್ದು ನಿಂತಿಲ್ಲ. ಪುಸ್ತಕವನ್ನು ಮುಚ್ಚಿದಳು. ಅದು ಅವಳ ಎರಡನೇ ತಿರುಗಾಟ—ಮಾತಲ್ಲ, ಕೆಲಸ ನಿಲ್ಲಿಸುವ ಶಬ್ದ.

ಆದಿತ್ಯ ಕೆಳಗೆ ಬರಲಿಕ್ಕೆ ಯತ್ನಿಸಿದಾಗ ವಿನಯ್ ಅಣ್ಣ ಅವನ ಮೊಣಕೈ ಹಿಡಿದು ಏನೋ ಹೇಳಿದ. ಅವನು ನಿಂತ. ಮೇಲಿಂದ ಪ್ರಸಾದ್ ಮಾವನ ಗಟ್ಟಿಯಾದ ಧ್ವನಿ ಬಂತು: “ಆದಿ, ಮುತ್ತೈದೆಗಳಿಗೆ ಮೊದಲು ಆರತಿ. ಸಮಯ ಹೋಗ್ತಿದೆ.” ಅವನು ಮತ್ತೆ ಮೇಲಕ್ಕೆ ತಿರುಗಿದ. ಆ ಒಂದು ಕ್ಷಣವೇ ನಂದಿನಿಗೆ ಸಾಕಾಯ್ತು. ಮೌನ ತಪ್ಪು ಅಂದ್ರೆ, ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಕೇಳುವ ಜಾಗದಲ್ಲೇ ಅದು ಮುರಿಯಬೇಕು ಅನ್ನೋದನ್ನು ಅವಳು ಅಲ್ಲಿ ತೀರ್ಮಾನಿಸಿದಳು.

ನಿಶ್ಚಿತಾರ್ಥದ ಉಂಗುರ ತರುವ ಹೊತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಕೆಳಮಹಡಿಯಿಂದ ಮೇಲಕ್ಕೆ ಜನರ ಓಕುಳಿ ಶುರುವಾಯ್ತು. ಮೆಟ್ಟಿಲಿನ ಮಧ್ಯ ತಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿ ಬಾಟಲಿ ನೀರು, ಹೂ ಬುಟ್ಟೆಗಳು, ಫೋಟೋಗ್ರಾಫರ್‌ನ ಸ್ಟ್ಯಾಂಡ್—ಎಲ್ಲ ಸೇರಿ ದಾರಿ ಕಿಕ್ಕಿರಿದು ಹೋಗಿತ್ತು. ನಂದಿನಿ ಲಕೋಟೆ ಪುಸ್ತಕವನ್ನು ಮುಚ್ಚಿ ಮೇಜಿನ ಮೇಲೆ ಬಿಟ್ಟಳು. ಒಂದು ಲಕೋಟೆ ಗಾಳಿಗೆ ಹಾರಿಬಂದು ನೆಲಕ್ಕೆ ಬಿತ್ತು. ಅವಳು ನೋಡಲಿಲ್ಲ. ನೇರವಾಗಿ ಮೆಟ್ಟಿಲಿನತ್ತ ಹೋದಳು.

“ಎಲ್ಲಿ?” ಎಂದು ಕಯಿ ಹಿಡಿದಿದ್ದ ಸೇವಕ ಹುಡುಗ ಮತ್ತೆ ಮುಂದೆ ಬಂದ.

“ಮುಂದಿನ ಸಾಲಿಗೆ,” ಎಂದು ನಂದಿನಿ ಹೇಳಿದಳು.

ಅವನು ನಡುಗಿದ. ಅವಳ ಧ್ವನಿಯಲ್ಲಿ ಬೇಡಿಕೆ ಇರಲಿಲ್ಲ. ಆದರೂ ಅವನು ಕಯಿ ಬಿಡಲಿಲ್ಲ. ಅಷ್ಟರಲ್ಲಿ ಮೇಲಿಂದ ಶಶಿಕಲಾ ಅತ್ತೆಯ ಧ್ವನಿ ಚುಚ್ಚಿಕೊಂಡು ಬಂತು. “ಇಲ್ಲ, ಇಲ್ಲ, ಅವಳನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ತರಬೇಡಿ. ಕೆಳಗೆ ಇರಲಿ. ಜನ ಏನು ಅಂದುಕೊಳ್ತಾರೆ?”

ಅದೇ ಕ್ಷಣದಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಬಿರುಕು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಕಾಣಿಸಿತು. “ಜನ ಏನು ಅಂದುಕೊಳ್ತಾರೆ” ಅಂದ್ರೆ ಇದುವರೆಗೂ ನಡೆದದ್ದು ತಪ್ಪಾಗಿ ಆಗಿಲ್ಲ; ಉದ್ದೇಶಪೂರ್ವಕವಾಗಿಯೇ ಆಗಿದೆ. ಹತ್ತಿರದ ಇಬ್ಬರು ಹಿರಿಯರು ತಲೆ ತಿರುಗಿಸಿ ನೋಡಿದರು. ಪ್ರಸಾದ್ ಮಾವ ಮೆಟ್ಟಿಲಿನ ಮಡುವಿನ ಬಳಿ ನಿಂತರು. ಕೆಳಗಿನ ಕೌಂಟರ್ ಬಳಿ ಕುಳಿತಿದ್ದ ಹುಡುಗಿ ಬರೆಯುವುದನ್ನು ನಿಲ್ಲಿಸಿದಳು.

ಆದಿತ್ಯ ಮೇಲಿನ ತಿರುವಿನಿಂದ ಕೆಳಗೆ ನೋಡುತ್ತಿದ್ದ. ನಂದಿನಿ ಅವನತ್ತ ನೇರವಾಗಿ ನೋಡಿದಳು. “ನಾನು ಕೆಳಗಿರುವ ಕೆಲಸದವಳಾ,” ಅವಳು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಕೇಳಿದಳು, “ಅಥವಾ ನಿನ್ನ ಜೊತೆ ನಿಲ್ಲಬೇಕಾದವಳಾ? ಈಗ ಹೇಳು. ಇಲ್ಲಿ ಹೇಳು.”

ಮೆಟ್ಟಿಲುಗಳ ಮಧ್ಯದ ಜಾಗ ಕಿಡಿ ಹಿಡಿದಂತಾಯಿತು. ಯಾರೂ ಕೆಮ್ಮಲಿಲ್ಲ, ಯಾರೂ ನಗಲಿಲ್ಲ; ಆದರೆ ಎಲ್ಲರ ದೇಹವೂ ಕೇಳುವ ಕಡೆಗೆ ತಿರುಗಿತು. ವಿನಯ್ ಅಣ್ಣ ತಕ್ಷಣ ಇಳಿದು ಬಂದು ನಂದಿನಿಯ ದಾರಿಗೆ ಅಡ್ಡ ನಿಂತ. “ಹುಡುಗಿ, ಈಗ ಡ್ರಾಮಾ ಬೇಡ. ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ ಮುಗಿದ್ಮೇಲೆ ಮಾತಾಡೋಣ. ನಮ್ಮ ಮನೆಯ ಮಾನ—”

“ನಮ್ಮ ಮನೆಯ ಮಾನ?” ನಂದಿನಿ ಅವನ ಮಾತನ್ನೇ ಕತ್ತರಿಸಿದಳು. “ನನಗೆ ಕೆಳಗೆ ಕುರ್ಚಿ ಇಟ್ಟು, ಹೆಸರು ತೆಗೆದು, ಬೇರೆ ಹುಡುಗಿಯನ್ನ ಮುಂದೆ ಕಳುಹಿಸಿದಾಗ ನಿಮ್ಮ ಮಾನ ಎಲ್ಲಿ ಇತ್ತು?”

ವಿನಯ್ ಅಣ್ಣನ ಮುಖದ ಮೇಲೆ ನಗು ಹರಿದು ಬಿದ್ದಂತೆ ಕುಸಿಯಿತು. ಅವನು ಸುತ್ತಲಿನವರನ್ನು ನೆನಪಿಸಿಕೊಂಡು ಶಬ್ದ ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಿದ, ಆದರೆ ಅದೇ ಅವನ ತಪ್ಪಾಯಿತು. “ಏಕೆಂದ್ರೆ ಇನ್ನೂ ಏನೂ ನಿಶ್ಚಯ ಆಗಿಲ್ಲ. ಬಂಧುಗಳ ಮುಂದೆ ಅವಳನ್ನು ತುಂಬಾ ಮೇಲಕ್ಕೆ ಇಟ್ಟರೆ ನಾಳೆ ನಮ್ಮ ಮಾತುಕತೆ ಕಷ್ಟ ಆಗುತ್ತೆ. ಸ್ವಲ್ಪ ದೂರ ಇಟ್ಟರೆ ತಪ್ಪೇನು?”

ಹತ್ತಿರದವರಿಗೇ ಕೇಳಿಸಲಿ ಎಂದು ಹೇಳಿದ ಮೃದು ಧ್ವನಿ, ಮೇಲಿನ ತಿರುವಿನವರೆಗೂ ಹೋಯ್ತು. ಮಾತುಕತೆ. ದೂರ ಇಟ್ಟು. ತಪ್ಪೇನು. ಅವಮಾನಕ್ಕೆ ಅವನೇ ಅರ್ಥ ಕೊಟ್ಟ. ಶಶಿಕಲಾ ಅತ್ತೆ “ವಿನಯ್!” ಎಂದು ಎಚ್ಚರಿಸಿದಳು, ಆದರೆ ಆಗಲೇ ಕೊಠಡಿಯಲ್ಲಿ ಯಾರಿಗೆ ಯಾವ ಪಾಳೆ ಎನ್ನುವುದು ತೀರ್ಮಾನವಾಗತೊಡಗಿತ್ತು.

ಪ್ರಸಾದ್ ಮಾವ ಮೆಟ್ಟಿಲಿನ ಕಬ್ಬಿಣ ಹಿಡಿದು ಕೆಳಗೆ ಒಂದು ಹಂತ ಇಳಿದರು. “ಇದನ್ನು ನೀನೇ ಮಾಡಿದಿಯಾ?” ಅವರ ಧ್ವನಿ ಒಣಗಿತ್ತು.

ವಿನಯ್ ಅಣ್ಣ ತಡಬಡಿದ. “ಮಾಮಾ, ನಾನು ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ ಸುಗಮವಾಗಿ—”

“ಉತ್ತರ.”

ಆದಿತ್ಯ ಅಲ್ಲಿ ಇನ್ನೂ ಎರಡು ಕ್ಷಣ ನಿಂತಿದ್ದರೆ, ಅವನ ಮೌನವೇ ತೀರ್ಪಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ನಂದಿನಿಗೆ ಅದು ಗೋತ್ತಿತ್ತು. ಅವಳು ಹಿಂದೆ ಸರಿಯಲಿಲ್ಲ. ಮೆಟ್ಟಿಲಿನ ಮಧ್ಯ ತಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿ, ಎಲ್ಲರ ದಾರಿಯನ್ನೇ ತಡೆದು ನಿಂತು, ಅವನು ಇಳಿಯುವ ತನಕ ಕಣ್ಣು ಕದಲಿಸಲಿಲ್ಲ.

ಆದಿತ್ಯ ವೇಗವಾಗಿ ಇಳಿದ. ಮೊದಲಿಗೆ ಫೋಟೋಗ್ರಾಫರ್ ಸ್ಟ್ಯಾಂಡ್‌ನ್ನು ಬದಿಗೆ ತಳ್ಳಿದ. ನಂತರ ನೀರಿನ ಪೆಟ್ಟಿಗೆಯನ್ನು ಗೋಡೆಗೆ ಒತ್ತಿದ. ದಾರಿ ಇಳಕಟ್ಟಿನಿಂದ ಹಾದಿಯಾಗಲು ಶುರುವಾಯಿತು. ಮಧ್ಯ ತಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿ ನಿಂತಿದ್ದ ಇಬ್ಬರು ಕಿಶೋರರು ಪಕ್ಕಕ್ಕೆ ಸರಿದರು. ಅವನು ಕೆಂಪು ಕಯಿ ಹಿಡಿದ ಹುಡುಗನ ಕೈಯಿಂದ ಕಯಿಯನ್ನೇ ತೆಗೆದು ಮೆಟ್ಟಿಲು ಹಿಡಿಪಿನ ಮೇಲೆ ಹಾಕಿದ. ಒಂದೊಂದಾಗಿ ಅಡ್ಡಿಗಳು ಸರಿದವು. ಜನ ನಿಲ್ಲಬೇಕಾಯಿತು. ದಾರಿ ನಂದಿನಿಯ ಮುಂದೆ ನೇರವಾಯಿತು.

ವಿನಯ್ ಅಣ್ಣ ಮತ್ತೆ ಮಧ್ಯೆ ಬಂತು. “ಆದಿ, ಯೋಚಿಸಿ. ಈಗ ಅವಳನ್ನ ಮೇಲಕ್ಕೆ ತರೆದರೆ ಹಿರಿಯರ ಮುಂದೆ ಉತ್ತರ ಕೊಡಬೇಕಾಗುತ್ತೆ.”

“ಕೊಡ್ತೀನಿ,” ಆದಿತ್ಯ ಹೇಳಿದ. ಅವನ ಧ್ವನಿ ಈಗ ಎಲ್ಲರಿಗೂ ತಲುಪುವಷ್ಟು ಗಟ್ಟಿಯಾಗಿತ್ತು. ಅವನು ನಂದಿನಿಯತ್ತ ತಿರುಗಿದ, ಆದರೆ ಕೈ ಹಿಡಿಯಲಿಲ್ಲ; ಮೊದಲು ಮಾತು ಹಿಡಿದ. “ಕೇಳಿ,” ಎಂದು ಮೇಲಿನ ಸಾಲು, ಕೆಳಗಿನ ತಟ್ಟೆ, ಎರಡು ಬದಿಯ ಬಂಧುಗಳತ್ತ ಒಂದೇ ಸುತ್ತು ನೋಡಿದ. “ಇವಳು ಇಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ನೋಡಲು ಬಂದಿಲ್ಲ. ಇವಳು ನಮ್ಮ ಮನೆಯ ಹೊರಗಿನವಳು ಅಲ್ಲ. ನಂದಿನಿ ನನ್ನ ಜೊತೆ ನಿಲ್ಲಬೇಕಾದವಳು. ನನ್ನ ಪಕ್ಕದ ಸ್ಥಾನ ಖಾಲಿ ಇದ್ದರೆ ಅದು ಅವಳಿಗಷ್ಟೇ.”

ಶಶಿಕಲಾ ಅತ್ತೆ ಮುಖ ಬಿಳುಕಿತು. ವಿನಯ್ ಅಣ್ಣ ಬಾಯಿತೆರೆದ, ಮಾತು ಬಾರಲಿಲ್ಲ. ಆದರೆ ಆದಿತ್ಯ ಅಲ್ಲಿ ನಿಲ್ಲಲಿಲ್ಲ. ಅದೇ ಪ್ರಹಾರ ಸಾಕಾಗದು ಅನ್ನೋದನ್ನು ಅವನು ತಡವಾಗಿ ಆದರೂ ಅರಿತಿದ್ದ. ಅವನು ಮೇಲಿನ ಸಾಲಿನ ಬಳಿಯಿದ್ದ ಚಿಕ್ಕ ಹೆಸರು ಕಾರ್ಡ್‌ಗಳತ್ತ ತೋರಿಸಿದ. “ಅವಳ ಹೆಸರಿಲ್ಲ ಅಂತ ತೆಗೆದವರು ಮತ್ತೆ ಇಡಿ. ವರಪಕ್ಷ ಹತ್ತಿರದ ಬಂಧುಗಳ ಮೊದಲ ಸಾಲಿನಲ್ಲಿ. ಈಗಲೇ.”

ಇದು ಮಾತಲ್ಲ; ಕ್ರಮ ಬದಲಿಸುವ ಆದೇಶ. ಹತ್ತಿರ ನಿಂತಿದ್ದ ಸೇವಕ ಬಾಲಕ ಮೊದಲಿಗೆ ಯಾರ ಮುಖ ನೋಡಬೇಕು ಅನ್ನೋದರಲ್ಲೇ ಸಿಕ್ಕಿಬಿದ್ದ. ವಿನಯ್ ಅಣ್ಣ ಕೈ ಎತ್ತಲು ಹೊರಟ, ಆದರೆ ಪ್ರಸಾದ್ ಮಾವ ಮೊದಲೇ ಹೇಳಿದರು, “ಇಡಿ.” ಆ ಒಂದು ಪದಕ್ಕೆ ಹಳೆಯ ಅಧಿಕಾರದ ಕೈ ಕುಸಿದು ಬಿದ್ದಂತೆ ಆಯಿತು.

ಮೇಲಿನ ಸಾಲಿನಲ್ಲಿ ಕ್ರೀಮ್ ಬಣ್ಣದ ಕುರ್ಚಿಗಳ ನಡುವೆ ಸಣ್ಣ ಕಾರ್ಡ್‌ಗಳು ಕದಲಿದವು. ಒಂದನ್ನು ತೆಗೆದು, ಮತ್ತೊಂದನ್ನು ಜಾರಿಸಿ, ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿದ್ದ ಖಾಲಿ ಆಸನದ ಮುಂದೆ ಹೊಸ ಬಿಳಿ ಕಾರ್ಡ್ ಇಡಲಾಯಿತು. ಕಪ್ಪು ಮಾರ್ಕರ್‌ನಲ್ಲಿ ತುರ್ತಾಗಿ ಬರೆದ ಅಕ್ಷರಗಳು ಸ್ವಲ್ಪ ತಿರಚಾಗಿದ್ದರೂ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿದ್ದವು—ನಂದಿನಿ. ಯಾರೋ ಬೇರೆ ಹುಡುಗಿಗಾಗಿ ಹಿಡಿದುಕೊಂಡಿದ್ದ ಜಾಗ ಅವಳ ಮುಂದೆ ಸರಿಯಿತು. ಇದು ಎಲ್ಲರ ಕಣ್ಣಿಗೂ ಓದಿಸಿಕೊಳ್ಳುವಷ್ಟು ಸ್ಪಷ್ಟ.

“ಬದಿಗೆ,” ಆದಿತ್ಯ ವಿನಯ್ ಅಣ್ಣನತ್ತ ಹೇಳಿದ.

ವಿನಯ್ ಅಣ್ಣ ಅಡ್ಡನಿಂತೇ ಇದ್ದ. ಅವನ ಭುಜ ಕಟ್ಟಿ, ಕಣ್ಣು ಕೆಂಪಾದರೂ, ಅವನು ಅಲ್ಲಿ ಈಗ ಯಾರೂ ಅಲ್ಲ ಎಂಬುದು ಬಹಿರಂಗವಾಗಿತ್ತು. ಪ್ರಸಾದ್ ಮಾವ ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ಕೆಳಗೆ ನೋಡಿದರು. ಶಶಿಕಲಾ ಅತ್ತೆ ಏನೋ ಹೇಳಲು ತುಟಿಗಳನ್ನು ಕದಲಿಸಿದಳು, ಆದರೆ ಅವಳ ಮಾತಿನ ಬೆಲೆ ಈಗ ಕಳೆದುಹೋಗಿತ್ತು. ಕೆಳಗಿಂದ ಬಂದ ಮಹಿಳೆಯರು ಸ್ವತಃ ಸರಿದು ನಿಂತರು. ಮಧ್ಯ ತಟ್ಟೆಯ ಕಿಕ್ಕಿರಿದ ದೇಹಗಳು ಒಂದೊಂದಾಗಿ ಬದಿಗೆ ಅಂಟಿಕೊಂಡವು.

ನಂದಿನಿ ಅಲ್ಲಿ ತಕ್ಷಣ ಹೆಜ್ಜೆ ಹಾಕಲಿಲ್ಲ. ಎಲ್ಲರೂ ಅವಳು ಕೃತಜ್ಞತೆಯಿಂದ ಕರಗುತ್ತಾಳೆ ಎಂದು ಕಾಯುತ್ತಿದ್ದ ಕ್ಷಣವನ್ನು ಅವಳು ಒಣಗಿಸಿ ಬಿಟ್ಟಳು. “ನಿನ್ನ ಜೊತೆ ನಿಲ್ಲಬೇಕಾದವಳು ಅಂತ ಹೇಳಿದಿಯಾ,” ಎಂದು ಅವಳು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಕೇಳಿದಳು, “ಆಗ ನನ್ನನ್ನು ಕೆಳಗೆ ಕೂರಿಸಿದ ಹೊತ್ತಿನಿಂದ ನೀನು ಮೌನವಾಗಿದ್ದದರ ಉತ್ತರ ಯಾರಿಗೆ?”

ಆದಿತ್ಯನ ಕಪಾಳದ ನರ ಒಮ್ಮೆ ಎದ್ದಿತು. ಈ ಪ್ರಶ್ನೆ ಅವನಿಗೆ ಬೇಕಾದದ್ದೇ ಅಲ್ಲ, ಆದರೆ ತಪ್ಪಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಕೂಡ ಆಗದದ್ದು. “ನಿನಗೆ,” ಎಂದನು. “ನಂತರ ಅಲ್ಲ. ಈಗ. ನಾನು ಮೌನವಾಗಿದ್ದದ್ದು ತಪ್ಪು. ಇನ್ನುಮೇಲೆ ನಿನ್ನ ಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ಬೇರೆ ಯಾರನ್ನೂ ಇಟ್ಟು ಸಮಾಧಾನ ಮಾಡಲ್ಲ.”

ಅದು ಕ್ಷಮಾಪಣೆ ಸವರಿದ ಮೃದು ಮಾತಾಗಿರಲಿಲ್ಲ; ಎಲ್ಲರ ಮುಂದೆಯೇ ತನ್ನ ಹಿಂದೆ ಸರಿತನವನ್ನು ಕತ್ತರಿಸಿ ಹಾಕಿದ ಘೋಷಣೆ. ನಂದಿನಿ ಅವನ ಕಣ್ಣಲ್ಲಿ ಒಂದು ಕ್ಷಣ ಮಾತ್ರ ನೋಡಿದಳು. ಅವನು ಮತ್ತೆ ಕೈ ಮುಂದಿಟ್ಟಿಲ್ಲ. ದಾರಿ ಮಾತ್ರ ಖಾಲಿ ಇಟ್ಟು ನಿಂತ.

ಅದೇ ಅವಳಿಗೆ ಬೇಕಿದ್ದ ಕೊನೆಯ ಸಾಬೀತು. ಅವಳು ಮೆಟ್ಟಿಲಿನ ಮೊದಲ ಹಂತ ಏರಿದಳು. ಕೆಳಗಿನವರು ನಿಂತರು. ಎರಡನೇ ಹಂತಕ್ಕೆ ಹೋದಾಗ ಫೋಟೋಗ್ರಾಫರ್ ತನ್ನ ಟ್ರೈಪಾಡ್ ಮಡಚಿಕೊಂಡು ಗೋಡೆಯ ಕಡೆ ಸರಿದ. ಮೂರನೇ ಹಂತದಲ್ಲಿ ಕೆಂಪು ಕಯಿ ಹಿಡಿದ ಹುಡುಗ ತಲೆಬಾಗಿಯೇ ಕೆಳಗಿಳಿದ. ಮಧ್ಯ ತಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿ ವಿನಯ್ ಅಣ್ಣ ಬದಿಗೆ ಸರಿಯುವಾಗ ಅವನ ಶರ್ಟಿನ ಮೈಕಟ್ಟು ಮೆಟ್ಟಿಲಿನ ಕಬ್ಬಿಣಕ್ಕೆ ಅಂಟಿಕೊಂಡು ಕಚಗುಳಿ ಹೊಡೆದ ಶಬ್ದವಾಯಿತು; ಮುಖದ ಗೌರವ ಅಷ್ಟು ತೆಳುವಾಗಿದೆ ಎಂದು ಅಲ್ಲಿದ್ದವರಿಗೆ ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಕೇಳಿಸಿತು.

ನಂದಿನಿ ಮೇಲಿನ ತಿರುವಿಗೆ ತಲುಪಿದಾಗ ಬಿಳಿ ಕಾರ್ಡ್ ನಿಜವಾಗಿಯೇ ಅವಳ ಆಸನದ ಮುಂದೆ ಇತ್ತು. ಅದರ ಪಕ್ಕದಲ್ಲಿ ಆದಿತ್ಯನ ಸ್ಥಾನ. ಅವಳು ಕಾರ್ಡ್‌ನ್ನು ಬೆರಳ ತುದಿಯಿಂದ ಸರಿ ಮಾಡಿದರು; ತಿರಚಾಗಿದ್ದದ್ದು ನೇರವಾಯಿತು. ನಂತರ ಅವನು ನಿಂತಿದ್ದ ಕಡೆ ನೋಡದೇ, ಆ ಖಾಲಿ ಆಸನದಲ್ಲಿ ಕುಳಿತುಕೊಳ್ಳದೇ, ಮೊದಲೇ ಒಂದು ಹೆಜ್ಜೆ ಮುಂದೆ ಹಾಕಿ ಹಿರಿಯರ ಸಾಲಿನ ಎದುರು ನಿಂತಳು. “ಇಗೋ ಸರಿಯಾಗಿದೆ,” ಎಂದಳು.

ಅದಾದಮೇಲೆ ಮಾತ್ರ ಅವಳು ತನ್ನ ಆಸನದಲ್ಲಿ ಕುಳಿತಳು; ಆದಿತ್ಯ ಅವಳ ಪಕ್ಕದ ಕುರ್ಚಿ ತೆಗೆದುಕೊಂಡ.

ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ ಮತ್ತೆ ಚಲಿಸಲಾರಂಭಿಸಿದಾಗ, ಮೆಟ್ಟಿಲಿನ ಇಳುವರಿ ದಾರಿಯಲ್ಲಿ ಜನರ ದೇಹಗಳು ಹೊಸ ಕ್ರಮ ಕಲಿತುಕೊಂಡವು. ಕೆಳಗಿನಿಂದ ಮೇಲಕ್ಕೆ ಇನ್ನೊಂದು ತಟ್ಟೆ ಬರುತ್ತಿದ್ದಾಗ ನಂದಿನಿ ಎದ್ದು ತಿರುವಿನತ್ತ ನಡೆದು ಹೋದಳು. ಅವಳು ಹತ್ತಿರ ಬರೋದಕ್ಕಿಂತ ಮುಂಚೆ ಅಲ್ಲಿ ನಿಂತಿದ್ದವರು ಬೇರ್ಪಟ್ಟರು; ದಾರಿ ಸ್ವತಃ ಮರುಕಟ್ಟಿದಂತೆ ಖಾಲಿಯಾದದು. ಮೆಟ್ಟಿಲಿನ ಮಡುವಿನ ಬಳಿ ನಿಂತ ಉಶರ್‌ನ ಕಪ್ಪು ತೋಳಿನ ಬಟ್ಟೆ ಮೊದಲು ಹಿಂಪಡೆಯಿತು, ಅವಳ ಏರುವ ರೇಖೆ ತೆರೆದುಕೊಳ್ಳಲು.