ತಡೆಯಿದ ಸಾಲೇ ಅವಳಿಗೆ ಬಿಟ್ಟಿತು
ಸಂಜಯ್ ಮಾವನು ಮೆಟ್ಟಿಲಿನ ಲ್ಯಾಂಡಿಂಗ್ಗಿಟ್ಟಿದ್ದ ಕೆಂಪು ಕ್ಯೂ-ರೋಪ್ನ್ನು ಕೈಯಿಂದ ಎತ್ತಿ, “ಇಲ್ಲಿಂದ ಬೇಡ, ನೀನು ಕೆಳಗಡೆ ಊಟದ ಬದಿಯವರ ಜೊತೆ ಹೋಗು,” ಎಂದು ಮೀರಾಳ ಭುಜದ ಮುಂದೆ ಅಡ್ಡ ಹಾಕಿದ. ಅವಳ ಹಿಂದೆ ಬಂದ ಬಂಧುಗಳು, ಹೂವಿನ ವಾಸನೆ ಮತ್ತು ಬಿಸಿ ತುಪ್ಪದ ಗಾಳಿ ನಡುವೆ, ಅವಳನ್ನು ಸುತ್ತಿಕೊಂಡೇ ಮೇಲಕ್ಕೆ ನುಗ್ಗಿದರು. ಅವಳ ಕೈಯಲ್ಲಿ ಇದ್ದ ಚಿಕ್ಕ ಬಟ್ಟೆಪರ್ಸ್ ಮುಖ ತೆರೆದು, ಮೆಟ್ರೋ ಕಾರ್ಡ್ನ ಒಡೆದ ಅಂಚು ಹೊರಗೆ ಮೆರೆದಿತು.
ಇದು ಅವಳ ಮನೆತನದ ಮದುವೆಯಲ್ಲ; ಆದರೆ ಕಳೆದ ಎರಡು ವರ್ಷದಿಂದ ಈ ಮನೆತನದ ಉಳಿದ ಮಾನಕ್ಕೆ ಬೆಲೆ ಕೊಟ್ಟದ್ದು ಅವಳೇ. ನಿಖಿಲ್ ಜೊತೆಗಿನ ಬಂಧು-ಬಳಗಕ್ಕೆ ತಿಳಿದಿರುವ ಸಂಬಂಧ ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಗೊತ್ತು, ಆದರೆ ಹೆಸರಿಡುವ ಹೊತ್ತಿಗೆ ಅವಳನ್ನು ಸದಾ ಬಾಗಿಲಿನ ಪಕ್ಕಕ್ಕೆ ಸರಿಸುವ ಅಭ್ಯಾಸವೂ ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಗೊತ್ತೇ. ಲ್ಯಾಂಡಿಂಗ್ನ ಬದಿಯ ಕೌಂಟರ್ ಅಂಚಿನಲ್ಲಿ ತೆಂಗಿನಕಾಯಿ ತುರಿ ಬಿದ್ದ ತಟ್ಟೆ, ಎರಡು ಪ್ಲಾಸ್ಟಿಕ್ ಗ್ಲಾಸ್, ತಣ್ಣಗಾಗಿಹೋದ ಚಹಾ ಕಪ್ ಬಿಟ್ಟ ಉಂಗುರದ ದಾಗು—ಇವೆಲ್ಲದರ ಮಧ್ಯೆ ಸಂಜಯ್ ಮಾವನ ಸೀಟಿಂಗ್ ಪಟ್ಟಿ ಬಿಳಿಯಾಗಿ ಮಿನುಗುತ್ತಿತ್ತು.
ಮೀರಾ ಅವನ ಕೈಗೆ ತಾಗಿ ನಿಲ್ಲಲಿಲ್ಲ. ಅವಳು ಪರ್ಸ್ನ ಒಳಗಿನಿಂದ ಅರ್ಧ ಮಡಚಿ, ಹಲವಾರು ಬಾರಿ ತೆರೆಯಲ್ಪಟ್ಟು ಬೂದು ಬಣ್ಣಕ್ಕೆ ಹೋಗಿದ್ದ ರಸೀದಿಯನ್ನು ಹೊರತೆಗೆದು ಆ ಪಟ್ಟಿಯ ಮೇಲೆ ಇಟ್ಟಳು. “ಕೆಳಗಡೆ ಊಟದ ಬದಿ?” ಅವಳ ಧ್ವನಿ ಏರಲಿಲ್ಲ. “ಅದ್ರ ಖರ್ಚಿನ ಅರ್ಧಕ್ಕೆ ಈ ರಸೀದಿ. ಮೇಲಿನ ಸಾಲಿನ ಕುರ್ಚಿಗಳಿಗೆ ಹಾಕಿದ ಮುಂಗಡಕ್ಕೂ ನನ್ನ ಹೆಸರು ಇದೆ. ಮೊದಲು ಅದನ್ನ ತೆಗೆದು ಹಾಕಿ.”
ಹತ್ತಿರ ನಿಂತಿದ್ದ ರಿಸೆಪ್ಶನ್ ಬಾಲಕ, ಕುತ್ತಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಗುರುತಿನಪಟ್ಟಿ ಹಾಕಿಕೊಂಡು, ಕಣ್ಣು ಕೆಳಗಿಳಿಸಿ ಮತ್ತೆ ಮೇಲಕ್ಕೆತ್ತಿದ. ಶಾರದ ಅತ್ತೆ ಎರಡು ಹೆಜ್ಜೆ ಹಿಂದಿನಿಂದ ಬಂದಳು; “ಮೀರಾ, ಇವಾಗ ಬಿಡು, ಜನ ನೋಡ್ತಿದ್ದಾರೆ,” ಎಂದು ಕಡಿಮೆ ಗಾತ್ರದ ಧ್ವನಿಯಲ್ಲಿ ಹೇಳಿದರೂ, ಅವಳ ದೃಷ್ಟಿ ರಸೀದಿಯ ಮೇಲೆಯೇ ಅಂಟಿಕೊಂಡಿತು. ರಸೀದಿಯ ಮೂಲೆ ಬಳಿ ಮೀರಾಳ ಕೈಬರಹ: “ಮುಂಗಡ — ಮೇಲ್ಮಹಡಿ ಕುಟುಂಬ ಸಾಲು.”
ಸಂಜಯ್ ಮಾವನು ತುಟಿ ಚಾಚಿದ. “ಅದು ನೆರವಿಗೆ ಕೊಟ್ಟದ್ದು. ಅದರಿಂದ ಸಂಬಂಧ ಬದಲಾಗಲ್ಲ. ಯಾರು ಎಲ್ಲ ಕುಳಿತುಕೊಳ್ಳಬೇಕು ಅನ್ನೋದನ್ನ ನಾನು ನೋಡಿಕೊಂಡಿದ್ದೀನಿ. ನೀನು ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದ್ದೀಯ ಅಂದ್ರೆ ಕೆಲಸದ ಬದಿಯಲ್ಲೇ ಇರು.”
ಆ ಪದವೇ ಅಲ್ಲಿ ನಿಂತವರ ಮೂಗಿನೊಳಗೆ ಹೊಗೆ ಹೋಯ್ದಂತಾಯಿತು—ಕೆಲಸದ ಬದಿ. ಮೀರಾಳ ಕಣ್ಣು ಅವನ ಮುಖದ ಮೇಲೆ ನಿಲ್ಲದೆ, ಕ್ಯೂ-ರೋಪ್ ಹಿಡಿದ ಲೋಹದ ಕಂಬದ ಮೇಲೆ ಹೋಯಿತು. ಅವಳು ಏಕಾಏಕಿ ಕೆಳಕ್ಕೆ ಹಿಂದಿರುಗಲಿಲ್ಲ; ಬದಲಿಗೆ ಪಕ್ಕದ ಇಳಿಜಾರದ ಸಣ್ಣ ಜಾಗದಲ್ಲಿ ಹೆಜ್ಜೆ ಹಾಕಿ, ಲ್ಯಾಂಡಿಂಗ್ನ ಎದುರುಬದಿಯ ಏರಿಗೆಯನ್ನು ಹಿಡಿದು ಮೇಲಕ್ಕೆ ಕತ್ತರಿಸಿದಳು. ಮೇಲೆ ಬರುತ್ತಿದ್ದ ಇಬ್ಬರು ಹುಡುಗರು ಅವಳ ಸೀರೆ ತುದಿ ತಾಕದಂತೆ ಗೋಡೆಗೆ ಅಂಟಿಕೊಂಡರು. ಒಂದು ಹೂಗುಚ್ಛ ಹಿಡಿದ ಹುಡುಗಿ ತಡಕಾಡಿ ನಿಂತಳು. ಕ್ಷಣಕಾಲ ಸಂಜಯ್ ಮಾವನೇ ಮಧ್ಯದ ಕಿರಿದಾದ ಜಾಗದಲ್ಲಿ ಸಿಕ್ಕಿಬಿದ್ದ.
“ಅಯ್ಯೋ, ಅಲ್ಲಿ ಬೇಡ,” ಎಂದು ಅವನು ಹಿಂತಿರುಗಿ ಕೈ ಚಾಚಿದ.
“ಏಕೆ ಬೇಡ?” ಮೀರಾ ಈಗ ಮೇಲಿನ ತಿರುವಿನ ತುದಿಯಲ್ಲಿ ನಿಂತಿದ್ದಳು. ಅಲ್ಲಿಂದ ಕುಟುಂಬ ಸಾಲಿನ ಮೊದಲ ನಾಲ್ಕು ಕುರ್ಚಿಗಳ ಬೆನ್ನೆಲುಬುಗಳು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿದ್ದವು. ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಕುರ್ಚಿಗೂ ಕಾರ್ಡ್ ಕಟ್ಟಿ ಇತ್ತು. ನಿಖಿಲ್ನ ಅಣ್ಣನ ಹೆಂಡತಿ ಎಂದು ಮುದ್ರಿಸಿದ ಕಾರ್ಡ್ ಒಂದಿತ್ತು—ಆ ಹೆಸರು ಕಳೆದ ವಾರದವರೆಗೂ ಬೇರೆ ಯಾರಿಗೋ ಇಟ್ಟಂತೆ ಎಲ್ಲರೂ ಮಾತಾಡಿದ್ದರು. ಅವಳು ಕೆಳಗೆ ನೋಡಿದಳು. “ನನ್ನನ್ನು ಕೆಳಗೆ ಕಳಿಸುವ ಮೊದಲು ನನ್ನ ಹಣದಿಂದ ಕಟ್ಟಿದ ಮೇಲಿನ ದಾರಿ ಯಾರಿಗೋ ಕೊಟ್ಟಿದ್ದೀರಾ ಅಂತ ಹೇಳಿ.”
ನಿಖಿಲ್ ಆ ಗೊಂದಲ ಕೇಳಿ ಮೆಟ್ಟಿಲಿನ ಮೇಲೆ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡ. ಅವನ ಕುರ್ತಾದ ಕಾಲರ್ ಒದ್ದೆಯಾಗಿ, ಮುಖದ ಮೇಲೆ ಓಡಿಹೋಗಿ ಬಂದ ಬೆವರು ಮಿಂಚುತ್ತಿತ್ತು. ಸಂಜಯ್ ಮಾವನು ಕ್ಷಣದಲ್ಲೇ ಧ್ವನಿ ಬದಲಿಸಿದ. “ನಿಖಿಲ್, ಅವಳಿಗೆ ಹೇಳು. ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ ಮಧ್ಯೆ ನಿಲ್ಲಿಸಬೇಡ ಅಂತ.”
ಮೀರಾ ಅವನತ್ತ ನೋಡದೇ ನಿಖಿಲ್ಗೆ ಮಡಚಿದ ರಸೀದಿ ತೋರಿಸಿದಳು. “ಇದು ಆಸ್ಪತ್ರೆ ಕೊರಿಡಾರ್ನ ಬಿಲ್. ನಿನ್ನ ಅಪ್ಪ ಐಸಿಯುನಲ್ಲಿ ಇದ್ದ ರಾತ್ರಿ ನಾನು ಕಟ್ಟಿದ್ದು. ಇದಾದ್ಮೇಲೆ ಮನೆ ಹಪ್ತೆಯ ಎರಡು ತಿಂಗಳ ಹಣ. ಇದಾದ್ಮೇಲೆ ಈ ಮಂಟಪದ ಮುಂಗಡ. ಎಲ್ಲವೂ ನನ್ನ ಖಾತೆಯಿಂದ ಹೋಯ್ತು. ನಿಮ್ಮ ಮನೆ ಉಳಿದಾಗ ನಾನು ನಿಮ್ಮ ಮನೆಯವಳೇ. ಕುಳಿತುಕೊಳ್ಳುವ ಸಾಲು ಬರುವಷ್ಟರಲ್ಲಿ ನಾನು ಕೆಲಸದ ಬದಿ?”
ನಿಖಿಲ್ ಮಾತು ತೆಗೆಯುವ ಮೊದಲು ಶಾರದ ಅತ್ತೆಯ ಕೈ ಉಂಗುರಗಳು ಗರಗರ ಸದ್ದು ಮಾಡುತ್ತಾ ರಸೀದಿಯನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಂಡುವು. ಅವಳು ಓದಿದಳು, ಮತ್ತೆ ತಿರುಗಿಸಿದಳು. “ಆಸ್ಪತ್ರೆ—ಸಾಯಿ ಸೌಹಾರ್ದ—ರಾತ್ರಿ ಹನ್ನೊಂದು ಮുപ്പತ್ತು,” ಎಂದು ಅವಳ ತುಟಿಗಳಲ್ಲಿ ನಿಧಾನವಾಗಿ ಓದಿದ ಅಕ್ಷರಗಳು ಬಿದ್ದುಹೋಯಿತು. “ಈ ಹಣವನ್ನು ಆಗ ಯಾರು ಕೊಟ್ಟರು ಎಂದು ನಾನು ಕೇಳಿದ್ದೆ. ಸಂಜಯ್, ನೀನೇ ‘ನಾನು ನೋಡ್ಕೊಂಡಿದ್ದೀನಿ’ ಅಂದೆ.”
ಸಂಜಯ್ ಮಾವನ ಮುಖದಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಚೀರು ಅಲ್ಲಿ ಬಿತ್ತು. “ಇವಾಗ ಹಳೆಯ ಲೆಕ್ಕ ತೆಗೆಯೋದಕ್ಕೆ ಸಮಯ ಅಲ್ಲ.”
“ಸಮಯ ಅಲ್ಲ ಅಂದ್ರೆ ಯಾವಾಗ?” ಮೀರಾ ಒಂದು ಹೆಜ್ಜೆ ಕೆಳಗೆ ಬಂದು ಲ್ಯಾಂಡಿಂಗ್ನ ಮಧ್ಯಕ್ಕೇ ನಿಂತಳು. ಯಾರೇ ಮೇಲಕ್ಕೆ, ಕೆಳಕ್ಕೆ ಹೋಗಬೇಕಾದರೂ ಅವಳನ್ನು ಗಮನಿಸದೆ ಹೋಗಲು ಆಗದ ಜಾಗ. “ನನ್ನ ಚಿನ್ನದ ಕಿವಿಯೋಲೆ ಮಾರಿಸಿ ಕೊಟ್ಟ ಹಣವನ್ನು ‘ಮನೆಯ ಮಾನ’ ಅಂತ ತೆಗೆದುಕೊಂಡಿರಿ. ಈಗ ಅದೇ ಮನೆಯ ಮುಂದೆ ನಾನು ಯಾರೋ ಬೇರೆಯವಳು? ಶಾರದ ಅತ್ತೆ, ಆ ದಿನ ನಿಮ್ಮ ಜೊತೆ ಆಸ್ಪತ್ರೆ ಕೊರಿಡಾರ್ನಲ್ಲಿ ಯಾರು ಕುಳಿತಿದ್ದರು? ಚಹಾ ತಣ್ಣಗಿ ಮೇಲ್ಮೈಗೆ ತುರಿ ಬಿದ್ದಿತ್ತು. ನೀವು ಅತ್ತದ್ದು ನಾನು ನೋಡಿದೆ. ಹಣ ಕೇಳಿದಾಗ ಮೊಬೈಲ್ ಆಫ್ ಆಗಿದ್ದವರು ಯಾರು?”
ಶಾರದ ಅತ್ತೆ ಉತ್ತರ ಕೊಡಲಿಲ್ಲ; ಆದರೆ ಅವಳ ಕಣ್ಣು ನೇರವಾಗಿ ಸಂಜಯ್ ಮಾವನ ಮೇಲೆ ಹೋದವು. ಅದೇ ಉತ್ತರಕ್ಕಿಂತ ಕಠಿಣವಾಗಿತ್ತು.
ಕೆಳಗಿಂದ ಇಬ್ಬರು ಹಿರಿಯರು ಮೇಲಕ್ಕೆ ಬರಲು ಕಾಯುತ್ತ ನಿಂತಿದ್ದರು. ರಿಸೆಪ್ಶನ್ ಬಾಲಕ ತನ್ನ ಕೈಯಲ್ಲಿದ್ದ ಸೀಟಿಂಗ್ ಲಿಸ್ಟ್ನ್ನು ಇನ್ನೂ ಯಾರಿಗೆ ಕೊಡಬೇಕು ಎಂದು ತಡಕಾಡುತ್ತಿದ್ದ. ಮೀರಾ ಅವನಿಂದ ಪಟ್ಟಿಯನ್ನು ಕೇಳಲಿಲ್ಲ. “ಬಾಲಕ, ಮೇಲಿನ ಮೊದಲ ಸಾಲಿನ ಕಾರ್ಡ್ಗಳು ಯಾರ ಸೂಚನೆಗೆ ಕಟ್ಟಿ?” ಎಂದು ಕೇಳಿದಳು.
“ಸಂಜಯ್ ಸರ್…” ಅವನು ಅರ್ಧಕ್ಕೆ ನಿಂತು, ಶಾರದ ಅತ್ತೆಯತ್ತ ನೋಡಿದ. “ಅವರೇ ಹೇಳಿದ್ದರು.”
“ಬಿಲ್ ಯಾರ ಹೆಸರಿನ ಖಾತೆಯಿಂದ ಕಟ್ಟಿದದ್ದು ಗೊತ್ತಾ?” ಮೀರಾ ಕೇಳಿದಳು.
ಅವನು ನಾಚಿಕೆಯಂತೆ ತಲೆ ಅಲುಗಿಸಿದ. “ಮೀರಾ ಮ್ಯಾಡಂ… ಟ್ರಾನ್ಸ್ಫರ್ ಸ್ಕ್ರೀನ್ ನಾನು ನೋಡಿದ್ದೆ.”
ಸಂಜಯ್ ಮಾವನು ಅವನ ಮೇಲೆ ಕಣ್ಣೆತ್ತಿದ. “ನಿನ್ನ ಕೆಲಸ ನೋಡ್ಕೋ.”
“ಅವನೇ ತನ್ನ ಕೆಲಸ ನೋಡ್ತಿದಾನೆ,” ಮೀರಾ ಕತ್ತರಿಸಿದಳು. “ಯಾರ ಹಣ, ಯಾರ ಸಾಲು ಅನ್ನೋದನ್ನ ಹೇಳೋದು ಇದಲ್ಲವೇ?”
ಈ ಬಾರಿ ಚಲನವಲನವೇ ಬದಲಾಗಿತು. ಮೇಲೆ ಹೋಗುತ್ತಿದ್ದವರು ನಿಂತರು. ಕೆಳಗಿನಿಂದ ಬರುತ್ತಿದ್ದವರು ಪಕ್ಕಕ್ಕೆ ಸರಿದರು. ಕ್ಯೂ-ರೋಪ್ ಮೊದಲು ಸಂಜಯ್ ಮಾವನ ಕೈಯಲ್ಲಿ ಆದೇಶದಂತೆ ಇತ್ತು; ಈಗ ಅದು ಅವನ ಬದಿಯಲ್ಲೇ ಜಾರಿಬಿದ್ದು ಜನರ ಕಾಲಿಗೆ ತಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಮೀರಾ ಲ್ಯಾಂಡಿಂಗ್ನ ಕಂಬದ ಬಳಿಗೆ ಹೋಗಿ ರೋಪ್ನ ತಲೆ ಹಿಡಿದು ಇನ್ನೊಂದು ಹುಕ್ಗೆ ಹಾಕಿದಳು. ಆಗ ದಾರಿ ನೇರವಾಗಿ ಮೇಲಿನ ಕುಟುಂಬ ಸಾಲಿಗೆ ತೆರೆಯಿತು; ಸಂಜಯ್ ಮಾವನು ನಿಂತಿದ್ದ ಜಾಗ ಮಾತ್ರ ಹೊರಗಿನ ತಿರುಗು ದಾರಿಯ ಹಿಂದೆ ಬಿತ್ತು.
“ನೀನು ಕೈ ಹಾಕ್ಬೇಡ,” ಎಂದು ಅವನು ಮುಂದೆ ಬಂದ.
ಮೀರಾ ಅವನನ್ನು ನೋಡಿದಳು. ಮೊದಲ ಬಾರಿ ನೇರವಾಗಿ. “ಮಂಟಪದ ಮುಂಗಡ ರಶೀದಿ, ಮೇಲಿನ ಸಾಲಿನ ಖರ್ಚು, ನಿನ್ನ ಅಣ್ಣನ ಅಪ್ಪನ ಆಸ್ಪತ್ರೆ ಬಿಲ್—ಮೂರುದಲ್ಲೂ ನನ್ನ ಹೆಸರು. ಈ ಮನೆಯ ಮಾನಕ್ಕೆ ಸಾಲ ತಂದು ಕಟ್ಟಿದವನಿಗೆ ಮಾಲೀಕತ್ವ ಸಿಗಲ್ಲ. ಕಟ್ಟಿದವಳಿಗೆ ಸಿಗುತ್ತದೆ.” ಅವಳು ರೋಪ್ನ್ನು ಬಿಗಿಯಾಗಿ ಸೆಳೆದು ಕಂಬದಲ್ಲಿ ಸುತ್ತಿಸಿ ಬಂಧಿಸಿದಳು. “ಈ ಸಾಲು ಮೊದಲು ಶಾರದ ಅತ್ತೆಗೆ. ನಂತರ ನಿಖಿಲ್ನ ಅಮ್ಮನ ಅಕ್ಕಂದಿರಿಗೆ. ನಂತರ—” ಅವಳು ತಾನೇ ನಿಂತ ಜಾಗದಿಂದ ಕಾರ್ಡ್ಗಳನ್ನು ಒಂದೊಂದಾಗಿ ಕಿತ್ತು ಓದಿದಳು—“ಇದು ತಪ್ಪು.” ಕಾರ್ಡ್ನ್ನು ತಿರುಗಿಸಿ ಹಿಂದಿನ ಬದಿಯಲ್ಲಿ ಪೆನ್ನಿಂದ ಬರೆದಳು: “ಮೀರಾ.”
ಕಾಗದದ ಸಣ್ಣ ಕೀಳುವ ಶಬ್ದವು ಅಲ್ಲಿ ಯಾರಾದರೂ ಕೆಮ್ಮಿದಂತೆ ಕತ್ತರಿಸಿತು. ಅವಳು ಆ ಕಾರ್ಡ್ನ್ನು ಮೊದಲ ಸಾಲಿನ ಮೂರನೇ ಕುರ್ಚಿಗೆ ಮತ್ತೆ ಕಟ್ಟಿ, ಪಕ್ಕದ ಎರಡು ಕಾರ್ಡ್ಗಳನ್ನು ಸರಿಸಿ ಬದಲಾಯಿಸಿದಳು. ಓದಬಹುದಾದ ಕ್ರಮವೇ ಬದಲಾಗಿದೆ. ಕೆಳಗಿಂದ ಬಂದ ಹಿರಿಯ ದಂಪತಿ ಯಾರನ್ನು ಕೇಳಬೇಕು ಎಂಬ ಸಂಶಯದಿಂದ ನಿಂತರು. ಮೀರಾ ಕೈ ತೋರಿಸಿದಳು. “ಅತ್ತೆ, ನೀವು ಮೊದಲು.”
ಅವರು ಹಾದುಹೋದರು. ಸಂಜಯ್ ಮಾವನು ಬಾಯಿ ತೆರೆದಿದ್ದರೂ, ತನ್ನದೇ ರೋಪ್ ಹಿಂದಕ್ಕೆ ಸಿಕ್ಕಿಕೊಂಡಿದ್ದ. ಅವನು ಹೊರಬರಲು ಕಂಬವನ್ನೇ ಎಳೆಯಲು ಯತ್ನಿಸಿದಾಗ ಹುಕ್ ಚೀಚೀ ಎಂದು ಕಿರುಚಿತು; ಹತ್ತಿರದ ಬಾಲಕ ತಕ್ಷಣ ಕಂಬ ಹಿಡಿದು ನೇರಮಾಡಿದ. ಅವನ ಕೈ ಈಗ ಸಂಜಯ್ ಮಾವನಿಗೆ ಅಲ್ಲ, ಮೀರಾಳ ಕಡೆ ಕಾಯುತ್ತಿತ್ತು.
“ಮೀರಾ, ಇಷ್ಟು ಜನರ ಮುಂದೆ ಹೀಗೆ ಮಾಡ್ಬೇಡ,” ನಿಖಿಲ್ ಕೊನೆಗೂ ಹೇಳಿದ. ಬೇಡಿಕೆಯಂತೆ ಅಲ್ಲ; ತಡವಾಗಿ ಬಂದ ಭಯದಂತೆ.
“ಇಷ್ಟು ಜನರ ಮುಂದೆ ನನ್ನನ್ನು ಕೆಳಗಿಳಿಸಿದ್ದು ಯಾರು?” ಅವಳು ಕೇಳಿದಳು. “ನನ್ನ ಹೆಸರಿಲ್ಲದಾಗ ನನ್ನ ಹಣ ಸರಿ; ನನ್ನ ಹೆಸರಿಗಾಗಿ ಜಾಗ ಬೇಕಾದಾಗ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ ನೆನಪಾಗ್ತಾ? ತಡ ಆಯ್ತು.”
ಸಂಜಯ್ ಮಾವನು ವೇಗವಾಗಿ ಸರಿ ಮಾಡಿಕೊಂಡು, ಮೃದುವಾದ ಧ್ವನಿ ತರುವ ಪ್ರಯತ್ನ ಮಾಡಿದ. “ಸರಿ, ಕಾರ್ಡ್ ಹಾಕು. ಆದರೆ ಈಗ ಬೇಡ. ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ ಮುಗಿದ್ಮೇಲೆ ಒಳಗೆ ಮಾತಾಡ್ಕೊಳೋಣ. ನಿನ್ನನ್ನ ಯಾರೂ ಹೊರಗೆ ಇಡ್ಲಿಲ್ಲ.”
“ಅಷ್ಟರವರೆಗೆ ನಾನು ನಿನ್ನ ಅನುಮತಿಯಿಂದ ನಿಂತಂತಾಗುತ್ತೆ.” ಮೀರಾಳ ಕೈ ಮುಂದಕ್ಕೆ ಬಂತು. “ಪಟ್ಟಿ ಕೊಡು.”
ರಿಸೆಪ್ಶನ್ ಬಾಲಕ ಕ್ಷಣ ತಡಮಾಡಿ, ಸೀಟಿಂಗ್ ಲಿಸ್ಟ್ನ್ನು ಅವಳ ಕೈಗೆ ಕೊಟ್ಟನು. ಅದೇ ಕ್ಷಣದಲ್ಲಿ ಸಂಜಯ್ ಮಾವನ ಬೆರಳುಗಳು ಖಾಲಿ ಗಾಳಿಯನ್ನು ಹಿಡಿದವು. ಆ ಖಾಲಿತನವೇ ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಗೋಚರಿಸಿತು. ಮೀರಾ ಪಟ್ಟಿಯನ್ನು ಕೌಂಟರ್ ಅಂಚಿನ ಮೇಲೆ ಹಾಸಿದಳು; ಚಹಾ ಕಪ್ ಬಿಟ್ಟ ಮಸುಕಾದ ಉಂಗುರ ದಾಗಿನ ಮೇಲೆ ಅದು ಆಳಿತು. ಅವಳು ಮೇಲಿನ ನಾಲ್ಕು ಹೆಸರನ್ನೇ ಸರಿಪಡಿಸಲಿಲ್ಲ. ಕುಟುಂಬ ಸಾಲಿನ ಪ್ರವೇಶ ಕ್ರಮವನ್ನೂ ಪೆನ್ನಿಂದ ಮರುಬರೆದು, ಮೊದಲಿಗೆ “ಮನೆಯ ಹಿರಿಯರು”, ನಂತರ “ಖರ್ಚು ಹೊತ್ತವರ ಸಾಲು”, ನಂತರ “ವರನ ಮನೆ ಸಮೀಪ ಬಂದು ಕುಳಿತುಕೊಳ್ಳುವವರು” ಎಂದು ಗುರುತಿಸಿತು. ತನ್ನ ಹೆಸರನ್ನು ಎರಡನೇ ಸಾಲಿನ ತುದಿಗೆ ಅಲ್ಲ, ಮೊದಲ ಸಾಲಿನ ಅಂಚಿಗೆ ಹಾಕಿದಳು—ಓದಿ ತಳ್ಳಿಬಿಡಲಾಗದ ಜಾಗಕ್ಕೆ.
“ಇದು ಏನಪ್ಪಾ ಹೊಸ ನಿಯಮ?” ಸಂಜಯ್ ಮಾವನ ಧ್ವನಿ ಒಡೆದಿತು.
“ಹೊಸದು ಅಲ್ಲ,” ಮೀರಾ ಹೇಳಿದಳು. “ಇವತ್ತಿನವರೆಗೂ ಮರೆಮಾಚಿದ್ದದ್ದು ಓದೋ ಹಾಗೆ ಮಾಡಿದ್ದೀನಿ.”
ನಿಖಿಲ್ ಒಂದು ಹೆಜ್ಜೆ ಅವಳತ್ತ ಬಂದ. ಅವನ ಮುಖದಲ್ಲಿ ಬೇಡಿಕೆ, ನಾಚಿಕೆ, ಲೆಕ್ಕ—ಮೂರೂ ಒಟ್ಟಾಗಿ ಹೋರಾಡುತ್ತಿದವು. “ಮೀರಾ, ದಯವಿಟ್ಟು. ಹೀಗೆ ಅಲ್ಲ. ನಿನಗೆ ಜಾಗ ಬೇಕು, ಸಿಗುತ್ತೆ.”
ಅವಳು ಅವನ ಕಡೆ ತಲೆ ತಿರುಗಿಸಿದಷ್ಟೇ. “ನನಗೆ ಜಾಗ ಕೊಡುವವರು ನೀವು ಅಲ್ಲ. ನನ್ನ ಜಾಗವನ್ನು ತಡೆಯೋದನ್ನು ನಿಲ್ಲಿಸಬೇಕಾದವರು ನೀವು. ಈಗ ತಡವಾಗಿದೆ.”
ಶಾರದ ಅತ್ತೆ ಮುಂದೆ ಬಂದು, ಮೀರಾ ಮರುಬರೆದು ಇಟ್ಟ ಪಟ್ಟಿಯತ್ತ ನೋಡಿದಳು. ಅವಳು ಯಾರ ಹೆಸರನ್ನೂ ಬದಲಿಸಲಿಲ್ಲ. ಕೇವಲ ಸಂಜಯ್ ಮಾವನ ಕೈಯಲ್ಲಿದ್ದ ಮೂಲಪಟ್ಟಿಯನ್ನು ಮಡಚಿ ಕೌಂಟರ್ನ ಬದಿಗೆ ಸರಿಸಿದಳು. ಆ ಚಲನೆಯ ನಂತರ ಯಾರೂ ಅವನತ್ತ ಆದೇಶಕ್ಕಾಗಿ ತಿರುಗಲಿಲ್ಲ.
ಆದರೂ ಹಳೆಯ ಕ್ರಮ ಸಾಯೋ ಮೊದಲು ಒಂದ್ಸಲ ಹೊಡೆತ ಕೊಡಲೇಬೇಕು. ಸಂಜಯ್ ಮಾವನು ತಾನು ಸಿಕ್ಕಿಹಾಕಿಕೊಂಡ ಜಾಗದಿಂದ ರೋಪ್ ಎತ್ತಿ ಮತ್ತೆ ಹಳೆ ಹುಕ್ಗೆ ಹಾಕಲು ಮುಂದಾದ. ಮೀರಾ ಅವನಿಗಿಂತ ಮೊದಲು ಕಂಬದ ತುದಿ ಹಿಡಿದಳು. “ಇನ್ನೊಮ್ಮೆ ನನ್ನ ಮುಂದೆ ರೋಪ್ ಹಾಕಿದ್ರೆ,” ಅವಳ ಧ್ವನಿ ಕುಸಿದಿಲ್ಲ, “ಮಂಟಪದ ಕಚೇರಿಗೆ ಈಗಲೇ ಹೇಳ್ತೀನಿ—ಮುಂಗಡ ಹಾಕಿದ ಹೆಸರಿನಿಂದಲೇ ಪಟ್ಟಿಯನ್ನು ಓದಲಂತೆ. ಆಗ ನೀನು ಹೊರಗೆ ನಿಂತು ವಿವರಿಸಬೇಕು.”
ಅದು ಬೆದರಿಕೆ ಅಲ್ಲ; ಕ್ರಮ. ರಿಸೆಪ್ಶನ್ ಬಾಲಕ ಈಗಲೇ ಕಚೇರಿ ಮೇಜಿನತ್ತ ನೋಡುತ್ತಿದ್ದ. ಅವನ ವರ್ತನೆಯಲ್ಲಿದ್ದ ಸಣ್ಣ ಬದಲಾವಣೆ—ಯಾರ ಮಾತು ಪಾಲಿಸಬೇಕು ಎಂಬ ದಿಕ್ಕು—ಸಂಜಯ್ ಮಾವನ ಕೊನೆಯ ಆಸರಿಯನ್ನೇ ಕತ್ತರಿಸಿತು. ಅವನ ಕೈ ರೋಪ್ನ ಮೇಲೆ ನಿಂತೇ ಹೋಯಿತು. ಬೆರಳುಗಳು ನಿಧಾನವಾಗಿ ಬಿಟ್ಟವು.
ಮೀರಾ ಆ ರೋಪ್ನ್ನು ಅವನ ಕೈಯಿಂದ ತೆಗೆಯಿಸಿಕೊಂಡು, ಕಂಬದ ಲಾಕ್ನ್ನು ತೆರೆದಳು. ನಂತರ ಸಂಪೂರ್ಣ ಸಾಲನ್ನು ತನ್ನ ಬದಿಗೆ ತಿರುಗಿಸಿದಳು. ಮೇಲಕ್ಕೆ ಹೋಗುವ ದಾರಿ ಅಗಲವಾಗಿ ತೆರೆಯಿತು. “ಶಾರದ ಅತ್ತೆ, ನೀವು,” ಅಂದಳು. “ನಂತರ ದೊಡ್ಡಪ್ಪ. ನಂತರ ನಾನು.”
ಅವಳು ಹೇಳಿದ ಕ್ರಮದಲ್ಲೇ ಜನ ಸರಿಯಲು ಶುರುಮಾಡಿದರು. ಯಾರೂ ‘ಸರಿ’ ಎಂದು ಘೋಷಿಸಲಿಲ್ಲ; ಆದರೆ ಯಾರೂ ಸಂಜಯ್ ಮಾವನತ್ತ ನೋಡಲೂ ಇಲ್ಲ. ನಿಖಿಲ್ ಬದಿಯಲ್ಲಿ ನಿಂತ, ಹಾದಿಗೆ ಒಳಗಾಗದ ಮನುಷ್ಯನಂತೆ. ಮೀರಾ ಮೊದಲ ಸಾಲಿನ ತನ್ನ ಕಾರ್ಡ್ನ್ನು ಬೆರಳಿನಿಂದ ಒಮ್ಮೆ ನೇರ ಮಾಡಿ, ಪಟ್ಟಿಯನ್ನು ಕೌಂಟರ್ನ ಮೇಲೆ ಬಿಡಿ, ಕ್ಯೂ-ರೋಪ್ನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ತನ್ನ ಬದಿಗೆ ಎಳೆದು ಹಾಕಿದಳು. ಲ್ಯಾಂಡಿಂಗ್ನ ತುದಿಯಲ್ಲಿದ್ದ ಸಾಲಿನ ತಲೆ ತೆರೆಯಿತು; ಹಿಂದಕ್ಕೆ ಕತ್ತರಿಸಿ ಬಿದ್ದ ಸಂಜಯ್ ಮಾವನ ಮುಂಭಾಗದಲ್ಲಿ ಖಾಲಿ ಕಂಬ ಉಳಿಯುತ್ತಿದ್ದಂತೆ, ರೋಪ್ ಅವಳ ಬದಿಯಲ್ಲಿ ಅಗಲವಾಗಿ ಅಲೆಯಿತು.