ಅವಳನ್ನು ತಳ್ಳಲು ನಿಂತವರೇ ತಪ್ಪಿದರು

“ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಹೆಸರು ಇಲ್ಲ ಅಂದ್ರೆ ಒಳಗೆ ಬರೋಕೆ ಆಗಲ್ಲ, ಅರ್ಥ ಆಯ್ತಾ?” ಎಂದು ವರ್ಷಾ ಅತ್ತಿಗೆ ನಂದಿನಿಯ ದಾರಿಗೆ ಕೈ ಅಡ್ಡ ಹಾಕಿದಾಗ, ಬಾಗಿಲಿನ ಬಳಿ ಹೂವಿನ ವಾಸನೆಗೂ ಮುಂಚೆ ಅವಮಾನವೇ ತಾಕಿತು.

ಸಂಯುಕ್ತಾ ಎನ್‌ಕ್ಲೇವ್‌ನ ಆ ಕಂಪೌಂಡ್‌ ಗೇಟಿನಿಂದ ಒಳಗೆ ಬೆಳಕಿನ ಹಾರಗಳು, ನಾದಸ್ವರದ ಧ್ವನಿ, ಮೆಟ್ಟಿಲಂಚಿನವರೆಗೆ ಸಾಲಾಗಿ ನಿಲ್ಲಿಸಿದ ಕಾರುಗಳು—all ಒಂದೇ ಮಾತು ಹೇಳುತ್ತಿದುವು: ಇವತ್ತಿನ ನಿಶ್ಚಿತಾರ್ಥ ಸಾಮಾನ್ಯ ಮನೆ ಕಾರ್ಯವಲ್ಲ. ಸುರೇಶ್ ಮಾವನ ನಿರ್ಮಾಣ ಸಂಸ್ಥೆಯ ಪಾಲುದಾರರು, ಬಂಧು-ಬಳಗಕ್ಕೆ ತಿಳಿದಿರುವ ಸಂಬಂಧಗಳೆಲ್ಲ, ಯಾರು ಯಾವ ಬದಿಯಲ್ಲಿ ನಿಲ್ಲಬೇಕು ಅನ್ನೋದನ್ನೇ ನೋಡಲು ಬಂದಿದ್ದರು. ನಂದಿನಿ ಬೂದು ಬಣ್ಣದ ಸಾಲ್ವಾರ್‌ನ ಮೇಲಿಂದ ಮಳೆ ತಟ್ಟಿದಂತೆ ಸಣ್ಣ ಮಡಿಚುರುಕು ಬಿಟ್ಟ ದೂಪಟ್ಟೆಯನ್ನು ಸರಿಮಾಡಿಕೊಂಡಳು. ಮೆಟ್ರೋದಿಂದ ಇಳಿದು, ಎರಡು ಆಟೋ ಬದಲಿಸಿ ಬಂದ ದೇಹದಲ್ಲಿ ದಿನಪೂರ್ತಿ ಓಡಾಟದ ಗಟ್ಟಿ ಕಿರಿಕಿರಿ ಇನ್ನೂ ಉಳಿದೇ ಇತ್ತು. ಅವಳ ಚೀಲಕ್ಕೆ ಅಂಟಿಕೊಂಡಿದ್ದ ಚೀಳಿದ ಗುರುತಿನ ಪಟ್ಟೆ—ಸೇವಾ ವಲಯದ ಆಸ್ಪತ್ರೆ ನಿರ್ವಹಣಾ ಕಚೇರಿಯ ಕಾರ್ಡ್—ಬೆಳಕಿಗೆ ಸಿಕ್ಕಿ ಮತ್ತೆ ತೂಗಿತು. ಬಾಗಿಲಿನ ಬಳಿ ಇಟ್ಟಿದ್ದ ಚಹಾ ಕಪ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದರ ಮೇಲೆ ತೆಳುವಾದ ಮೇಲ್ಚರ್ಮ ಹಿಡಿದು, ಕೆಳಗೆ ವೃತ್ತದ ಕಲೆ ಬಿಟ್ಟಿತ್ತು; ಯಾರಾದರೂ ಕಾಯುತ್ತ ಕಾಯುತ್ತ ಅರ್ಧದಲ್ಲೇ ಬಿಟ್ಟು ಓಡಿರಬೇಕು.

“ನನ್ನನ್ನು ವಿಕ್ರಮ್ ಕರೆದಿದ್ದಾನೆ,” ನಂದಿನಿ ಹೇಳಿದಳು. ಧ್ವನಿ ಎತ್ತಲಿಲ್ಲ. “ಬದಿಗೆ ಆಗಿ.”

ವರ್ಷಾ ಅತ್ತಿಗೆ ನಕ್ಕಳು; ಅದು ನಗು ಕಡಿಮೆ, ಜನರಿಗೆ ಕೇಳಿಸಲೆಂದು ಹಾಕಿದ ತಿರಸ್ಕಾರದ ತೆರೆ ಹೆಚ್ಚು. “ಕರೆದಿರಬಹುದು. ಹೊರಗಡೆ ಮಾತಾಡೋಕೆ ಕರೆದಿರಬಹುದು. ಒಳಗೆ ಮುಂಭಾಗದ ಅತಿಥಿ ಸಾಲಿಗೆ ಅಲ್ಲ. ನಿಶ್ಚಿತಾರ್ಥ ಮನೆಯದ್ದು. ಯಾರನ್ನೇ ಬೇಕಾದ್ರೂ ಕರೆದು ನಿಲ್ಲಿಸೋ ಜಾಗ ಅಲ್ಲ ಇದು.”

ಪಕ್ಕದಲ್ಲಿ ಸ್ವಾಗತ ಪಟ್ಟಿಯನ್ನು ಹಿಡಿದಿದ್ದ ಯುವಕ ಕಾಗದ ತಿರುಗಿಸಿ ನೋಡಿದ. ಅವನ ಗಾಬರಿಯನ್ನು ವರ್ಷಾ ತನ್ನ ಶಬ್ದದಿಂದ ಮುಚ್ಚಿಬಿಟ್ಟಳು. “ಹೆಸರು ನೋಡಿ. ಇಲ್ಲ ಅಂದ್ರೆ ಸೈಡ್‌ ಚೇರ್‌ಗೆ ಕೂರಿಸು. ಅಡಿಗೆ ಭಾಗದ ಹತ್ತಿರ ಖಾಲಿ ಇರುತ್ತೆ.” ಎರಡು ವಯಸ್ಸಾದ ಅಕ್ಕಂದಿರು ಕಿವಿ ಹತ್ತಿರದ ಹೂಗಳನ್ನು ತಟ್ಟಿ ಒಬ್ಬರನ್ನೊಬ್ಬರು ನೋಡಿಕೊಂಡರು. ಅವರ ಕಣ್ಣಲ್ಲಿ ಪ್ರಶ್ನೆಯಿರಲಿಲ್ಲ; ತೀರ್ಪೇ ಇತ್ತು. ಬೆಂಗಳೂರು ನಗರದಲ್ಲಿ ಯಾರಾದರೂ ಚೆನ್ನಾಗಿರುವ ಕಚೇರಿಗೆ ಹೋಗಿದ್ರೆ, ಚೆನ್ನಾಗಿರುವ ಮನೆಯವರ ಜೊತೆಗೆ ನಿಲ್ಲೋ ಹಕ್ಕು ಬರುತ್ತದೆ ಎಂದು ಎಲ್ಲರೂ ನಂಬುವುದಿಲ್ಲ.

ನಂದಿನಿ ತಿರುಗಲಿಲ್ಲ. ಅವಳು ನಿಂತದ್ದೇ ಮೊದಲ ಚಿರಕು ಆಯಿತು. “ಅಡಿಗೆ ಭಾಗದ ಹತ್ತಿರನಾ?” ಎಂದು ಕೇಳಿದಳು. “ಸರಿ. ಅಲ್ಲಿ ಕೂರಿಸೋ ಅಧಿಕಾರ ನಿಮಗೆ ಯಾರು ಕೊಟ್ಟರು?”

ಅದು ಕೇಳುತ್ತಿದ್ದಂತೆಯೇ ಸ್ವಾಗತದ ಬಳಿ ಹೂ ಹಿಡಿದು ನಿಂತಿದ್ದ ಬಾಲಕನ ಕೈ ನಿಂತಿತು. ವರ್ಷಾ ಅತ್ತಿಗೆ ಕ್ಷಣಕಾಲ ಅವಳನ್ನು ಕಣ್ಣಾರೆ ಗೀಳಿ ನೋಡಿದಳು; ಇಷ್ಟು ಸರಳವಾಗಿ ಪ್ರಶ್ನೆ ಹಿಂದಿರುಗುತ್ತೆಂದು ಅಂದಾಜಿಸಿರಲಿಲ್ಲ. “ಇದು ನಮ್ಮ ಮನೆ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ,” ಅಂದಳು. “ನಾನು ನೋಡ್ಕೊಳ್ತಿದೀನಿ.”

“ನಿಮ್ಮ ಮನೆ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ ಅಂತ ಗೊತ್ತು.” ನಂದಿನಿ ಇನ್ನೊಂದು ಹೆಜ್ಜೆ ಮುಂದಿಟ್ಟಳು. “ಆದ್ರೆ ಅತಿಥಿ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಹೆಸರನ್ನು ಕತ್ತರಿಸೋದು ನಿಮ್ಮ ಹಕ್ಕಾ, ಅಥವಾ ಮನೆಯವರ ಹಕ್ಕಾ? ವಿಕ್ರಮ್ ಎಲ್ಲಿದ್ದಾನೆ? ಅವನ ಮುಂದೆ ಹೇಳಿ—ನನ್ನನ್ನು ಅಡಿಗೆ ಹತ್ತಿರ ಕೂರಿಸಿ ಅಂತ.”

ಆ ಒಂದು ವಾಕ್ಯ ಬಾಗಿಲಿನ ವಾತಾವರಣವನ್ನು ಬೇರೆ ದಿಕ್ಕಿಗೆ ತಳ್ಳಿ ಬಿಟ್ಟಿತು. ವರ್ಷಾಳ ಮುಖದ ಬಣ್ಣ ಕಿಂಚಿತ್ ಬದಲಾಗಿತು. ಪಕ್ಕದ ಹುಡುಗ ಕಾಗದ ಹಿಡಿದ ಕೈ ಕೆಳಗಿಳಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಯತ್ನಿಸಿ ಮತ್ತೆ ನಿಂತ. ಎರಡು ಜನರು ಒಳಗಿನಿಂದ ಹೊರಗೆ ಬರುತ್ತಾ ಹೆಜ್ಜೆ ನಿಧಾನಗೊಳಿಸಿದರು. ನಂದಿನಿ ಒತ್ತಾಯದಿಂದ ಮಾತಾಡಿರಲಿಲ್ಲ; ಆದೇಶದ ಜಾಗವನ್ನೇ ಪ್ರಶ್ನಿಸಿದ್ದಳು.

“ವಿಕ್ರಮ್ ಈಗ ವೇದಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಇದ್ದಾನೆ,” ವರ್ಷಾ ಅತ್ತಿಗೆ ತೀವ್ರವಾಗಿ ಹೇಳಿದಳು. “ಇಂಥ ಡ್ರಾಮಾ ಬೇಡ. ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಇಲ್ಲ ಅಂದ್ರೆ ಇಲ್ಲ.”

“ಹಾಗಾದ್ರೆ ಪಟ್ಟಿಯನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ಹಿಡಿದಿರುವ ನೀವು ಓದಿ ಹೇಳಿ,” ನಂದಿನಿ ಕಾಗದದತ್ತ ಕೈ ಚಾಚಿದಳು. “ಈ ಪಟ್ಟಿಯನ್ನು ಯಾರು ತಯಾರಿಸಿದ್ದಾರೆ? ಸುರೇಶ್ ಮಾವನಾ? ಶಶಿಕಲ ಅಜ್ಜಿನಾ? ಅಥವಾ ನೀವು ಸ್ವತಃ?”

ಕಾಗದ ಹಿಡಿದ ಹುಡುಗ ಇನ್ನೂ ಬಿಡದೆ ನಿಂತಿದ್ದರೂ, ಅವನ ಬೆರಳುಗಳು ಸಡಿಲವಾದವು. ವರ್ಷಾ ಅತ್ತಿಗೆ ತಕ್ಷಣ ಮುಂದೆ ಬಂದು ಪಟ್ಟಿಯನ್ನು ತನ್ನ ಕೈಗೆ ಎಳೆದುಕೊಂಡಳು. ಆ ಎಳೆಯೇ ಅವಳ ಆತುರವನ್ನು ಬಯಲಿಗೆಳೆದಿತು. ಸುತ್ತ ನಿಂತವರ ಕಣ್ಣಲ್ಲಿ ಮೊಟ್ಟಮೊದಲ ಬದಲಾವಣೆ ಕಾಣಿಸಿತು—ನಂದಿನಿ ಯಾರೋ ಬೇಡದವಳು ಅಲ್ಲ, ಏನೋ ತಿಳಿದವಳು ಇರಬಹುದು ಎಂಬ ಅನುಮಾನ. ಅದೇ ಸಾಕು; ಹಳೆಯ ನಿಶ್ಚಯಕ್ಕೆ ಬಿರುಕು ಬೀಳಲು.

ಅಷ್ಟರಲ್ಲಿ ಒಳಗಿನ ಮುಂಭಾಗದಿಂದ ಮೈಕ್‌ನಲ್ಲಿ ಯಾರೋ ಹೆಸರುಗಳನ್ನು ಓದುತ್ತಿದ್ದರು. ವೇದಿಕೆಯಲ್ಲಿ ನಿಶ್ಚಿತಾರ್ಥದ ಉಂಗುರ ತಟ್ಟೆ, ಮಲ್ಲಿಗೆ, ಕೇಸರಿ ಶಾಲುಗಳ ನಡುವೆ ವಿಕ್ರಮ್ ನಿಂತಿದ್ದ. ಅವನ ಮುಖದಲ್ಲಿ ಮನೆಯವರ ಕಲಿಸಿದ ಮೃದು ನಗು, ಕಣ್ಣಲ್ಲಿ ಗೊಂದಲ. ವರ್ಷಾ ಅತ್ತಿಗೆ ತಕ್ಷಣ ಮತ್ತೊಂದು ಹೊಡೆತ ಬಿಟ್ಟಳು. “ನೀನು ಇಲ್ಲಿ ನಿಲ್ಲೋದರಿಂದ ಏನಾಗಲ್ಲ. ಅವನ ಮದುವೆ ಮಾತುಕತೆ ಎಲ್ಲಿ ಬಂದಿದೆ ಗೊತ್ತಿರಲಿ. ಎಲ್ಲರ ಮುಂದೇ ಹೆಸರು ಕೆಡಿಸ್ಕೊಳ್ಬೇಡ. ಬಂಧು-ಬಳಗಕ್ಕೆ ತಿಳಿದಿರುವ ಸಂಬಂಧ ಅಂದ್ರೇನು ಅಂತ ಯೋಚಿಸ್ಕೋ.”

ಈ ಸಲ ಹೊಡೆತ ನಂದಿನಿಯ ಮೇಲೆ ಮಾತ್ರವಲ್ಲ, ಅವಳ ಮಾನದ ಮೇಲೆ. ಬಾಗಿಲಿನ ಬಳಿ ನಿಂತಿದ್ದವರು ಇನ್ನು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಕೇಳುವಂತೆ ತಿರುಗಿದರು. ಅವಳ ಕೈಯೊಳಗೆ ನೇಗಿಲು ಚರ್ಮಕ್ಕೆ ತಾಗಿ ಮೃದುವಾಗಿ ಕುಳಿತರೂ, ಧ್ವನಿ ನಿಶ್ಚಲವಾಯಿತು. “ಹೌದು,” ಅಂದಳು. “ಬಂಧು-ಬಳಗಕ್ಕೆ ತಿಳಿದಿರುವ ಸಂಬಂಧ ಅಂದ್ರೇನು ಅಂತ ಇವತ್ತೇ ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಲಿ.”

ಆ ಕ್ಷಣವೇ ವೇದಿಕೆಯ ಬದಿಯಿಂದ ಸುರೇಶ್ ಮಾವ ಇಳಿಯುವುದನ್ನು ಅವಳು ನೋಡಿದಳು. ಅವರ ಹಿಂದೆ ಶಶಿಕಲ ಅಜ್ಜಿ, ಇನ್ನೂ ದೂರದಲ್ಲಿ ವಿಕ್ರಮ್. ಆಗಮಿಸುವವರೂ, ಹೊರಡುವವರೂ ಕಾಣುವ ಆ ಮುಕ್ತ ವಲಯದ ಮಧ್ಯೆ ವರ್ಷಾ ಅತ್ತಿಗೆ ಒಬ್ಬಳೇ ಅಲ್ಲ ಅನ್ನಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ನಿಂತಿದ್ದಳು; ಆದರೆ ಮಾವ ಅವಳ ಬಳಿಗೆ ಬಾರದೆ, ನೇರವಾಗಿ ಗೇಟಿನ ಕಡೆಗೆ ಹೆಜ್ಜೆ ಇಟ್ಟರು. ಅವರ ಬಿಳಿ ಕುರ್ಥಾದ ಅಂಚು ಗಾಳಿ ಎತ್ತಿ ಇಳಿಸುತ್ತಿತ್ತು. ದಾರಿ ಬಿಟ್ಟು ನಿಂತವರ ನಡುವೆ ದಿಢೀರ್ ಒಂದು ತೆರವು ಮೂಡಿತು.

“ಏನ್ ಗೊಂದಲ?” ಸುರೇಶ್ ಮಾವ ಕೇಳಿದರು. ಅವರ ಧ್ವನಿ ಎತ್ತರದಲ್ಲಿರಲಿಲ್ಲ; ಅದರಿಂದಲೇ ಎಲ್ಲರೂ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಕೇಳಿದರು.

ವರ್ಷಾ ಅತ್ತಿಗೆ ತುರ್ತು ನಗುವೊಂದನ್ನು ಹಾಕಿಕೊಂಡಳು. “ಏನಿಲ್ಲ ಮಾವ, ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಹೆಸರು ಇಲ್ಲ. ನಾವು ಒಳಗಡೆ ಕುಳಿತುಕೊಳ್ಳೋ ವ್ಯವಸ್ಥೆ—”

“ಯಾರ ಹೆಸರು ಇಲ್ಲ?” ಮಾವನ ಕಣ್ಣು ಮೊದಲಿಗೆ ಕಾಗದದ ಮೇಲೆ, ನಂತರ ನಂದಿನಿಯ ಚೀಲಕ್ಕೆ ತೂಗುತ್ತಿದ್ದ ಗುರುತಿನ ಪಟ್ಟೆ ಮೇಲೆ ಬಿದ್ದವು. ಆ ಕಾರ್ಡ್‌ನ್ನು ಅವರು ಹಿಂದೆ ನೋಡಿದ್ದರು—ಅವರ ಕಂಪೆನಿಯ ಕಾರ್ಮಿಕರಿಗೆ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಶಿಬಿರ ಏರ್ಪಡಿಸಿದ ದಿನ, ರಾತ್ರಿ ಹತ್ತರವರೆಗೂ ಬಾಕಿ ಕೆಲಸ ಮುಗಿಸಿದ್ದವಳು ಇದೇ. ನಂದಿನಿ ಮಾತು ಸೇರಿಸಲಿಲ್ಲ. ವರ್ಷಾಳೇ ತನ್ನದೇ ಗುಂಡಿಯಲ್ಲಿ ಇಳಿದಳು.

“ನಂದಿನಿ,” ಅಂದಳು. “ಹೌದು, ಆಕೆ ಬಂದಿದ್ದಾಳೆ. ಆದರೆ ನಾವು—”

“ನಾವು ಅಂದ್ರೇನು?” ನಂದಿನಿ ಈ ಸಲ ನೇರವಾಗಿ ಮಾವನತ್ತ ನೋಡುತ್ತ ಹೇಳಿದಳು. ಒಂದೇ ಪ್ರಶ್ನೆ. ಹೊಡೆಯಲು ಅಲ್ಲ; ಓಡಿಹೋಗಲು ದಾರಿ ಕತ್ತರಿಸಲು. “ಮಾವ, ನಾನು ಯಾರು ಎನ್ನುವುದನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ಯಾರು ನಿರ್ಧರಿಸುತ್ತಾರೆ?”

ವರ್ಷಾ ಅತ್ತಿಗೆ ಅಲ್ಲಿ ಕುಂಠಿತಳಾದಳು. ಉತ್ತರಕ್ಕೆ ಒಂದೇ ದಾರಿ ಇತ್ತು; ಆ ದಾರಿಯಲ್ಲಿ ಅವಳಿಗೆ ಶಕ್ತಿ ಇರಲಿಲ್ಲ. “ನಾನು ಅಂದದ್ದೇ—ಸಮಯ ಸರಿಯಿಲ್ಲ,” ಅಂದಳು. “ವೇದಿಕೆಗೆ ಈಗ—”

“ಸಮಯ ಸರಿಯಿಲ್ಲ ಅಂದ್ರೆ,” ಸುರೇಶ್ ಮಾವ ನಿಧಾನವಾಗಿ ಅವಳ ಕೈಯಲ್ಲಿದ್ದ ಪಟ್ಟಿಯನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಂಡರು, “ನಿರ್ಧಾರ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳೋ ಹಕ್ಕು ಇದ್ದವನಿಗೆ ಹೇಳಬೇಕು. ನಿನಗೆ ಅಲ್ಲ.”

ವರ್ಷಾಳ ಬೆರಳುಗಳು ಖಾಲಿಯಾಗಿ ಗಾಳಿಯಲ್ಲಿ ನಿಂತವು. ಅದು ಸಣ್ಣ ದೃಶ್ಯವಾಗಿದ್ದರೂ, ಹಾನಿ ಅಲ್ಲಿಂದಲೇ ಗೋಚರಿಸಿತು. ಪಟ್ಟಿಯನ್ನು ಹಿಡಿದು ಜನರನ್ನು ಸರಿಸುವ ಅಧಿಕಾರ ಅವಳ ಕೈಯಿಂದ ಶಬ್ದವಿಲ್ಲದೆ ಜಾರಿಹೋಯಿತು. ಶಶಿಕಲ ಅಜ್ಜಿ ಗೇಟಿಗೆ ತಲುಪುವಷ್ಟರಲ್ಲಿ ಹಿಂಬದಿಯಿಬ್ಬರು ಮಹಿಳೆಯರು ತಮ್ಮ ನಗು ನಿಲ್ಲಿಸಿ ನಿಂತರು.

“ನಂದಿನಿ,” ಅಜ್ಜಿ ಕರೆದರು, ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ, ಎಲ್ಲರೂ ಕೇಳುವಂತೆ. “ಏಕೆ ಹೊರಗಡೆ ನಿಂತೆ ಮಗಳು?”

ಅಜ್ಜಿಯ “ಮಗಳು” ಎನ್ನುವ ಉಚ್ಚಾರಣೆಯಲ್ಲೇ ವರ್ಷಾ ಮುಖ ಇನ್ನೂ ಬಿಗಿಯಿತು. ಒಳಗಡೆ ವೇದಿಕೆಯ ಮೈಕ್‌ನಲ್ಲಿ ಹೆಸರು ಓದುತ್ತಿದ್ದ ಹುಡುಗ ತಾತ್ಕಾಲಿಕವಾಗಿ ನಿಂತಿದ್ದ. ವಿಕ್ರಮ್ ಕೆಳಗಿಳಿಯಲು ಯತ್ನಿಸಿದ. ನಂದಿನಿ ಅವನತ್ತ ನೋಡಿದಳು; ಅವನು ಬರಲಿ ಬರದಿರಲಿ, ಈಗ ಆಟ ಬೇರೆ ಕೈಗೆ ಹೋಗಿತ್ತು.

“ಅಜ್ಜಿ,” ವರ್ಷಾ ಅತ್ತಿಗೆ ತಕ್ಷಣ ಮಾತು ಹಿಡಿಯಲು ಯತ್ನಿಸಿದಳು, “ನಾವು ಕುಳಿತ ಜಾಗ—”

“ಕುಳಿತುಕೊಳ್ಳೋ ಜಾಗದ ಮಾತು ಯಾರು ಕೇಳಿದರು?” ಅಜ್ಜಿ ಕಣ್ಣಕಟ್ಟು ಸರಿಪಡಿಸಿದರು. “ಬಾಗಿಲ ಬಳಿ ತಡೆದದ್ದು ಯಾರು ಎಂದು ಕೇಳಿದೆ.”

ಆ ಪ್ರಶ್ನೆಗೆ ಉತ್ತರ ವರ್ಷಾಳ ಗಂಟಲಲ್ಲೇ ಅಟಕಿತು. ಅವಳ ಕಿವಿಯ ಹತ್ತಿರದ ವಜ್ರದ ಕಿವಿಯೋಲೆ ಕುಣಿದು ನಿಂತಿತು. ನಂದಿನಿ ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಒಳಗಿನ ಮೈಕ್‌ ಶಬ್ದಕ್ಕಿಂತ ದೊಡ್ಡ ಮೌನವನ್ನು ಕೇಳಿದಳು. ಹಾಲಿನೊಳಗಿಂದ ಇನ್ನೂ ಕೆಲವರು ಹೊರಬಂದು ಗೇಟಿನ ಕಡೆ ಮುಖಮಾಡಿದರು. ಆಗಮಿಸುವವರು ಹೆಜ್ಜೆ ನಿಲ್ಲಿಸಿದರು. ಹೊರಡುವವರು ಹಿಂದಿರುಗಿ ನೋಡಿದರು. ಮುಕ್ತ ವಲಯ ಈಗ ನ್ಯಾಯಾಸನದಂತೆ ಕಾಣುತ್ತಿತ್ತು.

ಸುರೇಶ್ ಮಾವ ವೇದಿಕೆಯ ಬಳಿಯ ನಿರ್ವಾಹಕನಿಗೆ ಕೈ ಸೂಚನೆ ಕೊಟ್ಟರು. “ಮೈಕ್ ಇಲ್ಲಿ ತರು.”

ವರ್ಷಾ ಅತ್ತಿಗೆ ತಡವಾಗಿ ಮುಂದೆ ಬಂದು ಧ್ವನಿ ಕುಗ್ಗಿಸಿಕೊಂಡಳು. “ಮಾವ, ಇಷ್ಟು ಚಿಕ್ಕ ವಿಷಯಕ್ಕೆ—”

“ಚಿಕ್ಕ ವಿಷಯ?” ನಂದಿನಿ ಅವಳ ಮಾತಿನ ಮೇಲೆಯೇ ನಿಂತಳು. ಈ ಸಲ ಹಿಂದೆ ಸರಿಯದ ಕ್ಷಣ ಅದು. “ನನ್ನನ್ನು ಅಡಿಗೆ ಭಾಗದ ಹತ್ತಿರ ಕೂರಿಸಿ, ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಹೆಸರು ಇಲ್ಲ ಎಂದು ಗೇಟಲ್ಲಿ ನಿಲ್ಲಿಸಿ, ಬಂಧು-ಬಳಗಕ್ಕೆ ತಿಳಿದಿರುವ ಸಂಬಂಧದ ಹೆಸರನ್ನೇ ಕೆಳಗೆ ಇಳಿಸಿದುದನ್ನು ಚಿಕ್ಕ ವಿಷಯ ಅಂದ್ರೆ, ದೊಡ್ಡ ವಿಷಯವನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ಯಾರು ತೀರ್ಮಾನಿಸುತ್ತಾರೆ?”

ಮೈಕ್ ಅವಳ ಕೈಗೆ ಬರಬೇಕಾದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಹೆಜ್ಜೆ ಹಿಂದೆ ಸರಿದರೆ ಎಲ್ಲವೂ ಮರುಕಳಿಸಿಬಿಡುತ್ತದೆ ಎಂಬುದು ಅವಳಿಗೆ ತಿಳಿದಿತ್ತು. ಹೃದಯ ಜೋರಾಗಿ ಹೊಡೆಯುತ್ತಿತ್ತು; ಆದರೆ ಕೈ ಮುಂದಿಟ್ಟಳು. ನಿರ್ವಾಹಕ ಹುಡುಗ ಮೈಕ್ ಸುರೇಶ್ ಮಾವನ ಕೈಗೆ ಕೊಟ್ಟ. ಮಾವ ಅದನ್ನು ನಂದಿನಿಯ ಕಡೆಗೆ ತಿರುಗಿಸಿದರು. “ಹೇಳು,” ಎಂದರು. “ಒಳಗಡೆ ಅಲ್ಲ. ಇಲ್ಲೇ ಹೇಳು.”

ವರ್ಷಾ ಅತ್ತಿಗೆ ನಿಜಕ್ಕೂ ತತ್ತರಿಸಿದಳು. “ಇಲ್ಲ, ಇಲ್ಲೇ ಯಾಕೆ? ಅತಿಥಿಗಳು—ಫೋಟೋ—”

ಅವಳ ಶಬ್ದಕ್ಕೆ ತೂಕ ಉಳಿದಿರಲಿಲ್ಲ. ಅದೇ ಎರಡನೆಯ ಮುರಿತ. ಮೈಕ್ ಹಿಡಿದ ನಂದಿನಿಯ ಕೈ ಸ್ಥಿರವಾಗಿತ್ತು. ಅವಳು ವಿಕ್ರಮ್‌ ಕಡೆ ನೋಡಿದಳು; ಅವನು ಗೇಟಿನ ಮಧ್ಯದ ವಲಯದ ಅಂಚಿಗೆ ಬಂದು ನಿಂತಿದ್ದ. ಬರುತ್ತಿದ್ದಾನೋ, ಮರೆಮಾಚುತ್ತಿದ್ದಾನೋ ಎನ್ನುವುದಕ್ಕಿಂತ ಮುಖ್ಯವಾದದ್ದು ಬೇರೆ: ಅವನು ಇನ್ನೂ ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಿರಲಿಲ್ಲ. ಅವಳು ಮಾಡಬೇಕಿತ್ತು.

“ನನ್ನ ಹೆಸರು ನಂದಿನಿ,” ಅವಳು ಹೇಳಿದಳು. ಸ್ಪೀಕರ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಧ್ವನಿ ಹಬ್ಬಿ ಹೂವಿನ ಕಮಾನು, ಕಾರ್‌ ಬಾಗಿಲು, ಮೆಟ್ಟಿಲಿನ ರೈಲಿಂಗ್‌ಗಳ ಮೇಲೆ ತಟ್ಟಿಕೊಂಡು ಹಿಂತಿರುಗಿತು. “ನಾನು ಇಲ್ಲಿ ಬೇಡದವಳಾಗಿ ಬಂದಿಲ್ಲ. ವಿಕ್ರಮ್‌ ನನ್ನನ್ನು ಕರೆದು ತಂದಿದ್ದಾನೆ. ಮನೆಯವರಿಗೆ ಗೊತ್ತಿರುವ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ಗೇಟಿನ ಬಳಿ ಯಾರು ಬೇಕಾದರೂ ತಗ್ಗಿಸಬಹುದು ಎಂದು ಯಾರಾದರೂಕಂಡಿದ್ದರೆ, ಈಗಲೇ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಲಿ.”

ವರ್ಷಾ ಅತ್ತಿಗೆ ಏನೋ ಹೇಳಲು ಬಾಯ್ತೆರೆದಳು. ಸುರೇಶ್ ಮಾವ ಅವಳಿಂದ ಪಟ್ಟಿಯನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣ ಎಳೆದು ನಿರ್ವಾಹಕನ ಕೈಗೆ ಒಪ್ಪಿಸಿದರು. “ಮುಂಭಾಗದ ಮೊದಲ ಸಾಲಿನ ಹೆಸರುಪಟದಲ್ಲಿ ಬದಲಾವಣೆ ಮಾಡು,” ಎಂದರು, ಮೈಕ್‌ನಿಂದ ಅಲ್ಲ, ಆದರೆ ಎಲ್ಲರೂ ಕೇಳುವಷ್ಟು ಖಚಿತವಾಗಿ. “ವಧು-ವರರ ಕುಟುಂಬದ ಅತಿಥಿಗಳ ಪಕ್ಕದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಹೆಸರು ಸೇರು: ನಂದಿನಿ.”

ಅದು ಮೂರನೆಯ, ಭಾರೀ ಹೊಡೆತ. ಹೆಸರಿನ ಪಟ ಹಿಡಿದು ನಿಂತಿದ್ದ ಹುಡುಗ ಅಕ್ಷರಶಃ ಓಡಿದ. ವರ್ಷಾ ಅತ್ತಿಗೆ ಅವನನ್ನು ತಡೆಹಿಡಿಯಲು ತಿರುಗಿದಳು, ಆದರೆ ಯಾರೂ ಅವಳ ಕಡೆ ನೋಡಲಿಲ್ಲ. ಅವಳ ಅಧಿಕಾರವು ಅಲಂಕಾರದ ಹಾಗೆ ಕೆಳಗೆ ಉದುರಿಬಿತ್ತು.

ವಿಕ್ರಮ್ ಕೊನೆಗೂ ಮುಂದೆ ಬಂದ. ಆದರೆ ನಂದಿನಿ ಅವನ ಕೈ ಹಿಡಿಯಲಿಲ್ಲ. ಮೈಕ್ ಇನ್ನೂ ಅವಳ ಕೈಯಲ್ಲೇ. ಅವಳೇ ಕೊನೆಯ ತಾಳೆ ಹಾಕಬೇಕಿತ್ತು.

“ಇಲ್ಲ,” ಅಂದಳು, ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ, ಎಲ್ಲರ ಮುಂದೆಯೇ. “ಹೆಸರುಪಟದಲ್ಲಿ ಅತಿಥಿ ಅಂತ ಬೇಡ.” ಅವಳು ಸುರೇಶ್ ಮಾವನ ಕಣ್ಣಿಗೆ ಕಣ್ಣು ನಾಟಿದಳು. “ನನ್ನನ್ನು ಯಾರದೋ ದಯೆಯ ಕುರ್ಚಿಗೆ ಕೂರಿಸುವಂತೆ ಅಲ್ಲ. ನೀವು ಈ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡಿದ್ದರೆ, ಅದನ್ನೇ ಹೇಳಿ. ಇಲ್ಲ ಅಂದ್ರೆ ಇಂದೇ ನಾನು ಹಿಂತಿರುಗುತ್ತೇನೆ. ಆದರೆ ಗೇಟಲ್ಲಿ ಯಾರೂ ನನ್ನ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ತಗ್ಗಿಸಿ ಹೇಳೋದಿಲ್ಲ.”

ಹಾಲ್‌ ಒಳಗಿನ ಮಲ್ಲಿಗೆ ಸುವಾಸನೆಗೂ ಮೀರಿದ ಒತ್ತಡವು ವಲಯದ ಮೇಲೆ ಹಗ್ಗದಂತೆ ಬಿಗಿಯಾಯಿತು. ವಿಕ್ರಮ್ ಇನ್ನೊಂದು ಕ್ಷಣ ಕೂಡ ಮೌನವಾಗಿದ್ದರೆ ಅವನು ಮುಗಿದುಹೋಗುತ್ತಿದ್ದ. ಸುರೇಶ್ ಮಾವ ಮೈಕ್ ನಂದಿನಿಯ ಕೈಯಲ್ಲಿಯೇ ಇರುವಾಗ ವೇದಿಕೆಯತ್ತ ತಿರುಗಿ ನಿರ್ವಾಹಕನಿಗೆ ಕೈ ಬೀಸಿದರು. “ವೇದಿಕೆಗೆ ಎರಡನೇ ಮೈಕ್ ಇಡು,” ಎಂದರು. “ಮತ್ತು ಹೆಸರುಪಟದಲ್ಲಿ ಬರೆಯು—ವಿಕ್ರಮ್ ಜೊತೆ ನಂದಿನಿ.”

ವರ್ಷಾ ಅತ್ತಿಗೆಯ ಮುಖ ಪಾಂಡುರವಾಯಿತು. “ಮಾವ!” ಎಂಬ ಶಬ್ದ ಅವಳಿಂದ ಬಂದರೂ, ಅದು ಎಚ್ಚರಿಕೆ ಅಲ್ಲ, ವಿಫಲ ಬೇಡಿಕೆ. ಶಶಿಕಲ ಅಜ್ಜಿ ತಕ್ಷಣ ಸೇರಿಸಿದರು, “ಬಾಗಿಲಲ್ಲಿ ನಿಲ್ಲಿಸಿ ತೊಂದರೆ ಕೊಟ್ಟದ್ದು ಸಾಕು. ಈಗ ಅವಳನ್ನು ಒಳಗೆ ಕರೆ.”

ಆ ಕರೆ ಕೇಳಿದಾಗಲೂ ನಂದಿನಿ ತಕ್ಷಣ ನಡೆಯಲಿಲ್ಲ. ಅವಳು ಮೈಕ್ ಅನ್ನು ತುಟಿಯ ಹತ್ತಿರಕ್ಕೆ ತಂದು ಕೊನೆಯ ಗೀರು ಎಳೆದಳು. “ಕರೆದು ಒಳಗೆ ತರುತ್ತೀರಾ ಅಂದ್ರೆ,” ಅಂದಳು, “ಅಡಿಗೆ ಹತ್ತಿರ ಅಲ್ಲ. ಮುಂಭಾಗದಲ್ಲೇ.”

ಅವಳು ಮೈಕ್ ಹಿಂತಿರುಗಿಸಿ, ಸ್ವತಃ ಮೊದಲ ಹೆಜ್ಜೆ ಒಳಗೆ ಇಟ್ಟಳು. ಅವಳ ಪಕ್ಕಕ್ಕೆ ಯಾರಾದರೂ ಬರಲು ಮುಂಚೆ ಅವಳು ಬಾಗಿಲು ದಾಟಿಬಿಟ್ಟಿದ್ದಳು. ಗೇಟಿನ ಬಳಿ ಇಟ್ಟ ಚಹಾ ಕಪ್‌ನ ತಣ್ಣಗಾದ ಮೇಲ್ಚರ್ಮ ಇನ್ನೂ ಅಷ್ಟೇ ಇತ್ತು; ಅದರ ಕೆಳಗಿನ ವೃತ್ತ ಕಲೆ ಹಳೆಯ ಕಾಯುವಿಕೆಗೆ ಸಾಕ್ಷಿಯಂತೆ. ಆದರೆ ಈಗ ಪಟ್ಟಿಯನ್ನು ಹಿಡಿದ ಕೈ ಬದಲಾಗಿತ್ತು, ದಾರಿ ಬದಲಾಗಿತ್ತು, ವರ್ಷಾ ಅತ್ತಿಗೆ ಬದಿಗೇ ಸರಿಯಬೇಕಾಗಿತ್ತು.

ಲಾಬಿಯ ದೊಡ್ಡ ಗಾಜಿನಲ್ಲಿ ವೇದಿಕೆಯ ಕಡೆಗೆ ನಡೆಯುತ್ತಿರುವ ನಂದಿನಿಯ ಪ್ರತಿಬಿಂಬ, ಅವಳ ಪಕ್ಕಕ್ಕೆ ತಡವಾಗಿ ಸರಿದುಬರುವ ವಿಕ್ರಮ್‌ನ ನೆರಳು, ಹಿಂದುಗಡೆ ಸ್ಥಬ್ಧವಾಗಿ ನಿಂತ ವಲಯ—ಇವೆಲ್ಲ ಒಟ್ಟಿಗೇ ಹಿಡಿದ ಕ್ಷಣದಲ್ಲಿ, ಕ್ಯಾಮೆರಾ ಫ್ಲ್ಯಾಶ್ ಒಮ್ಮೆ ಬಿತ್ತು; ಆ ಬಿಳಿ ಚೂರು ಬೆಳಕು ಗಾಜಿನ ಮೇಲೆ ಹರಡಿ ನಂದಿನಿಯ ಎತ್ತಿದ ತುಟಿ ರೇಖೆಯನ್ನು ಕ್ಷಣಕಾಲ ಸುಟ್ಟು ಬಿಟ್ಟಂತೆ ಅಂಟಿಕೊಂಡಿತ್ತು.