ಮೊದಲು ನಕ್ಕವರು ತಲೆತಗ್ಗಿಸಿದರು #2

ವಿಜಯಲಕ್ಷ್ಮಿ ಅತ್ತೆ ನಂದಿನಿಯ ಕೈಯಲ್ಲಿದ್ದ ಟೋಕನ್ ಚೀಟಿಯನ್ನು ಎರಡು ಬೆರಳಲ್ಲಿ ಕಿತ್ತುಕೊಂಡು, “ನೀನು ಅಲ್ಲೇ ಕುಳಿತುಕೋ. ಮನೆಯವರ ಹೆಸರು ಬಂದಾಗ ನಿಂತರೆ ಸಾಕು,” ಎಂದು ಹೇಳಿ ಕಿಟಕಿಯ ಮುಂದೆ ತನ್ನ ಮಗಳು ರೇಖಾಳನ್ನು ನಿಲ್ಲಿಸಿದ ಕ್ಷಣಕ್ಕೆ, ಬೆಂಚಿನ ಮೇಲೆ ಕೂತಿದ್ದವರು ಎಲ್ಲರೂ ಒಂದೇ ಬದಿಗೆ ಕತ್ತು ತಿರುಗಿಸಿದರು. ಕೆಂಪು ಪ್ಲಾಸ್ಟಿಕ್ ಬೆಂಚಿನ ತುದಿಯಲ್ಲಿ ನಂದಿನಿ ಇನ್ನೂ ಅರ್ಧವಾಗಿ ನಿಂತ ಹಾಗೆ ಉಳಿದಳು. ಅವಳ ಮಡಿಲಲ್ಲಿ ಕಡತ ಫೈಲ್, ಅದರಲ್ಲಿ ಅರ್ಧಮಡಚಿದ ರಸೀದಿ, ಮಂಟಪದ ಮುಂಗಡದ ಚೀಟಿ, ಗುರುತಿನ ಪ್ರತಿಗಳು. ಚೀಲದ ಹೊರಜೇಬಿನಲ್ಲಿ ಮೆಟ್ರೋ ಕಾರ್ಡ್‌ನ ಕೊರೆತ ಅಂಚು ಕಾಣಿಸುತ್ತಿತ್ತು. ಈ ಬೆಳಿಗ್ಗೆ ಅವಳು ಯಲಚೇನಹಳ್ಳಿಯಿಂದ ಬಂದಿದ್ದಳು; ಆದರೆ ಇಲ್ಲಿ, ಬೆಂಗಳೂರಿನ ಈ ಕಲ್ಯಾಣ ಮಂಟಪದ ನೋಂದಣಿ ಕಿಟಕಿಯ ಹೊರಗಿನ ಸಾಲಿನಲ್ಲಿ, ಬಂದದ್ದೇ ದೋಷದಂತೆ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು.

“ಅತ್ತೆ, ಟೋಕನ್ ನನ್ನ ಹೆಸರಲ್ಲಿ ತೆಗೆದಿದ್ದೀರಲ್ಲ,” ಅಂದಳು ನಂದಿನಿ, ಸ್ವರ ಎತ್ತದೇ.

“ನಿನ್ನ ಹೆಸರೇನು ಇಲ್ಲಿ? ಶಶಾಂಕ್‌ ಮನೆಯವರ ಜೊತೆ ಬಂದಿದ್ದೀಯಲ್ಲ. ಬಂಧು-ಬಳಗಕ್ಕೆ ತಿಳಿದಿರುವ ಸಂಬಂಧ ಅಂದ್ರೆ ಮಂಟಪದ ಕಾಗದದಲ್ಲೂ ಬರ್ತದೆಯಾ?” ವಿಜಯಲಕ್ಷ್ಮಿಯ ನಗೆ ಕಠಿಣವಾಗಿತ್ತು. ರೇಖಾ ಅಕ್ಕ ಕುತ್ತಿಗೆಯ ಹಾರವನ್ನು ಸರಿಪಡಿಸಿಕೊಂಡು ಕಿಟಕಿಗೆ ಇನ್ನೂ ಹತ್ತಿರ ನಿಂತಳು.

ಕ್ಲರ್ಕ್ ಒಳಗಿಂದ ಹೆಸರು ಕೂಗಿದ: “ಶಶಾಂಕ್ ವರಪಕ್ಷದ ನೋಂದಣಿ?”

ವಿಜಯಲಕ್ಷ್ಮಿ ತಕ್ಷಣ ಕೈ ಎತ್ತಿದಳು. “ನಾವು.” ನಂದಿನಿಯ ಕಡೆ ನೋಡದೇ, “ಎದ್ದು ಬರಬೇಡ,” ಎಂದು ಮತ್ತೆ ಕಚ್ಚಿದಳು.

ಆ ಕ್ಷಣದ ಚಿಕ್ಕ ಬಿರುಕು ಅಲ್ಲಿ ಬಂತು. ಒಳಗಿಂದ ಕ್ಲರ್ಕ್ ಜಾಲರಿಯಾಚೆ ಕಣ್ಣೂರಿಸಿ ಕೇಳಿದ, “ಮುಂಗಡ ರಸೀದಿ, ಮೂಲ ಗುರುತು, ವಧೂವರರ ಕೊಠಡಿ ಕೀ ಯಾರ ಬಳಿ ಇದೆ?” ವಿಜಯಲಕ್ಷ್ಮಿಯ ಕೈ ಮಧ್ಯಾಕಾಶದಲ್ಲಿ ನಿಂತಿತು. ರೇಖಾ ಅಕ್ಕ ಮುಖವನ್ನು ಅತ್ತೆಯ ಕಡೆ ತಿರುಗಿಸಿದಳು. ನಂದಿನಿ ತನ್ನ ಮಡಿಲಿನ ಫೈಲ್ ಮೇಲೆ ಕೈ ಬಿಗಿಸಿಕೊಂಡಳು; ಉತ್ತರ ಕೊಡುವುದಿಲ್ಲ, ಬೆಂಚಿನ ತುದಿಯಲ್ಲಿ ಸರಿಯಾಗಿ ಕುಳಿತುಕೊಂಡಳು. ನೋಡುತ್ತಿದ್ದವರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬ ವೃದ್ಧೆ ತಲೆಯಾಡಿಸಿ ತುಸು ಮಿಡುಕಿದಳು.

“ನಂದಿನಿ, ಫೈಲ್ ಕೊಡು,” ವಿಜಯಲಕ್ಷ್ಮಿ ಈಗ ನಿಧಾನವಾಗಿ ಹೇಳಿದಳು, ಅವಮಾನ ಮುಚ್ಚುವ ಸ್ವರದಲ್ಲಿ. “ನಿಂತು ಇಲ್ಲಿ ಬಾ. ಕೆಲಸ ಮುಗಿಸೋಣ.”

ನಂದಿನಿ ಫೈಲ್ ಕೊಟ್ಟಿಲ್ಲ. “ಯಾವ ಕೆಲಸ, ಅತ್ತೆ? ನನಗೆ ಕುಳಿತುಕೊಳ್ಳೋಕೆ ಮಾತ್ರ ಹೇಳಿದೀರಲ್ಲ.”

ಬೆಂಚಿನ ತುದಿಯಲ್ಲಿ ಕುಳಿತಿದ್ದ ಕಾಲೇಜು ಹುಡುಗಿ ನಗೆಯನ್ನು ನುಂಗಿಕೊಂಡಳು. ಕಿಟಕಿಯೊಳಗಿನ ಕ್ಲರ್ಕ್ ಮತ್ತೆ ಹೊರಗೆ ವಾಲಿದ. “ಅಮ್ಮ, ಸಾಲು ನಿಲ್ಲಿಸ್ಬೇಡಿ. ದಾಖಲೆ ಯಾರ ಹತ್ತಿರ ಇದೆ ಅವರನ್ನ ಕಳುಹಿಸಿ. ಹೆಸರು ತಪ್ಪಾದರೆ ಒಳಗಿನ ಹೆಸರು ಫಲಕವೂ ತಪ್ಪಾಗಿ ಹೋಗುತ್ತದೆ.”

“ತಪ್ಪಾಗೋದೇನಿಲ್ಲ,” ವಿಜಯಲಕ್ಷ್ಮಿ ತುರ್ತಾಗಿ ಹೇಳಿದಳು. “ಮನೆಯವಳು ನಮ್ಮೊಂದಿಗಿದ್ದಾಳೆ.”

“ಯಾರು ಮನೆಯವಳು?” ಕ್ಲರ್ಕ್ ಕೇಳಿದ.

ಅತ್ತೆಯ ಕಣ್ಣು ಕ್ಷಣಮಾತ್ರ ನಂದಿನಿಯ ಮೇಲೆ ಬಿತ್ತು, ತಕ್ಷಣ ಜಾರಿತು. “ಅವಳು... ಸಹಾಯಕ್ಕೆ ಬಂದಿದ್ದಾಳೆ.”

ಸಹಾಯಕ್ಕೆ ಬಂದಿದ್ದಾಳೆ. ಆ ಎರಡು ಪದಗಳು ನಂದಿನಿಯ ಬೆರಳನ್ನು ಇನ್ನೂ ಗಟ್ಟಿಗೊಳಿಸಿದವು. ಆ ಫೈಲ್‌ನೊಳಗಿನ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಕಾಗದಕ್ಕೂ ಅವಳ ಓಡಾಟದ ಗುರುತು ಇತ್ತು: ಕೋರಮಂಗಲಾದ ಮುದ್ರಣ ಅಂಗಡಿಯಲ್ಲಿ ತೆಗೆದ ಝೆರಾಕ್ಸ್, ಯುಪಿಐ ಪಾವತಿಯ ಚೀಟಿ, ಹಾಲ್ ಮ್ಯಾನೇಜರ್‌ಗೆ ನೀಡಿದ ಮುಂಗಡ. ಶಶಾಂಕ್ ಕಳೆದ ಮೂರು ತಿಂಗಳು ಹೈದರಾಬಾದ್, ಮೈಸೂರು, ಮತ್ತೆ ಬೆಂಗಳೂರಿನ ನಡುವೆ ಕೆಲಸಕ್ಕಾಗಿ ಓಡಾಡುತ್ತಿದ್ದಾಗ, ಈ ಮಂಟಪ, ಈ ಸಮಯ, ಈ ಕೊಠಡಿಗಳ ಹಂಚಿಕೆ, ಈ ಜನರ ಊಟದ ಎಣಿಕೆ—ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ನಂದಿನಿಯೇ ಹಿಡಿದಿಟ್ಟಿದ್ದಳು. ಆದರೆ ಹೆಸರು ಕೇಳಿದಾಗ ಅವಳು “ಸಹಾಯಕ್ಕೆ ಬಂದವಳು.”

“ಹಾಗಾದ್ರೆ ಸಹಾಯಕ್ಕೆ ಬಂದವರು ಸಾಲಿನ ಮುಂದೆ ಬರೋದಿಲ್ಲ,” ವಿಜಯಲಕ್ಷ್ಮಿ ತನ್ನ ಮಾತೇ ಕಾನೂನು ಎಂಬಂತೆ ಹೇಳಿ, ನಂದಿನಿಯ ಚೀಲದತ್ತ ಕೈ ಚಾಚಿದಳು. “ಕೀ ಕೊಡು. ಕ್ಲರ್ಕ್‌ಗೆ ನಾನು ಹೇಳ್ತೀನಿ.”

ನಂದಿನಿ ಚೀಲದ ಜಿಪ್ಪನ್ನು ಮುಚ್ಚಿದಳು. ತಡವಾಗಿ ಹಿಂತಿರುಗಿಸಿದ ಪಿತ್ತಳದ ಕೀ ಉಂಗುರ ಅವಳ ಬೆರಳೊಳಗೆ ಚಳಿ ಹಿಡಿದಂತೆ ಇತ್ತು; ಕಳೆದ ವಾರ ಶಶಾಂಕ್ ಅದನ್ನು “ನಿನ್ನಲ್ಲೇ ಇರಲಿ, ನೀನೇ ನೋಡ್ಕೋ” ಎಂದು ಕೊಟ್ಟಿದ್ದ, ನಿನ್ನೆ ರಾತ್ರಿ ಅತ್ತೆಯ ಒತ್ತಾಯಕ್ಕೆ ಮರುಕಳಿಸು ಎಂದಾಗ ಅವಳು ಮೌನವಾಗಿದ್ದಳು. ಈಗ ಆ ಕೀ ಮತ್ತೆ ಅವಳ ಕೈಯಲ್ಲಿ ತೂಕ ಮಾಡಿಕೊಂಡಿತು. “ಕೊಠಡಿ ಹಂಚಿಕೆ ಯಾರಿಗೆ ಹೇಗೆ ಮಾಡಿದ್ದು ನನಗೆ ಗೊತ್ತು. ತಪ್ಪಾಗಿ ಕೀ ಕೊಟ್ಟರೆ ನೀವು ನೋಡ್ಕೊಳ್ಳಿ.”

“ಅಯ್ಯೋ, ದೊಡ್ಡ ಅಧಿಕಾರಿಣಿ!” ರೇಖಾ ಅಕ್ಕ ತುಟಿಯನ್ನು ಚಾಚಿದಳು. “ಸೇವಾ ವಲಯದಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡ್ತಾಳೆ ಅಂತ ಮಾತು ಕೇಳಿ ನೋಡಿ.”

ಅದೇ ಹೊತ್ತಿಗೆ ಕಿಟಕಿಯ ಹಿಂದೆ ಕುಳಿತಿದ್ದ ಎರಡನೇ ಸಿಬ್ಬಂದಿ ತಲೆಯನ್ನು ಹೊರ ಹಾಕಿದ. “ಮಡಂ, ಹೂವಿನ ಅಲಂಕಾರಕ್ಕಾಗಿ ಮೇಲಿನ ಸಭಾಂಗಣ ತೆಗೆಯೋದಕ್ಕೆ ಯಾವ ಕೀ? ಪಟ್ಟಿ ಇಲ್ಲಿಗೆ ಸರಿಹೊಂದುತ್ತಿಲ್ಲ. ನಂದಿನಿ ಮ್ಯಾಡಂ ಯಾರು?”

ಪ್ರಶ್ನೆ ನೇರವಾಗಿ ಅವಳ ಹೆಸರಿನ ಮೇಲೆ ಬಿದ್ದಾಗ, ಬೆಂಚಿನ ಮೇಲೆ ಕೂತಿದ್ದವರ ಕಣ್ಣುಗಳು ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ವಿಜಯಲಕ್ಷ್ಮಿಯನ್ನ ಬಿಟ್ಟು ನಂದಿನಿಯ ಮೇಲೆ ನೆಟ್ಟವು. ರೇಖಾ ಅಕ್ಕ ಕೈಯಲ್ಲಿದ್ದ ಮೊಬೈಲ್ ಕೆಳಗೆ ಇಳಿದಿತು. ನಂದಿನಿ ನಿಧಾನವಾಗಿ ಎದ್ದಳು; ಚಪ್ಪಲಿ ನೆಲಕ್ಕೆ ಅಪ್ಪಿದ ಶಬ್ದ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಕೇಳಿಸಿತು.

“ನಾನು,” ಅಂದಳು.

“ಮೇಲಿನ ವೇದಿಕೆಯ ಪವರ್ ಪಾಯಿಂಟ್‌ ಎಡಗಡೆಯ ಗೋಡೆಯ ಹಿಂದೆ ಇದೆ ಅಂತೆ ನೀವು ನಿನ್ನೆ ಹೇಳಿದ್ರಿ?” ಸಿಬ್ಬಂದಿ ಕೇಳಿದ. “ಹಾಲ್‌ವಾಲ್ರು ಕೇಳ್ತಿದ್ದಾರೆ.”

“ಹೌದು. ಬಲಗಡೆದದ್ದು ಕೆಲಸ ಮಾಡೋದಿಲ್ಲ. ಎಡಗಡೆಯದು ತೆಗೆಯಬೇಕು. ಸಭಾಂಗಣದ ಕೀ ದೊಡ್ಡ ಉಂಗುರದಲ್ಲಿದೆ, ಎರಡು ಹಸಿರು ಟ್ಯಾಗ್‌ ಇರುವದು.” ನಂದಿನಿ ಉತ್ತರಿಸಿದ ತಕ್ಷಣ, ಇಬ್ಬರು ಸಿಬ್ಬಂದಿ ಕಿಟಕಿಯಿಂದ ವಿಜಯಲಕ್ಷ್ಮಿಯ ಕಡೆ ಅಲ್ಲ, ಅವಳ ಕೈಯತ್ತ ನೋಡಿದರು.

ಕ್ಲರ್ಕ್ ರಸೀದಿ ಪುಸ್ತಕವನ್ನು ಅತ್ತೆಯ ಮುಂದೆ ಇರಿಸಿದ್ದನ್ನು ಹಿಂದಕ್ಕೆಳೆದ. “ಸರಿ, ದಾಖಲೆ ಇಲ್ಲಿ ಕೊಡಿ, ಮ್ಯಾಡಂ. ವಧೂವರರ ಕೊಠಡಿ ಪಟ್ಟಿಯನ್ನೂ ದೃಢಪಡಿಸಿ.”

ವಿಜಯಲಕ್ಷ್ಮಿಯ ಮುಖದ ಬಣ್ಣ ಬದಲಾಗಿತು. “ಅವಳನ್ನ ಕೇಳೋದೇಕೆ? ನಾವು ಮನೆಯವರು—”

“ಆಗ ಕೀ ನಿಮ್ಮ ಹತ್ತಿರ ಇರಬೇಕು,” ಕ್ಲರ್ಕ್ ಕತ್ತರಿಸಿದ.

ಒಮ್ಮೆ ಕಿಟಕಿಯ ಮುಂದೆ ಕಂಬದಂತೆ ನಿಂತಿದ್ದ ಅತ್ತೆ ಈಗ ಪಕ್ಕಕ್ಕೆ ಸರಿಯಲೇಬೇಕಾಯಿತು. ಅವಳು ಸರಿದಷ್ಟೂ ಉಳಿದ ಸಾಲಿನ ಜನರು ಜಾಗ ಬಿಡದೇ ನೋಡುತ್ತಲೇ ಇದ್ದರು. ನಂದಿನಿಯ ಕಡೆ ತಲೆಗಳು ತಿರುಗುವ ಆ ಚಲನೆ ನಿಧಾನವಾಗಿರಲಿಲ್ಲ; ಹೊಡೆಯುವಂತೆ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿತ್ತು. ಒಂದು ಚಿಕ್ಕ ಹುಡುಗ ತನ್ನ ತಾಯಿಗೆ, “ಅವಳಿಗೆ ಗೊತ್ತಂತೆ,” ಎಂದು ಕುಸುರಾಡಿದ. ತಾಯಿ ಅವನನ್ನು ಮೌನಗೊಳಿಸಿದರೂ ಕಣ್ಣು ಹಿಂತಿರುಗಿಸಲಿಲ್ಲ.

ನಂದಿನಿ ಫೈಲ್‌ನಿಂದ ಕಾಗದಗಳನ್ನು ತೆಗೆದು ಕಿಟಕಿಗೆ ನೀಡಿದಳು. ಕ್ಲರ್ಕ್ ಅವುಗಳನ್ನು ಒಂದೊಂದಾಗಿ ಪರಿಶೀಲಿಸಿದ. “ವರನ ಗುರುತಿನ ಪ್ರತಿ ಇದೆ. ವಧುವಿನವರ ಜೊತೆ ಹಂಚಿಕೆ ಪಟ್ಟಿಯೂ ಇದೆ. ಹೆಂಗಸರ ಎರಡನೇ ಕೊಠಡಿಗೆ ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಹಾಸಿಗೆ ಕೇಳಿದ್ದೀರಾ?”

“ಹೌದು,” ಅಂದಳು ನಂದಿನಿ. “ಅದು ಮೊದಲು ಬರಲಿಲ್ಲ ಅಂದ್ರೆ ಮೈಸೂರುದಿಂದ ಬಂದ ಅಜ್ಜಿ ಕೆಳಗಡೆ ನಿಲ್ಲಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ.”

“ಸರಿ, ಅದನ್ನು ಈಗಲೇ ಹಾಕ್ತೀನಿ.” ಕ್ಲರ್ಕ್ ಪೆನ್ ಹಿಡಿದಾಗ ಅವನ ಪ್ರಶ್ನೆ ಮತ್ತೆ ಅವಳಿಗೇ. “ಸ್ಟೇಜ್‌ ಪ್ರವೇಶಕ್ಕೆ ಯಾರ ಹೆಸರಿಡಬೇಕು?”

ವಿಜಯಲಕ್ಷ್ಮಿ ತಕ್ಷಣ ಜಿಗಿದಳು. “ರೇಖಾ ಹಾಕಿ. ಅವಳು ಮನೆಯ ಮಗಳು.”

ನಂದಿನಿ ಕಾಗದಗಳ ಗುಚ್ಚವನ್ನು ಹಿಂದಕ್ಕೆ ತನ್ನತ್ತ ಎಳೆದುಕೊಂಡಳು. ಒಂದೇ ಚಲನೆ. ಮೃದುಗೊಳಿಸದ, ಆದರೆ ಗದ್ದಲವೂ ಇಲ್ಲದ. “ಹೀಗೆ ಬೇಡ,” ಅಂದಳು.

ಅಲ್ಲೇ ಗಾಳಿ ಕಠಿಣವಾಯಿತು. ಕ್ಲರ್ಕ್ ಪೆನ್ ಗಾಳಿಯಲ್ಲೇ ನಿಂತಿತು. ವಿಜಯಲಕ್ಷ್ಮಿ ನಿಧಾನವಾಗಿ, ಹಲ್ಲುಗಳನ್ನು ಬಿಗಿಸಿ, “ಏನು ಬೇಡ?” ಎಂದು ಕೇಳಿದಳು.

“‘ಬಂದು ಸಹಾಯ ಮಾಡಿದವಳು’ ಅಂತ ಇಟ್ಟು ಕೀ ಕೇಳೋದು ಬೇಡ. ‘ಕುಳಿತುಕೋ’ ಅಂತ ಹೇಳಿ ದಾಖಲೆ ಬಳಸೋದು ಬೇಡ. ನಾನು ಯಾರಾಗಿ ಇಲ್ಲಿ ನಿಂತಿದ್ದೀನೋ ಅದೇ ಹೇಳಿ. ಇಲ್ಲ ಅಂದ್ರೆ ಕಾಗದ ಇಲ್ಲ.” ನಂದಿನಿಯ ಬೆರಳ ಮಧ್ಯೆ ಕೀ ಉಂಗುರ ಮಿನುಗಿತು. “ಅಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಕರೆಯೋದಕ್ಕೆ ನಾನು ಮುಂದೆ ಬರಲ್ಲ.”

ರೇಖಾ ಅಕ್ಕ ಸುತ್ತಲೂ ನೋಡಿ, “ಇಷ್ಟು ಜನ ಮುಂದೆ ನಾಟಕ ಬೇಡ,” ಎಂದಳು.

“ನಾಟಕ ನೀವು ಶುರುಮಾಡಿದ್ರಿ,” ನಂದಿನಿ ಕಣ್ಣು ಸರಿಸದೆ ಹೇಳಿದಳು. “ನನ್ನನ್ನು ಬೆಂಚಿಗೆ ತಳ್ಳಿ.”

ಕಿಟಕಿಯ ಹಿಂದೆ ಸಿಬ್ಬಂದಿ ಒಬ್ಬರು ಮತ್ತೊಬ್ಬರನ್ನು ನೋಡಿಕೊಂಡರು. ಸಾಲಿನಲ್ಲಿ ನಿಂತಿದ್ದ ಮುಂದಿನ ಕುಟುಂಬ ಬೇಸರದಿಂದ ಕಾಲು ಬದಲಾಯಿಸುತ್ತಿತ್ತು; ಆದರೆ ಯಾರಿಗೂ ಈ ಕ್ಷಣದಿಂದ ಕಣ್ಣು ಬಿಡಲಾಗಲಿಲ್ಲ. ಇದುವರೆಗೆ ನಿಯಂತ್ರಣದಲ್ಲಿದ್ದದ್ದು ವಿಜಯಲಕ್ಷ್ಮಿಯ ಧ್ವನಿ; ಈಗ ಕಾಯಬೇಕಾದದ್ದು ಎಲ್ಲರಿಗೂ ನಂದಿನಿಯ ಕೈ.

“ಶಶಾಂಕ್ ಎಲ್ಲಿದ್ದಾನೆ?” ಕ್ಲರ್ಕ್ ಕಠಿಣವಾಗಿ ಕೇಳಿದ. “ಹೆಸರು ದೃಢಪಡಿಸೋಕೆ ಅವನೇ ಬಾರಬೇಕು. ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೆ ಮುಂದಿನ ಟೋಕನ್.”

ವಿಜಯಲಕ್ಷ್ಮಿ ತಕ್ಷಣ ಮೊಬೈಲ್ ಹಿಡಿದಳು. ಕರೆಯುತ್ತಿದ್ದ ಕೈ ಸ್ವಲ್ಪ ಕಂಪಿಸಿತು. “ಬರುತ್ತಾನೆ,” ಅಂದಳು, ಆದರೆ ಆ ಮಾತು ಯಾರನ್ನೂ ನಿಲ್ಲಿಸಲಿಲ್ಲ. ಕ್ಲರ್ಕ್ ಮುಂದಿನ ಫೈಲ್ ಮೇಲೆ ಕೈ ಇಟ್ಟ.

ಶಶಾಂಕ್ ಓಡಿ ಬಂದಾಗ ಅವನ ನವಿಲುಬಣ್ಣದ ಕುರ್ಥಾದ ಭುಜದ ಮೇಲೆ ಲಿಫ್ಟ್ ಕನ್ನಡಿ ಹೊಗೆಯ ಮಸಿ ಹಚ್ಚಿದಂತೆ ಒಂದು ಉದ್ದ ಚುಕ್ಕೆ ಇತ್ತು. ಉಸಿರಾಟ ಬಿಗಿಯಾಗಿತ್ತು. “ಏನಾಯ್ತು?” ಅವನು ಕೇಳಿದರೂ, ಯಾರೂ ಒಂದೇಸಾರಿ ಉತ್ತರಿಸಲಿಲ್ಲ. ಕಿಟಕಿಯ ಬಳಿ ನಿಂತಿದ್ದವರ ಮುಖರೇಖೆಗಳನ್ನು ನೋಡಿದಷ್ಟರಲ್ಲಿ ಅವನಿಗೆ ಅರಿವಾಯಿತು—ಯಾರನ್ನಾದರೂ ಆರಿಸಬೇಕು, ಈಗಲೇ.

ವಿಜಯಲಕ್ಷ್ಮಿ ಮೊದಲಿಗೆ ಬಾಯಿ ತೆರೆದಳು. “ಈ ಹುಡುಗಿ ಅರ್ಥ ಮಾಡ್ಕೊಳ್ಳುತ್ತಿಲ್ಲ. ಕೆಲಸ ಮುಗಿಸೋಣ ಅಂದ್ರೆ—”

“ಈ ಹುಡುಗಿ?” ನಂದಿನಿಯ ಕೈಯಲ್ಲಿದ್ದ ಕೀ ಶಶಾಂಕ್ ಕಣ್ಣಿಗೆ ಬಿತ್ತು. ಅವಳು ಫೈಲ್ ಮುಚ್ಚಿ ತನ್ನ ಬಳಿಗೆ ತೆಗೆದುಕೊಂಡಳು. ಹೆಜ್ಜೆ ಮುಂದೆ ಇಡಲಿಲ್ಲ. “ನಾನು ಹೋಗ್ತೀನಿ,” ಅಂದಳು, ಸರಳವಾಗಿ. “ನಿಮ್ಮ ಮನೆಯವರೇ ಒಳಗೆ ಹೋಗಿ ಹೆಸರು ಹಾಕಿಸ್ಕೊಳ್ಳಿ. ಕೀನು ಇಲ್ಲಿ ಕೊಡೋದಿಲ್ಲ.”

ಅದು ಮಾತಲ್ಲ, ಬಾಗಿಲು ಮುಚ್ಚಿದ ಶಬ್ದ. ಕಿಟಕಿಯೊಳಗಿನ ಕ್ಲರ್ಕ್ ತಕ್ಷಣ, “ಸಾರ್, ಇನ್ನೂ ಎರಡು ನಿಮಿಷ. ಯಾರ ಹೆಸರು, ಯಾವ ಸಂಬಂಧ ಅಂತ ಸ್ಪಷ್ಟ ಹೇಳಿ. ನಂತರವೇ ಪ್ರವೇಶ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಹಾಕ್ತೀವಿ,” ಎಂದ.

ವಿಜಯಲಕ್ಷ್ಮಿ ತುರ್ತುಮಾಡಿ, “ಹೇಳು ರೇ, ಸಮಯ ಹೋಗ್ತಿದೆ,” ಅಂದಳು. ಆ ಸ್ವರದಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಆದೇಶಕ್ಕಿಂತ ಭಯ ಹೆಚ್ಚು ಇತ್ತು.

ಶಶಾಂಕ್ ನಂದಿನಿಯನ್ನೇ ನೋಡುತ್ತಿದ್ದ. ಬೆಂಚಿನ ತುದಿಯಲ್ಲಿ ಅವಳಿಗೆ ಮಾಡಿದ್ದ ಖಾಲಿ ಸ್ಥಾನ ಇನ್ನೂ ಅಲ್ಲೇ ಇತ್ತು; ಯಾರೂ ಕುಳಿತಿರಲಿಲ್ಲ. ಅವಳ ಚೀಲದ ಹೊರಗಿನಿಂದ ಮೆಟ್ರೋ ಕಾರ್ಡ್‌ನ ಕೊರೆತ ಅಂಚು, ಫೈಲ್‌ನೊಳಗಿಂದ ಹೊರಬಿದ್ದ ಅರ್ಧಮಡಚಿದ ರಸೀದಿ, ಕೈಯಲ್ಲಿ ಹಸಿರು ಟ್ಯಾಗ್‌ ಇರುವ ಕೀ—ಬೆಳಿಗ್ಗೆ ಅವನಿಗಾಗಿ ಓಡಿದ ಎಲ್ಲ ಸಾಧಾರಣ ಚಿಹ್ನೆಗಳು ಈಗ ಅವನ ಮೇಲೆ ತಿರುಗಿ ನಿಂತ ಸಾಕ್ಷಿಗಳಾಗಿದ್ದವು.

“ಕ್ಲರ್ಕ್ ಸರ್,” ಶಶಾಂಕ್ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಹೇಳಿದ, ಎಲ್ಲರೂ ಕೇಳುವಷ್ಟು ಜೋರಾಗಿ, “ಸ್ಟೇಜ್ ಪ್ರವೇಶ, ಕೊಠಡಿ ಹಂಚಿಕೆ, ವರಪಕ್ಷದ ಸ್ವೀಕಾರ—ಎಲ್ಲವೂ ನಂದಿನಿಯ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಹಾಕಿ. ಅವಳು ನನ್ನ ಆಗಬೇಕಿರುವ ಹೆಂಡತಿ. ನಮ್ಮ ಮನೆಯ ಮುಂದೆ ಹೇಳಿಲ್ಲ ಅಂದ್ರೆ ತಪ್ಪು ನನ್ನದು. ಈಗ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಬರೆಯಿರಿ.”

ವಿಜಯಲಕ್ಷ್ಮಿ ಹಿಂದೆ ಸರಿದಳು; ಆ ಸರಿತಿನಲ್ಲಿ ಅವಳ ಪರ್ಸ್ ಕಿಟಕಿಯ ಕಬ್ಬಿಣಕ್ಕೆ ಬಡಿದು ಶಬ್ದವಾಯಿತು. ರೇಖಾ ಅಕ್ಕ ಮುಖದ ನಗು ಒಮ್ಮೆಲೇ ಸಡಿಲಾಯಿತು. ಕ್ಲರ್ಕ್ ಕ್ಷಣವೂ ವ್ಯರ್ಥ ಮಾಡಲಿಲ್ಲ. ರಸೀದಿ ಪುಸ್ತಕವನ್ನು ನಂದಿನಿಯ ಕಡೆ ತಿರುಗಿಸಿ, “ಮ್ಯಾಡಂ, ಇಲ್ಲಿ ಸಹಿ ಮಾಡಿ,” ಎಂದ. ಹತ್ತಿರದ ಸಿಬ್ಬಂದಿ ಇನ್ನೊಬ್ಬರಿಗೆ ಕೂಗಿ, “ಕೊಠಡಿ ಕೀ ಮ್ಯಾಡಂ ಹತ್ತಿರ ಇದೆ, ಅವರಿಂದ ತೆಗೆದುಕೊ,” ಎಂದ.

ಅಧಿಕಾರ ಏನು ಅಂದರೆ ಅಷ್ಟೇ—ಕಾಗದ ಯಾವ ದಿಕ್ಕಿಗೆ ತಿರುಗುತ್ತದೆ, ಯಾರನ್ನು ಕಾಯುತ್ತಾರೆ, ಯಾರು ‘ಅಮ್ಮ’ ಆಗುತ್ತಾರೆ. ಸಾಲಿನಲ್ಲಿ ಮುಂದಿನ ಕುಟುಂಬ ತಾನೇ ಹಿಂದೆ ಸರಿದು ಜಾಗ ಕೊಟ್ಟಿತು. ಇನ್ನೆರಡು ಸಂಬಂಧಿಕರು, ಇವರೆಗೆ ವಿಜಯಲಕ್ಷ್ಮಿಯ ನೆರಳಲ್ಲಿ ನಿಂತಿದ್ದವರು, ನಂದಿನಿಯನ್ನೇ ನೋಡಿ, “ಮೇಲಿನ ಹಿರಿಯರ ಕೊಠಡಿ ಯಾವದು?” ಎಂದು ಕೇಳಿದರು. ಅವರ ದೇಹದ ದಿಕ್ಕೇ ಬದಲಾಗಿತ್ತು.

ವಿಜಯಲಕ್ಷ್ಮಿ ಆ ತಿರುವನ್ನು ತಡೆಹಿಡಿಯಲು ಕೊನೆಯ ಪ್ರಯತ್ನ ಮಾಡಿದಳು. “ಸರಿ, ಈಗ ಹೇಳಿದನೇನಲ್ಲ. ಆಗಲಿ. ನೀನು ಸಹಿ ಮಾಡಿ ಬಿಡು, ನಂತರ ಒಳಗೆ ನಮ್ಮವರ ಜೊತೆ ಬಾ,” ಎಂದಳು; ಶಬ್ದವನ್ನು ಮೃದುಗೊಳಿಸಿ, ಮುಖ ಉಳಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಹಳೆ ಹಾದಿ ಹುಡುಕುತ್ತ.

ನಂದಿನಿ ಪೆನ್ ಹಿಡಿದಿಲ್ಲ. “ನಮ್ಮವರ ಜೊತೆ?” ಅವಳು ಪ್ರಶ್ನೆ ಮತ್ತೆ ತಿರುಗಿಸಿದಳು. “ಯಾವ ನಮ್ಮವರು?”

ಶಶಾಂಕ್ ಅವಳ ಪಕ್ಕಕ್ಕೆ ಬಂದು, ಕ್ಲರ್ಕ್‌ಗೆ ನೇರವಾಗಿ ಹೇಳಿದ, “ಅವರ ಕೈಗೆ ಸ್ವೀಕಾರ ಬ್ಯಾಡ್ಜ್ ಕೊಡಿ. ವರಪಕ್ಷದಿಂದ ಮುಖ್ಯ ಸಂಪರ್ಕವೂ ಅವರು. ಮುಂದೆ ಯಾರಾದರೂ ಏನಾದರೂ ಕೇಳಬೇಕಾದರೆ ನಂದಿನಿಯನ್ನೇ ಕೇಳಿ. ಅಮ್ಮ, ನೀವು ಪಕ್ಕಕ್ಕೆ ನಿಲ್ಲಿ. ಸಾಲು ಹಿಡಿಯಬೇಡಿ.”

ಅಮ್ಮ. ನೀವು ಪಕ್ಕಕ್ಕೆ ನಿಲ್ಲಿ. ಆ ಎರಡು ವಾಕ್ಯಗಳು ವಿಜಯಲಕ್ಷ್ಮಿಯ ಮುಖದ ಮೇಲೆ ತೆರೆದ ಕೈಯಂತೆ ಬಿದ್ದವು. ಅವಳು ಮಾತು ಹಿಡಿಯಲು ತುಟಿ ತೆರೆದರೂ, ಕ್ಲರ್ಕ್ ಆಗಲೇ ನೀಲಿ ಕಾರ್ಡ್‌, ಪ್ರವೇಶಪಟ್ಟಿ, ಕೊಠಡಿ ಸ್ಲಿಪ್‌—ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ನಂದಿನಿಯ ಕಡೆ ಸರಿಸಿದ್ದ. ಸಿಬ್ಬಂದಿ ಕೀ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುವಾಗ ವಿಜಯಲಕ್ಷ್ಮಿಯ ಕಡೆ ನೋಡಲೂ ಇಲ್ಲ. ರೇಖಾ ಅಕ್ಕ ಸ್ವಲ್ಪ ಮುಂದೆ ಬರಲು ಯತ್ನಿಸಿದಳು; ಆದರೆ ಹತ್ತಿರದ ಕೆಲಸಗಾರ, “ಮ್ಯಾಡಂಗೆ ದಾರಿ ಬಿಡಿ,” ಎಂದು ಅವಳನ್ನೇ ಬದಿಗೆ ಸರಿಸಿದ.

ನಂದಿನಿ ಸಹಿ ಹಾಕಿದಳು. ಅಕ್ಷರಗಳು ಗಟ್ಟಿ, ಸ್ಪಷ್ಟ. ನಂತರ ಶಶಾಂಕ್ ಕಡೆ ನೋಡದೇ, ಕಿಟಕಿಯೊಳಗಿನ ಸಿಬ್ಬಂದಿಗೆ ಹೇಳಿದಳು, “ಸ್ವೀಕಾರ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ‘ನಂದಿನಿ ಶಶಾಂಕ್’ ಅಂತ ಹಾಕಬೇಡಿ. ಪೂರ್ಣ ಹೆಸರಾಗಿ ‘ನಂದಿನಿ ರಾವ್’ ಹಾಕಿ. ಸಂಬಂಧದ ಜಾಗದಲ್ಲಿ ‘ವರನ ನಿರ್ಧರಿತ ಸಂಗಾತಿ’ ಎಂದು ಬರೆಯಿರಿ. ಒಳಗಿನ ಫಲಕದಲ್ಲೂ ಅದೇ ಬರಬೇಕು.”

“ಹಾಗೇ ಮಾಡ್ತೀವಿ, ಮ್ಯಾಡಂ,” ಕ್ಲರ್ಕ್ ತಕ್ಷಣ ಉತ್ತರಿಸಿದ.

ಅವಳು ತಲೆಯಾಡಿಸಿ ಕೀ ಉಂಗುರವನ್ನು ಸಿಬ್ಬಂದಿಗೆ ಕೊಟ್ಟಳು. ತಡವಾಗಿ ಹಿಂದಿರುಗಿದ ಕೀ ಈಗ ಅವಳ ಕೈಯಿಂದ ಹೊರಟರೂ, ಯಾರ ಕೈಗೆ ಹೋಗಬೇಕು ಅನ್ನೋದನ್ನು ಅವಳೇ ತೀರ್ಮಾನಿಸಿದ್ದಳು.

ಕಿಟಕಿಯ ಪಕ್ಕದ ಗೋಡೆಯ ಮೇಲೆ ತುರ್ತಾಗಿ ಪಿನ್ ಹೊಡೆದಿದ್ದ ಹೊಸ ಹೆಸರು ಫಲಕವನ್ನು ಸಿಬ್ಬಂದಿ ಬದಲಿಸಲು ಕೈಚಾಚಿದಾಗ, ನಂದಿನಿ ಸ್ವತಃ ಮುಂದೆ ಹೋಗಿ ಹಳೆಯ ಚೀಟಿಯನ್ನು ಕಳಚಿದಳು. ಅದರ ಕೆಳಗೆ ಬಿಳಿ ಕಾಗದ ಸಿದ್ಧವಾಗಿತ್ತು. ಕಪ್ಪು ದಪ್ಪ ಅಕ್ಷರಗಳಲ್ಲಿ ಹೊಸ ಸಾಲು ಚಾಚಿಕೊಂಡಿತು— **ವರಪಕ್ಷ ಸ್ವೀಕಾರ: ನಂದಿನಿ ರಾವ್ — ವರನ ನಿರ್ಧರಿತ ಸಂಗಾತಿ** ಗೋಡೆಯ ಸೂಚನಾ ಫಲಕದ ಮೇಲೆ ಆ ಅಕ್ಷರಗಳು ನೆಟ್ಟಗೆ ನಿಂತುಕೊಂಡುವು.