ಅವಳ ಸ್ಟೇಜೇ ಅವಳ ಮುಖವಾಡ ಕಿತ್ತುಹಾಕಿತು

“ಮೇಘನಾ ಮ್ಯಾಡಂ ಮೊದಲು ಒಳಗೆ,” ಎಂದು ನೋಂದಣಿ ಮೇಜಿನ ಬಳಿ ಕುಳಿತಿದ್ದ ಹುಡುಗ ಮೈಕ್ ತಂತಿ ಎಳೆಯುತ್ತಾ ಕೂಗಿದ, ಮತ್ತು ನಯನಾಳ ಕೈಯಲ್ಲಿದ್ದ ಟೋಕನ್‌ನ್ನು ನೋಡದೇ ಬದಿಗೆ ತಳ್ಳಿಬಿಟ್ಟ. ಪ್ಲಾಸ್ಟಿಕ್ ಬೆಂಚಿನ ಮೂಲೆ ಅವಳ ತೊಡೆಯನ್ನು ಕಚ್ಚಿದಂತಾಯಿತು. ಹತ್ತಿರದ ಕಿಟಕಿಯ ಜಾಲರಿಯಲ್ಲಿ ಮಳೆಯಿಂದ ಬಂದ ಧೂಳು ಅಂಟಿಕೊಂಡಿತ್ತು; ಕೆಳಗೆ ಅವಳ ಊಟದ ಡಬ್ಬಿ ತಣ್ಣಗಾಗಿ ಬಿದ್ದಿತ್ತು. ಅಮ್ಮ ಬೆಳಿಗ್ಗೆ ಎದ್ದು ಮಾಡಿದ್ದ ಅವಲಕ್ಕಿ ಇನ್ನೂ ಮುಟ್ಟದಂತೆಯೇ. ಒಳಗಿಂದ ಸೌಂಡ್‌ಚೆಕ್‌ ಧ್ವನಿ ಬಂತು—“ಒನ್, ಟು”—ಅದಾದ್ಮೇಲೆ ಮೇಘನಾಳ ನಗು. ಆ ನಗುವಿಗೆ ತಕ್ಷಣವೇ ಇನ್ನೊಂದು ನಗು ಸೇರಿತು. ರಾಘವೇಂದ್ರ ಅಂಕಲ್‌ರದ್ದು.

ನಯನಾ ಏನೂ ಹೇಳಲಿಲ್ಲ. ಅವಳ ಬೆರಳಲ್ಲಿ ಹಳೆಯ ನೀಲಿ ಮಸಿ ಕಲೆ ಇದ್ದ ಪೆನ್ ಸುತ್ತುತ್ತಿತ್ತು. ಆ ಪೆನ್‌ನಿಂದಲೇ ಎರಡು ತಿಂಗಳ ಹಿಂದೆ ಈ ಸ್ಪರ್ಧೆಯ ಅರ್ಜಿ ತುಂಬಿದ್ದಳು. “ಬೆಂಗಳೂರು ಯುವ ಸಂಗೀತ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾನ”ದ ಆಯ್ಕೆ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ—ಒಬ್ಬರನ್ನು ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಿದರೆ ವಾರ್ಷಿಕ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ, ಪ್ರವಾಸ, ವೇತನ, ತರಬೇತಿ, ರೇಡಿಯೋ ದಾಖಲಾತಿ. ಮನೆಯಲ್ಲೇ ಇದನ್ನು ಕೆಲಸವೆಂದು ಮಾತ್ರವಲ್ಲ, ಮದುವೆ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯಲ್ಲೂ ಸ್ಥಾನವೆಂದು ನೋಡಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಬಂಧು-ಬಳಗಕ್ಕೆ ತಿಳಿದಿರುವ ಸಂಬಂಧ ಕೂಡ ಇದಕ್ಕೆ ಜೋಡಿಸಿಕೊಂಡಿತ್ತು. ಅನೀಶ್ ಅಲ್ಲಿ ನಿಂತಿದ್ದ.

ಅವನು ನೇರವಾಗಿ ಅವಳ ಕಡೆ ಬರಲಿಲ್ಲ. ಮೇಘನಾಳ ತಂದೆಯ ಹತ್ತಿರ ನಿಂತು, “ಅವಳ ಶ್ರುತಿ ಸುಮ್ಮನೆ ಇಲ್ಲ ಅಂಕಲ್, ಹಾಲ್ ತುಂಬತ್ತೆ,” ಎಂದ. ರಾಘವೇಂದ್ರ ಅಂಕಲ್ ತಕ್ಷಣ ಮೈಕ್ ತಲೆಯನ್ನು ಸ್ವತಃ ಸರಿಪಡಿಸಿ ಮೇಘನಾಳಿಗೆ ಕೊಟ್ಟರು. “ನಮ್ಮ ಮನೆ ಹೆಸರೂ ಇದೆ ಇಲ್ಲಿ,” ಎಂದರು ಉಚ್ಚವಾಗಿ, ಹೊರಗಿನ ಬೆಂಚಿನವರಿಗೆ ಕೇಳಿಸಲೆಂದು. “ಮೊದಲು ಅವಳನ್ನೇ ಕೇಳಿ. ಉಳಿದವರು ಸ್ಟ್ಯಾಂಡ್‌ಬೈ.”

“ನನ್ನ ಟೋಕನ್ ಮೂರು,” ನಯನಾ ಶಾಂತವಾಗಿ ಹೇಳಿದಳು.

ನೋಂದಣಿ ಹುಡುಗ ಕಾಗದ ತಿರುಗಿಸಿ ನೋಡಿದಂತೆ ನಟಿಸಿ, “ಹೌದು ಅಕ್ಕ, ಆದ್ರೆ ನಿಮಗೆ ನಂತರ. ಬೇಗ ಮುಗಿಸೋಣ. ಒಳಗೆ ಹಿರಿಯರು ಕೂತಿದ್ದಾರೆ. ಜಾಸ್ತಿ ಕೇಳೋದಕ್ಕೆ ಟೈಮ್ ಇಲ್ಲ,” ಎಂದ.

ಅಮ್ಮ ಬೆಂಚಿನ ಮತ್ತೊಂದು ತುದಿಯಲ್ಲಿ ಕುಳಿತಿದ್ದಳು. ಕಣ್ಣುಗಳಿಂದ ಮಾತ್ರ ‘ಸಹಿಸು’ ಎಂದಳು. ಮನೆಯ ಸಾಲ, ಬಾಡಿಗೆ ಮನೆ, ತಮ್ಮನ ಕಾಲೇಜು ಶುಲ್ಕ, ಅಪ್ಪನ ಕೆಮ್ಮು—ಇವೆಲ್ಲವೂ ನಯನಾಳ ಮೌನಕ್ಕೆ ಕಟ್ಟಿ ಹಾಕಿದ ಕಲ್ಲುಗಳಂತೆ. ಅವಳ ಹಾಡು ಮಾತ್ರ ಹಗುರವಾಗಿರಬೇಕಿತ್ತು. ಆದರೆ ಈ ಕೊಠಡಿಯ ಬಾಗಿಲು ಆ ಹಾಡಿನ ಮೇಲೆ ಬಿಗಿದು ನಿಂತಿತ್ತು.

ಒಳಗಿನಿಂದ ನಿರೂಪಕಿ ಶ್ವೇತಾ ಹೊರಬಂದು ಹೆಸರುಗಳನ್ನು ನೋಡಿದಳು. “ಮೇಘನಾ, ರೆಡಿ?” ಮೇಘನಾ ತಕ್ಷಣ ಎದ್ದು ಸೀರೆ ಪಲ್ಲು ಸರಿಪಡಿಸಿಕೊಂಡಳು. ಅವಳ ಜೊತೆ ಬಂದ ಅತ್ತಿಗೆಮಕ್ಕಳು, ಮಾವ, ತಾಯಿ ಎಲ್ಲರೂ ದಾರಿಯನ್ನು ತೆರವು ಮಾಡಿದರು. ಬೆಂಚಿನಲ್ಲಿ ಕೂರಿದ್ದ ಇಬ್ಬರು ಸ್ಪರ್ಧಿಗಳನ್ನೂ ಎಬ್ಬಿಸಿ ಅವಳಿಗೆ ನಿಲ್ಲುವ ಜಾಗ ಕೊಟ್ಟರು. ನಯನಾ ಇನ್ನೂ ಅದೇ ಮೂಲೆ. ಶ್ವೇತಾ ಅವಳ ಮೇಲೆ ಕಣ್ಣೊಯ್ದು, “ನೀವು ದಯವಿಟ್ಟು ಬೆಂಚಲ್ಲೇ ಇರಿರಿ. ಬೇಕಾದ್ರೆ ನಂತರ ಒಂದು ಅವಕಾಶ ಕೊಡ್ತೀವಿ. ಕೃತಜ್ಞತೆ ಇರಲಿ,” ಎಂದಳು.

ಅದು ಬೇರೆ ಯಾರಿಗಾದರೂ ಸಾಮಾನ್ಯ ವಾಕ್ಯವಾಗಿರಬಹುದಿತ್ತು. ನಯನಾಳಿಗೆ ಅದು ಸಾರ್ವಜನಿಕವಾಗಿ ‘ನಿನ್ನ ಸ್ಥಾನ ಇಲ್ಲೇ’ ಎಂದು ಕಟ್ಟಿ ಹಾಕಿದ ಹಗ್ಗ. ಅವಳು ಪೆನ್ ಮುಚ್ಚಳ ಹಾಕಿದಳು. “ನನ್ನ ಜೊತೆಗೂ ಅರ್ಜಿ ಶುಲ್ಕ ತೆಗೆದುಕೊಂಡಿದ್ದೀರಲ್ಲ,” ಎಂದಳು. “ನಾನು ಹಾಡಲು ಬಂದಿದ್ದೇನೆ. ಕುಳಿತು ಕೃತಜ್ಞತೆ ತೋರಿಸಲು ಅಲ್ಲ.”

ಶ್ವೇತಾ ಮುಖ ತೀವ್ರವಾಯಿತು. “ಧ್ವನಿ ಏರಿಸಬೇಡಿ. ಇದು ಸೌಜನ್ಯದ ವೇದಿಕೆ.”

“ವೇದಿಕೆ ಆದ್ರೆ ಕೇಳಿ,” ನಯನಾ ಹೇಳಿದಳು.

ಅದೇ ಹೊತ್ತಿಗೆ ಒಳಗಿಂದ ಮೇಘನಾಳ ಮೊದಲ ಸಾಲು ಬಂತು. ಶ್ರುತಿ ಸರಿಯಾದ ಜಾಗ ತಲುಪುವ ಮುನ್ನವೇ ಅವಳು ಅಲಂಕಾರಕ್ಕೆ ಹೋದಳು. ರಾಘವೇಂದ್ರ ಅಂಕಲ್‌ರ ಮುಖದಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಯಾವುದೂ ಬದಲಾಗಲಿಲ್ಲ; ಅವರು ಕೈ ಮಡಚಿಕೊಂಡೇ ಕುಳಿತಿದ್ದರು. ಆದರೆ ಹಿಂದುಗಿನ ನ್ಯಾಯಾಧೀಶೆಯಾದ ವೀಣಾ ಶಿಕ್ಷಕಿ ಸ್ವಲ್ಪ ಮುಂದೆ ಬಾಗಿ ಶ್ರುತಿ ಪೆಟ್ಟಿಗೆಯ ಬಳಿ ಕೂತವನಿಗೆ ಏನೋ ಸೂಚನೆ ಕೊಟ್ಟಳು. ಎರಡನೇ ಸಾಲಿಗೆ ಬಂದಾಗ ಮೇಘನಾ ತಾಳದೊಳಗೆ ಮರಳಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದಳು; ಸ್ವರ ತಿರುಗಿ ಬಿದ್ದಿತು. ಹೊರಗೆ ಕೂತಿದ್ದವರಿಗೂ ಕೇಳಿಸಿತು. ಬೆಂಚಿನ ಮೇಲೆ ಯಾರೋ ಜರಕಿ ಕುಳಿತರು.

ಶ್ವೇತಾ ತಕ್ಷಣ ಬಾಗಿಲು ಅರ್ಧ ಮುಚ್ಚಲು ಹೋದಳು. ವೀಣಾ ಶಿಕ್ಷಕಿಯ ಧ್ವನಿ ಒಳಗಿಂದಲೇ ಬಂತು. “ಮುಚ್ಚಬೇಡಿ. ಹೊರಗಿನವರಿಗೂ ಕೇಳಿಸಲಿ. ಮುಂದಿನವಳು ಯಾರಿದ್ದಾರೆ?”

ಶ್ವೇತಾ ಕ್ಷಣಕಾಲ ನಿಂತಳು. ಕಾಗದ ನೋಡಿ ಅಸಹಜವಾಗಿ, “ಸ್ಟ್ಯಾಂಡ್‌ಬೈ... ನಯನಾ,” ಎಂದಳು. ಮೊದಲ ಬಹುಮಾನವೇ ಅದಾಗಿತ್ತು—ಬೆಂಚಿನಿಂದ ಹೆಸರು ಕೂಗಿಸಿಕೊಂಡದ್ದು. ಎಲ್ಲರೂ ತಲೆ ತಿರುಗಿಸಿದರು. ಅನೀಶ್ ಕೂಡ.

ನಯನಾ ಎದ್ದಾಗ ಅವಳ ಊಟದ ಡಬ್ಬಿ ಮೃದುವಾಗಿ ಬೆಂಚಿಗೆ ತಗುಲಿ ಶಬ್ದಮಾಡಿತು. ಅವಳು ಅದನ್ನು ಬ್ಯಾಗಿಗೆ ತುಳಕಿಬಿಟ್ಟಳು, ಪೆನ್‌ನ್ನು ಕಿವಿಯ ಹಿಂದೆ ಹಾಕಿಕೊಂಡಳು, ಪಾದರಕ್ಷೆಯ ಕಟ್ಟಿ ಸರಿಪಡಿಸಿ ಬಾಗಿಲಿನ ಅಂಚಿಗೆ ನಿಂತಳು. ಒಳಗೆ ಮೂರು ನ್ಯಾಯಾಧೀಶರು, ಸಣ್ಣ ವೇದಿಕೆ, ನೆಲಕ್ಕೆ ಹಾಸಿದ ಕಾರ್ಪೆಟ್, ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಮೈಕ್. ಮೇಘನಾ ಇನ್ನೂ ಮೈಕ್ ಹಿಡಿದೇ ನಿಂತಿದ್ದಳು; ಬಿಡಲು ಅವಳಿಗೆ ಮನಸ್ಸಿಲ್ಲದಂತೆ.

“ಒಂದೇ ಸಾಲು ಕೇಳೋಣ,” ಎಂದ ವೀಣಾ ಶಿಕ್ಷಕಿ. “ಅದೇ ರಾಗ, ಅದೇ ವೇಗ. ಇಬ್ಬರನ್ನೂ ಕೇಳಬೇಕು.”

ರಾಘವೇಂದ್ರ ಅಂಕಲ್ ಚಿರುನಗೆ ನಗಿದರು. “ಅವಳಿಗೆ ಈ ಮಟ್ಟ ಸಾಕು ಮ್ಯಾಡಂ. ಬೇರೆ ಹುಡುಗಿ ಬಂದಿದ್ದಾಳೆ ಅಂದ್ರೆ ಸಮಾಧಾನಕ್ಕೆ—”

“ನೀವು ನ್ಯಾಯಾಧೀಶರಲ್ಲ,” ಎಂದ ಮಧ್ಯದ ಹಿರಿಯರು, ಪೆನ್ನಿನ ತುದಿಯಿಂದ ಮೇಜು ತಟ್ಟುತ್ತಾ. ಅಂಕಲ್ ಕೈ ಹಿಂದೆ ಸರಿಯಿತು.

ನಯನಾ ಮೈಕ್‌ಗೇ ಹೋಗಲಿಲ್ಲ. ಮೊದಲು ಶ್ರುತಿ ಪೆಟ್ಟಿಗೆಯ ಬಳಿ ಕೂತವನಿಗೆ ಸ್ವರ ಕೇಳಿಸಿಕೊಟ್ಟಳು; ನಂತರ ಮೈಕ್‌ಗೆ ಒಂದು ಹೆಜ್ಜೆ ಅಂತರದಲ್ಲಿ ನಿಂತಳು. “ತಾಳ ಹಿಡಿಯಿರಿ,” ಅಂದಳು. ಧ್ವನಿ ಏರಲಿಲ್ಲ, ವಿನಂತಿಸಿಲ್ಲ; ಕೇವಲ ಸರಿಯಾದ ಕೆಲಸ ಕೇಳಿದಂತೆ. ಮೃದಂಗದ ಮೇಲೆ ಬೆರಳು ಬಿದ್ದಿತು. ಅವಳು ಮೊದಲ ಸಾಲು ಹಿಡಿದ ಕ್ಷಣದಲ್ಲಿ ಕೊಠಡಿಯ ಗಾಳಿ ಬದಲಾಯಿತೇನೋ ಎನ್ನುವಷ್ಟರಲ್ಲಿ ಅಲ್ಲ—ಬದಲಾವಣೆ ಎಲ್ಲರ ಕಣ್ಣಿಗೆ ಕಾಣುವಷ್ಟರಲ್ಲಿ ಆಯಿತು. ಸ್ವರ ಅವಳ ಬಾಯಿಂದ ಹೊರಬಂದು ಗೋಡೆಯೆಲ್ಲ ಅಂಟಿಕೊಂಡ ಮಸಿ ಹಾಗೆ ಕುಳಿತಿತು. ಚಲನವಲನ ಇಲ್ಲದೆ, ಒತ್ತಡವಿಲ್ಲದೆ, ಸರಿಯಾಗಿ.

ಮೇಘನಾಳ ತುಟಿ ಸ್ವಲ್ಪ ತೆರೆಯೇ ಉಳಿಯಿತು. ಹೊರಗಿನ ಬೆಂಚಿನವರೂ ಬಾಗಿಲಿನ ಬಿರುಕು ಹತ್ತಿರ ಸರಿದರು. ನಯನಾ ಎರಡನೇ ತಿರುವಿಗೆ ಹೋಗಿ ನಿಂತಳು; ಅಲ್ಲಿ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಪ್ರದರ್ಶನಕ್ಕಾಗಿ ಅಲಂಕಾರ ಹಾಕುವ ಜಾಗದಲ್ಲಿ ಅವಳು ಶ್ವಾಸ ಬಿಡದೇ ಸ್ವರ ಮಡಚಿ ತೆರೆದಳು. ವೀಣಾ ಶಿಕ್ಷಕಿ ತನ್ನ ಸ್ಕೋರ್ ಶೀಟ್ ಮೇಲೆ ಮೊದಲು ಒಂದು ಸಂಖ್ಯೆ ಬರೆದು, ನಂತರ ಅದನ್ನು ಗೀಚಿ ಇನ್ನೊಂದು ಬರೆದಳು.

“ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ,” ಎಂದ ಮಧ್ಯದ ನ್ಯಾಯಾಧೀಶ. “ಇಬ್ಬರೂ. ಈ ಸಲ ನಿರವಲ್.”

ಮೇಘನಾ ತಕ್ಷಣ ಮುಂದೆ ಬಂದಳು. “ನನಗೆ ಮೈಕ್ ಕೊಡಿ,” ಎಂದಳು. ಈಗ ಅವಳ ಧ್ವನಿಯಲ್ಲಿ ಮೊದಲಿನ ನೆಮ್ಮದಿ ಇರಲಿಲ್ಲ; ಬೇಗ ಮುಚ್ಚಬೇಕಾದ ಬಾಗಿಲಿನ ಧ್ವನಿ. ಅವಳು ಆರಂಭಿಸಿದಳು. ಮೊದಲ ಸಾಲು ಸರಿಯಾಗಿ ಹೋಯಿತು. ಎರಡನೆಯದು ಬಂದಾಗ ನಯನಾ ಹಿಡಿದಿದ್ದ ಅಕ್ಷರದ ಜಾಗವನ್ನೇ ಅನುಕರಿಸಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದಳು. ಆ ಜಾಗವೇ ಅವಳಿಂದ ಜಾರಿ ಬಿದ್ದಿತು. ಪದ ಉಳಿದರೂ ಸ್ವರ ಮಿಡಿಯದೇ ಬಿದ್ದಂತೆ ಆಯಿತು. ರಾಘವೇಂದ್ರ ಅಂಕಲ್ ಕುಳಿತಿದ್ದ ಕುರ್ಚಿಯಲ್ಲಿ ಬೆನ್ನು ನೇರವಾಯಿತು.

ನಯನಾಳ ಸರದಿ ಬಂದಾಗ ಅವಳು ಮೇಘನಾ ಹಾಡಿದ ಸಾಲನ್ನೇ ತೆಗೆದುಕೊಂಡಳು; ಆದರೆ ಅದನ್ನು ಕೇವಲ ಸರಿಪಡಿಸಲಿಲ್ಲ. ಒಳಗೆ ಅಡಗಿದ್ದ ಅರ್ಥವನ್ನು ಎಳೆದು ತಂದು, ಅದಕ್ಕೆ ಸಣ್ಣ ಗಮಕ ಹಚ್ಚಿ, ತಾಳದ ಮೇಲೇ ಇಟ್ಟಳು. ಮೃದಂಗಿ ಅನಾಯಾಸವಾಗಿ ಅವಳ ಕಡೆ ನೋಡಿದ. ಈ ಬಾರಿ ಕೊಠಡಿಯಲ್ಲಿ ಯಾರೂ “ಒನ್, ಟು” ಎಂದು ಹೇಳಲಿಲ್ಲ. ಕೆಲಸ ನಿಜವಾಗಿಯೇ ಶುರುವಾಯಿತು.

ಹೊರಗಿನ ಬಾಗಿಲಿನ ಬಳಿ ಅನೀಶ್ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡ. ಅವನು ಹತ್ತಿರ ಬರಲು ಯತ್ನಿಸುತ್ತಿದ್ದಾಗ ಮೇಘನಾಳ ಅತ್ತಿಗೆ ಅವನನ್ನು ಹಿಡಿದುಕೊಂಡಳು. “ಇನ್ನೂ ಏನೂ ಆಗಿಲ್ಲ,” ಎಂದು ಅವಳು ಹಿಸುಕಿದಳು. ಆದರೆ ಆಗುತ್ತಲೇ ಇತ್ತು. ವೀಣಾ ಶಿಕ್ಷಕಿ ಮೇಘನಾಳಿಗೆ, “ಆ ತಿರುವು ಮತ್ತೆ,” ಎಂದಳು. ಮೇಘನಾ ನೀರು ಕುಡಿದಳು. ಕೈ ಸ್ವಲ್ಪ ನಡುಗಿತು. ಗ್ಲಾಸ್ ಅಂಚು ಹಲ್ಲಿಗೆ ತಾಗಿ ಸಣ್ಣ ಶಬ್ದವಾಯ್ತು.

“ಇದು ಸ್ಥಳೀಯ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ ಅಲ್ಲ ಮ್ಯಾಡಂ,” ರಾಘವೇಂದ್ರ ಅಂಕಲ್ ಕೊನೆಗೂ ಮಧ್ಯೆ ಮಾತನಾಡಿದರು. “ಸ್ಟೇಜ್ ಪ್ರೆಸೆನ್ಸ್, ಪ್ರೆಸೆಂಟೇಶನ್—”

“ಹಾಡಿ ತೋರಿಸಿ,” ಎಂದ ಹಿರಿಯ ನ್ಯಾಯಾಧೀಶರು ಮೇಘನಾಳಿಗೇ. “ಮಾತಾಡಬೇಡಿ.”

ಆ ಮಾತಿನಿಂದ ಅಂಕಲ್ ಮಾತ್ರ ಅಲ್ಲ, ಅವರ ಮನೆಯ ಇಡೀ ಬೆಂಬಲವೇ ಕ್ಷಣಕ್ಕೊಂದು ಹಿಂದೆ ಸರಿದಂತಾಯಿತು. ಮೇಘನಾ ಮತ್ತೆ ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದಳು. ಈ ಬಾರಿ ಮೊದಲ ಅಕ್ಷರವೇ ಮುರಿದು ಹೊರಬಂತು. ಅವಳು ಕೆಮ್ಮು ಮುಚ್ಚಿಕೊಂಡಳು. “ಅಲೈರ್ಮಾಡೋಕೆ ಆಗ್ತಿಲ್ಲ,” ಎಂದಳು.

ನಯನಾ ಏನೂ ಹೇಳಲಿಲ್ಲ. ಅವಳ ಮೌನವನ್ನೇ ಎಲ್ಲರೂ ಮೊದಲ ಬಾರಿ ಬೇರೆ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಓದಿದರು. ಇನ್ನೂ ಬೆಂಚಿನ ಹುಡುಗಿ ಅಲ್ಲ, ಈಗ ಕರೆಯಿಸಿಕೊಳ್ಳದೇ ಇದ್ದರೂ ನಿಲ್ಲಬಲ್ಲವಳು. ಅನೀಶ್‌ನ ಕಣ್ಣುಗಳಲ್ಲಿ ಕಳವಳಕ್ಕಿಂತ ಲೆಕ್ಕಾಚಾರ ಹೆಚ್ಚು ಕಂಡಿತು; ಈ ತನಕ ಸುರಕ್ಷಿತ ಬದಿಯಲ್ಲಿ ನಿಂತವನಿಗೆ ನೆಲ ಸರಿಯುವ ಹೊತ್ತಿನ ಖಾಲಿ. ಅವನು ಮುಂದೆ ಬಂದು, “ನಯನಾ, ಜಾಸ್ತಿ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಬೇಡ, ಒಂದು ಅವಕಾಶ ಸಿಕ್ಕಿದೆ ಅಷ್ಟೇ—” ಎಂದ.

ಅವಳು ಅವನ ಕಡೆ ತಿರುಗಿ ನೋಡಲಿಲ್ಲ. ಮೇಜಿನ ಮೇಲೆ ಬಿದ್ದಿದ್ದ ಚಿಕ್ಕ ಕೀಲಿ ಗುಚ್ಛ—ಪಕ್ಕದ ಅಭ್ಯಾಸ ಕೊಠಡಿಯ ಕೀಲಿ—ಅವಳ ಬ್ಯಾಗಿನಿಂದ ಈ ಬೆಳಿಗ್ಗೆ ತೆಗೆದು ನೋಂದಣಿ ಮೇಜಿಗೆ ಕೊಡಬೇಕಾಗಿತ್ತು; ರಾಘವೇಂದ್ರ ಅಂಕಲ್ ಮೊದಲು “ನೀನು ನಂತರ ಬಾ” ಎಂದು ತಡೆದಿದ್ದರಿಂದ ಇನ್ನೂ ಅವಳಲ್ಲೇ ಇತ್ತು. ಅವಳು ಅದನ್ನು ನಡೆದು ಹೋಗಿ ನ್ಯಾಯಾಧೀಶರ ಮೇಜಿನ ಅಂಚಿನ ಮೇಲೆ ಇಟ್ಟಳು. “ನನಗೆ ಒಳಗೆ ಬರಲು ತಡವಾಯ್ತು,” ಎಂದಳು. “ಸ್ವರಕ್ಕೆ ತಡವಾಗಿಲ್ಲ.”

ವೀಣಾ ಶಿಕ್ಷಕಿ ಸಣ್ಣ ತಲೆಬಾಗಿದಳು. “ಕೊನೆಯ ಹಂತ,” ಎಂದಳು. “ತಾನಂ ಸ್ಪರ್ಶದಂತೆ ಒಂದು ಕಠಿಣ ಭಾಗ. ಯಾರು ಪೂರ್ತಿ ಹಿಡಿಯುತ್ತಾರೆ, ಇಂದು ಆಯ್ಕೆ ಅವರೇ. ಹೊರಗೆ ಕಳುಹಿಸಿ ಮತ್ತೆ ಚರ್ಚೆ ಮಾಡುವ ಸಮಯ ಇಲ್ಲ. ಈಗಲೇ ನಿರ್ಣಯ.”

ಇದನ್ನು ಕೇಳಿದ ಕ್ಷಣ ಮೇಘನಾ ತಲೆ ಎತ್ತಿದಳು. ಅವಳಿಗೆ ಇನ್ನೂ ಒಂದು ಭ್ರಮೆ ಉಳಿದಿತ್ತು—ಕುಟುಂಬ, ಪರಿಚಯ, ಕೊಠಡಿ ನಿಯಂತ್ರಣ. “ಆ ಭಾಗಕ್ಕೆ ಬಂದರೆ,” ಅವಳು ತುಟಿಯನ್ನು ಒದ್ದೆ ಮಾಡುತ್ತಾ ಹೇಳಿದಳು, “ಅವಳು ನನ್ನ ಹಿಂದೆ ಹಾಡಿದ್ದಾಳೆ. ಅದೇ ಫ್ರೆಜ್. ಹೋಲಿಸೋಣ. ಯಾರಿಗೆ ನಿಜವಾಗಿಯೂ ಬರುತ್ತದೆ ನೋಡೋಣ.”

ಆಕೆನೇ ಬಿಗಿದ ಗುಂಡಿ ಅದೇ. ಕೊಠಡಿಯಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲರೂ ಅರ್ಥ ಮಾಡಿಕೊಂಡರು. ಈಗ ಮಾತುಗಳ ನೆರಳಿಲ್ಲ; ಒಂದೇ ವಾಕ್ಯ, ಒಂದೇ ಕಠಿಣ ಭಾಗ. ನ್ಯಾಯಾಧೀಶರು ನೇರವಾಗಿ ಕುಳಿತರು. ಶ್ವೇತಾ ಬಾಗಿಲನ್ನು ಇನ್ನಷ್ಟು ತೆರೆಯಿತು. ಹೊರಗಿನ ಬೆಂಚಿನವರಿಗೂ ಒಳಗಿನ ವೇದಿಕೆಯೂ ಒಂದೇ ದೃಶ್ಯವಾಯಿತು.

ಮೇಘನಾ ಮೊದಲು ಹಿಡಿದಳು. ಆರಂಭ ಚೆನ್ನಾಗಿತ್ತು. ಎರಡನೇ ಮಡಚಿನಲ್ಲಿ ಅವಳು ಶ್ವಾಸ ಬದಲಾಯಿಸಬೇಕಾದ ಜಾಗ ತಪ್ಪಿಸಿದಳು. ಮೂರನೇ ಚುಕ್ಕಿಯಲ್ಲಿ ಸ್ವರ ಮೇಲೇರಬೇಕಿದ್ದ ಜಾಗದಲ್ಲಿ ಬದಿಗೆ ಜಾರಿತು. ತಾನೇ ತಾನು ಹಿಡಿಯಲು ಅವಳು ಕೈಯಿಂದ ಗಾಳಿಯಲ್ಲಿ ಗುರುತು ಹಾಕಿದಳು, ಆದರೆ ಗಾಳಿಯೇ ಅವಳನ್ನು ಹಿಡಿಯಲಿಲ್ಲ. ಕೊನೆಯ ಅಕ್ಷರ ನೆಲಕ್ಕೆ ಬಿದ್ದ ಪಾತ್ರೆಯಂತೆ ಮಂಕಾಗಿ ಸತ್ತುಹೋಯಿತು. ಅವಳು ನಿಂತದ್ದೇ ನಿಂತಳು. ಮುಖದ ಕೆಂಪು ಕುತ್ತಿಗೆಯವರೆಗೂ ಹರಡಿತು.

“ನಯನಾ,” ಎಂದ ವೀಣಾ ಶಿಕ್ಷಕಿ.

ನಯನಾ ಮೈಕ್‌ನಿಂದ ಅರ್ಧ ಹೆಜ್ಜೆ ದೂರ ಸರಿದಳು. ಅವಳು ಹಾಡುವುದಕ್ಕಿಂತ ಮುಂಚೆ, ಪಾದದಿಂದ ತಾಳದ ರೇಖೆ ಅಳೆಯಿದಳು. ಶ್ವಾಸ ತುಂಬಿಕೊಂಡಳು. ಮೊದಲ ಸ್ವರ ಬಂದಾಗ ಅದು ಮೇಘನಾಳ ತಪ್ಪು ಜಾಗವನ್ನೇ ಸ್ಪರ್ಶಿಸಿತು—ಆದರೆ ಶಿಕ್ಷೆ ಕೊಡಲು ಅಲ್ಲ, ಜಾಗ ತನ್ನದೇ ಎಂದು ತೋರಿಸಲು. ಎರಡನೇ ಮಡಚು ತಿರುಗಿದಾಗ ಅವಳ ಕಂಠದಲ್ಲಿ ಗಟ್ಟಿ ಹಗ್ಗದ ಮೇಲೆ ಓಡುವವಳ ಸಮತೋಲನ ಇತ್ತು; ಮೂರನೇ ಚುಕ್ಕಿಯಲ್ಲಿ ಅವಳು ಸ್ವರವನ್ನು ಎತ್ತಿ ಹಿಡಿದಳು, ಅಲ್ಲಿ ಅದು ಒಡೆದೇ, ಮಿನುಗಿ, ಸರಿಯಾದ ಜಾಗಕ್ಕೆ ಮತ್ತೆ ಇಳಿದಿತು. ಕೊನೆಯ ಕಠಿಣ ಅಕ್ಷರವನ್ನು ಅವಳು ಉದ್ದವಾಗಿ ಎಳೆದು, ತಾಳದ ಮಡಿಲಲ್ಲಿ ಸ್ವಚ್ಛವಾಗಿ ಮಡಚಿ, ಒಂದೇ ಉಸಿರಿನಲ್ಲಿ ಬಿಡಿಸಿದಳು.

ಅದೇ ಕ್ಷಣದಲ್ಲಿ ಮಧ್ಯದ ನ್ಯಾಯಾಧೀಶರು ತಮ್ಮ ಸ್ಕೋರ್ ಶೀಟ್‌ ಮೇಲೆ ಕೊನೆಯ ಸಂಖ್ಯೆ ಬರೆದು ಕೆಳಗೆ ದಪ್ಪ ಗೆರೆ ಎಳೆದರು. ವೀಣಾ ಶಿಕ್ಷಕಿ ತಮ್ಮ ಕಾಗದವನ್ನು ಅದರ ಮೇಲಿಟ್ಟು ಸಹಿ ಹಾಕಿದಳು. ಮೂರನೇ ನ್ಯಾಯಾಧೀಶರು ಮೇಘನಾಳ ಹೆಸರಿದ್ದ ಸಾಲಿನ ಪಕ್ಕದ ಖಾಲಿ ಜಾಗವನ್ನು ದಾಟಿ, ನಯನಾಳ ಸಾಲಿನ ಎದುರು ಗುರುತು ಹಾಕಿದರು. ರಾಘವೇಂದ್ರ ಅಂಕಲ್ ಕುರ್ಚಿಯಿಂದ ಅರ್ಧ ಎದ್ದು “ಒಮ್ಮೆ—” ಎಂದರು; ಹಿರಿಯರು ಕೈ ಎತ್ತದೇ ಮಾತಿನಿಂದಲೇ ಅವರನ್ನು ಕುಳ್ಳಿರಿಸಿದರು. “ನಿರ್ಣಯ ಆಯ್ತು.”

ಅನೀಶ್ ನಯನಾಳ ಕಡೆ ಒಂದು ಹೆಜ್ಜೆ ಇಟ್ಟ. ಈಗ ಅವನ ಮುಖದಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ವಿನಯದ ಪಾತಳ ಪದರ. “ಹೊರಗೆ ಮಾತಾಡೋಣ,” ಎಂದನು ತುಟಿಮಾತಿನಲ್ಲಿ.

ನಯನಾ ಸ್ಕೋರ್ ಶೀಟ್ ಕಡೆ ನೋಡಿದಳು, ನಂತರ ಅವನ ಕಡೆ ಅಲ್ಲದೆ ನೋಂದಣಿ ಮೇಜಿನ ಹತ್ತಿರ ಬಿದ್ದಿದ್ದ ತನ್ನ ತಣ್ಣನೆಯ ಊಟದ ಡಬ್ಬಿ ತೆಗೆದುಕೊಂಡಳು. ಕಿವಿಯ ಹಿಂದೆ ಇಟ್ಟಿದ್ದ ಪೆನ್‌ನ್ನು ಕೈಗೆ ಇಳಿಸಿಕೊಂಡು, ಬಾಗಿಲಿನ ಅಂಚು ದಾಟಿ ಹೊರಗೆ ಹೋದಳು. ಹೋಗುವಾಗ ಶ್ವೇತಾಳ ಕೈಯಲ್ಲಿದ್ದ ಮುಂದಿನ ಕರೆಯ ಪಟ್ಟಿ ತಟ್ಟದೆ, ಬಲಗಡೆ ಗೋಡೆಯೊರವಾಗಿ ನಡೆದು ಮೆಟ್ಟಿಲಿಳಿದಳು.

ನ್ಯಾಯಾಧೀಶರ ಮೇಜಿನ ಮೇಲೆ ಸ್ಕೋರ್ ಶೀಟ್ ಬಿದ್ದುಕೊಂಡಿತ್ತು. ಮೂವರು ಪೆನ್ ಗುರುತುಗಳು ಒಣಗದೆ ಮಿನುಗುತ್ತಿದ್ದವು. ಎದುರಿನ ಪ್ಲಾಸ್ಟಿಕ್ ಬೆಂಚಿನ ಮೂಲೆ ಖಾಲಿಯಾಗಿತ್ತು; ಅಲ್ಲಿ ಒಂದು ಕ್ಷಣ ಹಿಂದೆ ತಣ್ಣನೆಯ ಡಬ್ಬಿ ಇದ್ದ ವೃತ್ತಾಕಾರದ ತೇವದ ಮಚ್ಚೆ ಮಾತ್ರ ಉಳಿದಿತ್ತು. ಸ್ಕೋರ್ ಹಾಗೆಯೇ ಹಿಡಿದು ನಿಂತಿತ್ತು.